১. জেন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
দুপ্পব্বজ্জং ৱে দুৰধিৱাসা গেহাতি আযস্মতো জেন্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৱতো কালে দেৱপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো কিংকিৰাতপুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে জেন্তগামে একস্স মণ্ডলিকৰাজস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, জেন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো দহৰকালেযেৱ হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো পব্বজ্জানিন্নমানসো হুত্ৱা পুন চিন্তেসি – ‘‘পব্বজ্জা নাম দুক্কৰা, ঘৰাপি দুৰাৱাসা, ধম্মো চ গম্ভীৰো, ভোগা চ দুৰধিগমা, কিং নু খো কত্তব্ব’’ন্তি এৱং পন চিন্তাবহুলো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো একদিৱসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণি. সুতকালতো পট্ঠায পব্বজ্জাভিৰতো হুত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.২১-২৪) –
‘‘দেৱপুত্তো অহং সন্তো, পূজযিং সিখিনাযকং;
কক্কাৰুপুপ্ফং পগ্গয্হ, বুদ্ধস্স অভিৰোপযিং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘ইতো চ নৱমে কপ্পে, ৰাজা সত্তুত্তমো অহুং;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খন্তো, ‘‘অসক্খিং ৱতাহং আদিতো ময্হং উপ্পন্নৱিতক্কং ছিন্দিতু’’ন্তি সোমনস্সজাতো ৱিতক্কস্স উপ্পন্নাকাৰং তস্স চ সম্মদেৱ ছিন্নতং দস্সেন্তো –
১১১. ‘‘দুপ্পব্বজ্জং ৱে দুৰধিৱাসা গেহা, ধম্মো গম্ভীৰো দুৰধিগমা ভোগা;
কিচ্ছা ৱুত্তি নো ইতৰীতৰেনেৱ, যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চত’’ন্তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ দুপ্পব্বজ্জন্তি অপ্পং ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধঞ্চেৱ ঞাতিপৰিৱট্টঞ্চ পহায ইমস্মিং সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজনস্স দুক্কৰত্তা দুক্খং পব্বজনং, দুক্কৰা পব্বজ্জাতি দুপ্পব্বজ্জং. ৱেতি নিপাতমত্তং, দড়্হত্থো ৱা ‘‘পব্বজ্জা দুক্খা’’তি. গেহঞ্চে আৱসেয্যং, দুৰধিৱাসা গেহা, যস্মা গেহং অধিৱসন্তেন ৰঞ্ঞা ৰাজকিচ্চং, ইস্সৰেন ইস্সৰকিচ্চং, গহপতিনা গহপতিকিচ্চং কত্তব্বং হোতি, পৰিজনো চেৱ সমণব্ৰাহ্মণা চ সঙ্গহেতব্বা, তস্মিং তস্মিঞ্চ কত্তব্বে কৰিযমানেপি ঘৰাৱাসো ছিদ্দঘটো ৱিয মহাসমুদ্দো ৱিয চ দুপ্পূৰো, তস্মা গেহা নামেতে অধিৱসিতুং আৱসিতুং দুক্খা দুক্কৰাতি কত্ৱা দুৰধিৱাসা দুৰাৱাসাতি. পব্বজ্জঞ্চে অনুতিট্ঠেয্যং ধম্মো গম্ভীৰো, যদত্থা পব্বজ্জা, সো পব্বজিতেন অধিগন্তব্বো পটিৱেধসদ্ধম্মো গম্ভীৰো, গম্ভীৰঞাণগোচৰত্তা দুদ্দসো, দুপ্পটিৱিজ্ঝো ধম্মস্স গম্ভীৰভাৱেন দুপ্পটিৱিজ্ঝত্তা. গেহঞ্চে আৱসেয্যং, দুৰধিগমা ভোগা যেহি ৱিনা ন সক্কা গেহং আৱসিতুং, তে ভোগা দুক্খেন কসিৰেন অধিগন্তব্বতায দুৰধিগমা. এৱং সন্তে ঘৰাৱাসং পহায পব্বজ্জংযেৱ অনুতিট্ঠেয্যং, এৱম্পি কিচ্ছা ৱুত্তি নো ইতৰীতৰেন ইধ ইমস্মিং বুদ্ধসাসনে ইতৰীতৰেন যথালদ্ধেন পচ্চযেন অম্হাকং ৱুত্তি জীৱিকা কিচ্ছা দুক্খা, ঘৰাৱাসানং দুৰধিৱাসতায ভোগানঞ্চ দুৰধিগমতায গেহে ইতৰীতৰেন পচ্চযেন যাপেতব্বতায কিচ্ছা কসিৰা ৱুত্তি অম্হাকং, তত্থ কিং কাতুং ৱট্টতীতি? যুত্তং চিন্তেতুং সততমনিচ্চতং সকলং দিৱসং পুব্বৰত্তাপৰৰত্তঞ্চ তেভূমকধম্মজাতং অনিচ্চতন্তি, ততো উপ্পাদৱযৱন্ততো আদিঅন্তৱন্ততো তাৱকালিকতো চ ন নিচ্চন্তি ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চিন্তেতুং ৱিপস্সিতুং যুত্তং. অনিচ্চানুপস্সনায সিদ্ধায ইতৰানুপস্সনা সুখেনেৱ সিজ্ঝন্তীতি অনিচ্চানুপস্সনাৱ এত্থ ৱুত্তা, অনিচ্চস্স দুক্খানত্ততানং অব্যভিচৰণতো সাসনিকস্স সুখগ্গহণতো চ. তেনাহ – ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং, যং দুক্খং তদনত্তা’’তি (সং. নি. ৩.১৫), ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মং’’ (মহাৱ. ১৬; দী. নি. ২.৩৭১; সং. নি. ৫.১০৮১), ‘‘ৱযধম্মা সঙ্খাৰা’’তি (দী. নি. ২.২১৮) চ তদমিনা এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপক্খৱসেন অপৰাপৰং উপ্পন্নে ৱিতক্কে নিগ্গহেত্ৱা অনিচ্চতামুখেন ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা ইদানি কতকিচ্চো জাতোতি দস্সেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অত্তনো পটিপত্তি’’ন্তিআদি. ইদমেৱ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসি.
জেন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.