১০. দসমৱগ্গো

১. পৰিপুণ্ণকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

ন তথা মতং সতৰসন্তি আযস্মতো পৰিপুণ্ণকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো ধম্মদস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে সত্থু চেতিযে পুপ্ফাদীহি উড়াৰং পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱেসু নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুস্মিং সক্যৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো পৰিপুণ্ণৱিভৱতায পৰিপুণ্ণকোতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো ৱিভৱসম্পন্নতায সব্বকালং সতৰসং নাম আহাৰং পৰিভুঞ্জন্তো সত্থু মিস্সকাহাৰপৰিভোগং সুত্ৱা ‘‘তাৱ সুখুমালোপি ভগৱা নিব্বানসুখং অপেক্খিত্ৱা যথা তথা যাপেতি, কস্মা মযং আহাৰগিদ্ধা হুত্ৱা আহাৰসুদ্ধিকা ভৱিস্সাম, নিব্বানসুখমেৱ পন অম্হেহি পৰিযেসিতব্ব’’ন্তি সংসাৰে জাতসংৱেগো ঘৰাৱাসং পহায সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ভগৱতা কাযগতাসতিকম্মট্ঠানে নিযোজিতো তত্থ পতিট্ঠায পটিলদ্ধঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.৫-৯) –

‘‘নিব্বুতে লোকনাথম্হি, ধম্মদস্সীনৰাসভে;

আৰোপেসিং ধজত্থম্ভং, বুদ্ধসেট্ঠস্স চেতিযে.

‘‘নিস্সেণিং মাপযিত্ৱান, থূপসেট্ঠং সমাৰুহিং;

জাতিপুপ্ফং গহেত্ৱান, থূপম্হি অভিৰোপযিং.

‘‘অহো বুদ্ধো অহো ধম্মো, অহো নো সত্থু সম্পদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, থূপপূজাযিদং ফলং.

‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, থূপসীখসনামকা;

সোড়সাসিংসু ৰাজানো, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা ধম্মে গাৰৱবহুমানেন পীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেন্তো ‘‘ন তথা মতং সতৰস’’ন্তি গাথং অভাসি.

৯১. তত্থ ন তথা মতং সতৰসং, সুধন্নং যং মযজ্জ পৰিভুত্তন্তি তথাতি তেন পকাৰেন. মতন্তি অভিমতং. সতৰসন্তি সতৰসভোজনং ‘‘সতৰসভোজনং নাম সতপাকসপ্পিআদীহি অভিসঙ্খতং ভোজন’’ন্তি ৱদন্তি. অথ ৱা অনেকত্থো সতসদ্দো ‘‘সতসো সহস্সসো’’তিআদীসু ৱিয. তস্মা যং ভোজনং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং, তং অনেকৰসতায ‘‘সতৰস’’ন্তি ৱুচ্চতি, নানাৰসভোজনন্তি অত্থো. সুধা এৱ অন্নং সুধাভোজনং দেৱানং আহাৰো. যং মযজ্জ পৰিভুত্তন্তি যং মযা অজ্জ অনুভুত্তং. ‘‘যং মযা পৰিভুত্ত’’ন্তি চ ইদং ‘‘সতৰসং সুধন্ন’’ন্তি এত্থাপি যোজেতব্বং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং মযা অজ্জ এতৰহি নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনৱসেন ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনৱসেন চ অচ্চন্তমেৱ সন্তং পণীতং নিব্বানসুখং পৰিভুঞ্জিযমানং, তং যথা মতং অভিমতং সম্ভাৱিতং তথা ৰাজকালে মযা পৰিভুত্তং সতৰসভোজনং দেৱত্তভাৱে পৰিভুত্তং সুধন্নঞ্চ ন মতং নাভিমতং. কস্মা? ইদঞ্হি অৰিযনিসেৱিতং নিৰামিসং কিলেসানং অৱত্থুভূতং, তং পন পুথুজ্জনসেৱিতং সামিসং কিলেসানং ৱত্থুভূতং, তং ইমস্স সঙ্খম্পি কলম্পি কলভাগম্পি ন উপেতীতি. ইদানি ‘‘যং মযজ্জ পৰিভুত্ত’’ন্তি ৱুত্তধম্মং দেসেন্তো অপৰিমিতদস্সিনা গোতমেন, বুদ্ধেন সুদেসিতো ধম্মো’’তি আহ. তস্সত্থো – অপৰিমিতং অপৰিচ্ছিন্নং উপ্পাদৱযাভাৱতো সন্তং অসঙ্খতধাতুং সযম্ভূঞাণেন পস্সী, অপৰিমিতস্স অনন্তাপৰিমেয্যস্স ঞেয্যস্স দস্সাৱীতি তেন অপৰিমিতদস্সিনা গোতমগোত্তেন সম্মাসম্বুদ্ধেন ‘‘খযং ৱিৰাগং অমতং পণীত’’ন্তি (খু. পা. ৬.৪; সু. নি. ২২৭) চ ‘‘মদনিম্মদনো পিপাসৱিনযো’’ (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০) ‘‘সব্বসঙ্খাৰসমথো’’তি (অ. নি. ৫.১৪০; ১০.৬) চ আদিনা সুট্ঠু দেসিতো ধম্মো, নিব্বানং মযা অজ্জ পৰিভুত্তন্তি যোজনা.

পৰিপুণ্ণকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৱিজযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

যস্সাসৱা পৰিক্খীণাতি আযস্মতো ৱিজযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো পিযদস্সিস্স ভগৱতো কালে ৱিভৱসম্পন্নে কুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে তস্স থূপস্স ৰতনখচিতং ৱেদিকং কাৰেত্ৱা তত্থ উড়াৰং ৱেদিকামহং কাৰেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন অনেকসতে অত্তভাৱে মণিওভাসেন ৱিচৰি. এৱং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, ৱিজযোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণৱিজ্জাসু নিপ্ফত্তিং গতো তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনে ঝানলাভী হুত্ৱা ৱিহৰন্তো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৱা উপ্পন্নপ্পসাদো সত্থু সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তস্স সত্থা ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মং সুত্ৱা পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.১০-১৪) –

‘‘নিব্বুতে লোকনাথম্হি, পিযদস্সীনৰুত্তমে;

পসন্নচিত্তো সুমনো, মুত্তাৱেদিমকাসহং.

‘‘মণীহি পৰিৱাৰেত্ৱা, অকাসিং ৱেদিমুত্তমং;

ৱেদিকায মহং কত্ৱা, তত্থ কালঙ্কতো অহং.

‘‘যং যং যোনুপপজ্জামি, দেৱত্তং অথ মানুসং;

মণী ধাৰেন্তি আকাসে, পুঞ্ঞকম্মস্সিদং ফলং.

‘‘সোড়সিতো কপ্পসতে, মণিপ্পভাসনামকা;

ছত্তিংসাসিংসু ৰাজানো, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো ‘‘যস্সাসৱা পৰিক্খীণা’’তি গাথং অভাসি.

৯২. তত্থ যস্সাসৱা পৰিক্খীণাতি যস্স উত্তমপুগ্গলস্স কামাসৱাদযো চত্তাৰো আসৱা সব্বসো খীণা অৰিযমগ্গেন খেপিতা. আহাৰে চ অনিস্সিতোতি যো চ আহাৰে তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযেহি অনিস্সিতো অগধিতো অনজ্ঝাপন্নো, নিদস্সনমত্তং, আহাৰসীসেনেত্থ চত্তাৰোপি পচ্চযা গহিতাতি দট্ঠব্বং. পচ্চযপৰিযাযো ৱা ইধ আহাৰ-সদ্দো ৱেদিতব্বো. ‘‘সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো চা’’তি এত্থ অপ্পণিহিতৱিমোক্খোপি গহিতোযেৱ, তীণিপি চেতানি নিব্বানস্সেৱ নামানি. নিব্বানঞ্হি ৰাগাদীনং অভাৱেন সুঞ্ঞং, তেহি ৱিমুত্তঞ্চাতি সুঞ্ঞতৱিমোক্খো, তথা ৰাগাদিনিমিত্তাভাৱেন সঙ্খাৰনিমিত্তাভাৱেন চ অনিমিত্তং, তেহি ৱিমুত্তঞ্চাতি অনিমিত্তৱিমোক্খো, ৰাগাদিপণিধীনং অভাৱেন অপ্পণিহিতং, তেহি ৱিমুত্তঞ্চাতি অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খোতি ৱুচ্চতি. ফলসমাপত্তিৱসেন তং আৰম্মণং কত্ৱা ৱিহৰন্তস্স অযম্পি তিৱিধো ৱিমোক্খো যস্স গোচৰো, আকাসেৱ সকুন্তানং, পদং তস্স দুৰন্নযন্তি যথা আকাসে গচ্ছন্তানং সকুণানং ‘‘ইমস্মিং ঠানে পাদেহি অক্কমিত্ৱা গতা, ইদং ঠানং উৰেন পহৰিত্ৱা গতা, ইদং সীসেন, ইদং পক্খেহী’’তি ন সক্কা ঞাতুং, এৱমেৱ এৱৰূপস্স ভিক্খুনো ‘‘নিৰযপদাদীসু ইমিনা নাম পদেন গতো’’তি ঞাপেতুঞ্চ ন সক্কাতি.

ৱিজযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. এৰকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

দুক্খা কামা এৰকাতি আযস্মতো এৰকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নমানসো সত্থু কিঞ্চি দাতব্বযুত্তকং অলভন্তো ‘‘হন্দাহং কাযসাৰং পুঞ্ঞং কৰিস্সামী’’তি সত্থু গমনমগ্গং সোধেত্ৱা সমং অকাসি. সত্থা তেন তথাকতং মগ্গং পটিপজ্জি. সো তত্থ ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ পসন্নচিত্তো যাৱ দস্সনুপচাৰসমতিক্কমা বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং অৱিজহন্তো অট্ঠাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তো অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সম্ভাৱনীযস্স কুটুম্বিযস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, এৰকোতিস্স নামং অহোসি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো ইতিকত্তব্বতাসু পৰমেন ৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো. তস্স মাতাপিতৰো কুলেন ৰূপেন আচাৰেন ৱযেন কোসল্লেন চ অনুচ্ছৱিকং দাৰিকং আনেত্ৱা ৱিৱাহকম্মং অকংসু. সো তায সদ্ধিং সংৱাসেন গেহে ৱসন্তো পচ্ছিমভৱিকত্তা কেনচিদেৱ সংৱেগৱত্থুনা সংসাৰে সংৱিগ্গমানসো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি, তস্স সত্থা কম্মট্ঠানং অদাসি. সো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা কতিপযদিৱসাতিক্কমেন উক্কণ্ঠাভিভূতো ৱিহাসি. অথ সত্থা তস্স চিত্তপ্পৱত্তিং ঞত্ৱা ওৱাদৱসেন ‘‘দুক্খা কামা এৰকা’’তি গাথং অভাসি. সো তং সুত্ৱা ‘‘অযুত্তং মযা কতং, যোহং এৱৰূপস্স সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা তং ৱিস্সজ্জেন্তো মিচ্ছাৱিতক্কবহুলো ৱিহাসি’’ন্তি সংৱেগজাতো ৱিপস্সনায যুত্তপ্পযুত্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.৩২-৩৬) –

‘‘উত্তৰিত্ৱান নদিকং, ৱনং গচ্ছতি চক্খুমা;

তমদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, সিদ্ধত্থং ৱৰলক্খণং.

‘‘কুদালপিটকমাদায, সমং কত্ৱান তং পথং;

সত্থাৰং অভিৱাদেত্ৱা, সকং চিত্তং পসাদযিং.

‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, মগ্গদানস্সিদং ফলং.

‘‘সত্তপঞ্ঞাসকপ্পম্হি, একো আসিং জনাধিপো;

নামেন সুপ্পবুদ্ধোতি, নাযকো সো নৰিস্সৰো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহা পন হুত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –

৯৩. ‘‘দুক্খা কামা এৰক, ন সুখা কামা এৰক;

যো কামে কামযতি, দুক্খং সো কামযতি এৰক;

যো কামে ন কামযতি, দুক্খং সো ন কামযতি এৰকা’’তি. –

তমেৱ ভগৱতা ৱুত্তগাথং পচ্চুদাহাসি.

তত্থ দুক্খা কামাতি ইমে ৱত্থুকামকিলেসকামা দুক্খৱত্থুতায ৱিপৰিণামদুক্খসংসাৰদুক্খসভাৱতো চ, দুক্খা দুক্খমা দুক্খনিব্বত্তিকা. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো’’তিআদি (পাচি. ৪১৭; ম. নি. ১.২৩৪). এৰকাতি পঠমং তাৱ ভগৱা তং আলপতি, পচ্ছা পন থেৰো অত্তানং নামেন কথেসি. ন সুখা কামাতি কামা নামেতে জানন্তস্স সুখা ন হোন্তি, অজানন্তস্স পন সুখতো উপট্ঠহন্তি. যথাহ – ‘‘যো সুখং দুক্খতো অদ্দ, দুক্খমদ্দক্খি সল্লতো’’তিআদি (সং. নি. ৪.২৫৩; ইতিৱু. ৫৩; থেৰগা. ৯৮৬). যো কামে কামযতি, দুক্খং সো কামযতীতি যো সত্তো কিলেসকামেন ৱত্থুকামে কামযতি, তস্স তং কামনং সম্পতি সপৰিড়াহতায, আযতিং অপাযদুক্খহেতুতায চ ৱট্টদুক্খহেতুতায চ দুক্খং. ৱত্থুকামা পন দুক্খস্স ৱত্থুভূতা. ইতি সো দুক্খসভাৱং দুক্খনিমিত্তং দুক্খৱত্থুঞ্চ কামযতীতি ৱুত্তো. ইতৰং পটিপক্খৱসেন তমেৱত্থং ঞাপেতুং ৱুত্তং, তস্মা তস্সত্থো ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বো.

এৰকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মেত্তজিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

নমো হি তস্স ভগৱতোতি আযস্মতো মেত্তজিত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ অনোমদস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সাসনে অভিপ্পসন্নো হুত্ৱা বোধিৰুক্খস্স ইট্ঠকাহি ৱেদিকং চিনিত্ৱা সুধাপৰিকম্মং কাৰেসি. সত্থা তস্স অনুমোদনং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, মেত্তজীতিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৱা পুব্বহেতুনা চোদিযমানো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পৱত্তিনিৱত্তিযো আৰব্ভ পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা সত্থাৰা পঞ্হে ৱিস্সজ্জিতে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.২৬-৩১) –

‘‘অনোমদস্সীমুনিনো, বোধিৱেদিমকাসহং;

সুধায পিণ্ডং দত্ৱান, পাণিকম্মং অকাসহং.

‘‘দিস্ৱা তং সুকতং কম্মং, অনোমদস্সী নৰুত্তমো;

ভিক্খুসঙ্ঘে ঠিতো সত্থা, ইমা গাথা অভাসথ.

‘‘ইমিনা সুধকম্মেন, চেতনাপণিধীহি চ;

সম্পত্তিং অনুভোত্ৱান, দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতি.

‘‘পসন্নমুখৱণ্ণোম্হি, একগ্গো সুসমাহিতো;

ধাৰেমি অন্তিমং দেহং, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে.

‘‘ইতো কপ্পসতে আসিং, পৰিপুণ্ণে অনূনকে;

ৰাজা সব্বঘনো নাম, চক্কৱত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা সত্থাৰং থোমেন্তো –

৯৪. ‘‘নমো হি তস্স ভগৱতো, সক্যপুত্তস্স সিৰীমতো;

তেনাযং অগ্গপ্পত্তেন, অগ্গধম্মো সুদেসিতো’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ নমোতি নমক্কাৰো. হীতি নিপাতমত্তং. তস্সাতি যো সো ভগৱা সমত্তিংসপাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, সক্যৰাজস্স পুত্তোতি সক্যপুত্তো. অনঞ্ঞসাধাৰণায পুঞ্ঞসম্পত্তিযা চ সম্ভাৱিতো উত্তমায ৰূপকাযসিৰিযা ধম্মকাযসিৰিযা চ সমন্নাগতত্তা সিৰীমা, তস্স ভগৱতো সক্যপুত্তস্স সিৰীমতো নমো অত্থু, তং নমামীতি অত্থো. তেনাতি তেন ভগৱতা. অযন্তি তস্স ধম্মস্স অত্তনো পচ্চক্খতায ৱদতি. অগ্গপ্পত্তেনাতি অগ্গং সব্বঞ্ঞুতং, সব্বেহি ৱা গুণেহি অগ্গভাৱং সেট্ঠভাৱং পত্তেন. অগ্গধম্মোতি অগ্গো উত্তমো নৱৱিধলোকুত্তৰো ধম্মো সুট্ঠু অৱিপৰীতং দেসিতো পৱেদিতোতি.

মেত্তজিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চক্খুপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অন্ধোহং হতনেত্তোস্মীতি আযস্মতো চক্খুপালত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি কৰোন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৱতি পৰিনিব্বুতে থূপমহে কযিৰমানে উমাপুপ্ফং গহেত্ৱা থূপং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং মহাসুৱণ্ণস্স নাম কুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, তস্স পালোতি নামমকংসু. মাতা তস্স আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে অঞ্ঞং পুত্তং লভি. তস্স মাতাপিতৰো চূড়পালোতি নামং কত্ৱা ইতৰং মহাপালোতি ৱোহৰিংসু. অথ তে ৱযপ্পত্তে ঘৰবন্ধনেন বন্ধিংসু. তস্মিং সমযে সত্থা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তত্থ মহাপালো জেতৱনং গচ্ছন্তেহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো কুটুম্বভাৰং কনিট্ঠভাতিকস্সেৱ ভাৰং কত্ৱা সযং পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে পঞ্চৱস্সানি ৱসিত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সো পৱাৰেত্ৱা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সট্ঠিমত্তে সহাযভিক্খূ লভিত্ৱা তেহি সদ্ধিং ভাৱনানুকূলং ৱসনট্ঠানং পৰিযেসন্তো অঞ্ঞতৰং পচ্চন্তগামং নিস্সায গামৱাসিকেহি উপাসকেহি কাৰেত্ৱা দিন্নায অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণসালায ৱসন্তো সমণধম্মং কৰোতি. তস্স অক্খিৰোগো উপ্পন্নো. ৱেজ্জো ভেসজ্জং সম্পাদেত্ৱা অদাসি. সো ৱেজ্জেন ৱুত্তৱিধানং ন পটিপজ্জি. তেনস্স ৰোগো ৱড্ঢি. সো ‘‘অক্খিৰোগৱূপসমনতো কিলেসৰোগৱূপসমনমেৱ ময্হং ৱৰ’’ন্তি অক্খিৰোগং অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা ৱিপস্সনাযযেৱ যুত্তপ্পযুত্তো অহোসি. তস্স ভাৱনং উস্সুক্কাপেন্তস্স অপুব্বং অচৰিমং অক্খীনি চেৱ কিলেসা চ ভিজ্জিংসু. সো সুক্খৱিপস্সকো অৰহা অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.২১-২৫) –

‘‘নিব্বুতে লোকমহিতে, আহুতীনং পটিগ্গহে;

সিদ্ধত্থম্হি ভগৱতি, মহাথূপমহো অহু.

‘‘মহে পৱত্তমানম্হি, সিদ্ধত্থস্স মহেসিনো;

উমাপুপ্ফং গহেত্ৱান, থূপম্হি অভিৰোপযিং.

‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, থূপপূজাযিদং ফলং.

‘‘ইতো চ নৱমে কপ্পে, সোমদেৱসনামকা;

পঞ্চাসীতিসু ৰাজানো, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অথ থেৰে অক্খিৰোগেন ৱিহাৰে ওহীনে গামং পিণ্ডায গতে ভিক্খূ দিস্ৱা উপাসকা ‘‘কস্মা থেৰো নাগতো’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা সোকাভিভূতা পিণ্ডপাতং উপনেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কিঞ্চি মা চিন্তযিত্থ, ইদানি মযমেৱ পিণ্ডপাতং আনেত্ৱা উপট্ঠহিস্সামা’’তি তথা কৰোন্তি. ভিক্খূ থেৰস্স ওৱাদে ঠত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সা পৱাৰেত্ৱা, ‘‘সত্থাৰং ৱন্দিতুং সাৱত্থিং গমিস্সাম, ভন্তে’’তি আহংসু. থেৰো, ‘‘অহং দুব্বলো অচক্খুকো, মগ্গো চ সউপদ্দৱো, মযা সদ্ধিং গচ্ছন্তানং তুম্হাকং পৰিস্সযো ভৱিস্সতি, তুম্হে পঠমং গচ্ছথ, গন্ত্ৱা সত্থাৰং মহাথেৰে চ মম ৱন্দনায ৱন্দথ, চূড়পালস্স মম পৱত্তিং কথেত্ৱা কঞ্চি পুৰিসং পেসেয্যাথা’’তি আহ. তে পুনপি যাচিত্ৱা গমনং অলভন্তা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা উপাসকে আপুচ্ছিত্ৱা অনুক্কমেন জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং মহাথেৰে চ তস্স ৱন্দনায ৱন্দিত্ৱা দুতিযদিৱসে সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা চূড়পালস্স তং পৱত্তিং ৱত্ৱা তেন ‘‘অযং, ভন্তে, ময্হং ভাগিনেয্যো পালিতো নাম, ইমং পেসিস্সামী’’তি ৱুত্তে, ‘‘মগ্গো সপৰিস্সযো, ন সক্কা একেন গহট্ঠেন গন্তুং, তস্মা পব্বাজেতব্বো’’তি তং পব্বাজেত্ৱা পেসেসুং. সো অনুক্কমেন থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অত্তানং তস্স ওৰোচেত্ৱা তং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে অঞ্ঞতৰস্স গামস্স সামন্তা অৰঞ্ঞট্ঠানে একিস্সা কট্ঠহাৰিযা গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৱা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৱা যট্ঠিকোটিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে, মুহুত্তং যাৱাহং আগচ্ছামী’’তি ৱত্ৱা তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা তত্থ সীলৱিপত্তিং পাপুণি. থেৰো ইদানিমেৱ ইত্থিযা গীতসদ্দো সুতো, সামণেৰো চ চিৰাযতি, নূন সীলৱিপত্তিং পত্তো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেসি. সোপি আগন্ত্ৱা ‘‘গচ্ছাম, ভন্তে’’তি আহ. থেৰো ‘‘কিং পাপো জাতোসী’’তি পুচ্ছি. সামণেৰো তুণ্হী হুত্ৱা পুন পুচ্ছিতোপি ন কথেসি. থেৰো ‘‘তাদিসেন পাপেন ময্হং যট্ঠিগহণকিচ্চং নত্থি, গচ্ছ ত্ৱ’’ন্তি ৱত্ৱা পুন তেন ‘‘বহুপৰিস্সযো মগ্গো, তুম্হে চ অন্ধা, কথং গমিস্সথা’’তি ৱুত্তে ‘‘বাল ইধেৱ মে নিপজ্জিত্ৱা মৰন্তস্সাপি অপৰাপৰং পৰিৱত্তেন্তস্সাপি তাদিসেন গমনং নাম নত্থী’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো –

৯৫. ‘‘অন্ধোহং হতনেত্তোস্মি, কন্তাৰদ্ধানপক্খন্দো;

সযমানোপি গচ্ছিস্সং, ন সহাযেন পাপেনা’’তি. – গাথং অভাসিত্থ;

তত্থ অন্ধোতি চক্খুৱিকলো. হতনেত্তোতি ৱিনট্ঠচক্খুকো, তেন ‘‘পযোগৱিপত্তিৱসেনাহং উপহতনেত্ততায অন্ধো, ন জচ্চন্ধভাৱেনা’’তি যথাৱুত্তং অন্ধভাৱং ৱিসেসেতি. অথ ৱা ‘‘অন্ধো’’তি ইদং ‘‘অন্ধে জিণ্ণে মাতাপিতৰো পোসেতী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.২৮৮) ৱিয মংসচক্খুৱেকল্লদীপনং, ‘‘সব্বেপিমে পৰিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা’’ (উদা. ৫৪) ‘‘অন্ধো একচক্খু দ্ৱিচক্খূ’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.২৯) ৱিয ন পঞ্ঞাচক্খুৱেকল্লদীপনন্তি দস্সেতুং ‘‘হতনেত্তোস্মী’’তি ৱুত্তং, তেন মুখ্যমেৱ অন্ধভাৱং দস্সেতি. কন্তাৰদ্ধানপক্খন্দোতি কন্তাৰে ৱিৱনে দীঘমগ্গং অনুপৱিট্ঠো, ন জাতিকন্তাৰাদিগহনং সংসাৰদ্ধানং পটিপন্নোতি অধিপ্পাযো. তাদিসঞ্হি কন্তাৰদ্ধানং অযং থেৰো সমতিক্কমিত্ৱা ঠিতো, সযমানোপীতি সযন্তোপি, পাদেসু অৱহন্তেসু উৰেন জণ্ণুকাহি চ ভূমিযং সংসৰন্তো পৰিৱত্তেন্তোপি গচ্ছেয্যং. ন সহাযেন পাপেনাতি তাদিসেন পাপপুগ্গলেন সহাযভূতেন সদ্ধিং ন গচ্ছিস্সন্তি যোজনা. তং সুত্ৱা ইতৰো সংৱেগজাতো ‘‘ভাৰিযং ৱত মযা সাহসিককম্মং কত’’ন্তি বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তো ৱনসণ্ডং পক্খন্দো চ অহোসি. অথ থেৰস্স সীলতেজেন পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. তেন সক্কো তং কাৰণং ঞত্ৱা থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সাৱত্থিগামিপুৰিসং ৱিয অত্তানং ঞাপেত্ৱা যট্ঠিকোটিং গণ্হন্তো মগ্গং সঙ্খিপিত্ৱা তদহেৱ সাযন্হে সাৱত্থিযং থেৰং নেত্ৱা তত্থ জেতৱনে চূড়পালিতেন কাৰিতায পণ্ণসালায ফলকে নিসীদাপেত্ৱা তস্স সহাযৱণ্ণেন থেৰস্স আগতভাৱং জানাপেত্ৱা পক্কামি; চূড়পালিতোপি তং যাৱজীৱং সক্কচ্চং উপট্ঠাসীতি.

চক্খুপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. খণ্ডসুমনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

একপুপ্ফং চজিত্ৱানাতি আযস্মতো খণ্ডসুমনত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে তস্স থূপস্স সমন্ততো চন্দনৱেদিকায পৰিক্খিপিত্ৱা মহন্তং পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু উড়াৰং সম্পত্তিং অনুভৱন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে কুটুম্বিককুলে নিব্বত্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে কনকথূপং উদ্দিস্স ৰঞ্ঞা পুপ্ফপূজায কযিৰমানায পুপ্ফানি অলভন্তো একং খণ্ডসুমনপুপ্ফং দিস্ৱা মহতা মূলেন তং কিণিত্ৱা গণ্হন্তো চেতিযে পূজং কৰোন্তো উড়াৰং পীতিসোমনস্সং উপ্পাদেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অসীতি ৱস্সকোটিযো সগ্গসুখং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পাৱাযং মল্লৰাজকুলে নিব্বত্তি. তস্স জাতকালে গেহে খণ্ডসক্খৰা সুমনপুপ্ফানি চ উপ্পন্নানি অহেসুং. তেনস্স খণ্ডসুমনোতি নামমকংসু. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৱতি পাৱাযং চুন্দস্স অম্বৱনে ৱিহৰন্তে উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.১৫-২০) –

‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;

জলিত্ৱা অগ্গিক্খন্ধোৱ, সম্বুদ্ধো পৰিনিব্বুতো.

‘‘নিব্বুতে চ মহাৱীৰে, থূপো ৱিত্থাৰিকো অহু;

দূৰতোৱ উপট্ঠেন্তি, ধাতুগেহৱৰুত্তমে.

‘‘পসন্নচিত্তো, সুমনো, অকং চন্দনৱেদিকং;

দিস্সতি থূপখন্ধো চ, থূপানুচ্ছৱিকো তদা.

‘‘ভৱে নিব্বত্তমানম্হি, দেৱত্তে অথ মানুসে;

ওমত্তং মে ন পস্সামি, পুব্বকম্মস্সিদং ফলং.

‘‘পঞ্চদসকপ্পসতে, ইতো অট্ঠ জনা অহুং;

সব্বে সমত্তনামা তে চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো পুৰিমজাতিং অনুস্সৰন্তো তত্থ অত্তনো সুমনপুপ্ফপৰিচ্চাগস্স সগ্গসম্পত্তিনিমিত্তকং নিব্বানূপনিস্সযতঞ্চ দিস্ৱা উদানৱসেন তমত্থং পকাসেন্তো –

৯৬. ‘‘একপুপ্ফং চজিত্ৱান, অসীতি ৱস্সকোটিযো;

সগ্গেসু পৰিচাৰেত্ৱা, সেসকেনম্হি নিব্বুতো’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ একপুপ্ফন্তি একং কুসুমং, তং পন ইধ সুমনপুপ্ফং অধিপ্পেতং. চজিত্ৱানাতি সত্থু থূপপূজাকৰণৱসেন পৰিচ্চজিত্ৱা পৰিচ্চাগহেতু. অসীতি ৱস্সকোটিযোতি মনুস্সগণনায ৱস্সানং অসীতি কোটিযো, অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং, ইদঞ্চ ছসু কামসগ্গেসু দুতিযে অপৰাপৰুপ্পত্তিৱসেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তস্মা সগ্গেসূতি তাৱতিংসসঙ্খাতে সগ্গলোকে, পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৱসেন হেত্থ বহুৱচনং. পৰিচাৰেত্ৱাতি ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু ইন্দ্ৰিযানি পৰিচাৰেত্ৱা সুখং অনুভৱিত্ৱা, দেৱচ্ছৰাহি ৱা অত্তানং পৰিচাৰেত্ৱা উপট্ঠাপেত্ৱা. সেসকেনম্হি নিব্বুতোতি পুপ্ফপূজায ৱসেন পৱত্তকুসলচেতনাসু ভৱসম্পত্তি দাযককম্মতো সেসেন যং তত্থ ৱিৱট্টূপনিস্সযভূতং, তং সন্ধায ৱদতি. বহূ হি তত্থ পুব্বাপৰৱসেন পৱত্তা চেতনা. সেসকেনাতি ৱা তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন অপৰিক্খীণেযেৱ তস্মিং কম্মৱিপাকে নিব্বুতো অম্হি, কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতোস্মি. এতেন যস্মিং অত্তভাৱে ঠত্ৱা অত্তনা অৰহত্তং সচ্ছিকতং, সোপি চৰিমত্তভাৱো তস্স কম্মৱিপাকোতি দস্সেতি. যাদিসং সন্ধায অঞ্ঞত্থাপি ‘‘তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেনা’’তি (পাৰা. ২২৮; সং. নি. ১.১৩১) ৱুত্তং.

খণ্ডসুমনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. তিস্সত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

হিত্ৱা সতপলং কংসন্তি আযস্মতো তিস্সত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে যানকাৰকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো চন্দনখণ্ডেন ফলকং কত্ৱা ভগৱতো উপনামেসি, তঞ্চ ভগৱা পৰিভুঞ্জি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰোৰুৱনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তি. সো ৱযপ্পত্তো পিতৰি কালঙ্কতে ৰজ্জে পতিট্ঠিতো বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো অদিট্ঠসহাযো হুত্ৱা তস্স মণিমুত্তাৱত্থাদীনি পণ্ণাকাৰানি পেসেসি. তস্স ৰাজা বিম্বিসাৰো পুঞ্ঞৱন্ততং সুত্ৱা পটিপাভতং পেসেন্তো চিত্তপটে বুদ্ধচৰিতং সুৱণ্ণপট্টে চ পটিচ্চসমুপ্পাদং লিখাপেত্ৱা পেসেসি. সো তং দিস্ৱা পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰতায পচ্ছিমভৱিকতায চ চিত্তপটে দস্সেন্তং বুদ্ধচৰিতং সুৱণ্ণপট্টকে লিখিতং পটিচ্চসমুপ্পাদক্কমঞ্চ ওলোকেত্ৱা পৱত্তিনিৱত্তিযো সল্লক্খেত্ৱা সাসনক্কমং হদযে ঠপেত্ৱা সঞ্জাতসংৱেগো ‘‘দিট্ঠো মযা ভগৱতো ৱেসো, সাসনক্কমো চ একপদেসেন ঞাতো, বহুদুক্খা কামা বহুপাযাসা, কিং দানি ময্হং ঘৰাৱাসেনা’’তি ৰজ্জং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেন্তো ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিত্ৱা মত্তিকাপত্তং গহেত্ৱা ৰাজা পুক্কুসাতি ৱিয মহাজনস্স পৰিদেৱন্তস্সেৱ নগৰতো নিক্খমিত্ৱা অনুক্কমেন ৰাজগহং গন্ত্ৱা তত্থ সপ্পসোণ্ডিকপব্ভাৰে ৱিহৰন্তং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মদেসনং সুত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা যুত্তপ্পযুত্তো ৱিহৰন্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.৩৭-৪২) –

‘‘যানকাৰো পুৰে আসিং, দাৰুকম্মে সুসিক্খিতো;

চন্দনং ফলকং কত্ৱা, অদাসিং লোকবন্ধুনো.

‘‘পভাসতি ইদং ব্যম্হং, সুৱণ্ণস্স সুনিম্মিতং;

হত্থিযানং অস্সযানং, দিব্বযানং উপট্ঠিতং.

‘‘পাসাদা সিৱিকা চেৱ, নিব্বত্তন্তি যদিচ্ছকং;

অক্খুব্ভং ৰতনং ময্হং, ফলকস্স ইদং ফলং.

‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, ফলকং যমহং দদিং;

দুগ্গতি নাভিজানামি, ফলকস্স ইদং ফলং.

‘‘সত্তপঞ্ঞাসকপ্পম্হি, চতুৰো নিম্মিতাৱ্হযা;

সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা উদানৱসেন অত্তনো পটিপত্তিং কথেন্তো –

৯৭. ‘‘হিত্ৱা সতপলং কংসং, সোৱণ্ণং সতৰাজিকং;

অগ্গহিং মত্তিকাপত্তং, ইদং দুতিযাভিসেচন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ হিত্ৱাতি পৰিচ্চজিত্ৱা. সতপলন্তি সতং পলানি যস্স, তং সতপলপৰিমাণং. কংসন্তি থালং. সোৱণ্ণন্তি সুৱণ্ণমযং. সতৰাজিকন্তি ভিত্তিৱিচিত্ততায চ অনেকৰূপৰাজিচিত্ততায চ অনেকলেখাযুত্তং. অগ্গহিং মত্তিকাপত্তন্তি এৱৰূপে মহাৰহে ভাজনে পুব্বে ভুঞ্জিত্ৱা বুদ্ধানং ওৱাদং কৰোন্তো ‘‘ইদানাহং তং ছড্ডেত্ৱা মত্তিকামযপত্তং অগ্গহেসিং, অহো, সাধু, মযা কতং অৰিযৱতং অনুঠিত’’ন্তি ভাজনকিত্তনাপদেসেন ৰজ্জপৰিচ্চাগং পব্বজ্জূপগমনঞ্চ অনুমোদন্তো ৱদতি. তেনাহ ‘‘ইদং দুতিযাভিসেচন’’ন্তি. পঠমং ৰজ্জাভিসেচনং উপাদায ইদং পব্বজ্জূপগমনং মম দুতিযং অভিসেচনং. তঞ্হি ৰাগাদীহি সংকিলিট্ঠং সাসঙ্কং সপৰিসঙ্কং কম্মং অনত্থসঞ্হিতং দুক্খপটিবদ্ধং নিহীনং, ইদং পন তংৱিপৰিযাযতো উত্তমং পণীতন্তি অধিপ্পাযো.

তিস্সত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অভযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

ৰূপং দিস্ৱা সতি মুট্ঠাতি আযস্মতো অভযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সুমেধং ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো সড়লপুপ্ফেহি পূজমকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱেসু নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা অভযোতি লদ্ধনামো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো একদিৱসং ৱিহাৰং গতো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চো ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো ৱিহৰতি. অথস্স একদিৱসং গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠস্স অলঙ্কতপটিযত্তং মাতুগামং দিস্ৱা অযোনিসোমনসিকাৰৱসেন তস্স ৰূপং আৰব্ভ ছন্দৰাগো উপ্পজ্জি, সো ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ‘‘সতিং ৱিস্সজ্জিত্ৱা ওলোকেন্তস্স ৰূপাৰম্মণে ময্হং কিলেসো উপ্পন্নো, অযুত্তং মযা কত’’ন্তি অত্তনো চিত্তং নিগ্গণ্হন্তো তাৱদেৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.৪৩-৪৭) –

‘‘সুমেধো নাম নামেন, সযম্ভূ অপৰাজিতো;

ৱিৱেকমনুব্ৰূহন্তো, অজ্ঝোগহি মহাৱনং.

‘‘সড়লং পুপ্ফিতং দিস্ৱা, গন্থিত্ৱান ৱটংসকং;

বুদ্ধস্স অভিৰোপেসিং, সম্মুখা লোকনাযকং.

‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘ঊনৱীসে কপ্পসতে, সোড়সাসুং সুনিম্মিতা;

সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো কিলেসুপ্পত্তিনিদস্সনেন ‘‘কিলেসে অনুৱত্তেন্তস্স ৱট্টদুক্খতো নত্থেৱ সীসুক্খিপনং. অহং পন তে নানুৱত্তি’’ন্তি দস্সেন্তো –

৯৮. ‘‘ৰূপং দিস্ৱা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসিকৰোতো;

সাৰত্তচিত্তো ৱেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি;

তস্স ৱড্ঢন্তি আসৱা, ভৱমূলোপগামিনো’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ ৰূপন্তি ৰজ্জনীযং ৰূপাযতনং, তং পনেত্থ ইত্থিৰূপং অধিপ্পেতং. দিস্ৱাতি চক্খুনা দিস্ৱা, চক্খুদ্ৱাৰানুসাৰেন নিমিত্তানুব্যঞ্জনসল্লক্খণৱসেন তং গহেত্ৱা, তস্স তথাগহণহেতূতি অত্থো. সতি মুট্ঠাতি অসুভসভাৱে কাযে ‘‘অসুভ’’ন্ত্ৱেৱ পৱত্তনসতি নট্ঠা. যথা পন ৰূপং দিস্ৱা সতি নট্ঠা, তং দস্সেন্তো আহ ‘‘পিযং নিমিত্তং মনসিকৰোতো’’তি. যথাউপট্ঠিতং আৰম্মণং ‘‘সুভং সুখ’’ন্তিআদিনা পিযনিমিত্তং কত্ৱা অযোনিসোমনসিকাৰেন মনসিকৰোতো সতি মুট্ঠাতি যোজনা. তথা ভূতোৱ সাৰত্তচিত্তো ৱেদেতীতি সুট্ঠু ৰত্তচিত্তো হুত্ৱা তং ৰূপাৰম্মণং অনুভৱতি অভিনন্দতি, অভিনন্দন্তো পন তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি অজ্ঝোসায তং আৰম্মণং গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা ৱত্ততি চেৱ, এৱংভূতস্স চ তস্স ৱড্ঢন্তি আসৱা ভৱমূলোপগামিনোতি ভৱস্স সংসাৰস্স মূলভাৱং কাৰণভাৱং উপগমনসভাৱা কামাসৱাদযো চত্তাৰোপি আসৱা তস্স পুগ্গলস্স উপৰূপৰি ৱড্ঢন্তিযেৱ, ন হাযন্তি. ময্হং পন পটিসঙ্খানে ঠত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তস্স মগ্গপটিপাটিযা তে চত্তাৰোপি আসৱা অনৱসেসতো পহীনা পৰিক্খীণাতি অধিপ্পাযো.

অভযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. উত্তিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

সদ্দং সুত্ৱা সতি মুট্ঠাতি আযস্মতো উত্তিযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো গোনকাদিঅত্থতং সউত্তৰচ্ছদং বুদ্ধাৰহং পল্লঙ্কং গন্ধকুটিযং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুস্মিং সক্যৰাজকুলে নিব্বত্তি, তস্স উত্তিযোতি নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো সত্থু ঞাতিসমাগমে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তো একদিৱসং নামং পিণ্ডায পৱিট্ঠো অন্তৰামগ্গে মাতুগামস্স গীতসদ্দং সুত্ৱা অযোনিসোমনসিকাৰৱসেন তত্থ ছন্দৰাগে উপ্পন্নে পটিসঙ্খানবলেন তং ৱিক্খম্ভেত্ৱা ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা সঞ্জাতসংৱেগো দিৱাট্ঠানে নিসীদিত্ৱা তাৱদেৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.৪৮-৫২) –

‘‘সুমেধস্স ভগৱতো, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;

পল্লঙ্কো হি মযা দিন্নো, সউত্তৰসপচ্ছদো.

‘‘সত্তৰতনসম্পন্নো, পল্লঙ্কো আসি সো তদা;

মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, নিব্বত্ততি সদা মম.

‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, পল্লঙ্কমদদিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, পল্লঙ্কস্স ইদং ফলং.

‘‘ৱীসকপ্পসহস্সম্হি, সুৱণ্ণাভা তযো জনা;

সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো কিলেসুপ্পত্তিনিদস্সনেন ‘‘কিলেসে অজিগুচ্ছন্তস্স নত্থি ৱট্টদুক্খতো সীসুক্খিপনং, অহং পন তে জিগুচ্ছিমেৱা’’তি দস্সেন্তো –

৯৯. ‘‘সদ্দং সুত্ৱা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসিকৰোতো;

সাৰত্তচিত্তো ৱেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি;

তস্স ৱড্ঢন্তি আসৱা, সংসাৰ উপগামিনো’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ সদ্দন্তি ৰজ্জনীযং সদ্দাৰম্মণং, সংসাৰউপগামিনোতি –