৪. চতুত্থসুত্তন্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৮. পুন পঠমসুত্তমেৱ নিক্খিপিত্ৱা অপৰেন আকাৰেন ইন্দ্ৰিযানি নিদ্দিসতি. তত্থ কতিহাকাৰেহি কেনট্ঠেন দট্ঠব্বানীতি কতিহি আকাৰেহি দট্ঠব্বানি. কেনট্ঠেন দট্ঠব্বানীতি দট্ঠব্বাকাৰে চ দট্ঠব্বট্ঠঞ্চ পুচ্ছতি. ছহাকাৰেহি তেনট্ঠেন দট্ঠব্বানীতি ছহি আকাৰেহি দট্ঠব্বানি, তেনেৱ ছআকাৰসঙ্খাতেনট্ঠেন দট্ঠব্বানি. আধিপতেয্যট্ঠেনাতি অধিপতিভাৱট্ঠেন. আদিৱিসোধনট্ঠেনাতি কুসলানং ধম্মানং আদিভূতস্স সীলস্স ৱিসোধনট্ঠেন. অধিমত্তট্ঠেনাতি বলৱট্ঠেন. বলৱঞ্হি অধিকা মত্তা পমাণং অস্সাতি অধিমত্তন্তি ৱুচ্চতি. অধিট্ঠানট্ঠেনাতি পতিট্ঠানট্ঠেন. পৰিযাদানট্ঠেনাতি খেপনট্ঠেন. পতিট্ঠাপকট্ঠেনাতি পতিট্ঠাপনট্ঠেন.
ক. আধিপতেয্যট্ঠনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৯. আধিপতেয্যট্ঠনিদ্দেসে অস্সদ্ধিযং পজহতোতিআদি একেকস্সেৱ ইন্দ্ৰিযস্স পটিপক্খপজহনৱচনং একক্খণেপি অত্তনো অত্তনো পটিপক্খপহানকিচ্চসাধনে অধিপতিভাৱসাধনত্থং ৱুত্তং. সেসানি চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি তংসম্পযুত্তানেৱ ৱুত্তানি. নানাক্খণেসু ৱা একেকং ইন্দ্ৰিযং ধুৰং কত্ৱা তস্স তস্স পটিপক্খস্স তং তং ইন্দ্ৰিযং জেট্ঠকং কত্ৱা সেসানি তদন্ৱযানি কত্ৱা ৱুত্তন্তিপি ৱেদিতব্বং. কামচ্ছন্দং পজহতোতিআদি পন একক্খণৱসেনেৱ ৱুত্তং.
খ. আদিৱিসোধনট্ঠনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০০. আদিৱিসোধনট্ঠনিদ্দেসে অস্সদ্ধিযসংৱৰট্ঠেন সীলৱিসুদ্ধীতি অস্সদ্ধিযস্স নিৱাৰণট্ঠেন ৱিৰতিঅত্থেন সীলমলৱিসোধনতো সীলৱিসুদ্ধি নাম. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স আদিৱিসোধনাতি সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স উপনিস্সযৱসেন আদিভূতস্স সীলস্স ৱিসোধনা. ইমিনাৱ নযেন সেসানিপি কামচ্ছন্দাদিসংৱৰণমূলকানি চ ইন্দ্ৰিযানি ৱেদিতব্বানি.
গ. অধিমত্তট্ঠনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০১. অধিমত্তট্ঠনিদ্দেসে সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ভাৱনায ছন্দো উপ্পজ্জতীতি সদ্ধস্স পুগ্গলস্স সদ্ধাপটিসংযুত্তং ধম্মং সুত্ৱা ৱা সদ্ধিন্দ্ৰিযভাৱনায অস্সাদং দিস্ৱা ৱা সদ্ধিন্দ্ৰিযে কুসলো ধম্মচ্ছন্দো জাযতি. পামোজ্জং উপ্পজ্জতীতি ছন্দজাতত্তা দুব্বলপীতি উপ্পজ্জতি. পীতি উপ্পজ্জতীতি পমুদিতত্তা বলৱপীতি উপ্পজ্জতি. পস্সদ্ধি উপ্পজ্জতীতি পীতিযা পীণিতত্তা কাযচিত্তপস্সদ্ধি উপ্পজ্জতি. সুখং উপ্পজ্জতীতি পস্সদ্ধকাযচিত্তত্তা চেতসিকং সুখং উপ্পজ্জতি. ওভাসো উপ্পজ্জতীতি সুখেন অভিসন্নত্তা ঞাণোভাসো উপ্পজ্জতি. সংৱেগো উপ্পজ্জতীতি ঞাণোভাসেন ৱিদিতসঙ্খাৰাদীনৱত্তা সঙ্খাৰপৱত্তিযং সংৱেগো উপ্পজ্জতি. সংৱেজেত্ৱা চিত্তং সমাদহতীতি সংৱেগং উপ্পাদেত্ৱা তেনেৱ সংৱেগেন চিত্তং সমাহিতং কৰোতি. সাধুকং পগ্গণ্হাতীতি লীনুদ্ধতভাৱং মোচেত্ৱা সুট্ঠু পগ্গণ্হাতি. সাধুকং অজ্ঝুপেক্খতীতি ৱীৰিযস্স সমং হুত্ৱা পৱত্তত্তা পুন ৱীৰিযসমতানিযোজনে ব্যাপাৰং অকৰোন্তো তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খাৱসেন সাধুকং অজ্ঝুপেক্খতি নাম. উপেক্খাৱসেনাতি সমৱাহিতলক্খণায তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খায ৱসেন. নানত্তকিলেসেহীতি ৱিপস্সনায পটিপক্খভূতেহি নানাসভাৱেহি কিলেসেহি. ৱিমোক্খৱসেনাতি ভঙ্গানুপস্সনতো পট্ঠায নানত্তকিলেসেহি ৱিমুচ্চনৱসেন. ৱিমুত্তত্তাতি নানত্তকিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা.
তে ধম্মাতি ছন্দাদযো ধম্মা. একৰসা হোন্তীতি ৱিমুত্তিৰসেন একৰসা হোন্তি. ভাৱনাৱসেনাতি একৰসভাৱনাৱসেন. ততো পণীততৰে ৱিৱট্টন্তীতি তেন কাৰণেন ৱিপস্সনাৰম্মণতো পণীততৰে নিব্বানাৰম্মণে ৱিৱট্টনানুপস্সনাসঙ্খাতেন গোত্ৰভুঞাণেন ছন্দাদযো ধম্মা নিৱত্তন্তি, সঙ্খাৰাৰম্মণতো অপগন্ত্ৱা নিব্বানাৰম্মণে পৱত্তন্তীতি অত্থো. ৱিৱট্টনাৱসেনাতি এৱং গোত্ৰভুখণে সঙ্খাৰাৰম্মণতো ৱিৱট্টনৱসেন. ৱিৱট্টিতত্তা ততো ৱোসজ্জতীতি মগ্গসমঙ্গিপুগ্গলো মগ্গস্স উপ্পাদক্খণেযেৱ দুভতোৱুট্ঠানৱসেন ৱিৱট্টিতত্তা তেনেৱ কাৰণেন কিলেসে চ খন্ধে চ ৱোসজ্জতি. ৱোসজ্জিতত্তা ততো নিৰুজ্ঝন্তীতি মগ্গস্স উপ্পাদক্খণেযেৱ কিলেসে চ খন্ধে চ ৱোসজ্জিতত্তা তেনেৱ কাৰণেন কিলেসা চ খন্ধা চ অনুপ্পত্তিনিৰোধৱসেন নিৰুজ্ঝন্তি. ৱোসজ্জিতত্তাতি চ আসংসাযং ভূতৱচনং কতং. কিলেসনিৰোধে সতি খন্ধনিৰোধসব্ভাৱতো চ খন্ধনিৰোধো ৱুত্তো. নিৰোধৱসেনাতি যথাৱুত্তনিৰোধৱসেন. তস্সেৱ মগ্গস্স উপ্পাদক্খণে দ্ৱে ৱোসগ্গে দস্সেতুকামো নিৰোধৱসেন দ্ৱে ৱোসগ্গাতিআদিমাহ. দ্ৱেপি হেট্ঠা ৱুত্তত্থা এৱ. অস্সদ্ধিযস্স পহানায ছন্দো উপ্পজ্জতীতিআদীসুপি ইমিনাৱ নযেন ৱিত্থাৰতো অত্থো ৱেদিতব্বো. ৱীৰিযিন্দ্ৰিযাদিমূলকেসুপি ৱাৰেসু এসেৱ নযো. ইমিনাৱ নযেন অধিট্ঠানট্ঠনিদ্দেসোপি ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বো. কেৱলঞ্হেত্থ অধিট্ঠাতীতি ৱিসেসো, পতিট্ঠাতীতি অত্থো.
ঘ-ঙ. পৰিযাদানট্ঠপতিট্ঠাপকট্ঠনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০২-২০৩. পৰিযাদানট্ঠনিদ্দেসে পৰিযাদিযতীতি খেপেতি. পতিট্ঠাপকট্ঠনিদ্দেসে সদ্ধো সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমোক্খে পতিট্ঠাপেতীতি সদ্ধাসম্পন্নো ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা’’তি অধিমুচ্চন্তো সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমোক্খে পতিট্ঠাপেতি. ইমিনা পুগ্গলৱিসেসেন ইন্দ্ৰিযভাৱনাৱিসেসো নিদ্দিট্ঠো. সদ্ধস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমোক্খে পতিট্ঠাপেতীতি সদ্ধাসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং তংযেৱ সদ্ধং পতিট্ঠাপেতি. তথা অধিমুচ্চন্তং অধিমোক্খে পতিট্ঠাপেতীতি. ইমিনা ইন্দ্ৰিযভাৱনাৱিসেসেন পুগ্গলৱিসেসো নিদ্দিট্ঠো. এৱং চিত্তং পগ্গণ্হন্তো পগ্গহে পতিট্ঠাপেতি, সতিং উপট্ঠাপেন্তো উপট্ঠানে পতিট্ঠাপেতি, চিত্তং সমাদহন্তো অৱিক্খেপে পতিট্ঠাপেতি, অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি পস্সন্তো দস্সনে পতিট্ঠাপেতীতি সেসেসুপি যোজনা ৱেদিতব্বা. যোগাৱচৰোতি সমথযোগে, ৱিপস্সনাযোগে ৱা অৱচৰতীতি যোগাৱচৰো. অৱচৰতীতি পৱিসিত্ৱা চৰতীতি.
চতুত্থসুত্তন্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.