১. পৰিপুণ্ণকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ন তথা মতং সতৰসন্তি আযস্মতো পৰিপুণ্ণকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো ধম্মদস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে সত্থু চেতিযে পুপ্ফাদীহি উড়াৰং পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱেসু নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুস্মিং সক্যৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো পৰিপুণ্ণৱিভৱতায পৰিপুণ্ণকোতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো ৱিভৱসম্পন্নতায সব্বকালং সতৰসং নাম আহাৰং পৰিভুঞ্জন্তো সত্থু মিস্সকাহাৰপৰিভোগং সুত্ৱা ‘‘তাৱ সুখুমালোপি ভগৱা নিব্বানসুখং অপেক্খিত্ৱা যথা তথা যাপেতি, কস্মা মযং আহাৰগিদ্ধা হুত্ৱা আহাৰসুদ্ধিকা ভৱিস্সাম, নিব্বানসুখমেৱ পন অম্হেহি পৰিযেসিতব্ব’’ন্তি সংসাৰে জাতসংৱেগো ঘৰাৱাসং পহায সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ভগৱতা কাযগতাসতিকম্মট্ঠানে নিযোজিতো তত্থ পতিট্ঠায পটিলদ্ধঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৫.৫-৯) –
‘‘নিব্বুতে লোকনাথম্হি, ধম্মদস্সীনৰাসভে;
আৰোপেসিং ধজত্থম্ভং, বুদ্ধসেট্ঠস্স চেতিযে.
‘‘নিস্সেণিং মাপযিত্ৱান, থূপসেট্ঠং সমাৰুহিং;
জাতিপুপ্ফং গহেত্ৱান, থূপম্হি অভিৰোপযিং.
‘‘অহো বুদ্ধো অহো ধম্মো, অহো নো সত্থু সম্পদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, থূপপূজাযিদং ফলং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, থূপসীখসনামকা;
সোড়সাসিংসু ৰাজানো, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা ধম্মে গাৰৱবহুমানেন পীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেন্তো ‘‘ন তথা মতং সতৰস’’ন্তি গাথং অভাসি.
৯১. তত্থ ন তথা মতং সতৰসং, সুধন্নং যং মযজ্জ পৰিভুত্তন্তি তথাতি তেন পকাৰেন. মতন্তি অভিমতং. সতৰসন্তি সতৰসভোজনং ‘‘সতৰসভোজনং নাম সতপাকসপ্পিআদীহি অভিসঙ্খতং ভোজন’’ন্তি ৱদন্তি. অথ ৱা অনেকত্থো সতসদ্দো ‘‘সতসো সহস্সসো’’তিআদীসু ৱিয. তস্মা যং ভোজনং অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং, তং অনেকৰসতায ‘‘সতৰস’’ন্তি ৱুচ্চতি, নানাৰসভোজনন্তি অত্থো. সুধা এৱ অন্নং সুধাভোজনং দেৱানং আহাৰো. যং মযজ্জ পৰিভুত্তন্তি যং মযা অজ্জ অনুভুত্তং. ‘‘যং মযা পৰিভুত্ত’’ন্তি চ ইদং ‘‘সতৰসং সুধন্ন’’ন্তি এত্থাপি যোজেতব্বং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং মযা অজ্জ এতৰহি নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনৱসেন ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনৱসেন চ অচ্চন্তমেৱ সন্তং পণীতং নিব্বানসুখং পৰিভুঞ্জিযমানং, তং যথা মতং অভিমতং সম্ভাৱিতং তথা ৰাজকালে মযা পৰিভুত্তং সতৰসভোজনং দেৱত্তভাৱে পৰিভুত্তং সুধন্নঞ্চ ন মতং নাভিমতং. কস্মা? ইদঞ্হি অৰিযনিসেৱিতং নিৰামিসং কিলেসানং অৱত্থুভূতং, তং পন পুথুজ্জনসেৱিতং সামিসং কিলেসানং ৱত্থুভূতং, তং ইমস্স সঙ্খম্পি কলম্পি কলভাগম্পি ন উপেতীতি. ইদানি ‘‘যং মযজ্জ পৰিভুত্ত’’ন্তি ৱুত্তধম্মং দেসেন্তো অপৰিমিতদস্সিনা গোতমেন, বুদ্ধেন সুদেসিতো ধম্মো’’তি আহ. তস্সত্থো – অপৰিমিতং অপৰিচ্ছিন্নং উপ্পাদৱযাভাৱতো সন্তং অসঙ্খতধাতুং সযম্ভূঞাণেন পস্সী, অপৰিমিতস্স অনন্তাপৰিমেয্যস্স ঞেয্যস্স দস্সাৱীতি তেন অপৰিমিতদস্সিনা গোতমগোত্তেন সম্মাসম্বুদ্ধেন ‘‘খযং ৱিৰাগং অমতং পণীত’’ন্তি (খু. পা. ৬.৪; সু. নি. ২২৭) চ ‘‘মদনিম্মদনো পিপাসৱিনযো’’ (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০) ‘‘সব্বসঙ্খাৰসমথো’’তি (অ. নি. ৫.১৪০; ১০.৬) চ আদিনা সুট্ঠু দেসিতো ধম্মো, নিব্বানং মযা অজ্জ পৰিভুত্তন্তি যোজনা.
পৰিপুণ্ণকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.