১. নিগ্ৰোধত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

নাহং ভযস্স ভাযামীতি আযস্মতো নিগ্ৰোধত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ ইতো অট্ঠাৰসে কপ্পসতে ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কামেসু আদীনৱং নেক্খম্মে চ আনিসংসং দিস্ৱা ঘৰবন্ধনং পহায অৰঞ্ঞাযতনং পৱিসিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং সালৱনে পণ্ণসালং কত্ৱা তাপসপব্বজং পব্বজিত্ৱা ৱনমূলফলাহাৰো ৱসতি. তেন সমযেন পিযদস্সী নাম সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা সদেৱকস্স লোকস্স ধম্মামতৱস্সেন কিলেসসন্তাপং নিব্বাপেন্তো একদিৱসং তাপসে অনুকম্পায তং সালৱনং পৱিসিত্ৱা নিৰোধসমাপত্তিং সমাপন্নো. তাপসো ৱনমূলফলত্থায গচ্ছন্তো ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো পুপ্ফিতসালদণ্ডসাখাযো গহেত্ৱা সালমণ্ডপং কত্ৱা তং সব্বত্থকমেৱ সালপুপ্ফেহি সঞ্ছাদেত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পীতিসোমনস্সৱসেনেৱ আহাৰত্থাযপি অগন্ত্ৱা নমস্সমানো অট্ঠাসি. সত্থা নিৰোধতো ৱুট্ঠায তস্স অনুকম্পায ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি, ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘেপি চিত্তং পসাদেস্সতী’’তি. তাৱদেৱ ভিক্খুসঙ্ঘো আগতো. সো ভিক্খুসঙ্ঘম্পি দিস্ৱা পসন্নমানসো ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সত্থা সিতস্স পাতুকৰণাপদেসেন তস্স ভাৱিনিং সম্পত্তিং পকাসেন্তো ধম্মং কথেত্ৱা পক্কামি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসুযেৱ সংসৰন্তো ৱিৱট্টূপনিস্সযং বহুং কুসলং উপচিনিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নিগ্ৰোধোতিস্স নামং অহোসি. সো জেতৱনপটিগ্গহণদিৱসে বুদ্ধানুভাৱদস্সনেন সঞ্জাতপ্পসাদো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৯.১৯০-২২০) –

‘‘অজ্ঝোগাহেত্ৱা সালৱনং, সুকতো অস্সমো মম;

সালপুপ্ফেহি সঞ্ছন্নো, ৱসামি ৱিপিনে তদা.

‘‘পিযদস্সী চ ভগৱা, সযম্ভূ অগ্গপুগ্গলো;

ৱিৱেককামো সম্বুদ্ধো, সালৱনমুপাগমি.

‘‘অস্সমা অভিনিক্খম্ম, পৱনং অগমাসহং;

মূলফলং গৱেসন্তো, আহিন্দামি ৱনে তদা.

‘‘তত্থদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, পিযদস্সিং মহাযসং;

সুনিসিন্নং সমাপন্নং, ৱিৰোচন্তং মহাৱনে.

‘‘চতুদণ্ডে ঠপেত্ৱান, বুদ্ধস্স উপৰী অহং;

মণ্ডপং সুকতং কত্ৱা, সালপুপ্ফেহি ছাদযিং.

‘‘সত্তাহং ধাৰযিত্ৱান, মণ্ডপং সালছাদিতং;

তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৱা, বুদ্ধসেট্ঠমৱন্দহং.

‘‘ভগৱা তম্হি সমযে, ৱুট্ঠহিত্ৱা সমাধিতো;

যুগমত্তং পেক্খমানো, নিসীদি পুৰিসুত্তমো.

‘‘সাৱকো ৱৰুণো নাম, পিযদস্সিস্স সত্থুনো;

ৱসীসতসহস্সেহি, উপগচ্ছি ৱিনাযকং.

‘‘পিযদস্সী চ ভগৱা, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;

ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৱা, সিতং পাতুকৰী জিনো.

‘‘অনুৰুদ্ধো উপট্ঠাকো, পিযদস্সিস্স সত্থুনো;

একংসং চীৱৰং কত্ৱা, অপুচ্ছিত্থ মহামুনিং.

‘‘কো নু খো ভগৱা হেতু, সিতকম্মস্স সত্থুনো;

কাৰণে ৱিজ্জমানম্হি, সত্থা পাতুকৰে সিতং.

‘‘সত্তাহং সালচ্ছদনং, যো মে ধাৰেসি মাণৱো;

তস্স কম্মং সৰিত্ৱান, সিতং পাতুকৰিং অহং.

‘‘অনোকাসং ন পস্সামি, যত্থ পুঞ্ঞং ৱিপচ্চতি;

দেৱলোকে মনুস্সে ৱা, ওকাসোৱ ন সম্মতি.

‘‘দেৱলোকে ৱসন্তস্স, পুঞ্ঞকম্মসমঙ্গিনো;

যাৱতা পৰিসা তস্স, সালচ্ছন্না ভৱিস্সতি.

‘‘তত্থ দিব্বেহি নচ্চেহি, গীতেহি ৱাদিতেহি চ;

ৰমিস্সতি সদা সন্তো, পুঞ্ঞকম্মসমাহিতো.

‘‘যাৱতা পৰিসা তস্স, গন্ধগন্ধী ভৱিস্সতি;

সালস্স পুপ্ফৱস্সো চ, পৱস্সিস্সতি তাৱদে.

‘‘ততো চুতোযং মনুজো, মানুসং আগমিস্সতি;

ইধাপি সালচ্ছদনং, সব্বকালং ধৰিস্সতি.

‘‘ইধ নচ্চঞ্চ গীতঞ্চ, সম্মতাড়সমাহিতং;

পৰিৱাৰেস্সন্তি মং নিচ্চং, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘উগ্গচ্ছন্তে চ সূৰিযে, সালৱস্সং পৱস্সতে;

পুঞ্ঞকম্মেন সংযুত্তং, ৱস্সতে সব্বকালিকং.

‘‘অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম নামেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মে সুদাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;

সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.

‘‘ধম্মং অভিসমেন্তস্স, সালচ্ছন্নং ভৱিস্সতি;

চিতকে ঝাযমানস্স, ছদনং তত্থ হেস্সতি.

‘‘ৱিপাকং কিত্তযিত্ৱান, পিযদস্সী মহামুনি;

পৰিসায ধম্মং দেসেসি, তপ্পেন্তো ধম্মৱুট্ঠিযা.

‘‘তিংসকপ্পানি দেৱেসু, দেৱৰজ্জমকাৰযিং;

সট্ঠি চ সত্তক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী অহোসহং.

‘‘দেৱলোকা ইধাগন্ত্ৱা, লভামি ৱিপুলং সুখং;

ইধাপি সালচ্ছদনং, মণ্ডপস্স ইদং ফলং.

‘‘অযং পচ্ছিমকো ময্হং, চৰিমো ৱত্ততে ভৱো;

ইধাপি সালচ্ছদনং, হেস্সতি সব্বকালিকং.

‘‘মহামুনিং তোসযিত্ৱা, গোতমং সক্যপুঙ্গৱং;

পত্তোম্হি অচলং ঠানং, হিত্ৱা জযপৰাজযং.

‘‘অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, যং বুদ্ধমভিপূজযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং, ভৱা সব্বে সমূহতা;

নাগোৱ বন্ধনং ছেত্ৱা, ৱিহৰামি অনাসৱো.

‘‘স্ৱাগতং ৱত মে আসি, বুদ্ধসেট্ঠস্স সন্তিকে;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.

‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৱিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;

ছড়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

এৱং পন ছড়ভিঞ্ঞো হুত্ৱা ফলসুখেন ৱীতিনামেন্তো সাসনস্স নিয্যানিকভাৱৱিভাৱনত্থং অঞ্ঞাব্যাকৰণৱসেন ‘‘নাহং ভযস্স ভাযামী’’তি গাথং অভাসি.

২১. তত্থ ভাযন্তি এতস্মাতি ভযং, জাতিজৰাদি. ভযস্সাতি নিস্সক্কে সামিৱচনং, ভযতো ভাযিতব্বনিমিত্তং জাতিজৰামৰণাদিনা হেতুনা নাহং ভাযামীতি অত্থো. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘সত্থা নো অমতস্স কোৱিদো’’তি. অম্হাকং সত্থা অমতে কুসলো ৱেনেয্যানং অমতদানে ছেকো. যত্থ ভযং নাৱতিট্ঠতীতি যস্মিং নিব্বানে যথাৱুত্তং ভযং ন তিট্ঠতি ওকাসং ন লভতি. তেনাতি ততো নিব্বানতো. ৱজন্তীতি অভযট্ঠানমেৱ গচ্ছন্তি. নিব্বানঞ্হি অভযট্ঠানং নাম. কেন পন ৱজন্তীতি আহ ‘‘মগ্গেন ৱজন্তি ভিক্খৱো’’তি, অট্ঠঙ্গিকেন অৰিযমগ্গেন সত্থু ওৱাদকৰণা ভিক্খূ সংসাৰে ভযস্স ইক্খনকাতি অত্থো. যত্থাতি ৱা যং নিমিত্তং যস্স অৰিযমগ্গস্স অধিগমহেতু অত্তানুৱাদাদিকং পঞ্চৱীসতিৱিধম্পি ভযং নাৱতিট্ঠতি পতিট্ঠং ন লভতি, তেন অৰিযেন মগ্গেন ৱজন্তি অভযট্ঠানং সত্থু সাসনে ভিক্খূ, তেন মগ্গেন অহম্পি গতো, তস্মা নাহং ভযস্স ভাযামীতি থেৰো অঞ্ঞং ব্যাকাসি.

নিগ্ৰোধত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.