৬. সুহেমন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সতলিঙ্গস্স অত্থস্সাতি আযস্মতো সুহেমন্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো দ্ৱানৱুতে কপ্পে তিস্সস্স ভগৱতো কালে ৱনচৰো হুত্ৱা ৱনে ৱসতি, তং অনুগ্গহিতুং ভগৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তস্স আসন্নে ঠানে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. সো ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো সুগন্ধানি পুন্নাগপুপ্ফানি ওচিনিত্ৱা ভগৱন্তং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পাৰিযন্তদেসে ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সুহেমন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সঙ্কস্সনগৰে মিগদাযে ৱিহৰন্তং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা তেপিটকো হুত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো পটিসম্ভিদাপত্তো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.৪৬-৫০) –
‘‘কাননং ৱনমোগয্হ, ৱসামি লুদ্দকো অহং;
পুন্নাগং পুপ্ফিতং দিস্ৱা, বুদ্ধসেট্ঠং অনুস্সৰিং.
‘‘তং পুপ্ফং ওচিনিত্ৱান, সুগন্ধং গন্ধিতং সুভং;
থূপং কৰিত্ৱা পুলিনে, বুদ্ধস্স অভিৰোপযিং.
‘‘দ্ৱেনৱুতে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘একম্হি নৱুতে কপ্পে, একো আসিং তমোনুদো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা এৱং চিন্তেসি – ‘‘মযা খো যং সাৱকেন পত্তব্বং, তং অনুপ্পত্তং, যংনূনাহং ইদানি ভিক্খূনং অনুগ্গহং কৰেয্য’’ন্তি. এৱং চিন্তেত্ৱা পভিন্নপটিসম্ভিদতায অকিলাসুতায চ অত্তনো সন্তিকং উপগতে ভিক্খূ যথাৰহং ওৱদন্তো অনুসাসন্তো কঙ্খং ছিন্দন্তো ধম্মং কথেন্তো কম্মট্ঠানং নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৱা আচিক্খন্তো ৱিহৰতি. অথেকদিৱসং অত্তনো সন্তিকং উপগতানং ভিক্খূনং ৱিঞ্ঞূনঞ্চ পুগ্গলানং ৱিসেসং আচিক্খন্তো –
১০৬. ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধাৰিনো;
একঙ্গদস্সী দুম্মেধো, সতদস্সী চ পণ্ডিতো’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ সতলিঙ্গস্সাতি লীনমত্থং গমেন্তীতি লিঙ্গানি, অত্থেসু সদ্দস্স পৱত্তিনিমিত্তানি, তানি পন সতং অনেকানি লিঙ্গানি এতস্সাতি সতলিঙ্গো. অনেকত্থো হি ইধ সতসদ্দো, ‘‘সতং সহস্স’’ন্তিআদীসু ৱিয ন সঙ্খ্যাৱিসেসত্থো তস্স সতলিঙ্গস্স. অত্থস্সাতি ঞেয্যস্স, ঞেয্যঞ্হি ঞাণেন অৰণীযতো ‘‘অত্থো’’তি ৱুচ্চতি. সো চ একোপি অনেকলিঙ্গো, যথা ‘‘সক্কো পুৰিন্দদো মঘৱা’’তি, ‘‘পঞ্ঞা ৱিজ্জা মেধা ঞাণ’’ন্তি চ. যেন লিঙ্গেন পৱত্তিনিমিত্তেন তাৱতিংসাধিপতিম্হি ইন্দসদ্দো পৱত্তো, ন তেন তত্থ সক্কাদিসদ্দা পৱত্তা, অথ খো অঞ্ঞেন. তথা যেন সম্মাদিট্ঠিম্হি পঞ্ঞাসদ্দো পৱত্তো, ন তেন ৱিজ্জাদিসদ্দা. তেন ৱুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্সা’’তি.
সতলক্খণধাৰিনোতি অনেকলক্খণৱতো. লক্খীযতি এতেনাতি লক্খণং, পচ্চযভাৱিনো অত্থস্স অত্তনো ফলং পটিচ্চ পচ্চযভাৱো, তেন হি সো অযং ইমস্স কাৰণন্তি লক্খীযতি. সো চ একস্সেৱ অত্থস্স অনেকপ্পভেদো উপলব্ভতি, তেনাহ ‘‘সতলক্খণধাৰিনো’’তি. অথ ৱা লক্খীযন্তীতি লক্খণানি, তস্স তস্স অত্থস্স সঙ্খততাদযো পকাৰৱিসেসা তে পন অত্থতো অৱত্থাৱিসেসা ৱেদিতব্বা. তে চ পন তেসং অনিচ্চতাদিসামঞ্ঞলক্খণং লিঙ্গেন্তি ঞাপেন্তীতি ‘‘লিঙ্গানী’’তি চ ৱুচ্চন্তি. তস্সিমে আকাৰা, যস্মা একস্সাপি অত্থস্স অনেকে উপলব্ভন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধাৰিনো’’তি. তেনাহ আযস্মা ধম্মসেনাপতি – ‘‘সব্বে ধম্মা সব্বাকাৰেন বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তী’’তি (মহানি. ১৫৬; চূড়নি. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫; পটি. ম. ৩.৫).
একঙ্গদস্সী দুম্মেধোতি এৱং অনেকলিঙ্গে অনেকলক্খণে অত্থে যো তত্থ একঙ্গদস্সী অপুথুপঞ্ঞতায একলিঙ্গমত্তং একলক্খণমত্তঞ্চ দিস্ৱা অত্তনা দিট্ঠমেৱ ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি অভিনিৱিস্স ‘‘মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ইতৰং পটিক্খিপতি, হত্থিদস্সনকঅন্ধো ৱিয একঙ্গগাহী দুম্মেধো দুপ্পঞ্ঞো তত্থ ৱিজ্জমানানংযেৱ পকাৰৱিসেসানং অজাননতো মিচ্ছা অভিনিৱিসনতো চ. সতদস্সী চ পণ্ডিতোতি পণ্ডিতো পন তত্থ ৱিজ্জমানে অনেকেপি পকাৰে অত্তনো পঞ্ঞাচক্খুনা সব্বসো পস্সতি. যো ৱা তত্থ লব্ভমানে অনেকে পঞ্ঞাচক্খুনা অত্তনাপি পস্সতি, অঞ্ঞেসম্পি দস্সেতি পকাসেতি, সো পণ্ডিতো ৱিচক্খণো অত্থেসু কুসলো নামাতি. এৱং থেৰো উক্কংসগতং অত্তনো পটিসম্ভিদাসম্পত্তিং ভিক্খূনং ৱিভাৱেসি.
সুহেমন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.