৯. হাৰিতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সমুন্নমযমত্তানন্তি আযস্মতো হাৰিতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো হুত্ৱা তত্থ তত্থ ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞসম্ভাৰং উপচিনন্তো ইতো একতিংসে কপ্পে সুদস্সনং নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধং দিস্ৱা পসন্নমানসো কুটজপুপ্ফেহি পূজং কত্ৱা তেন পুঞ্ঞকম্মেন সুগতীসুযেৱ পৰিৱত্তেন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিনগৰে ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি. হাৰিতোতিস্স নামং অহোসি. তস্স ৱযপ্পত্তস্স মাতাপিতৰো কুলৰূপাদীহি অনুচ্ছৱিকং কুমাৰিকং ব্ৰাহ্মণধীতৰং আনেসুং. সো তায সদ্ধিং ভোগসুখং অনুভৱন্তো একদিৱসং অত্তনো তস্সা চ ৰূপসম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা ধম্মতায চোদিযমানো ‘‘ঈদিসং নাম ৰূপং নচিৰস্সেৱ জৰায মচ্চুনা চ অভিপ্পমদ্দীযতী’’তি সংৱেগং পটিলভি. কতিপযদিৱসাতিক্কমেনেৱ চস্স ভৰিযং কণ্হসপ্পো ডংসিত্ৱা মাৰেসি. সো তেন ভিয্যোসোমত্তায সঞ্জাতসংৱেগো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা ঘৰবন্ধনে ছিন্দিত্ৱা পব্বজি. তস্স চ চৰিযানুকূলং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিহৰন্তস্স কম্মট্ঠানং ন সম্পজ্জতি, চিত্তং উজুগতং ন হোতি. সো গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠো অঞ্ঞতৰং উসুকাৰং উসুদণ্ডং যন্তে পক্খিপিত্ৱা উজুং কৰোন্তং দিস্ৱা ‘‘ইমে অচেতনম্পি নাম উজুং কৰোন্তি, কস্মা অহং চিত্তং উজুং ন কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ততোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা দিৱাট্ঠানে নিসিন্নো ৱিপস্সনং আৰভি. অথস্স ভগৱা উপৰি আকাসে নিসীদিত্ৱা ওৱাদং দেন্তো ‘‘সমুন্নমযমত্তান’’ন্তি গাথং অভাসি. অযমেৱ থেৰো অত্তানং পৰং ৱিয ওৱদন্তো অভাসীতি চ ৱদন্তি.
২৯. তত্থ সমুন্নমযন্তি সম্মা উন্নমেন্তো, সমাপত্তিৱসেন কোসজ্জপক্খে পতিতুং অদত্ৱা ততো উদ্ধৰন্তো ৱীৰিযসমতং যোজেন্তোতি অত্থো. অত্তানন্তি চিত্তং, অথ ৱা সমুন্নমযাতি কোসজ্জপক্খতো সমুন্নমেহি. ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো. হীনৱীৰিযতায তৱ চিত্তং কম্মট্ঠানৱীথিং নপ্পটিপজ্জতি চে, তং ৱীৰিযাৰম্ভৱসেন সম্মা উন্নমেহি, অনোনতং অনপনতং কৰোহীতি অধিপ্পাযো. এৱং পন কৰোন্তো উসুকাৰোৱ তেজনং. চিত্তং উজুং কৰিত্ৱান, অৱিজ্জং ভিন্দ হাৰিতাতি. যথা নাম উসুকাৰো কণ্ডং ঈসকম্পি ওনতং অপনতঞ্চ ৱিজ্ঝন্তো লক্খং ভিন্দনত্থং উজুং কৰোতি, এৱং কোসজ্জপাততো অৰক্খণেন ওনতং উদ্ধচ্চপাততো অৰক্খণেন অপনতং ৱিজ্ঝন্তো অপ্পনাপত্তিযা চিত্তং উজুং কৰিত্ৱান সমাহিতচিত্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা সীঘং অগ্গমগ্গঞাণেন অৱিজ্জং ভিন্দ পদালেহীতি. তং সুত্ৱা থেৰো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা নচিৰেনেৱ অৰহা অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৩৫.৩৯-৪৩) –
‘‘হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, ৱসলো নাম পব্বতো;
বুদ্ধো সুদস্সনো নাম, ৱসতে পব্বতন্তৰে.
‘‘পুপ্ফং হেমৱন্তং গয্হ, ৱেহাসং অগমাসহং;
তত্থদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ওঘতিণ্ণমনাসৱং.
‘‘পুপ্ফং কুটজমাদায, সীসে কত্ৱানহং তদা;
বুদ্ধস্স অভিৰোপেসিং, সযম্ভুস্স মহেসিনো.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তোপি তমেৱ গাথং অভাসি.
হাৰিতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.