৩. ততিযসুত্তন্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৪. পুন অঞ্ঞং সুত্তন্তং নিক্খিপিত্ৱা ইন্দ্ৰিযৱিধানং নিদ্দিসিতুকামো পঞ্চিমানি, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ সোতাপত্তিযঙ্গেসূতি এত্থ সোতো অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সোতস্স আপত্তি ভুসং পাপুণনং সোতাপত্তি, সোতাপত্তিযা অঙ্গানি সম্ভাৰানি সোতাপত্তিঅঙ্গানি. সোতাপন্নতায পুব্বভাগপটিলাভঅঙ্গানি. সপ্পুৰিসসংসেৱো সোতাপত্তিঅঙ্গং, সদ্ধম্মস্সৱনং সোতাপত্তিঅঙ্গং, যোনিসোমনসিকাৰো সোতাপত্তিঅঙ্গং, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি সোতাপত্তিঅঙ্গং, ইমানি চত্তাৰি সোতাপত্তিঅঙ্গানি. সেসা হেট্ঠা ৱুত্তা এৱ. ইদঞ্চ ইমেসং ইন্দ্ৰিযানং সকৱিসযে জেট্ঠকভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. যথা হি চত্তাৰো সেট্ঠিপুত্তা ৰাজাতিৰাজপঞ্চমেসু সহাযেসু ‘‘নক্খত্তং কীড়িস্সামা’’তি ৱীথিং ওতিণ্ণেসু একস্স সেট্ঠিপুত্তস্স গেহং গতকালে ইতৰে চত্তাৰো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৱ ‘‘ইমেসং খাদনীযং ভোজনীযং দেথ, ইমেসং গন্ধমালালঙ্কাৰাদীনি দেথা’’তি গেহে ৱিচাৰেতি, দুতিযস্স ততিযস্স চতুত্থস্স গেহং গতকালে ইতৰে চত্তাৰো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৱ ‘‘ইমেসং খাদনীযং ভোজনীযং দেথ, ইমেসং গন্ধমালালঙ্কাৰাদীনি দেথা’’তি গেহে ৱিচাৰেতি, অথ সব্বপচ্ছা ৰঞ্ঞো গেহং গতকালে কিঞ্চাপি ৰাজা সব্বত্থ ইস্সৰোৱ, ইমস্মিং পন কালে অত্তনো গেহেযেৱ ‘‘ইমেসং খাদনীযং ভোজনীযং দেথ, ইমেসং গন্ধমালালঙ্কাৰাদীনি দেথা’’তি ৱিচাৰেতি, এৱমেৱ সদ্ধাপঞ্চমকেসু ইন্দ্ৰিযেসু তেসু সহাযেসু একতো ৱীথিং ওতৰন্তেসু ৱিয একাৰম্মণে উপ্পজ্জমানেসুপি যথা পঠমস্স গেহে ইতৰে চত্তাৰো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৱ ৱিচাৰেতি, এৱং সোতাপত্তিঅঙ্গানি পত্ৱা অধিমোক্খলক্খণং সদ্ধিন্দ্ৰিযমেৱ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৱযানি হোন্তি. যথা দুতিযস্স গেহে ইতৰে চত্তাৰো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৱ ৱিচাৰেতি, এৱং সম্মপ্পধানানি পত্ৱা পগ্গহণলক্খণং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযমেৱ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৱযানি হোন্তি. যথা ততিযস্স গেহে ইতৰে চত্তাৰো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৱ ৱিচাৰেতি, এৱং সতিপট্ঠানানি পত্ৱা উপট্ঠানলক্খণং সতিন্দ্ৰিযমেৱ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৱযানি হোন্তি. যথা চতুত্থস্স গেহে ইতৰে চত্তাৰো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৱ ৱিচাৰেতি, এৱং ঝানানি পত্ৱা অৱিক্খেপলক্খণং সমাধিন্দ্ৰিযমেৱ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৱযানি হোন্তি. সব্বপচ্ছা ৰঞ্ঞো গেহং গতকালে পন যথা ইতৰে চত্তাৰো তুণ্হী নিসীদন্তি, ৰাজাৱ ৱিচাৰেতি, এৱং অৰিযসচ্চানি পত্ৱা পজাননলক্খণং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযমেৱ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৱযানি হোন্তীতি.
ক. পভেদগণননিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৫. সুত্তন্তস্স পভেদগণনাপুচ্ছাপুব্বঙ্গমেৱ পভেদগণননিদ্দেসে সপ্পুৰিসসংসেৱেতি সোভনানং পুৰিসানং সম্মা সেৱনে. অধিমোক্খাধিপতেয্যট্ঠেনাতি অধিমোক্খসঙ্খাতেন সেসিন্দ্ৰিযেসু অধিপতিভাৱট্ঠেন, সেসিন্দ্ৰিযানং পুব্বঙ্গমট্ঠেনাতি অত্থো. সদ্ধম্মসৱনেতি সতং ধম্মো, সোভনো ৱা ধম্মোতি সদ্ধম্মো. তস্স সদ্ধম্মস্স সৱনে. যোনিসোমনসিকাৰেতি উপাযেন মনসিকাৰে. ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযাতি এত্থ নৱ লোকুত্তৰধম্মে অনুগতো ধম্মো ধম্মানুধম্মো, সীলসমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতস্স ধম্মানুধম্মস্স পটিপত্তি পটিপজ্জনং ধম্মানুধম্মপটিপত্তি. সম্মপ্পধানাদীসুপি এসেৱ নযো.
খ. চৰিযাৱাৰৱণ্ণনা
১৯৬. চৰিযাৱাৰেপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. কেৱলং পঠমৱাৰো ইন্দ্ৰিযানং উপ্পাদনকালৱসেন ৱুত্তো, চৰিযাৱাৰো উপ্পন্নানং আসেৱনকালৱসেন চ পাৰিপূৰিকালৱসেন চ ৱুত্তো. চৰিযা পকতি উস্সন্নতাতি হি অত্থতো একং.
চাৰৱিহাৰনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৯৭. ইদানি চৰিযাসম্বন্ধেনেৱ চাৰৱিহাৰনিদ্দেসৱসেন অপৰেন পৰিযাযেন ইন্দ্ৰিযৱিধানং নিদ্দিসিতুকামো চাৰো চ ৱিহাৰো চাতিআদিকং উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা তস্স নিদ্দেসমাহ. তত্থ উদ্দেসে তাৱ যথা চৰন্তং ৱিহৰন্তং ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী গম্ভীৰেসু ঠানেসু ওকপ্পেয্যুং – অদ্ধা অযমাযস্মা পত্তো ৱা পাপুণিস্সতি ৱাতি, তথা ইন্দ্ৰিযসম্পন্নস্স চাৰো চ ৱিহাৰো চ ৱিঞ্ঞূহি সব্ৰহ্মচাৰীহি অনুবুদ্ধো হোতি পটিৱিদ্ধোতি উদ্দেসস্স সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. উদ্দেসনিদ্দেসে চৰিযা চাৰোযেৱ. চাৰো চৰিযাতি হি অত্থতো একং. তস্মা ‘‘চাৰো’’তিপদস্স নিদ্দেসে ‘‘চৰিযা’’তি ৱুত্তং. ইৰিযাপথচৰিযাতি ইৰিযাপথানং চৰিযা, পৱত্তনন্তি অত্থো. সেসেসুপি এসেৱ নযো. আযতনচৰিযা পন আযতনেসু সতিসম্পজঞ্ঞানং চৰিযা. পত্তীতি ফলানি. তানি হি পাপুণিযন্তীতি ‘‘পত্তী’’তি ৱুত্তা. সত্তলোকস্স দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকা অত্থা লোকত্থাতি অযং ৱিসেসো.
ইদানি তাসং চৰিযানং ভূমিং দস্সেন্তো চতূসু ইৰিযাপথেসূতিআদিমাহ. সতিপট্ঠানেসূতি আৰম্মণসতিপট্ঠানেসু. সতিপট্ঠানেসুপি ৱুচ্চমানেসু সতিতো অনঞ্ঞানি ৱোহাৰৱসেন অঞ্ঞানি ৱিয কত্ৱা ৱুত্তং. অৰিযসচ্চেসূতি পুব্বভাগলোকিযসচ্চঞাণেন ৱিসুং ৱিসুং সচ্চপৰিগ্গহৱসেন ৱুত্তং. অৰিযমগ্গেসু সামঞ্ঞফলেসূতি চ ৱোহাৰৱসেনেৱ ৱুত্তং. পদেসেতি লোকত্থচৰিযায একদেসে. নিপ্পদেসতো হি লোকত্থচৰিযং বুদ্ধা এৱ কৰোন্তি. পুন তা এৱ চৰিযাযো কাৰকপুগ্গলৱসেন দস্সেন্তো পণিধিসম্পন্নানন্তিআদিমাহ. তত্থ পণিধিসম্পন্না নাম ইৰিযাপথানং সন্তত্তা ইৰিযাপথগুত্তিযা সম্পন্না অকম্পিতইৰিযাপথা ভিক্খুভাৱানুৰূপেন সন্তেন ইৰিযাপথেন সম্পন্না. ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানন্তি চক্খাদীসু ছসু ইন্দ্ৰিযেসু অত্তনো অত্তনো ৱিসযে পৱত্তএকেকদ্ৱাৰৱসেন গুত্তং দ্ৱাৰং এতেসন্তি গুত্তদ্ৱাৰা. তেসং গুত্তদ্ৱাৰানং. দ্ৱাৰন্তি চেত্থ উপ্পত্তিদ্ৱাৰৱসেন চক্খাদযো এৱ. অপ্পমাদৱিহাৰীনন্তি সীলাদীসু অপ্পমাদৱিহাৰৱতং. অধিচিত্তমনুযুত্তানন্তি ৱিপস্সনায পাদকভাৱেন অধিচিত্তসঙ্খাতং সমাধিমনুযুত্তানং. বুদ্ধিসম্পন্নানন্তি নামৰূপৱৱত্থানং আদিং কত্ৱা যাৱ গোত্ৰভু, তাৱ পৱত্তেন ঞাণেন সম্পন্নানং. সম্মাপটিপন্নানন্তি চতুমগ্গক্খণে. অধিগতফলানন্তি চতুফলক্খণে.
অধিমুচ্চন্তোতি অধিমোক্খং কৰোন্তো. সদ্ধায চৰতীতি সদ্ধাৱসেন পৱত্ততি. পগ্গণ্হন্তোতি চতুসম্মপ্পধানৱীৰিযেন পদহন্তো. উপট্ঠাপেন্তোতি সতিযা আৰম্মণং উপট্ঠাপেন্তো. অৱিক্খেপং কৰোন্তোতি সমাধিৱসেন ৱিক্খেপং অকৰোন্তো. পজানন্তোতি চতুসচ্চপজাননপঞ্ঞায পকাৰেন জানন্তো. ৱিজানন্তোতি ইন্দ্ৰিযসম্পযুত্তজৱনপুব্বঙ্গমেন আৱজ্জনৱিঞ্ঞাণেন আৰম্মণং ৱিজানন্তো. ৱিঞ্ঞাণচৰিযাযাতি আৱজ্জনৱিঞ্ঞাণচৰিযৱসেন. এৱং পটিপন্নস্সাতি সহজৱনায ইন্দ্ৰিযচৰিযায পটিপন্নস্স. কুসলা ধম্মা আযাপেন্তীতি সমথৱিপস্সনাৱসেন পৱত্তা কুসলা ধম্মা ভুসং যাপেন্তি, পৱত্তন্তীতি অত্থো. আযতনচৰিযাযাতি কুসলানং ধম্মানং ভুসং যতনচৰিযায, ঘটনচৰিযায পৱত্তনচৰিযাযাতি ৱুত্তং হোতি. ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি ৱিক্খম্ভনতদঙ্গসমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন ৱিসেসং অধিগচ্ছতি. দস্সনচৰিযাদযো ৱুত্তত্থাযেৱ.
সদ্ধায ৱিহৰতীতিআদীসু সদ্ধাদিসমঙ্গিস্স ইৰিযাপথৱিহাৰো দট্ঠব্বো. অনুবুদ্ধোতি অনুমানবুদ্ধিযা. পটিৱিদ্ধোতি পচ্চক্খবুদ্ধিযা. যস্মা অধিমোক্খট্ঠাদীসু অনুবুদ্ধেসু পটিৱিদ্ধেসু চ চাৰো চ ৱিহাৰো চ অনুবুদ্ধো হোতি পটিৱিদ্ধো, তস্মা অনুবোধপটিৱেধেসু অধিমোক্খট্ঠাদযো চ নিদ্দিট্ঠা.
এৱং সদ্ধায চৰন্তন্তিআদীসু এৱন্তি ৱুত্তপ্পকাৰং নিদ্দিসন্তো যথাসদ্দস্স অত্থং নিদ্দিসতি. ৱিঞ্ঞূতিআদীসুপি যথাসভাৱং জানন্তীতি ৱিঞ্ঞূ. ৱিঞ্ঞাতং সভাৱং ৱিভাৱেন্তি পাকটং কৰোন্তীতি ৱিভাৱী. অসনি ৱিয সিলুচ্চযে কিলেসে মেধতি হিংসতীতি মেধা, খিপ্পং গহণধাৰণট্ঠেন ৱা মেধা, মেধা এতেসং অত্থীতি মেধাৱী. ঞাণগতিযা পণ্ডন্তি গচ্ছন্তি পৱত্তন্তীতি পণ্ডিতা. বুদ্ধিসম্পদায সমন্নাগতত্তা বুদ্ধিসম্পন্না. সহ ব্ৰহ্মং চৰিযং উত্তমং পটিপদং চৰন্তীতি সব্ৰহ্মচাৰিনো. অপলোকনকম্মাদিচতুব্বিধং কম্মং একতো কৰণৱসেন একং কম্মং. তথা পঞ্চৱিধো পাতিমোক্খুদ্দেসো একুদ্দেসো. সমা সিক্খা এতেসন্তি সমসিক্খা, সমসিক্খানং ভাৱো সমসিক্খতা. সমসিক্খাতাতিপি পঠন্তি. যেসং একং কম্মং একো উদ্দেসো সমসিক্খতা, তে সব্ৰহ্মচাৰীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ঝানানী’’তি ৱত্তব্বে ঝানাতি লিঙ্গৱিপল্লাসো কতো. ৱিমোক্খাতি তযো ৱা অট্ঠ ৱা ৱিমোক্খা. সমাধীতি সৱিতক্কসৱিচাৰঅৱিতক্কৱিচাৰমত্তঅৱিতক্কাৱিচাৰা তযো সমাধী. সমাপত্তিযোতি সুঞ্ঞতানিমিত্তাপ্পণিহিতা. অভিঞ্ঞাযোতি ছ অভিঞ্ঞা.
একো অংসো ভাগো, ন দুতিযোতি একংসো, একংসস্স অত্থস্স ৱচনং একংসৱচনং. এৱং সেসেসুপি যোজনা কাতব্বা. ৱিসেসতো পন সমং, সমন্তা ৱা সেতি পৱত্ততীতি সংসযো, নত্থেত্থ সংসযোতি নিস্সংসযো. একস্মিংযেৱ অনিচ্ছযতা হুত্ৱা ইতৰম্পি কঙ্খতীতি কঙ্খা, নত্থেত্থ কঙ্খাতি নিক্কঙ্খো. দ্ৱিধা ভাৱো দ্ৱেজ্ঝং, নত্থেত্থ দ্ৱেজ্ঝন্তি অদ্ৱেজ্ঝো. দ্ৱিধা এলযতি কম্পেতীতি দ্ৱেড়্হকং, নত্থেত্থ দ্ৱেড়্হকন্তি অদ্ৱেড়্হকো. নিযোগেন নিযমেন ৱচনং নিযোগৱচনং. নিয্যোগৱচনন্তিপি পঠন্তি. অপণ্ণকস্স অৱিৰদ্ধস্স নিয্যানিকস্স অত্থস্স ৱচনং অপণ্ণকৱচনং. অৱত্থাপনৱচনন্তি নিচ্ছযৱচনং. সব্বম্পি হেতং ৱিচিকিচ্ছাভাৱস্স ৱেৱচনং. পিযস্স অত্থস্স সব্ভাৱতো ৱচনং, পিযমেৱাতি পিযৱচনং. তথা গৰুৱচনং. সহ গাৰৱেন গৰুভাৱেন সগাৰৱং. পতিস্সযনং পতিস্সযো পৰং গৰুং কত্ৱা নিস্সযনং অপস্সযনন্তি অত্থো. পতিস্সৱনং ৱা পতিস্সৱো, নিৱাতৱুত্তিতায পৰৱচনসৱনন্তি অত্থো. উভযথাপি পৰজেট্ঠকভাৱস্সেতং নামং. সহ গাৰৱেন ৱত্ততীতি সগাৰৱং. সহ পতিস্সযেন, পতিস্সৱেন ৱা ৱত্ততীতি সপ্পতিস্সযং. ‘‘সপ্পতিস্সৱ’’ন্তি ৱা ৱত্তব্বে য-কাৰং, ৱ-কাৰং ৱা লোপং কত্ৱা ‘‘সপ্পতিস্স’’ন্তি ৱুত্তং. অধিকং ৱিসিট্ঠং ৱচনং অধিৱচনং, সগাৰৱঞ্চ তং সপ্পতিস্সঞ্চাতি সগাৰৱসপ্পতিস্সং, সগাৰৱসপ্পতিস্সং অধিৱচনং সগাৰৱসপ্পতিস্সাধিৱচনং. উভযত্থাপি ৱেৱচনৱিকপ্পনানত্তৱসেন পুনপ্পুনং এতন্তি ৱুত্তং. পত্তো ৱা পাপুণিস্সতি ৱাতি ঝানাদীনিযেৱাতি.
ততিযসুত্তন্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.