৫. মহানামত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
এসাৱহিয্যসে পব্বতেনাতি আযস্মতো মহানামত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো ঘৰাৱাসং পহায অঞ্ঞতৰায নদিযা তীৰে অস্সমং কাৰেত্ৱা সম্বহুলে ব্ৰাহ্মণে মন্তে ৱাচেন্তো ৱিহৰতি. অথেকদিৱসং ভগৱা তং অনুগ্গণ্হিতুং তস্স অসমপদং উপগচ্ছি. সো ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসিন্নে ভগৱতি সুমধুৰং মধুং উপনামেসি. তং ভগৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা হেট্ঠা অধিমুত্তত্থেৰৱত্থুম্হি ৱুত্তনযেন অনাগতং ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ পৰিৱত্তেন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা মহানামোতি লদ্ধনামো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৱতো সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নেসাদকে নাম পব্বতে ৱিহৰন্তো কিলেসপৰিযুট্ঠানং ৱিক্খম্ভেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কিং মে ইমিনা সংকিলিট্ঠচিত্তস্স জীৱিতেনা’’তি অত্তভাৱং নিব্বিন্দন্তো উচ্চং পব্বতসিখৰং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘ইতো পাতেত্ৱা তং মাৰেস্সামী’’তি অত্তানং পৰং ৱিয নিদ্দিসন্তো –
১১৫. ‘‘এসাৱহিয্যসে পব্বতেন, বহুকুটজসল্লকিকেন;
নেসাদকেন গিৰিনা, যসস্সিনা পৰিচ্ছদেনা’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ এসাৱহিয্যসেতি এসো ত্ৱং মহানাম অৱহিয্যসে পৰিহাযসি. পব্বতেনাতি নিৱাসট্ঠানভূতেন ইমিনা পব্বতেন. বহুকুটজসল্লকিকেনাতি বহূহি কুটজেহি ইন্দসালৰুক্খেহি সল্লকীহি ইন্দসালৰুক্খেহি ৱা সমন্নাগতেন. নেসাদকেনাতি এৱংনামকেন. গিৰিনাতি সেলেন. সেলো হি সন্ধিসঙ্খাতেহি পব্বেহি ঠিতত্তা ‘‘পব্বতো’’তি, পসৱনাদিৱসেন জলস্স, সাৰভূতানং ভেসজ্জাদিৱত্থূনঞ্চ গিৰণতো ‘‘গিৰী’’তি ৱুচ্চতি. তদুভযত্থসম্ভৱতো পনেত্থ ‘‘পব্বতেনা’’তি ৱত্ৱা ‘‘গিৰিনা’’তি চ ৱুত্তং. যসস্সিনাতি সব্বগুণেহি ৱিস্সুতেন পকাসেন. পৰিচ্ছদেনাতি নানাৱিধৰুক্খগচ্ছলতাহি সমন্ততো ছন্নেন, ৱসনট্ঠানতায ৱা তুয্হং পৰিচ্ছদভূতেন. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – মহানাম, যদি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিতক্কবহুলো হোসি, এৱং ত্ৱং ইমিনা ছাযূদকসম্পন্নেন সপ্পাযেন নিৱাসনট্ঠানভূতেন নেসাদকগিৰিনা পৰিহাযসি, ইদানিহং তং ইতো পাতেত্ৱা মাৰেস্সামি, তস্মা ন লব্ভা ৱিতক্কৱসিকেন ভৱিতুন্তি. এৱং থেৰো অত্তানং সন্তজ্জেন্তোযেৱ ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৪০.৩৩৩-৩৫২) –
‘‘সিন্ধুযা নদিযা তীৰে, সুকতো অস্সমো মম;
তত্থ ৱাচেমহং সিস্সে, ইতিহাসং সলক্খণং.
‘‘ধম্মকামা ৱিনীতা তে, সোতুকামা সুসাসনং;
ছড়ঙ্গে পাৰমিপ্পত্তা, সিন্ধুকূলে ৱসন্তি তে.
‘‘উপ্পাতগমনে চেৱ, লক্খণেসু চ কোৱিদা;
উত্তমত্থং গৱেসন্তা, ৱসন্তি ৱিপিনে তদা.
‘‘সুমেধো নাম সম্বুদ্ধো, লোকে উপ্পজ্জি তাৱদে;
অম্হাকং অনুকম্পন্তো, উপাগচ্ছি ৱিনাযকো.
‘‘উপাগতং মহাৱীৰং, সুমেধং লোকনাযকং;
তিণসন্থাৰকং কত্ৱা, লোকজেট্ঠস্সদাসহং.
‘‘ৱিপিনাতো মধুং গয্হ, বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং;
সম্বুদ্ধো পৰিভুঞ্জিত্ৱা, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
‘‘যো তং অদাসি মধুং মে, পসন্নো সেহি পাণিভি;
তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.
‘‘ইমিনা মধুদানেন, তিণসন্থাৰকেন চ;
তিংস কপ্পসহস্সানি, দেৱলোকে ৰমিস্সতি.
‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;
সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.
‘‘দেৱলোকা ইধাগন্ত্ৱা, মাতুকুচ্ছিং উপাগতে;
মধুৱস্সং পৱস্সিত্থ, ছাদযং মধুনা মহিং.
‘‘মযি নিক্খন্তমত্তম্হি, কুচ্ছিযা চ সুদুত্তৰা;
তত্ৰাপি মধুৱস্সং মে, ৱস্সতে নিচ্চকালিকং.
‘‘অগাৰা অভিনিক্খম্ম, পব্বজিং অনগাৰিযং;
লাভী অন্নস্স পানস্স, মধুদানস্সিদং ফলং.
‘‘সব্বকামসমিদ্ধোহং, ভৱিত্ৱা দেৱমানুসে;
তেনেৱ মধুদানেন, পত্তোম্হি আসৱক্খযং.
‘‘ৱুট্ঠম্হি দেৱে চতুৰঙ্গুলে তিণে, সম্পুপ্ফিতে ধৰণীৰুহে সঞ্ছন্নে;
সুঞ্ঞে ঘৰে মণ্ডপৰুক্খমূলকে, ৱসামি নিচ্চং সুখিতো অনাসৱো.
‘‘মজ্ঝে মহন্তে হীনে চ, ভৱে সব্বে অতিক্কমিং;
অজ্জ মে আসৱা খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৱো.
‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, মধুদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অযমেৱ চ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণগাথা অহোসীতি.
মহানামত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.