২. চিত্তকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
নীলাসুগীৱাতি আযস্মতো চিত্তকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালতো পট্ঠায ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং আচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুত্তং পত্তো ৱিপস্সিং ভগৱন্তং পস্সিত্ৱা পসন্নমানসো পুপ্ফেহি পূজং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘সন্তধম্মেন নাম এত্থ ভৱিতব্ব’’ন্তি সত্থৰি নিব্বানে চ অধিমুচ্চি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন ততো চুতো তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তো অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি চিত্তকো নাম নামেন. সো ভগৱতি ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা চৰিযানুকূলং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনং পৱিসিত্ৱা ভাৱনানুযুত্তো ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ঝানপাদকং ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা নচিৰেনেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫০.১-৭) –
‘‘কণিকাৰংৱ জোতন্তং, নিসিন্নং পব্বতন্তৰে;
অদ্দসং ৱিৰজং বুদ্ধং, ৱিপস্সিং লোকনাযকং.
‘‘তীণি কিঙ্কণিপুপ্ফানি, পগ্গয্হ অভিৰোপযিং;
সম্বুদ্ধং অভিপূজেত্ৱা, গচ্ছামি দক্খিণামুখো.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসং অগচ্ছহং.
‘‘একনৱুতে ইতো কপ্পে, যং বুদ্ধমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিতুং ৰাজগহং উপগতো তত্থ ভিক্খূহি ‘‘কিং, আৱুসো, অৰঞ্ঞে অপ্পমত্তো ৱিহাসী’’তি পুট্ঠো অত্তনো অপ্পমাদৱিহাৰনিৱেদনেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো ‘‘নীলাসুগীৱা’’তি গাথং অভাসি.
২২. তত্থ নীলাসুগীৱাতি নীলসুগীৱা, গাথাসুখত্থঞ্হেত্থ দীঘো কতো, ৰাজিৱন্ততায সুন্দৰায গীৱায সমন্নাগতোতি অত্থো. তে যেভুয্যেন চ নীলৱণ্ণতায নীলা. সোভনকণ্ঠতায সুগীৱা. সিখিনোতি মত্থকে জাতায সিখায সস্সিৰিকভাৱেন সিখিনো. মোৰাতি মযূৰা. কাৰম্ভিযন্তি কাৰম্বৰুক্খে. কাৰম্ভিযন্তি ৱা তস্স ৱনস্স নামং. তস্মা কাৰম্ভিযন্তি কাৰম্ভনামকে ৱনেতি অত্থো. অভিনদন্তীতি পাৱুস্সকালে মেঘগজ্জিতং সুত্ৱা কেকাসদ্দং কৰোন্তা উতুসম্পদাসিদ্ধেন সৰেন হংসাদিকে অভিভৱন্তা ৱিয নদন্তি. তেতি তে মোৰা. সীতৱাতকীড়িতাতি সীতেন মেঘৱাতেন সঞ্জাতকীড়িতা মধুৰৱস্সিতং ৱস্সন্তা. সুত্তন্তি ভত্তসম্মদৱিনোদনত্থং সযিতং, কাযকিলমথপটিপস্সম্ভনায ৱা অনুঞ্ঞাতৱেলাযং সুপন্তং. ঝাযন্তি সমথৱিপস্সনাঝানেহি ঝাযনসীলং ভাৱনানুযুত্তং. নিবোধেন্তীতি পবোধেন্তি. ‘‘ইমেপি নাম নিদ্দং অনুপগন্ত্ৱা জাগৰন্তা অত্তনা কত্তব্বং কৰোন্তি, কিমঙ্গং পনাহ’’ন্তি এৱং সম্পজঞ্ঞুপ্পাদনেন সযনতো ৱুট্ঠাপেন্তীতি অধিপ্পাযো.
চিত্তকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.