৪. সিৱকসামণেৰগাথাৱণ্ণনা
উপজ্ঝাযোতি সিৱকস্স সামণেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ ইতো একতিংসে কপ্পে ৱেস্সভুস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তো একদিৱসং কেনচিদেৱ কৰণীযেন অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো তত্থ পব্বতন্তৰে নিসিন্নং ৱেস্সভুং ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. পুন তত্থ মনোহৰানি কাসুমাৰিকফলানি দিস্ৱা তানি গহেত্ৱা ভগৱতো উপনেসি, পটিগ্গহেসি ভগৱা অনুকম্পং উপাদায. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে মাতুলে পব্বজন্তে তেন সদ্ধিং পব্বজিত্ৱা বহুং ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৱনৱচ্ছত্থেৰস্স ভাগিনেয্যো হুত্ৱা নিব্বত্তো, সিৱকোতিস্স নামং অহোসি. তস্স মাতা অত্তনো জেট্ঠভাতিকে ৱনৱচ্ছে সাসনে পব্বজিত্ৱা পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পাপেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তে তং পৱত্তিং সুত্ৱা পুত্তং আহ – ‘‘তাত সিৱক, থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা থেৰং উপট্ঠহ, মহল্লকো দানি থেৰো’’তি. সো মাতু একৱচনেনেৱ চ পুব্বে কতাধিকাৰতায চ মাতুলত্থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজিত্ৱা তং উপট্ঠহন্তো অৰঞ্ঞে ৱসতি.
তস্স একদিৱসং কেনচিদেৱ কৰণীযেন গামন্তং গতস্স খৰো আবাধো উপ্পজ্জি. মনুস্সেসু ভেসজ্জং কৰোন্তেসুপি ন পটিপ্পস্সম্ভি. তস্মিং চিৰাযন্তে থেৰো ‘‘সামণেৰো চিৰাযতি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি তত্থ গন্ত্ৱা তং গিলানং দিস্ৱা তস্স তং তং কত্তব্বযুত্তকং কৰোন্তো দিৱসভাগং ৱীতিনামেত্ৱা ৰত্তিভাগে বলৱপচ্চূসৱেলাযং আহ – ‘‘সিৱক, ন মযা পব্বজিতকালতো পট্ঠায গামে ৱসিতপুব্বং, ইতো অৰঞ্ঞমেৱ গচ্ছামা’’তি. তং সুত্ৱা সিৱকো ‘‘যদিপি মে, ভন্তে, ইদানি কাযো গামন্তে ঠিতো, চিত্তং পন অৰঞ্ঞে, তস্মা সযানোপি অৰঞ্ঞমেৱ গমিস্সামী’’তি, তং সুত্ৱা থেৰো তং বাহাযং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞমেৱ নেত্ৱা ওৱাদং অদাসি. সো থেৰস্স ওৱাদে ঠত্ৱা ৱিপস্সিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৩৮.৫৩-৫৮) –
‘‘কণিকাৰংৱ জোতন্তং, নিসিন্নং পব্বতন্তৰে;
অদ্দসং ৱিৰজং বুদ্ধং, লোকজেট্ঠং নৰাসভং.
‘‘পসন্নচিত্তো সুমনো, কিৰে কত্ৱান অঞ্জলিং;
কাসুমাৰিকমাদায, বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং ফলং অদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
সো অৰহত্তং পত্ৱা উপজ্ঝাযেন অত্তনা চ ৱুত্তমত্থং সংসন্দিত্ৱা অত্তনো ৱিৱেকাভিৰতিকতং কতকিচ্চতঞ্চ পৱেদেন্তো ‘‘উপজ্ঝাযো মং অৱচা’’তি গাথং অভাসি.
১৪. তত্থ উপজ্ঝাযোতি ৱজ্জাৱজ্জং উপনিজ্ঝাযতি হিতেসিতং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ঞাণচক্খুনা পেক্খতীতি উপজ্ঝাযো. মন্তি অত্তানং ৱদতি. অৱচাতি অভাসি. ইতো গচ্ছাম সীৱকাতি ৱুত্তাকাৰদস্সনং, সিৱক, ইতো গামন্ততো অৰঞ্ঞট্ঠানমেৱ এহি গচ্ছাম, তদেৱ অম্হাকং ৱসনযোগ্গন্তি অধিপ্পাযো. এৱং পন উপজ্ঝাযেন ৱুত্তো সিৱকো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ৱিয কসাভিহতো সঞ্জাতসংৱেগো হুত্ৱা অৰঞ্ঞমেৱ গন্তুকামতং পৱেদেন্তো –
‘‘গামে মে ৱসতি কাযো, অৰঞ্ঞং মে গতং মনো;
সেমানকোপি গচ্ছামি, নত্থি সঙ্গো ৱিজানত’’ন্তি. –আহ;
তস্সত্থো – যস্মা ইদানি যদিপি মে ইদং সৰীৰং গামন্তে ঠিতং, অজ্ঝাসযো পন অৰঞ্ঞমেৱ গতো, তস্মা সেমানকোপি গচ্ছামি গেলঞ্ঞেন ঠাননিসজ্জাগমনেসু অসমত্থতায সযানোপি ইমিনা সযিতাকাৰেন সৰীসপো ৱিয সৰীসপন্তো, এথ, ভন্তে, অৰঞ্ঞমেৱ গচ্ছাম, কস্মা? নত্থি সঙ্গো ৱিজানতন্তি, যস্মা ধম্মসভাৱা কামেসু সংসাৰে চ আদীনৱং, নেক্খম্মে নিব্বানে চ আনিসংসং যাথাৱতো জানন্তস্স ন কত্থচি সঙ্গো, তস্মা একপদেনেৱ উপজ্ঝাযস্স আণা অনুঠিতাতি, তদপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
সিৱকসামণেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.