৫. চক্খুপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অন্ধোহং হতনেত্তোস্মীতি আযস্মতো চক্খুপালত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি কৰোন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৱতি পৰিনিব্বুতে থূপমহে কযিৰমানে উমাপুপ্ফং গহেত্ৱা থূপং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং মহাসুৱণ্ণস্স নাম কুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, তস্স পালোতি নামমকংসু. মাতা তস্স আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে অঞ্ঞং পুত্তং লভি. তস্স মাতাপিতৰো চূড়পালোতি নামং কত্ৱা ইতৰং মহাপালোতি ৱোহৰিংসু. অথ তে ৱযপ্পত্তে ঘৰবন্ধনেন বন্ধিংসু. তস্মিং সমযে সত্থা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তত্থ মহাপালো জেতৱনং গচ্ছন্তেহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো কুটুম্বভাৰং কনিট্ঠভাতিকস্সেৱ ভাৰং কত্ৱা সযং পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে পঞ্চৱস্সানি ৱসিত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সো পৱাৰেত্ৱা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সট্ঠিমত্তে সহাযভিক্খূ লভিত্ৱা তেহি সদ্ধিং ভাৱনানুকূলং ৱসনট্ঠানং পৰিযেসন্তো অঞ্ঞতৰং পচ্চন্তগামং নিস্সায গামৱাসিকেহি উপাসকেহি কাৰেত্ৱা দিন্নায অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণসালায ৱসন্তো সমণধম্মং কৰোতি. তস্স অক্খিৰোগো উপ্পন্নো. ৱেজ্জো ভেসজ্জং সম্পাদেত্ৱা অদাসি. সো ৱেজ্জেন ৱুত্তৱিধানং ন পটিপজ্জি. তেনস্স ৰোগো ৱড্ঢি. সো ‘‘অক্খিৰোগৱূপসমনতো কিলেসৰোগৱূপসমনমেৱ ময্হং ৱৰ’’ন্তি অক্খিৰোগং অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা ৱিপস্সনাযযেৱ যুত্তপ্পযুত্তো অহোসি. তস্স ভাৱনং উস্সুক্কাপেন্তস্স অপুব্বং অচৰিমং অক্খীনি চেৱ কিলেসা চ ভিজ্জিংসু. সো সুক্খৱিপস্সকো অৰহা অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.২১-২৫) –

‘‘নিব্বুতে লোকমহিতে, আহুতীনং পটিগ্গহে;

সিদ্ধত্থম্হি ভগৱতি, মহাথূপমহো অহু.

‘‘মহে পৱত্তমানম্হি, সিদ্ধত্থস্স মহেসিনো;

উমাপুপ্ফং গহেত্ৱান, থূপম্হি অভিৰোপযিং.

‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, থূপপূজাযিদং ফলং.

‘‘ইতো চ নৱমে কপ্পে, সোমদেৱসনামকা;

পঞ্চাসীতিসু ৰাজানো, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অথ থেৰে অক্খিৰোগেন ৱিহাৰে ওহীনে গামং পিণ্ডায গতে ভিক্খূ দিস্ৱা উপাসকা ‘‘কস্মা থেৰো নাগতো’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা সোকাভিভূতা পিণ্ডপাতং উপনেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কিঞ্চি মা চিন্তযিত্থ, ইদানি মযমেৱ পিণ্ডপাতং আনেত্ৱা উপট্ঠহিস্সামা’’তি তথা কৰোন্তি. ভিক্খূ থেৰস্স ওৱাদে ঠত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সা পৱাৰেত্ৱা, ‘‘সত্থাৰং ৱন্দিতুং সাৱত্থিং গমিস্সাম, ভন্তে’’তি আহংসু. থেৰো, ‘‘অহং দুব্বলো অচক্খুকো, মগ্গো চ সউপদ্দৱো, মযা সদ্ধিং গচ্ছন্তানং তুম্হাকং পৰিস্সযো ভৱিস্সতি, তুম্হে পঠমং গচ্ছথ, গন্ত্ৱা সত্থাৰং মহাথেৰে চ মম ৱন্দনায ৱন্দথ, চূড়পালস্স মম পৱত্তিং কথেত্ৱা কঞ্চি পুৰিসং পেসেয্যাথা’’তি আহ. তে পুনপি যাচিত্ৱা গমনং অলভন্তা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা উপাসকে আপুচ্ছিত্ৱা অনুক্কমেন জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং মহাথেৰে চ তস্স ৱন্দনায ৱন্দিত্ৱা দুতিযদিৱসে সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা চূড়পালস্স তং পৱত্তিং ৱত্ৱা তেন ‘‘অযং, ভন্তে, ময্হং ভাগিনেয্যো পালিতো নাম, ইমং পেসিস্সামী’’তি ৱুত্তে, ‘‘মগ্গো সপৰিস্সযো, ন সক্কা একেন গহট্ঠেন গন্তুং, তস্মা পব্বাজেতব্বো’’তি তং পব্বাজেত্ৱা পেসেসুং. সো অনুক্কমেন থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অত্তানং তস্স ওৰোচেত্ৱা তং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে অঞ্ঞতৰস্স গামস্স সামন্তা অৰঞ্ঞট্ঠানে একিস্সা কট্ঠহাৰিযা গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৱা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৱা যট্ঠিকোটিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে, মুহুত্তং যাৱাহং আগচ্ছামী’’তি ৱত্ৱা তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা তত্থ সীলৱিপত্তিং পাপুণি. থেৰো ইদানিমেৱ ইত্থিযা গীতসদ্দো সুতো, সামণেৰো চ চিৰাযতি, নূন সীলৱিপত্তিং পত্তো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেসি. সোপি আগন্ত্ৱা ‘‘গচ্ছাম, ভন্তে’’তি আহ. থেৰো ‘‘কিং পাপো জাতোসী’’তি পুচ্ছি. সামণেৰো তুণ্হী হুত্ৱা পুন পুচ্ছিতোপি ন কথেসি. থেৰো ‘‘তাদিসেন পাপেন ময্হং যট্ঠিগহণকিচ্চং নত্থি, গচ্ছ ত্ৱ’’ন্তি ৱত্ৱা পুন তেন ‘‘বহুপৰিস্সযো মগ্গো, তুম্হে চ অন্ধা, কথং গমিস্সথা’’তি ৱুত্তে ‘‘বাল ইধেৱ মে নিপজ্জিত্ৱা মৰন্তস্সাপি অপৰাপৰং পৰিৱত্তেন্তস্সাপি তাদিসেন গমনং নাম নত্থী’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো –

৯৫. ‘‘অন্ধোহং হতনেত্তোস্মি, কন্তাৰদ্ধানপক্খন্দো;

সযমানোপি গচ্ছিস্সং, ন সহাযেন পাপেনা’’তি. – গাথং অভাসিত্থ;

তত্থ অন্ধোতি চক্খুৱিকলো. হতনেত্তোতি ৱিনট্ঠচক্খুকো, তেন ‘‘পযোগৱিপত্তিৱসেনাহং উপহতনেত্ততায অন্ধো, ন জচ্চন্ধভাৱেনা’’তি যথাৱুত্তং অন্ধভাৱং ৱিসেসেতি. অথ ৱা ‘‘অন্ধো’’তি ইদং ‘‘অন্ধে জিণ্ণে মাতাপিতৰো পোসেতী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.২৮৮) ৱিয মংসচক্খুৱেকল্লদীপনং, ‘‘সব্বেপিমে পৰিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা’’ (উদা. ৫৪) ‘‘অন্ধো একচক্খু দ্ৱিচক্খূ’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.২৯) ৱিয ন পঞ্ঞাচক্খুৱেকল্লদীপনন্তি দস্সেতুং ‘‘হতনেত্তোস্মী’’তি ৱুত্তং, তেন মুখ্যমেৱ অন্ধভাৱং দস্সেতি. কন্তাৰদ্ধানপক্খন্দোতি কন্তাৰে ৱিৱনে দীঘমগ্গং অনুপৱিট্ঠো, ন জাতিকন্তাৰাদিগহনং সংসাৰদ্ধানং পটিপন্নোতি অধিপ্পাযো. তাদিসঞ্হি কন্তাৰদ্ধানং অযং থেৰো সমতিক্কমিত্ৱা ঠিতো, সযমানোপীতি সযন্তোপি, পাদেসু অৱহন্তেসু উৰেন জণ্ণুকাহি চ ভূমিযং সংসৰন্তো পৰিৱত্তেন্তোপি গচ্ছেয্যং. ন সহাযেন পাপেনাতি তাদিসেন পাপপুগ্গলেন সহাযভূতেন সদ্ধিং ন গচ্ছিস্সন্তি যোজনা. তং সুত্ৱা ইতৰো সংৱেগজাতো ‘‘ভাৰিযং ৱত মযা সাহসিককম্মং কত’’ন্তি বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তো ৱনসণ্ডং পক্খন্দো চ অহোসি. অথ থেৰস্স সীলতেজেন পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. তেন সক্কো তং কাৰণং ঞত্ৱা থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সাৱত্থিগামিপুৰিসং ৱিয অত্তানং ঞাপেত্ৱা যট্ঠিকোটিং গণ্হন্তো মগ্গং সঙ্খিপিত্ৱা তদহেৱ সাযন্হে সাৱত্থিযং থেৰং নেত্ৱা তত্থ জেতৱনে চূড়পালিতেন কাৰিতায পণ্ণসালায ফলকে নিসীদাপেত্ৱা তস্স সহাযৱণ্ণেন থেৰস্স আগতভাৱং জানাপেত্ৱা পক্কামি; চূড়পালিতোপি তং যাৱজীৱং সক্কচ্চং উপট্ঠাসীতি.

চক্খুপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.