৫. ইন্দ্ৰিযসমোধানৱণ্ণনা
২০৪. ইদানি সমাধিং ভাৱযতো ৱিপস্সনং ভাৱযতো চ ইন্দ্ৰিযসমোধানং দস্সেতুকামো পঠমং তাৱ উপট্ঠানকোসল্লপ্পভেদং নিদ্দিসিতুং পুথুজ্জনো সমাধিং ভাৱেন্তোতিআদিমাহ. তত্থ পুথুজ্জনো সমাধিং ভাৱেন্তোতি নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱেন্তো. সেক্খস্স ৱীতৰাগস্স চ পন লোকুত্তৰোপি সমাধি লব্ভতি. আৱজ্জিতত্তাতি কসিণাদিনিমিত্তস্স আৱজ্জিতত্তা, কসিণাদিপৰিকম্মং কত্ৱা তত্থ উপ্পাদিতনিমিত্তত্তাতি ৱুত্তং হোতি. আৰম্মণূপট্ঠানকুসলোতি তস্স উপ্পাদিতস্স নিমিত্তস্সেৱ উপট্ঠানে কুসলো. সমথনিমিত্তূপট্ঠানকুসলোতি অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযতাদীহি উদ্ধতে চিত্তে পস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গভাৱনাৱসেন চিত্তোপসমনিমিত্তস্স উপট্ঠানে কুসলো. পগ্গহনিমিত্তূপট্ঠানকুসলোতি অতিসিথিলৱীৰিযতাদীহি লীনে চিত্তে ধম্মৱিচযৱীৰিযপীতিসম্বোজ্ঝঙ্গভাৱনাৱসেন চিত্তপগ্গহনিমিত্তস্স উপট্ঠানে কুসলো. অৱিক্খেপূপট্ঠানকুসলোতি অনুদ্ধতালীনচিত্তস্স সম্পযুত্তস্স সমাধিস্স উপট্ঠানে কুসলো. ওভাসূপট্ঠানকুসলোতি পঞ্ঞাপযোগমন্দতায নিৰস্সাদে চিত্তে অট্ঠসংৱেগৱত্থুপচ্চৱেক্খণেন চিত্তং সংৱেজেত্ৱা ঞাণোভাসস্স উপট্ঠানে কুসলো. অট্ঠ সংৱেগৱত্থূনি নাম জাতিজৰাব্যাধিমৰণানি চত্তাৰি, অপাযদুক্খং পঞ্চমং, অতীতে ৱট্টমূলকং দুক্খং, অনাগতে ৱট্টমূলকং দুক্খং, পচ্চুপ্পন্নে আহাৰপৰিযেট্ঠিমূলকং দুক্খন্তি. সম্পহংসনূপট্ঠানকুসলোতি উপসমসুখানধিগমেন নিৰস্সাদে চিত্তে বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণানুস্সৰণেন চিত্তং পসাদেন্তো সম্পহংসনস্স উপট্ঠানে কুসলো. উপেক্খূপট্ঠানকুসলোতি উদ্ধতাদিদোসৱিৰহিতে চিত্তে নিগ্গহপগ্গহাদীসু ব্যাপাৰাভাৱকৰণেন উপেক্খায উপট্ঠানে কুসলো. সেক্খোতি তিস্সো সিক্খা সিক্খতীতি সেক্খো. একত্তূপট্ঠানকুসলোতি সক্কাযদিট্ঠাদীনং পহীনত্তা নেক্খম্মাদিনো একত্তস্স উপট্ঠানে কুসলো.
ৱীতৰাগোতি সব্বসো পহীনৰাগত্তা ৱীতৰাগো খীণাসৱো. ঞাণূপট্ঠানকুসলোতি অৰহা ধম্মেসু ৱিগতসম্মোহত্তা তত্থ তত্থ অসম্মোহঞাণস্স উপট্ঠানে কুসলো. ৱিমুত্তূপট্ঠানকুসলোতি অৰহত্তফলৱিমুত্তিযা উপট্ঠানে কুসলো. ৱিমুত্তীতি হি সব্বকিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা অৰহত্তফলৱিমুত্তি অধিপ্পেতা.
২০৫. ৱিপস্সনাভাৱনায উপট্ঠানানুপট্ঠানেসু অনিচ্চতোতিআদীনি নিচ্চতোতিআদীনি চ সীলকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. পাঠতো পন ‘‘আযূহনানুপট্ঠানকুসলো ৱিপৰিণামূপট্ঠানকুসলো অনিমিত্তূপট্ঠানকুসলো নিমিত্তানুপট্ঠানকুসলো অপ্পণিহিতূপট্ঠানকুসলো পণিধিঅনুপট্ঠানকুসলো অভিনিৱেসানুপট্ঠানকুসলো’’তি এতেসু সামিৱচনেন সমাসপদচ্ছেদো কাতব্বো. সেসেসু পন নিস্সক্কৱচনেন পাঠো.
২০৬. সুঞ্ঞতূপট্ঠানকুসলোতি পনেত্থ সুঞ্ঞতো উপট্ঠানকুসলোতি ৱা সুঞ্ঞতায উপট্ঠানকুসলোতি ৱা পদচ্ছেদো কাতব্বো. যস্মা পন নিব্বিদাৱিৰাগনিৰোধপটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনা যথাভূতঞাণদস্সনং পটিসঙ্খানুপস্সনা ৱিৱট্টনানুপস্সনাতি ইমা অট্ঠ মহাৱিপস্সনা অত্তনো সভাৱৱিসেসেন ৱিসেসিতা, ন আৰম্মণৱিসেসেন, তস্মা ইমাসং অট্ঠন্নং ‘‘অনিচ্চতো উপট্ঠানকুসলো হোতী’’তিআদীনি ৱচনানি ৱিয ‘‘নিব্বিদাতো উপট্ঠানকুসলো হোতী’’তিআদীনি ৱচনানি ন যুজ্জন্তি. তস্মা এৱ ইমা অট্ঠ ন যোজিতা. আদীনৱানুপস্সনা পন ‘‘সুঞ্ঞতূপট্ঠানকুসলো হোতি, অভিনিৱেসানুপট্ঠানকুসলো হোতী’’তি ইমিনা যুগলকৱচনেনেৱ অত্থতো ‘‘আদীনৱতো উপট্ঠানকুসলো হোতি, আলযাভিনিৱেসানুপট্ঠানকুসলো হোতী’’তি যোজিতাৱ হোতীতি সৰূপেন ন যোজিতা. ইতি পুৰিমা চ অট্ঠ, অযঞ্চ আদীনৱানুপস্সনাতি অট্ঠাৰসসু মহাৱিপস্সনাসু ইমা নৱ অযোজেত্ৱা ইতৰা এৱ নৱ যোজিতাতি ৱেদিতব্বা. ঞাণূপট্ঠানকুসলোতি সেক্খো ৱিপস্সনূপক্কিলেসানং অভাৱতো ৱিপস্সনাভাৱনায ঞাণস্স উপট্ঠানে কুসলো. সমাধিভাৱনায পন নিকন্তিসব্ভাৱতো ঞাণূপট্ঠানে কুসলোতি ন ৱুত্তো.
ৱিসঞ্ঞোগূপট্ঠানকুসলোতি ‘‘কামযোগৱিসঞ্ঞোগো ভৱযোগৱিসঞ্ঞোগো দিট্ঠিযোগৱিসঞ্ঞোগো অৱিজ্জাযোগৱিসঞ্ঞোগো’’তি (দী. নি. ৩.৩১২) চতুধা ৱুত্তস্স ৱিসঞ্ঞোগস্স উপট্ঠানে কুসলো. সঞ্ঞোগানুপট্ঠানকুসলোতি কামযোগভৱযোগদিট্ঠিযোগাৱিজ্জাযোগৱসেন চতুধা ৱুত্তস্স সঞ্ঞোগস্স অনুপট্ঠানে কুসলো. নিৰোধূপট্ঠানকুসলোতি ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো নিব্বাননিন্নং চিত্তং হোতি নিব্বানপোণং নিব্বানপব্ভাৰং ৱিৱেকট্ঠং নেক্খম্মাভিৰতং ব্যন্তীভূতং সব্বসো আসৱট্ঠানিযেহি ধম্মেহী’’তি (অ. নি. ১০.৯০; পটি. ম. ২.৪৪ অত্থতো সমানং) ৱুত্তখীণাসৱবলৱসেন নিব্বাননিন্নচিত্তত্তা খীণাসৱোৱ নিৰোধসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স উপট্ঠানে কুসলো.
আৰম্মণূপট্ঠানকুসলৱসেনাতিআদীসু কুসলন্তি ঞাণং. ঞাণম্পি হি কুসলপুগ্গলযোগতো কুসলং যথা পণ্ডিতপুগ্গলযোগতো ‘‘পণ্ডিতা ধম্মা’’তি (ধ. স. দুকমাতিকা ১০৩). তস্মা কোসল্লৱসেনাতি অত্থো.
২০৭. ইদানি চতুসট্ঠিযা আকাৰেহীতিআদি ঞাণকথাযং (পটি. ম. ১.১০৭) ৱুত্তম্পি ইন্দ্ৰিযকথাসম্বন্ধেন ইধানেত্ৱা ৱুত্তং. তং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
২০৮. পুন সমন্তচক্খুসম্বন্ধেন ইন্দ্ৰিযৱিধানং ৱত্তুকামো ন তস্স অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চীতিআদিমাহ. তত্থ সমন্তচক্খূতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ৱসেনাতিআদিনা পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অৱিযোগিতং দস্সেতি. সদ্দহন্তো পগ্গণ্হাতীতিআদীহি একেকিন্দ্ৰিযমূলকেহি পঞ্চহি চতুক্কেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিন্নপযোগকালে ৱা মগ্গক্খণে ৱা একৰসভাৱং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভাৱঞ্চ দস্সেতি. সদ্দহিতত্তা পগ্গহিতন্তিআদীহি একেকিন্দ্ৰিযমূলকেহি পঞ্চহি চতুক্কেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিব্বত্তিকালে ৱা ফলকালে ৱা একৰসভাৱং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভাৱঞ্চ দস্সেতি. পুন বুদ্ধচক্খুসম্বন্ধেন ইন্দ্ৰিযৱিধানং ৱত্তুকামো যং বুদ্ধচক্খূতিআদিমাহ. তত্থ বুদ্ধচক্খূতি ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণং আসযানুসযঞাণঞ্চ. বুদ্ধঞাণন্তি চ ইদং তদেৱ দ্ৱযং, সেসং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱাতি.
ইন্দ্ৰিযসমোধানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সদ্ধম্মপ্পকাসিনিযা পটিসম্ভিদামগ্গ-অট্ঠকথায
ইন্দ্ৰিযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.