১২. দ্ৱাদসমৱগ্গো

১. জেন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

দুপ্পব্বজ্জং ৱে দুৰধিৱাসা গেহাতি আযস্মতো জেন্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৱতো কালে দেৱপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো কিংকিৰাতপুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে জেন্তগামে একস্স মণ্ডলিকৰাজস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, জেন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো দহৰকালেযেৱ হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো পব্বজ্জানিন্নমানসো হুত্ৱা পুন চিন্তেসি – ‘‘পব্বজ্জা নাম দুক্কৰা, ঘৰাপি দুৰাৱাসা, ধম্মো চ গম্ভীৰো, ভোগা চ দুৰধিগমা, কিং নু খো কত্তব্ব’’ন্তি এৱং পন চিন্তাবহুলো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো একদিৱসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণি. সুতকালতো পট্ঠায পব্বজ্জাভিৰতো হুত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.২১-২৪) –

‘‘দেৱপুত্তো অহং সন্তো, পূজযিং সিখিনাযকং;

কক্কাৰুপুপ্ফং পগ্গয্হ, বুদ্ধস্স অভিৰোপযিং.

‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘ইতো চ নৱমে কপ্পে, ৰাজা সত্তুত্তমো অহুং;

সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খন্তো, ‘‘অসক্খিং ৱতাহং আদিতো ময্হং উপ্পন্নৱিতক্কং ছিন্দিতু’’ন্তি সোমনস্সজাতো ৱিতক্কস্স উপ্পন্নাকাৰং তস্স চ সম্মদেৱ ছিন্নতং দস্সেন্তো –

১১১. ‘‘দুপ্পব্বজ্জং ৱে দুৰধিৱাসা গেহা, ধম্মো গম্ভীৰো দুৰধিগমা ভোগা;

কিচ্ছা ৱুত্তি নো ইতৰীতৰেনেৱ, যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চত’’ন্তি. –

গাথং অভাসি.

তত্থ দুপ্পব্বজ্জন্তি অপ্পং ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধঞ্চেৱ ঞাতিপৰিৱট্টঞ্চ পহায ইমস্মিং সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজনস্স দুক্কৰত্তা দুক্খং পব্বজনং, দুক্কৰা পব্বজ্জাতি দুপ্পব্বজ্জং. ৱেতি নিপাতমত্তং, দড়্হত্থো ৱা ‘‘পব্বজ্জা দুক্খা’’তি. গেহঞ্চে আৱসেয্যং, দুৰধিৱাসা গেহা, যস্মা গেহং অধিৱসন্তেন ৰঞ্ঞা ৰাজকিচ্চং, ইস্সৰেন ইস্সৰকিচ্চং, গহপতিনা গহপতিকিচ্চং কত্তব্বং হোতি, পৰিজনো চেৱ সমণব্ৰাহ্মণা চ সঙ্গহেতব্বা, তস্মিং তস্মিঞ্চ কত্তব্বে কৰিযমানেপি ঘৰাৱাসো ছিদ্দঘটো ৱিয মহাসমুদ্দো ৱিয চ দুপ্পূৰো, তস্মা গেহা নামেতে অধিৱসিতুং আৱসিতুং দুক্খা দুক্কৰাতি কত্ৱা দুৰধিৱাসা দুৰাৱাসাতি. পব্বজ্জঞ্চে অনুতিট্ঠেয্যং ধম্মো গম্ভীৰো, যদত্থা পব্বজ্জা, সো পব্বজিতেন অধিগন্তব্বো পটিৱেধসদ্ধম্মো গম্ভীৰো, গম্ভীৰঞাণগোচৰত্তা দুদ্দসো, দুপ্পটিৱিজ্ঝো ধম্মস্স গম্ভীৰভাৱেন দুপ্পটিৱিজ্ঝত্তা. গেহঞ্চে আৱসেয্যং, দুৰধিগমা ভোগা যেহি ৱিনা ন সক্কা গেহং আৱসিতুং, তে ভোগা দুক্খেন কসিৰেন অধিগন্তব্বতায দুৰধিগমা. এৱং সন্তে ঘৰাৱাসং পহায পব্বজ্জংযেৱ অনুতিট্ঠেয্যং, এৱম্পি কিচ্ছা ৱুত্তি নো ইতৰীতৰেন ইধ ইমস্মিং বুদ্ধসাসনে ইতৰীতৰেন যথালদ্ধেন পচ্চযেন অম্হাকং ৱুত্তি জীৱিকা কিচ্ছা দুক্খা, ঘৰাৱাসানং দুৰধিৱাসতায ভোগানঞ্চ দুৰধিগমতায গেহে ইতৰীতৰেন পচ্চযেন যাপেতব্বতায কিচ্ছা কসিৰা ৱুত্তি অম্হাকং, তত্থ কিং কাতুং ৱট্টতীতি? যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চতং সকলং দিৱসং পুব্বৰত্তাপৰৰত্তঞ্চ তেভূমকধম্মজাতং অনিচ্চতন্তি, ততো উপ্পাদৱযৱন্ততো আদিঅন্তৱন্ততো তাৱকালিকতো চ ন নিচ্চন্তি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চিন্তেতুং ৱিপস্সিতুং যুত্তং. অনিচ্চানুপস্সনায সিদ্ধায ইতৰানুপস্সনা সুখেনেৱ সিজ্ঝন্তীতি অনিচ্চানুপস্সনাৱ এত্থ ৱুত্তা, অনিচ্চস্স দুক্খানত্ততানং অব্যভিচৰণতো সাসনিকস্স সুখগ্গহণতো চ. তেনাহ – ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং, যং দুক্খং তদনত্তা’’তি (সং. নি. ৩.১৫), ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মং’’ (মহাৱ. ১৬; দী. নি. ২.৩৭১; সং. নি. ৫.১০৮১), ‘‘ৱযধম্মা সঙ্খাৰা’’তি (দী. নি. ২.২১৮) চ তদমিনা এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপক্খৱসেন অপৰাপৰং উপ্পন্নে ৱিতক্কে নিগ্গহেত্ৱা অনিচ্চতামুখেন ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা ইদানি কতকিচ্চো জাতোতি দস্সেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অত্তনো পটিপত্তি’’ন্তিআদি. ইদমেৱ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসি.

জেন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৱচ্ছগোত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

তেৱিজ্জোহং মহাঝাযীতি আযস্মতো ৱচ্ছগোত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলবীজং ৰোপেন্তো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে বন্ধুমতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং ৰঞ্ঞা নাগৰেহি চ সদ্ধিং বুদ্ধপূজং কত্ৱা ততো পৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, তস্স ৱচ্ছগোত্ততায ৱচ্ছগোত্তোত্ৱেৱ সমঞ্ঞা অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো ৱিমুত্তিং গৱেসন্তো তত্থ সাৰং অদিস্ৱা পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ৱিচৰন্তো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা তস্মিং ৱিস্সজ্জিতে পসন্নমানসো সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.১৫-২০) –

‘‘উদেন্তং সতৰংসিংৱ, পীতৰংসিংৱ ভাণুমং;

পন্নৰসে যথা চন্দং, নিয্যন্তং লোকনাযকং.

‘‘অট্ঠসট্ঠিসহস্সানি, সব্বে খীণাসৱা অহুং;

পৰিৱাৰিংসু সম্বুদ্ধং, দ্ৱিপদিন্দং নৰাসভং.

‘‘সম্মজ্জিত্ৱান তং ৱীথিং, নিয্যন্তে লোকনাযকে;

উস্সাপেসিং ধজং তত্থ, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.

‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং ধজং অভিৰোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ধজদানস্সিদং ফলং.

‘‘ইতো চতুত্থকে কপ্পে, ৰাজাহোসিং মহব্বলো;

সব্বাকাৰেন সম্পন্নো, সুধজো ইতি ৱিস্সুতো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা সোমনস্সজাতো উদানৱসেন –

১১২. ‘‘তেৱিজ্জোহং মহাঝাযী, চেতোসমথকোৱিদো;

সদত্থো মে অনুপ্পত্তো, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ তেৱিজ্জোহন্তি যদিপি মং পুব্বে তিণ্ণং ৱেদানং পাৰং গতত্তা ‘‘ব্ৰাহ্মণো তেৱিজ্জো’’তি সঞ্জানন্তি, তং পন সমঞ্ঞামত্তং ৱেদেসু ৱিজ্জাকিচ্চস্স অভাৱতো. ইদানি পন পুব্বেনিৱাসঞাণাদীনং তিস্সন্নং ৱিজ্জানং অধিগতত্তা পৰমত্থতো তেৱিজ্জো অহং, মহন্তস্স অনৱসেসস্স সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগণস্স ঝাপনতো, মহন্তেন মগ্গফলঝানেন মহন্তস্স উড়াৰস্স পণীতস্স নিব্বানস্স ঝাযনতো চ মহাঝাযী. চেতোসমথকোৱিদোতি চিত্তসঙ্খোভকৰানং সংকিলেসধম্মানং ৱূপসমনেন চেতসো সমাদহনে কুসলো. এতেন তেৱিজ্জভাৱস্স কাৰণমাহ. সমাধিকোসল্লসহিতেন হি আসৱক্খযেন তেৱিজ্জতা, ন কেৱলেন. সদত্থোতি সকত্থো ক-কাৰস্সাযং দ-কাৰো কতো ‘‘অনুপ্পত্তসদত্থো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৯; অ. নি. ৩.৩৮) ৱিয. ‘‘সদত্থো’’তি চ অৰহত্তং ৱেদিতব্বং. তঞ্হি অত্তপটিবন্ধট্ঠেন অত্তানং অৱিজহনট্ঠেন অত্তনো পৰমত্থট্ঠেন অত্তনো অত্থত্তা ‘‘সকত্থো’’তি ৱুচ্চতি. স্ৱাযং সদত্থো মে মযা অনুপ্পত্তো অধিগতো. এতেন যথাৱুত্তং মহাঝাযিভাৱং সিখাপত্তং কত্ৱা দস্সেতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

ৱচ্ছগোত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ৱনৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অচ্ছোদিকা পুথুসিলাতি আযস্মতো ৱনৱচ্ছত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলবীজং ৰোপেন্তো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো পৰস্স কম্মং কত্ৱা জীৱন্তো কস্সচি অপৰাধং কত্ৱা মৰণভযেন তজ্জিতো পলাযন্তো অন্তৰামগ্গে বোধিৰুক্খং দিস্ৱা পসন্নমানসো তস্স মূলং সম্মজ্জিত্ৱা পিণ্ডিবন্ধেহি অসোকপুপ্ফেহি পূজং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা বোধিং অভিমুখো নমস্সমানো পল্লঙ্কেন নিসিন্নো মাৰেতুং আগতে পচ্চত্থিকে দিস্ৱা তেসু চিত্তং অকোপেত্ৱা বোধিং এৱ আৱজ্জেন্তো সতপোৰিসে পপাতে পপতি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, ‘‘ৱচ্ছো’’তিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো বিম্বিসাৰসমাগমে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.৭-১৪) –

‘‘পৰকম্মাযনে যুত্তো, অপৰাধং অকাসহং;

ৱনন্তং অভিধাৱিস্সং, ভযৱেৰসমপ্পিতো.

‘‘পুপ্ফিতং পাদপং দিস্ৱা, পিণ্ডিবন্ধং সুনিম্মিতং;

তম্বপুপ্ফং গহেত্ৱান, বোধিযং ওকিৰিং অহং.

‘‘সম্মজ্জিত্ৱান তং বোধিং, পাটলিং পাদপুত্তমং;

পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱান, বোধিমূলে উপাৱিসিং.

‘‘গতমগ্গং গৱেসন্তা, আগচ্ছুং মম সন্তিকং;

তে চ দিস্ৱানহং তত্থ, আৱজ্জিং বোধিমুত্তমং.

‘‘ৱন্দিত্ৱান অহং বোধিং, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

অনেকতালে পপতিং, গিৰিদুগ্গে ভযানকে.

‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বোধিপূজাযিদং ফলং.

‘‘ইতো চ ততিযে কপ্পে, ৰাজা সুসঞ্ঞতো অহং;

সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা ৱিৱেকাভিৰতিযা ৱনেযেৱ ৱসি, তেন ৱনৱচ্ছোতি সমঞ্ঞা উদপাদি. অথ কদাচি থেৰো ঞাতিজনানুগ্গহত্থং ৰাজগহং গতো তত্থ ঞাতকেহি উপট্ঠিযমানো কতিপাহং ৱসিত্ৱা গমনাকাৰং সন্দস্সেতি. তং ঞাতকা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং অনুগ্গহত্থং ধুৰৱিহাৰে ৱসথ, মযং উপট্ঠহিস্সামা’’তি যাচিংসু. থেৰো তেসং পব্বতৰামণেয্যকিত্তনাপদেসেন ৱিৱেকাভিৰতিং নিৱেদেন্তো –

১১৩. ‘‘অচ্ছোদিকা পুথুসিলা, গোনঙ্গুলমিগাযুতা;

অম্বুসেৱালসঞ্ছন্না, তে সেলা ৰমযন্তি ম’’ন্তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ অচ্ছোদিকাতি অচ্ছং অবহলং সুখুমং উদকং এতেসূতি ‘‘অচ্ছোদকা’’তি ৱত্তব্বে লিঙ্গৱিপল্লাসেন অচ্ছোদিকা’’তি ৱুত্তং. এতেন তেসং উদকসম্পত্তিং দস্সেতি. পুথুসিলাতি পুথুলা ৱিত্থতা মুদুসুখসম্ফস্সা সিলা এতেসূতি পুথুসিলা. এতেন নিসজ্জনট্ঠানসম্পত্তিং দস্সেতি. গুন্নং ৱিয নঙ্গুলং নঙ্গুট্ঠং এতেসন্তি গোনঙ্গুলা, কাড়মক্কটা, ‘‘পকতিমক্কটা’’তিপি ৱদন্তিযেৱ. গোনঙ্গুলেহি চ পসদাদিকেহি মিগেহি চ তহং তহং ৱিচৰন্তেহি আযুতা মিস্সিতাতি গোনঙ্গুলমিগাযুতা. এতেন তেসং অমনুস্সূপচাৰিতায অৰঞ্ঞলক্খণূপেততং দস্সেতি. অম্বুসেৱালসঞ্ছন্নাতি পসৱনতো সততং পগ্ঘৰমানসলিলতায তহং তহং উদকসেৱালসঞ্ছাদিতা. তে সেলা ৰমযন্তি মন্তি যত্থাহং ৱসামি; তে এদিসা সেলা পব্বতা ৱিৱেকাভিৰতিযা মং ৰমযন্তি, তস্মা তত্থেৱাহং গচ্ছামীতি অধিপ্পাযো. ইদমেৱ চ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসি.

ৱনৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অধিমুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

কাযদুট্ঠুল্লগৰুনোতি আযস্মতো অধিমুত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ব্ৰাহ্মণৱিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা ঘৰাৱাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৱা মনুস্সূপচাৰং উপগন্ত্ৱা সত্থাৰং ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো অত্তনো ৱাকচীৰং সত্থু পাদমূলে পত্থৰি. সত্থা তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা তস্মিং অট্ঠাসি. তত্থ ঠিতং ভগৱন্তং কাড়ানুসাৰেন গন্ধেন পূজেত্ৱা ‘‘সমুদ্ধৰসিমং লোক’’ন্তিআদিকাহি দসহি গাথাহি অভিত্থৱি. তং সত্থা ‘‘অনাগতে ইতো সতসহস্সকপ্পমত্থকে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ততো যাৱাযং বুদ্ধুপ্পাদো, তাৱ দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা অধিমুত্তোতি লদ্ধনামো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ব্ৰাহ্মণৱিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৱা তত্থ সাৰং অপস্সন্তো পচ্ছিমভৱিকত্তা নিস্সৰণং গৱেসন্তো জেতৱনপটিগ্গহণে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৪০.৩০৪-৩৩২) –

‘‘কণিকাৰংৱ জলিতং, দীপৰুক্খংৱ উজ্জলং;

ওসধিংৱ ৱিৰোচন্তং, ৱিজ্জুতং গগনে যথা.

‘‘অসম্ভীতং অনুত্তাসিং, মিগৰাজংৱ কেসৰিং;

ঞাণালোকং পকাসেন্তং, মদ্দন্তং তিত্থিযে গণে.

‘‘উদ্ধৰন্তং ইমং লোকং, ছিন্দন্তং সব্বসংসযং;

গজ্জন্তং মিগৰাজংৱ, অদ্দসং লোকনাযকং.

‘‘জটাজিনধৰো আসিং, ব্ৰহা উজু পতাপৱা;

ৱাকচীৰং গহেত্ৱান, পাদমূলে অপত্থৰিং.

‘‘কাড়ানুসাৰিযং গয্হং, অনুলিম্পিং তথাগতং;

সম্বুদ্ধমনুলিম্পেত্ৱা, সন্থৱিং লোকনাযকং.

‘‘সমুদ্ধৰসিমং লোকং, ওঘতিণ্ণ মহামুনি;

ঞাণালোকেন জোতেসি, নাৱটং ঞাণমুত্তমং.

‘‘ধম্মচক্কং পৱত্তেসি, মদ্দসে পৰতিত্থিযে;

উসভো জিতসঙ্গামো, সম্পকম্পেসি মেদনিং.

‘‘মহাসমুদ্দে ঊমিযো, ৱেলন্তম্হি পভিজ্জৰে;

তথেৱ তৱ ঞাণম্হি, সব্বদিট্ঠী পভিজ্জৰে.

‘‘সুখুমচ্ছিকজালেন, সৰম্হি সম্পতানিতে;

অন্তোজালীকতা পাণা, পীড়িতা হোন্তি তাৱদে.

‘‘তথেৱ তিত্থিযা লোকে, পুথুপাসণ্ডনিস্সিতা;

অন্তোঞাণৱৰে তুয্হং, পৰিৱত্তন্তি মাৰিস.

‘‘পতিট্ঠা ৱুয্হতং ওঘে, ত্ৱঞ্হি নাথো অবন্ধুনং;

ভযট্টিতানং সৰণং, মুত্তিত্থীনং পৰাযণং.

‘‘একৱীৰো অসদিসো, মেত্তাকৰুণসঞ্চযো;

অসমো সুসমো সন্তো, ৱসী তাদী জিতঞ্জযো.

‘‘ধীৰো ৱিগতসম্মোহো, অনেজো অকথংকথী;

তুসিতো ৱন্তদোসোসি, নিম্মলো সংযতো সুচি.

‘‘সঙ্গাতিগো হতমদো, তেৱিজ্জো তিভৱন্তগো;

সীমাতিগো ধম্মগৰু, গতত্থো হিতৱব্ভুতো.

‘‘তাৰকো ত্ৱং যথা নাৱা, নিধীৱস্সাসকাৰকো;

অসম্ভীতো যথা সীহো, গজৰাজাৱ দপ্পিতো.

‘‘থোমেত্ৱা দসগাথাহি, পদুমুত্তৰং মহাযসং;

ৱন্দিত্ৱা সত্থুনো পাদে, তুণ্হী অট্ঠাসহং তদা.

‘‘পদুমুত্তৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;

ভিক্খুসঙ্ঘে ঠিতো সত্থা, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘যো মে সীলঞ্চ ঞাণঞ্চ, সদ্ধম্মঞ্চাপি ৱণ্ণযি;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.

‘‘সট্ঠি কপ্পসহস্সানি, দেৱলোকে ৰমিস্সতি;

অঞ্ঞে দেৱেভিভৱিত্ৱা, ইস্সৰং কাৰযিস্সতি.

‘‘সো পচ্ছা পব্বজিত্ৱান, সুক্কমূলেন চোদিতো;

গোতমস্স ভগৱতো, সাসনে পব্বজিস্সতি.

‘‘পব্বজিত্ৱান কাযেন, পাপকম্মং ৱিৱজ্জিয;

সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.

‘‘যথাপি মেঘো থনযং, তপ্পেতি মেদনিং ইমং;

তথেৱ ত্ৱং মহাৱীৰ, ধম্মেন তপ্পযী মমং.

‘‘সীলং পঞ্ঞঞ্চ ধম্মঞ্চ, থৱিত্ৱা লোকনাযকং;

পত্তোম্হি পৰমং সন্তিং, নিব্বানং পদমচ্চুতং.

‘‘অহো নূন স ভগৱা, চিৰং তিট্ঠেয্য চক্খুমা;

অঞ্ঞাতঞ্চ ৱিজানেয্যুং, ফুসেয্যুং অমতং পদং.

‘‘অযং মে পচ্ছিমা জাতি, ভৱা সব্বে সমূহতা;

সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, ৱিহৰামি অনাসৱো.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং বুদ্ধমভিথোমযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, কিত্তনায ইদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনা সহ ৱসন্তে কাযদড়্হিবহুলে ভিক্খূ ওৱদন্তো –

১১৪. ‘‘কাযদুট্ঠুল্লগৰুনো, হিয্যমানম্হি জীৱিতে;

সৰীৰসুখগিদ্ধস্স, কুতো সমণসাধুতা’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ কাযদুট্ঠুল্লগৰুনোতি দুট্ঠুল্লং অসুভযোগ্যতা, কাযস্স দুট্ঠুল্লং কাযদুট্ঠুল্লং, কাযদুট্ঠুল্লং গৰু সম্ভাৱিতং যস্স সো কাযদুট্ঠুল্লগৰু, অনিস্সৰণপ্পঞ্ঞো হুত্ৱা কাযপোসনপ্পসুতো কাযদড়্হিবহুলোতি অত্থো, তস্স কাযদুট্ঠুল্লগৰুনো. হিয্যমানম্হি জীৱিতেতি কুন্নদীনং উদকং ৱিয জীৱিতসঙ্খাৰে লহুসো খীযমানে. সৰীৰসুখগিদ্ধস্সাতি পণীতাহাৰাদীহি অত্তনো কাযস্স সুখেন গেধং আপন্নস্স. কুতো সমণসাধুতাতি এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স সমণভাৱেন সাধুতা সুসমণতা কুতো কেন কাৰণেন সিযা, একংসতো পন কাযে জীৱিতে চ নিৰপেক্খস্স ইতৰীতৰসন্তোসেন সন্তুট্ঠস্স আৰদ্ধৱীৰিযস্সেৱ সমণসাধুতাতি অধিপ্পাযো.

অধিমুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মহানামত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

এসাৱহিয্যসে পব্বতেনাতি আযস্মতো মহানামত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো ঘৰাৱাসং পহায অঞ্ঞতৰায নদিযা তীৰে অস্সমং কাৰেত্ৱা সম্বহুলে ব্ৰাহ্মণে মন্তে ৱাচেন্তো ৱিহৰতি. অথেকদিৱসং ভগৱা তং অনুগ্গণ্হিতুং তস্স অসমপদং উপগচ্ছি. সো ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসিন্নে ভগৱতি সুমধুৰং মধুং উপনামেসি. তং ভগৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা হেট্ঠা অধিমুত্তত্থেৰৱত্থুম্হি ৱুত্তনযেন অনাগতং ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ পৰিৱত্তেন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা মহানামোতি লদ্ধনামো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৱতো সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নেসাদকে নাম পব্বতে ৱিহৰন্তো কিলেসপৰিযুট্ঠানং ৱিক্খম্ভেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কিং মে ইমিনা সংকিলিট্ঠচিত্তস্স জীৱিতেনা’’তি অত্তভাৱং নিব্বিন্দন্তো উচ্চং পব্বতসিখৰং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘ইতো পাতেত্ৱা তং মাৰেস্সামী’’তি অত্তানং পৰং ৱিয নিদ্দিসন্তো –

১১৫. ‘‘এসাৱহিয্যসে পব্বতেন, বহুকুটজসল্লকিকেন;

নেসাদকেন গিৰিনা, যসস্সিনা পৰিচ্ছদেনা’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ এসাৱহিয্যসেতি এসো ত্ৱং মহানাম অৱহিয্যসে পৰিহাযসি. পব্বতেনাতি নিৱাসট্ঠানভূতেন ইমিনা পব্বতেন. বহুকুটজসল্লকিকেনাতি বহূহি কুটজেহি ইন্দসালৰুক্খেহি সল্লকীহি ইন্দসালৰুক্খেহি ৱা সমন্নাগতেন. নেসাদকেনাতি এৱংনামকেন. গিৰিনাতি সেলেন. সেলো হি সন্ধিসঙ্খাতেহি পব্বেহি ঠিতত্তা ‘‘পব্বতো’’তি, পসৱনাদিৱসেন জলস্স, সাৰভূতানং ভেসজ্জাদিৱত্থূনঞ্চ গিৰণতো ‘‘গিৰী’’তি ৱুচ্চতি. তদুভযত্থসম্ভৱতো পনেত্থ ‘‘পব্বতেনা’’তি ৱত্ৱা ‘‘গিৰিনা’’তি চ ৱুত্তং. যসস্সিনাতি সব্বগুণেহি ৱিস্সুতেন পকাসেন. পৰিচ্ছদেনাতি নানাৱিধৰুক্খগচ্ছলতাহি সমন্ততো ছন্নেন, ৱসনট্ঠানতায ৱা তুয্হং পৰিচ্ছদভূতেন. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – মহানাম, যদি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিতক্কবহুলো হোসি, এৱং ত্ৱং ইমিনা ছাযূদকসম্পন্নেন সপ্পাযেন নিৱাসনট্ঠানভূতেন নেসাদকগিৰিনা পৰিহাযসি, ইদানিহং তং ইতো পাতেত্ৱা মাৰেস্সামি, তস্মা ন লব্ভা ৱিতক্কৱসিকেন ভৱিতুন্তি. এৱং থেৰো অত্তানং সন্তজ্জেন্তোযেৱ ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৪০.৩৩৩-৩৫২) –

‘‘সিন্ধুযা নদিযা তীৰে, সুকতো অস্সমো মম;

তত্থ ৱাচেমহং সিস্সে, ইতিহাসং সলক্খণং.

‘‘ধম্মকামা ৱিনীতা তে, সোতুকামা সুসাসনং;

ছড়ঙ্গে পাৰমিপ্পত্তা, সিন্ধুকূলে ৱসন্তি তে.

‘‘উপ্পাতগমনে চেৱ, লক্খণেসু চ কোৱিদা;

উত্তমত্থং গৱেসন্তা, ৱসন্তি ৱিপিনে তদা.

‘‘সুমেধো নাম সম্বুদ্ধো, লোকে উপ্পজ্জি তাৱদে;

অম্হাকং অনুকম্পন্তো, উপাগচ্ছি ৱিনাযকো.

‘‘উপাগতং মহাৱীৰং, সুমেধং লোকনাযকং;

তিণসন্থাৰকং কত্ৱা, লোকজেট্ঠস্সদাসহং.

‘‘ৱিপিনাতো মধুং গয্হ, বুদ্ধসেট্ঠস্সদাসহং;

সম্বুদ্ধো পৰিভুঞ্জিত্ৱা, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.

‘‘যো তং অদাসি মধুং মে, পসন্নো সেহি পাণিভি;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.

‘‘ইমিনা মধুদানেন, তিণসন্থাৰকেন চ;

তিংস কপ্পসহস্সানি, দেৱলোকে ৰমিস্সতি.

‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;

সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.

‘‘দেৱলোকা ইধাগন্ত্ৱা, মাতুকুচ্ছিং উপাগতে;

মধুৱস্সং পৱস্সিত্থ, ছাদযং মধুনা মহিং.

‘‘মযি নিক্খন্তমত্তম্হি, কুচ্ছিযা চ সুদুত্তৰা;

তত্ৰাপি মধুৱস্সং মে, ৱস্সতে নিচ্চকালিকং.

‘‘অগাৰা অভিনিক্খম্ম, পব্বজিং অনগাৰিযং;

লাভী অন্নস্স পানস্স, মধুদানস্সিদং ফলং.

‘‘সব্বকামসমিদ্ধোহং, ভৱিত্ৱা দেৱমানুসে;

তেনেৱ মধুদানেন, পত্তোম্হি আসৱক্খযং.

‘‘ৱুট্ঠম্হি দেৱে চতুৰঙ্গুলে তিণে, সম্পুপ্ফিতে ধৰণীৰুহে সঞ্ছন্নে;