১. গহ্ৱৰতীৰিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

ফুট্ঠো ডংসেহীতি আযস্মতো গহ্ৱৰতীৰিযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো ইতো একতিংসে কপ্পে সিখিস্স ভগৱতো কালে মিগলুদ্দো হুত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিচৰন্তো অদ্দস সিখিং ভগৱন্তং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দেৱনাগযক্খানং ধম্মং দেসেন্তং, দিস্ৱা পন পসন্নমানসো ‘‘ধম্মো এস ৱুচ্চতী’’তি সৰে নিমিত্তং অগ্গহেসি. সো তেন চিত্তপ্পসাদেন দেৱলোকে উপ্পন্নো পুন অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ‘‘অগ্গিদত্তো’’তি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো ভগৱতো যমকপাটিহাৰিযং দিস্ৱা সঞ্জাতপ্পসাদো সাসনে পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গহ্ৱৰতীৰে নাম অৰঞ্ঞট্ঠানে ৱসতি. তেনস্স গহ্ৱৰতীৰযোতি সমঞ্ঞা অহোসি. সো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫২.৪৪-৫০) –

‘‘মিগলুদ্দো পুৰে আসি, অৰঞ্ঞে ৱিপিনে অহং;

অদ্দসং ৱিৰজং বুদ্ধং, দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতং.

‘‘চতুসচ্চং পকাসেন্তং, দেসেন্তং, অমতং পদং;

অস্সোসিং মধুৰং ধম্মং, সিখিনো লোকবন্ধুনো.

‘‘ঘোসে চিত্তং পসাদেসিং, অসমপ্পটিপুগ্গলে;

তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৱা, উত্তৰিং দুত্তৰং ভৱং.

‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং সঞ্ঞমলভিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ঘোসসঞ্ঞাযিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা সাৱত্থিযং অগমাসি. তস্স আগতভাৱং সুত্ৱা ঞাতকা উপগন্ত্ৱা মহাদানং পৱত্তেসুং. সো কতিপযদিৱসে ৱসিত্ৱা অৰঞ্ঞমেৱ গন্তুকামো অহোসি. তং ঞাতকা, ‘‘ভন্তে, অৰঞ্ঞং নাম ডংসমকসাদিৱসেন বহুপৰিস্সযং, ইধেৱ ৱসথা’’তি আহংসু. তং সুত্ৱা থেৰো ‘‘অৰঞ্ঞৱাসোযেৱ ময্হং ৰুচ্চতী’’তি ৱিৱেকাভিৰতিকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো ‘‘ফুট্ঠো ডংসেহী’’তি গাথং অভাসি.

৩১. তত্থ ফুট্ঠো ডংসেহি মকসেহীতি ডংসনসীলতায ‘‘ডংসা’’তি লদ্ধনামাহি অন্ধকমক্খিকাহি, মকসনঞ্ঞিতেহি চ সূচিমুখপাণেহি ফুস্সিতো দট্ঠোতি অত্থো. অৰঞ্ঞস্মিন্তি ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পাৰা. ৬৫৪) ৱুত্তঅৰঞ্ঞলক্খণযোগতো অৰঞ্ঞে. ব্ৰহাৱনেতি মহাৰুক্খগচ্ছগহনতায মহাৱনে অৰঞ্ঞানিযং. নাগো সঙ্গামসীসেৱাতি সঙ্গামাৱচৰো হত্থিনাগো ৱিয সঙ্গামমুদ্ধনি পৰসেনাসম্পহাৰং. ‘‘অৰঞ্ঞৱাসো নাম বুদ্ধাদীহি ৱণ্ণিতো থোমিতো’’তি উস্সাহজাতো সতো সতিমা হুত্ৱা তত্ৰ তস্মিং অৰঞ্ঞে, তস্মিং ৱা ডংসাদিসম্ফস্সে উপট্ঠিতে অধিৱাসযে অধিৱাসেয্য সহেয্য, ‘‘ডংসাদযো মং আবাধেন্তী’’তি অৰঞ্ঞৱাসং ন জহেয্যাতি অত্থো.

গহ্ৱৰতীৰিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.