৩. ৱনৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

নীলব্ভৱণ্ণাতি আযস্মতো ৱনৱচ্ছত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ অত্থদস্সিনো ভগৱতো কালে কচ্ছপযোনিযং নিব্বত্তো ৱিনতায নাম নদিযা ৱসতি. তস্স খুদ্দকনাৱপ্পমাণো অত্তভাৱো অহোসি. সো কিৰ একদিৱসং ভগৱন্তং নদিযা তীৰে ঠিতং দিস্ৱা, ‘‘পাৰং গন্তুকামো মঞ্ঞে ভগৱা’’তি অত্তনো পিট্ঠিযং আৰোপেত্ৱা নেতুকামো পাদমূলে নিপজ্জি. ভগৱা তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা তং অনুকম্পন্তো আৰুহি. সো পীতিসোমনস্সজাতো সোতং ছিন্দন্তো জিযায ৱেগেন খিত্তসৰো ৱিয তাৱদেৱ পৰতীৰং পাপেসি. ভগৱা তস্স পুঞ্ঞস্স ফলং এতৰহি নিব্বত্তনকসম্পত্তিঞ্চ ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অনেকসতক্খত্তুং তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অৰঞ্ঞৱাসীযেৱ অহোসি. পুন কস্সপবুদ্ধকালে কপোতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তং মেত্তাৱিহাৰিং একং ভিক্খুং দিস্ৱা চিত্তং পসাদেসি.

ততো পন চুতো বাৰাণসিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সংৱেগজাতো পব্বজিত্ৱা ৱিৱট্টূপনিস্সযং বহুং পুঞ্ঞকম্মং উপচিনি. এৱং তত্থ তত্থ দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুনগৰে ৱচ্ছগোত্তস্স নাম ব্ৰাহ্মণস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স মাতা পৰিপক্কগব্ভা অৰঞ্ঞং দস্সনত্থায সঞ্জাতদোহড়া অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিচৰতি, তাৱদেৱস্সা কম্মজৱাতা চলিংসু, তিৰোকৰণিং পৰিক্খিপিত্ৱা অদংসু. সা ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণং পুত্তং ৱিজাযি. সো বোধিসত্তেন সহ পংসুকীড়িকসহাযো অহোসি. ‘‘ৱচ্ছো’’তিস্স নামঞ্চ অহোসি. ৱনাভিৰতিযা ৱসেন ৱনৱচ্ছোতি পঞ্ঞাযিত্থ. অপৰভাগে মহাসত্তে মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা মহাপধানং পদহন্তে, ‘‘অহম্পি সিদ্ধত্থকুমাৰেন সহ অৰঞ্ঞে ৱিহৰিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তে ৱসন্তো অভিসম্বুদ্ধভাৱং সুত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং উপগন্ত্ৱা পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱসমানো নচিৰস্সেৱ ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৯-১৪৮-১৬৩) –

‘‘অত্থদস্সী তু ভগৱা, সযম্ভূ লোকনাযকো;

ৱিনতানদিযা তীৰং, উপগচ্ছি তথাগতো.

‘‘উদকা অভিনিক্খম্ম, কচ্ছপো ৱাৰিগোচৰো;

বুদ্ধং তাৰেতুকামোহং, উপেসিং লোকনাযকং.

‘‘অভিৰূহতু মং বুদ্ধো, অত্থদস্সী মহামুনি;

অহং তং তাৰযিস্সামি, দুক্খস্সন্তকৰো তুৱং.

‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, অত্থদস্সী মহাযসো;

অভিৰূহিত্ৱা মে পিট্ঠিং, অট্ঠাসি লোকনাযকো.

‘‘যতো সৰামি অত্তানং, যতো পত্তোস্মি ৱিঞ্ঞুতং;

সুখং মে তাদিসং নত্থি, ফুট্ঠে পাদতলে যথা.

‘‘উত্তৰিত্ৱান সম্বুদ্ধো, অত্থদস্সী মহাযসো;

নদিতীৰম্হি ঠত্ৱান, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘যাৱতা ৱত্ততে চিত্তং, গঙ্গাসোতং তৰামহং;

অযঞ্চ কচ্ছপো ৰাজা, তাৰেসি মম পঞ্ঞৱা.

‘‘ইমিনা বুদ্ধতৰণেন, মেত্তচিত্তৱতায চ;

অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, দেৱলোকে ৰমিস্সতি.

‘‘দেৱলোকা ইধাগন্ত্ৱা, সুক্কমূলেন চোদিতো;

একাসনে নিসীদিত্ৱা, কঙ্খাসোতং তৰিস্সতি.

‘‘যথাপি ভদ্দকে খেত্তে, বীজং অপ্পম্পি ৰোপিতং;

সম্মাধাৰে পৱেচ্ছন্তে, ফলং তোসেতি কস্সকং.

‘‘তথেৱিদং বুদ্ধখেত্তং, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতং;

সম্মাধাৰে পৱেচ্ছন্তে, ফলং মং তোসযিস্সতি.

‘‘পধানপহিতত্তোম্হি, উপসন্তো নিৰূপধি;

সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, ৱিহৰামি অনাসৱো.

‘‘অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, যং কম্মমকৰিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, তৰণায ইদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

এৱং পন অৰহত্তং পত্ৱা ভগৱতি কপিলৱত্থুস্মিং ৱিহৰন্তে তত্থ গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ভিক্খূহি সমাগতো পটিসন্থাৰৱসেন ‘‘কিং, আৱুসো, অৰঞ্ঞে ফাসুৱিহাৰো লদ্ধো’’তি পুট্ঠো ‘‘ৰমণীযা, আৱুসো, অৰঞ্ঞে পব্বতা’’তি অত্তনা ৱুট্ঠপব্বতে ৱণ্ণেন্তো ‘‘নীলব্ভৱণ্ণা’’তি গাথং অভাসি.

১৩. তত্থ নীলব্ভৱণ্ণাতি নীলৱলাহকনিভা নীলৱলাহকসণ্ঠানা চ. ৰুচিৰাতি ৰুচিযা সকিৰণা পভস্সৰা চ. সীতৱাৰীতি সীতলসলিলা. সুচিন্ধৰাতি সুচিসুদ্ধভূমিভাগতায সুদ্ধচিত্তানং ৱা অৰিযানং নিৱাসনট্ঠানতায সুচিন্ধৰা. গাথাসুখত্থঞ্হি সানুনাসিকং কত্ৱা নিদ্দেসো. ‘‘সীতৱাৰিসুচিন্ধৰা’’তিপি পাঠো, সীতসুচিৱাৰিধৰা সীতলৱিমলসলিলাসযৱন্তোতি অত্থো. ইন্দগোপকসঞ্ছন্নাতি ইন্দগোপকনামকেহি পৱাড়ৱণ্ণেহি ৰত্তকিমীহি সঞ্ছাদিতা পাৱুস্সকালৱসেন এৱমাহ. কেচি পন ‘‘ইন্দগোপকনামানি ৰত্ততিণানী’’তি ৱদন্তি. অপৰে ‘‘কণিকাৰৰুক্খা’’তি. সেলাতি সিলামযা পব্বতা, ন পংসুপব্বতাতি অত্থো. তেনাহ – ‘‘যথাপি পব্বতো সেলো’’তি (উদা. ২৪). ৰমযন্তি মন্তি মং ৰমাপেন্তি, ময্হং ৱিৱেকাভিৰত্তিং পৰিব্ৰূহেন্তি. এৱং থেৰো অত্তনো চিৰকালপৰিভাৱিতং অৰঞ্ঞাভিৰতিং পৱেদেন্তো তিৱিধং ৱিৱেকাভিৰতিমেৱ দীপেতি. তত্থ উপধিৱিৱেকেন অঞ্ঞাব্যাকৰণং দীপিতমেৱ হোতীতি.

ৱনৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.