১১. একাদসমৱগ্গো
১. বেলট্ঠানিকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
হিত্ৱা গিহিত্তং অনৱোসিতত্তোতিআদিকা আযস্মতো বেলট্ঠানিকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো ইতো একতিংসে কপ্পে ৱেস্সভুস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৱা ঘৰাৱাসং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ইসীহি পৰিৱুতো ৱিচৰন্তো একদিৱসং ৱেস্সভুং ভগৱন্তং দিস্ৱা পীতিসোমনস্সজাতো সত্থু ঞাণসম্পত্তিং নিস্সায পসন্নমানসো ঞাণং উদ্দিস্স পুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা বেলট্ঠানিকোতি লদ্ধনামো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা কোসলৰট্ঠে অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো অলসো কাযদড়্হিবহুলো ফৰুসৱাচো অহোসি, সমণধম্মে চিত্তং ন উপ্পাদেসি. অথ নং ভগৱা ঞাণপৰিপাকং ওলোকেত্ৱা –
১০১. ‘‘হিত্ৱা গিহিত্তং অনৱোসিতত্তো, মুখনঙ্গলী ওদৰিকো কুসীতো;
মহাৱৰাহোৱ নিৱাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি. –
ইমায ওভাসগাথায সংৱেজেসি. সো সত্থাৰং পুৰতো নিসিন্নং ৱিয দিস্ৱা তঞ্চ গাথং সুত্ৱা সংৱেগজাতো ঞাণস্স পৰিপাকং গতত্তা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৪.৪১-৪৬) –
‘‘কণিকাৰংৱ জোতন্তং, নিসিন্নং পব্বতন্তৰে;
ওভাসেন্তং দিসা সব্বা, ওসধিং ৱিয তাৰকং.
‘‘তযো মাণৱকা আসুং, সকে সিপ্পে সুসিক্খিতা;
খাৰিভাৰং গহেত্ৱান, অন্ৱেন্তি মম পচ্ছতো.
‘‘পুটকে সত্ত পুপ্ফানি, নিক্খিত্তানি তপস্সিনা;
গহেত্ৱা তানি ঞাণম্হি, ৱেস্সভুস্সাভিৰোপযিং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ঞাণপূজাযিদং ফলং.
‘‘একূনতিংসকপ্পম্হি, ৱিপুলাভসনামকো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সত্থু ওৱাদং পটিপূজেন্তো ব্যতিৰেকমুখেন চ অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো তমেৱ গাথং পচ্চুদাহাসি.
তত্থ হিত্ৱা গিহিত্তন্তি গহট্ঠভাৱং পৰিচ্চজিত্ৱা পব্বজিত্ৱাতি অত্থো. অনৱোসিতত্তোতি অনুৰূপং অৱোসিতত্তো, যদত্থং সাসনে পব্বজন্তস্স অনুৰূপপৰিঞ্ঞাদীনং অতীৰিতত্তা অপৰিযোসিতভাৱো অকতকৰণীযোতি অত্থো. অথ ৱা অনৱোসিতত্তোতি অনুঅৱোসিতসভাৱো, ৱিসুদ্ধীনং মগ্গানঞ্চ অনুপটিপাটিযা ৱসিতব্বৱাসস্স অকতাৱী, দসসু অৰিযৱাসেসু অৱুসিতৱাতি অত্থো. মুখসঙ্খাতং নঙ্গলং ইমস্স অত্থীতি মুখনঙ্গলী. নঙ্গলেন ৱিয পথৱিং পৰেসু ফৰুসৱাচপ্পযোগেন অত্তানং খনন্তোতি অত্থো. ওদৰিকোতি উদৰে পসুতো উদৰপোসনতপ্পৰো. কুসীতোতি অলসো, ভাৱনং অননুযুঞ্জন্তো. এৱংভূতস্স নিপ্ফত্তিং দস্সেন্তো আহ ‘‘মহাৱৰাহোৱ নিৱাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি. তস্সত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. এত্থ চ যথা পব্বজিত্ৱা অনৱোসিতাদিসভাৱতায পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো, ন এৱং মাদিসো পণ্ডিতো. তব্বিপৰীতসভাৱতায পন সম্মাপটিপত্তিযা মত্থকং পাপিতত্তা পৰিনিব্বাযতীতি ব্যতিৰেকমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকাসীতি দট্ঠব্বন্তি.
বেলট্ঠানিকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সেতুচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
মানেন ৱঞ্চিতাসেতি আযস্মতো সেতুচ্ছত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো তিস্সস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং তিস্সং ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো সুমধুৰং পনসফলং অভিসঙ্খতং নাড়িকেৰসাড়ৱং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অঞ্ঞতৰস্স মণ্ডলিকৰঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সেতুচ্ছোতিস্স নামং অহোসি. সো পিতৰি মতে ৰজ্জে পতিট্ঠিতো উস্সাহসত্তীনং অভাৱেন ৰাজকিচ্চানি ৱিৰাধেন্তো ৰজ্জং পৰহত্থগতং কত্ৱা দুক্খপ্পত্তিযা সংৱেগজাতো জনপদচাৰিকং চৰন্তং ভগৱন্তং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা পৰিকম্মং কৰোন্তো তদহেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৭.১৩-১৭) –
‘‘তিস্সস্স খো ভগৱতো, পুব্বে ফলমদাসহং;
নাড়িকেৰঞ্চ পাদাসিং, খজ্জকং অভিসম্মতং.
‘‘বুদ্ধস্স তমহং দত্ৱা, তিস্সস্স তু মহেসিনো;
মোদামহং কামকামী, উপপজ্জিং যমিচ্ছকং.
‘‘দ্ৱেনৱুতে ইতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.
‘‘ইতো তেৰসকপ্পম্হি, ৰাজা ইন্দসমো অহু;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা কিলেসে গৰহন্তো –
১০২. ‘‘মানেন ৱঞ্চিতাসে, সঙ্খাৰেসু সংকিলিস্সমানাসে;
লাভালাভেন মথিতা, সমাধিং নাধিগচ্ছন্তী’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ মানেন ৱঞ্চিতাসেতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনযপ্পৱত্তেন মানেন অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনাদিৱসেন কুসলভণ্ডচ্ছেদনেন ৱিপ্পলদ্ধা. সঙ্খাৰেসু সংকিলিস্সমানাসেতি অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু চক্খাদীসু চেৱ ৰূপাদীসু চ সঙ্খতধম্মেসু সংকিলিস্সমানা, ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি তংনিমিত্তং তণ্হাগাহাদিৱসেন সংকিলেসং আপজ্জমানা. লাভালাভেন মথিতাতি পত্তচীৱৰাদীনঞ্চেৱ ৱত্থাদীনঞ্চ লাভেন তেসংযেৱ চ অলাভেন তংনিমিত্তং উপ্পন্নেহি অনুনযপটিঘেহি মথিতা মদ্দিতা অভিভূতা. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অৱসিট্ঠলোকধম্মানম্পেত্থ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সমাধিং নাধিগচ্ছন্তীতি তে এৱৰূপা পুগ্গলা সমাধিং সমথৱিপস্সনাৱসেন চিত্তেকগ্গতং কদাচিপি ন ৱিন্দন্তি ন পটিলভন্তি ন পাপুণন্তি সমাধিসংৱত্তনিকানং ধম্মানং অভাৱতো, ইতৰেসঞ্চ ভাৱতো. ইধাপি যথা মানাদীহি অভিভূতা অৱিদ্দসুনো সমাধিং নাধিগচ্ছন্তি, ন এৱং ৱিদ্দসুনো. তে পন মাদিসা তেহি অনভিভূতা সমাধিং অধিগচ্ছন্তেৱাতি ব্যতিৰেকমুখেন অঞ্ঞাব্যাকৰণন্তি ৱেদিতব্বং.
সেতুচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. বন্ধুৰত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
নাহং এতেন অত্থিকোতি আযস্মতো বন্ধুৰত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে অঞ্ঞতৰস্স ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে গোপকো হুত্ৱা একদিৱসং ভগৱন্তং সপৰিসং ৰাজঙ্গণেন গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো কণৱেৰপুপ্ফানি গহেত্ৱা সসঙ্ঘং লোকনাযকং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সীলৱতীনগৰে সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, বন্ধুৰোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন সাৱত্থিযং গতো উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গতো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ঞাণস্স পৰিপাকত্তা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৭.৭-১২) –
‘‘সিদ্ধত্থো নাম ভগৱা, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;
পুৰক্খতো সাৱকেহি, নগৰং পটিপজ্জথ.
‘‘ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে আসিং, গোপকো অভিসম্মতো;
পাসাদে উপৱিট্ঠোহং, অদ্দসং লোকনাযকং.
‘‘কণৱেৰং গহেত্ৱান, ভিক্খুসঙ্ঘে সমোকিৰিং;
বুদ্ধস্স ৱিসুং কত্ৱান, ততো ভিয্যো সমোকিৰিং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘সত্তাসীতিম্হিতো কপ্পে, চতুৰাসুং মহিদ্ধিকা;
সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা কতঞ্ঞুভাৱে ঠত্ৱা অত্তনো উপকাৰস্স ৰঞ্ঞো পচ্চুপকাৰং কাতুং সীলৱতীনগৰং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেন্তো সচ্চানি পকাসেসি. ৰাজা সচ্চপৰিযোসানে সোতাপন্নো হুত্ৱা অত্তনো নগৰে সুদস্সনং নাম মহন্তং ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা থেৰস্স নিয্যাতেসি. মহালাভসক্কাৰো অহোসি. থেৰো ৱিহাৰং সব্বঞ্চ লাভসক্কাৰং সঙ্ঘস্স নিয্যাতেত্ৱা সযং পুৰিমনিযামেনেৱ পিণ্ডায চৰিত্ৱা যাপেন্তো কতিপাহং তত্থ ৱসিত্ৱা সাৱত্থিং গন্তুকামো অহোসি. ভিক্খূ, ‘‘ভন্তে, তুম্হে ইধেৱ ৱসথ, সচে পচ্চযেহি ৱেকল্লং, মযং তং পৰিপূৰেস্সামা’’তি আহংসু. থেৰো, ‘‘ন ময্হং, আৱুসো, উড়াৰেহি পচ্চযেহি অত্থো অত্থি, ইতৰীতৰেহি পচ্চযেহি যাপেমি, ধম্মৰসেনেৱম্হি তিত্তো’’তি দস্সেন্তো –
১০৩. ‘‘নাহং এতেন অত্থিকো, সুখিতো ধম্মৰসেন তপ্পিতো;
পিত্ৱা ৰসগ্গমুত্তমং, ন চ কাহামি ৱিসেন সন্থৱ’’ন্তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ নাহং এতেন অত্থিকোতি যেন মং তুম্হে তপ্পেতুকামা ‘‘পৰিপূৰেস্সামা’’তি ৱদথ, এতেন আমিসলাভেন পচ্চযামিসৰসেন নাহং অত্থিকো, ময্হং এতেন অত্থো নত্থি, সন্তুট্ঠি পৰমং সুখন্তি ইতৰীতৰেহেৱ পচ্চযেহি যাপেমীতি অত্থো. ইদানি তেন অনত্থিকভাৱে পধানকাৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুখিতো ধম্মৰসেন তপ্পিতো’’তি. সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মৰসেন চেৱ নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মৰসেন চ তপ্পিতো পীণিতো সুখিতো উত্তমেন সুখেন সুহিতোতি অত্থো. পিত্ৱা ৰসগ্গমুত্তমন্তি সব্বৰসেসু অগ্গং সেট্ঠং ততোযেৱ উত্তমং যথাৱুত্তং ধম্মৰসং পিৱিত্ৱা ঠিতো, তেনাহ – ‘‘সব্বৰসং ধম্মৰসো জিনাতী’’তি (ধ. প. ৩৫৪). ন চ কাহামি ৱিসেন সন্থৱন্তি এৱৰূপং ৰসুত্তমং ধম্মৰসং পিৱিত্ৱা ঠিতো ৱিসেন ৱিসসদিসেন ৱিসৰসেন সন্থৱং সংসগ্গং ন কৰিস্সামি, তথাকৰণস্স কাৰণং নত্থীতি অত্থো.
বন্ধুৰত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. খিতকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
লহুকো ৱত মে কাযোতি আযস্মতো খিতকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে যক্খসেনাপতি হুত্ৱা নিব্বত্তো একদিৱসং যক্খসমাগমে নিসিন্নো সত্থাৰং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তস্স সত্থা ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মং সুত্ৱা উড়াৰং পীতিসোমনস্সং পৱেদেন্তো অপ্ফোটেন্তো উট্ঠহিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, খিতকোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স মহিদ্ধিকভাৱং সুত্ৱা ‘‘ইদ্ধিমা ভৱিস্সামী’’তি পুব্বহেতুনা চোদিযমানো পব্বজিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সমথৱিপস্সনাসু কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৭.১-৬) –
‘‘পদুমো নাম নামেন, দ্ৱিপদিন্দো নৰাসভো;
পৱনা অভিনিক্খম্ম, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যক্খানং সমযো আসি, অৱিদূৰে মহেসিনো;
যেন কিচ্চেন সম্পত্তা, অজ্ঝাপেক্খিংসু তাৱদে.
‘‘বুদ্ধস্স গিৰমঞ্ঞায, অমতস্স চ দেসনং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, অপ্ফোটেত্ৱা উপট্ঠহিং.
‘‘সুচিণ্ণস্স ফলং পস্স, উপট্ঠানস্স সত্থুনো;
তিংসকপ্পসহস্সেসু, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.
‘‘ঊনতিংসে কপ্পসতে, সমলঙ্কতনামকো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সৱিসেসং ইদ্ধীসু ৱসীভাৱেন অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোন্তো ইদ্ধিপাটিহাৰিযেন অনুসাসনীপাটিহাৰিযেন চ সত্তানং অনুগ্গহং কৰোন্তো ৱিহৰতি. সো ভিক্খূহি, ‘‘কথং ত্ৱং, আৱুসো, ইদ্ধি ৱড়ঞ্জেসী’’তি পুট্ঠো তমত্থং আচিক্খন্তো –
১০৪. ‘‘লহুকো ৱত মে কাযো, ফুট্ঠো চ পীতিসুখেন ৱিপুলেন;
তূলমিৱ এৰিতং মালুতেন, পিলৱতীৱ মে কাযো’’তি. –
গাথং অভাসি. ‘‘উদানৱসেনা’’তিপি ৱদন্তিযেৱ.
তত্থ লহুকো ৱত মে কাযোতি নীৱৰণাদিৱিক্খম্ভনেন চুদ্দসৱিধেন চিত্তপৰিদমনেন চতুৰিদ্ধিপাদকভাৱনায সুট্ঠু চিণ্ণৱসীভাৱেন চ মে ৰূপকাযো সল্লহুকো ৱত, যেন দন্ধং মহাভূতপচ্চযম্পি নাম ইমং কৰজকাযং চিত্তৱসেন পৰিণামেমীতি অধিপ্পাযো. ফুট্ঠো চ পীতিসুখেন ৱিপুলেনাতি সব্বত্থকমেৱ ফৰন্তেন মহতা উড়াৰেন পীতিসহিতেন সুখেন ফুট্ঠো চ মে কাযোতি যোজনা. ইদঞ্চ যথা কাযো লহুকো অহোসি, তং দস্সনত্থং ৱুত্তং. সুখসঞ্ঞোক্কমনেন হি সদ্ধিংযেৱ লহুসঞ্ঞোক্কমনং হোতি. সুখস্স ফৰণঞ্চেত্থ তংসমুট্ঠানৰূপৱসেন দট্ঠব্বং কথং পন চতুত্থজ্ঝানসমঙ্গিনো পীতিসুখফৰণং, সমতিক্কন্তপীতিসুখঞ্হি তন্তি চে? সচ্চমেতং, ইদং পন ন চতুত্থজ্ঝানলক্খণৱসেন ৱুত্তং, অথ খো পুব্বভাগৱসেন. ‘‘পীতিসুখেনা’’তি পন পীতিসহিতসদিসেন সুখেন, উপেক্খা হি ইধ সন্তসভাৱতায ঞাণৱিসেসযোগতো চ সুখন্তি অধিপ্পেতং. তথা হি ৱুত্তং ‘‘সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমতী’’তি (পটি. ম. ১.১০১). পাদকজ্ঝানাৰম্মণেন ৰূপকাযাৰম্মণেন ৱা ইদ্ধিচিত্তেন সহজাতং সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমতি পৱিসতি ফুসতি সম্পাপুণাতীতি অযম্পি তত্থ অত্থো. তথা চাহ অট্ঠকথাযং (পটি. ম. অট্ঠ. ২.৩.১২) – ‘‘সুখসঞ্ঞা নাম উপেক্খাসম্পযুত্তা সঞ্ঞা. উপেক্খা হি সন্তং সুখন্তি ৱুত্তং সাযেৱ সঞ্ঞা নীৱৰণেহি চেৱ ৱিতক্কাদিপচ্চনীকেহি চ ৱিমুত্তত্তা লহুসঞ্ঞাতিপি ৱেদিতব্বা. তং ওক্কন্তস্স পনস্স কৰজকাযোপি তূলপিচু ৱিয সল্লহুকো হোতি. সো এৱং ৱাতক্খিত্ততূলপিচুনো ৱিয সল্লহুকেন দিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতী’’তি. তেনাহ ‘‘তূলমিৱ এৰিতং মালুতেন, পিলৱতীৱ মে কাযো’’তি. তস্সত্থো – যদাহং ব্ৰহ্মলোকং অঞ্ঞং ৱা ইদ্ধিযা গন্তুকামো হোমি, তদা মালুতেন ৱাযুনা এৰিতং চিত্তং তূলপিচু ৱিয আকাসং লঙ্ঘন্তোযেৱ মে কাযো হোতীতি.
খিতকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. মলিতৱম্ভত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
উক্কণ্ঠিতোতি আযস্মতো মলিতৱম্ভত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হিমৱন্ততো অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং জাতস্সৰে সকুণো হুত্ৱা নিব্বত্তি, পদুমুত্তৰো ভগৱা তং অনুগ্গণ্হন্তো তত্থ গন্ত্ৱা জাতস্সৰতীৰে চঙ্কমতি. সকুণো ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো সৰে কুমুদানি গহেত্ৱা ভগৱন্তং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুৰুকচ্ছনগৰে অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, মলিতৱম্ভোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো পচ্ছাভূমহাথেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা তস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো ৱিহৰতি. তস্স চ অযং সভাৱো, যত্থ ভোজনসপ্পাযো দুল্লভো, ইতৰে সুলভা, ততো ন পক্কমতি. যত্থ পন ভোজনসপ্পাযো সুলভো, ইতৰে দুল্লভা, তত্থ ন ৱসতি পক্কমতেৱ. এৱং ৱিহৰন্তো চ হেতুসম্পন্নতায মহাপুৰিসজাতিকতায চ নচিৰস্সেৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.৫১-৫৭) –
‘‘হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, মহাজাতস্সৰো অহু;
পদুমুপ্পলসঞ্ছন্নো, পুণ্ডৰীকসমোত্থটো.
‘‘কুকুত্থো নাম নামেন, তত্থাসিং সকুণো তদা;
সীলৱা বুদ্ধিসম্পন্নো, পুঞ্ঞাপুঞ্ঞেসু কোৱিদো.
‘‘পদুমুত্তৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
জাতস্সৰস্সাৱিদূৰে, সঞ্চৰিত্থ মহামুনি.
‘‘জলজং কুমুদং ছেত্ৱা, উপনেসিং মহেসিনো;
মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, পটিগ্গহি মহামুনি.
‘‘তঞ্চ দানং দদিত্ৱান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
কপ্পানং সতসহস্সং, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.
‘‘সোড়সেতো কপ্পসতে, আসুং ৱৰুণনামকা;
অট্ঠ এতে জনাধিপা, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উদানেন্তো –
১০৫. ‘‘উক্কণ্ঠিতোপি ন ৱসে, ৰমমানোপি পক্কমে;
ন ত্ৱেৱানত্থসংহিতং, ৱসে ৱাসং ৱিচক্খণো’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ উক্কণ্ঠিতোপি ন ৱসেতি যস্মিং আৱাসে ৱসন্তস্স মে ভোজনসপ্পাযালাভেন অধিকুসলেসু ধম্মেসু উক্কণ্ঠা অনভিৰতি উপ্পজ্জতি, তত্থ উক্কণ্ঠিতোপি ৱসামিযেৱ ইতৰসপ্পাযলাভেন ন পক্কমে ন পক্কমামি. ন ৱসেতি এত্থ ন-কাৰেনপি পক্কমেতিপদং সম্বন্ধিতব্বং. ৰমমানোপি পক্কমেতি যস্মিং পন আৱাসে ৱসন্তস্স মে পচ্চযৱেকল্লাভাৱেন নত্থি উক্কণ্ঠা, অঞ্ঞদত্থু অভিৰমামি, এৱং অভিৰমমানোপি অৱসেসসপ্পাযালাভেন ততো পক্কমে, ন ৱসেয্যং. এৱং পটিপজ্জন্তোৱাহং নচিৰস্সেৱ সকত্থং পচ্চুপাদিন্তি. অযঞ্চেত্থ অত্তপটিপত্তিপচ্চৱেক্খণাযং যোজনা. পৰস্স ওৱাদদানে পন ৱসেয্য ন পক্কমেয্যাতি ৱিধানৱসেন যোজেতব্বং. ন ত্ৱেৱানত্থসংহিতং, ৱসে ৱাসং ৱিচক্খণোতি যস্মিং আৱাসে পচ্চযা সুলভা, সমণধম্মো ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, যস্মিঞ্চ আৱাসে পচ্চযা দুল্লভা, সমণধম্মোপি পাৰিপূৰিং ন গচ্ছতি, এৱৰূপো আৱাসো ইধ অনত্থসংহিতো নাম অৱড্ঢিসহিতোতি কত্ৱা. এৱৰূপং ৱাসং ৱিচক্খণো ৱিঞ্ঞুজাতিকো সকত্থং পৰিপূৰেতুকামো নত্ৱেৱ ৱসেয্য. যত্থ পন পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো আৱাসো লব্ভতি, সত্তপি সপ্পাযা লব্ভন্তি, তত্থেৱ ৱসেয্যাতি অত্থো.
মলিতৱম্ভত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সুহেমন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সতলিঙ্গস্স অত্থস্সাতি আযস্মতো সুহেমন্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো দ্ৱানৱুতে কপ্পে তিস্সস্স ভগৱতো কালে ৱনচৰো হুত্ৱা ৱনে ৱসতি, তং অনুগ্গহিতুং ভগৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তস্স আসন্নে ঠানে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. সো ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো সুগন্ধানি পুন্নাগপুপ্ফানি ওচিনিত্ৱা ভগৱন্তং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পাৰিযন্তদেসে ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সুহেমন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সঙ্কস্সনগৰে মিগদাযে ৱিহৰন্তং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা তেপিটকো হুত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো পটিসম্ভিদাপত্তো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.৪৬-৫০) –
‘‘কাননং ৱনমোগয্হ, ৱসামি লুদ্দকো অহং;
পুন্নাগং পুপ্ফিতং দিস্ৱা, বুদ্ধসেট্ঠং অনুস্সৰিং.
‘‘তং পুপ্ফং ওচিনিত্ৱান, সুগন্ধং গন্ধিতং সুভং;
থূপং কৰিত্ৱা পুলিনে, বুদ্ধস্স অভিৰোপযিং.
‘‘দ্ৱেনৱুতে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘একম্হি নৱুতে কপ্পে, একো আসিং তমোনুদো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা এৱং চিন্তেসি – ‘‘মযা খো যং সাৱকেন পত্তব্বং, তং অনুপ্পত্তং, যংনূনাহং ইদানি ভিক্খূনং অনুগ্গহং কৰেয্য’’ন্তি. এৱং চিন্তেত্ৱা পভিন্নপটিসম্ভিদতায অকিলাসুতায চ অত্তনো সন্তিকং উপগতে ভিক্খূ যথাৰহং ওৱদন্তো অনুসাসন্তো কঙ্খং ছিন্দন্তো ধম্মং কথেন্তো কম্মট্ঠানং নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৱা আচিক্খন্তো ৱিহৰতি. অথেকদিৱসং অত্তনো সন্তিকং উপগতানং ভিক্খূনং ৱিঞ্ঞূনঞ্চ পুগ্গলানং ৱিসেসং আচিক্খন্তো –
১০৬. ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধাৰিনো;
একঙ্গদস্সী দুম্মেধো, সতদস্সী চ পণ্ডিতো’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ সতলিঙ্গস্সাতি লীনমত্থং গমেন্তীতি লিঙ্গানি, অত্থেসু সদ্দস্স পৱত্তিনিমিত্তানি, তানি পন সতং অনেকানি লিঙ্গানি এতস্সাতি সতলিঙ্গো. অনেকত্থো হি ইধ সতসদ্দো, ‘‘সতং সহস্স’’ন্তিআদীসু ৱিয ন সঙ্খ্যাৱিসেসত্থো তস্স সতলিঙ্গস্স. অত্থস্সাতি ঞেয্যস্স, ঞেয্যঞ্হি ঞাণেন অৰণীযতো ‘‘অত্থো’’তি ৱুচ্চতি. সো চ একোপি অনেকলিঙ্গো, যথা ‘‘সক্কো পুৰিন্দদো মঘৱা’’তি, ‘‘পঞ্ঞা ৱিজ্জা মেধা ঞাণ’’ন্তি চ. যেন লিঙ্গেন পৱত্তিনিমিত্তেন তাৱতিংসাধিপতিম্হি ইন্দসদ্দো পৱত্তো, ন তেন তত্থ সক্কাদিসদ্দা পৱত্তা, অথ খো অঞ্ঞেন. তথা যেন সম্মাদিট্ঠিম্হি পঞ্ঞাসদ্দো পৱত্তো, ন তেন ৱিজ্জাদিসদ্দা. তেন ৱুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্সা’’তি.
সতলক্খণধাৰিনোতি অনেকলক্খণৱতো. লক্খীযতি এতেনাতি লক্খণং, পচ্চযভাৱিনো অত্থস্স অত্তনো ফলং পটিচ্চ পচ্চযভাৱো, তেন হি সো অযং ইমস্স কাৰণন্তি লক্খীযতি. সো চ একস্সেৱ অত্থস্স অনেকপ্পভেদো উপলব্ভতি, তেনাহ ‘‘সতলক্খণধাৰিনো’’তি. অথ ৱা লক্খীযন্তীতি লক্খণানি, তস্স তস্স অত্থস্স সঙ্খততাদযো পকাৰৱিসেসা তে পন অত্থতো অৱত্থাৱিসেসা ৱেদিতব্বা. তে চ পন তেসং অনিচ্চতাদিসামঞ্ঞলক্খণং লিঙ্গেন্তি ঞাপেন্তীতি ‘‘লিঙ্গানী’’তি চ ৱুচ্চন্তি. তস্সিমে আকাৰা, যস্মা একস্সাপি অত্থস্স অনেকে উপলব্ভন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধাৰিনো’’তি. তেনাহ আযস্মা ধম্মসেনাপতি – ‘‘সব্বে ধম্মা সব্বাকাৰেন বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তী’’তি (মহানি. ১৫৬; চূড়নি. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫; পটি. ম. ৩.৫).
একঙ্গদস্সী দুম্মেধোতি এৱং অনেকলিঙ্গে অনেকলক্খণে অত্থে যো তত্থ একঙ্গদস্সী অপুথুপঞ্ঞতায একলিঙ্গমত্তং একলক্খণমত্তঞ্চ দিস্ৱা অত্তনা দিট্ঠমেৱ ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি অভিনিৱিস্স ‘‘মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ইতৰং পটিক্খিপতি, হত্থিদস্সনকঅন্ধো ৱিয একঙ্গগাহী দুম্মেধো দুপ্পঞ্ঞো তত্থ ৱিজ্জমানানংযেৱ পকাৰৱিসেসানং অজাননতো মিচ্ছা অভিনিৱিসনতো চ. সতদস্সী চ পণ্ডিতোতি পণ্ডিতো পন তত্থ ৱিজ্জমানে অনেকেপি পকাৰে অত্তনো পঞ্ঞাচক্খুনা সব্বসো পস্সতি. যো ৱা তত্থ লব্ভমানে অনেকে পঞ্ঞাচক্খুনা অত্তনাপি পস্সতি, অঞ্ঞেসম্পি দস্সেতি পকাসেতি, সো পণ্ডিতো ৱিচক্খণো অত্থেসু কুসলো নামাতি. এৱং থেৰো উক্কংসগতং অত্তনো পটিসম্ভিদাসম্পত্তিং ভিক্খূনং ৱিভাৱেসি.
সুহেমন্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ধম্মসৱত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
পব্বজিং তুলযিত্ৱানাতি আযস্মতো ধম্মসৱত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে সুৱচ্ছো নাম ব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ ঘৰাৱাসে দোসং দিস্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনে পব্বতন্তৰে অস্সমং কাৰেত্ৱা বহূহি তাপসেহি সদ্ধিং ৱসি. অথস্স কুসলবীজং ৰোপেতুকামো পদুমুত্তৰো ভগৱা অস্সমসমীপে আকাসে ঠত্ৱা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেসি. সো তং দিস্ৱা পসন্নমানসো পূজেতুকামো নাগপুপ্ফানি ওচিনাপেসি. সত্থা, ‘‘অলং ইমস্স তাপসস্স এত্তকং কুসলবীজ’’ন্তি পক্কামি. সো পুপ্ফানি গহেত্ৱা সত্থু গমনমগ্গং ওকিৰিত্ৱা চিত্তং পসাদেন্তো অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ধম্মসৱোতি লদ্ধনামো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো ঘৰাৱাসে আদীনৱং পব্বজ্জায আনিসংসঞ্চ দিস্ৱা দক্খিণাগিৰিস্মিং ৱিহৰন্তং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.৩৯-৪৫) –
‘‘সুৱচ্ছো নাম নামেন, ব্ৰাহ্মণো মন্তপাৰগূ;
পুৰক্খতো সসিস্সেহি, ৱসতে পব্বতন্তৰে.
‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, আহুতীনং পটিগ্গহো;
মমুদ্ধৰিতুকামো সো, আগচ্ছি মম সন্তিকং.
‘‘ৱেহাসম্হি চঙ্কমতি, ধূপাযতি জলতে তথা;
হাসং মমং ৱিদিত্ৱান, পক্কামি পাচিনামুখো.
‘‘তঞ্চ অচ্ছৰিযং দিস্ৱা, অব্ভুতং লোমহংসনং;
নাগপুপ্ফং গহেত্ৱান, গতমগ্গম্হি ওকিৰিং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং পুপ্ফং ওকিৰিং অহং;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.
‘‘একতিংসে কপ্পসতে, ৰাজা আসি মহাৰহো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা সোমনস্সপ্পত্তো উদানৱসেন –
১০৭. ‘‘পব্বজিং তুলযিত্ৱান, অগাৰস্মানগাৰিযং;
তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ পব্বজিং তুলযিত্ৱানাতি ‘‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১৯১; ম. নি. ২.১০; সং. নি. ২.১৫৪) ঘৰাৱাসে, ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা’’তিআদিনা (পাচি. ৪১৭; ম. নি. ১.১৭৭) কামেসু আদীনৱং তপ্পটিপক্খতো নেক্খম্মে চ আনিসংসং তুলভূতায পঞ্ঞায ৱিচাৰেত্ৱা ৱীমংসিত্ৱাতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. ইদমেৱ চ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসীতি.
ধম্মসৱত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ধম্মসৱপিতুত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
স ৱীসৱস্সসতিকোতি আযস্মতো ধম্মসৱপিতুত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভূতগণে নাম পব্বতে ৱিহৰন্তং পচ্চেকসম্বুদ্ধং দিস্ৱা পসন্নমানসো তিণসূলপুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো দাৰপৰিগ্গহং কত্ৱা ধম্মসৱং নাম পুত্তং লভিত্ৱা তস্মিং পব্বজিতে সযম্পি ৱীসৱস্সসতিকো হুত্ৱা, ‘‘মম পুত্তো তাৱ তৰুণো পব্বজি, অথ কস্মা নাহং পব্বজিস্সামী’’তি সঞ্জাতসংৱেগো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.৩৫-৩৮) –
‘‘হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, ভূতগণো নাম পব্বতো;
ৱসতেকো জিনো তত্থ, সযম্ভূ লোকনিস্সটো.
‘‘তিণসূলং গহেত্ৱান, বুদ্ধস্স অভিৰোপযিং;
একূনসতসহস্সং, কপ্পং ন ৱিনিপাতিকো.
‘‘ইতো একাদসে কপ্পে, একোসিং ধৰণীৰুহো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা সঞ্জাতসোমনস্সো উদানেন্তো –
১০৮. ‘‘স ৱীসৱস্সসতিকো, পব্বজিং অনগাৰিযং;
তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ স ৱীসৱস্সসতিকোতি সো ৱীসংৱস্সসতিকো, সো অহং জাতিযা ৱীসাধিকৱস্সসতিকো সমানো. পব্বজিন্তি পব্বজ্জং উপগচ্ছিং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. ইদমেৱ চ ইমস্স থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসি.
ধম্মসৱপিতুত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ন নূনাযং পৰমহিতানুকম্পিনোতি আযস্মতো সঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ইতো চতুনৱুতে কপ্পে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং পব্বতপাদে ৱসন্তে সত্ত পচ্চেকসম্বুদ্ধে দিস্ৱা পসন্নমানসো কদম্বপুপ্ফানি গহেত্ৱা পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ইব্ভকুলে নিব্বত্তি, তস্স সঙ্ঘৰক্খিতোতি নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং সহাযং কত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰতি. থেৰস্স ৱসনট্ঠানতো অৱিদূৰে ৱনগুম্বে একা মিগী ৱিজাযিত্ৱা তৰুণং ছাপং ৰক্খন্তী ছাতজ্ঝত্তাপি পুত্তসিনেহেন দূৰে গোচৰায ন গচ্ছতি, আসন্নে চ তিণোদকস্স অলাভেন কিলমতি. তং দিস্ৱা থেৰো, ‘‘অহো ৱতাযং লোকো তণ্হাবন্ধনবদ্ধো মহাদুক্খং অনুভৱতি, ন তং ছিন্দিতুং সক্কোতী’’তি সংৱেগজাতো তমেৱ অঙ্কুসং কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৬.৩০-৩৪) –
‘‘হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, কুক্কুটো নাম পব্বতো;
তম্হি পব্বতপাদম্হি, সত্ত বুদ্ধা ৱসন্তি তে.