১. পঠমসুত্তন্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৮৪. ইদানি আনাপানস্সতিকথানন্তৰং কথিতায ইন্দ্ৰিযকথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা অনুপ্পত্তা. অযঞ্হি ইন্দ্ৰিযকথা আনাপানস্সতিভাৱনায উপকাৰকানং ইন্দ্ৰিযানং অভাৱে আনাপানস্সতিভাৱনায অভাৱতো তদুপকাৰকানং ইন্দ্ৰিযানং ৱিসোধনাদিৱিধিদস্সনত্থং আনাপানস্সতিকথানন্তৰং কথিতাতি তঞ্চ কথেতব্বং ইন্দ্ৰিযকথং অত্তনা ভগৱতো সম্মুখা সুতং ৱিঞ্ঞাতাধিপ্পাযসুত্তন্তিকদেসনং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা তদত্থপ্পকাসনৱসেন কথেতুকামো পঠমং তাৱ এৱং মে সুতন্তিআদিমাহ.
তত্থ এৱন্তি নিপাতপদং. মেতিআদীনি নামপদানি. ৱিহৰতীতি এত্থ ৱি-ইতি উপসগ্গপদং, হৰতীতি আখ্যাতপদন্তি ইমিনা তাৱ নযেন পদৱিভাগো ৱেদিতব্বো.
অত্থতো পন উপমূপদেসগৰহপসংসনাকাৰৱচনগ্গহণেসু এৱং-সদ্দো দিস্সতি নিদস্সনত্থে চ অৱধাৰণত্থে চ. ইধ পন এৱংসদ্দো আকাৰত্থে নিদস্সনত্থে চ ৱিঞ্ঞুজনেন পৱুত্তো, তথেৱ অৱধাৰণত্থে চ.
তত্থ আকাৰত্থেন এৱংসদ্দেন এতমত্থং দীপেতি – নানানযনিপুণমনেকজ্ঝাসযসমুট্ঠানং অত্থব্যঞ্জনসম্পন্নং ৱিৱিধপাটিহাৰিযং ধম্মত্থদেসনাপটিৱেধগম্ভীৰং সব্বসত্তানং সকসকভাসানুৰূপতো সোতপথমাগচ্ছন্তং তস্স ভগৱতো ৱচনং সব্বপ্পকাৰেন কো সমত্থো ৱিঞ্ঞাতুং, সব্বথামেন পন সোতুকামতং জনেত্ৱাপি এৱং মে সুতং, মযাপি একেনাকাৰেন সুতন্তি.
নিদস্সনত্থেন ‘‘নাহং সযম্ভূ, ন মযা ইদং সচ্ছিকত’’ন্তি অত্তানং পৰিমোচেন্তো ‘‘এৱং মে সুতং, মযাপি এৱং সুত’’ন্তি ইদানি ৱত্তব্বং সকলং সুত্তং নিদস্সেতি.
অৱধাৰণত্থেন থেৰো সাৰিপুত্তো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং মহাপঞ্ঞানং যদিদং সাৰিপুত্তো’’তি (অ. নি. ১.১৮৮-১৮৯), ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একপুগ্গলম্পি সমনুপস্সামি, যো এৱং তথাগতেন অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেতি যথযিদং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো. সাৰিপুত্তো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেতী’’তিএৱমাদিনা (অ. নি. ১.১৮৭) নযেন ভগৱতা পসত্থভাৱানুৰূপং অত্তনো ধাৰণবলং দস্সেন্তো সত্তানং সোতুকামতং জনেতি ‘‘এৱং মে সুতং, তঞ্চ খো অত্থতো ৱা ব্যঞ্জনতো ৱা অনূনমনধিকং, এৱমেৱ, ন অঞ্ঞথা দট্ঠব্ব’’ন্তি.
মেসদ্দো কৰণসম্পদানসামিঅত্থেসু দিস্সতি. ইধ পন ‘‘মযা সুতং, মম সুত’’ন্তি চ অত্থদ্ৱযে যুজ্জতি.
সুতন্তি অযংসদ্দো সউপসগ্গো অনুপসগ্গো চ ৱিস্সুতগমনকিলিন্নউপচিতঅনুযোগসোতৱিঞ্ঞেয্যেসু দিস্সতি ৱিঞ্ঞাতেপি চ সোতদ্ৱাৰানুসাৰেন. ইধ পনস্স সোতদ্ৱাৰানুসাৰেন উপধাৰিতন্তি ৱা উপধাৰণন্তি ৱা অত্থো. মে-সদ্দস্স হি মযাতিঅত্থে সতি ‘‘এৱং মযা সুতং সোতদ্ৱাৰানুসাৰেন উপধাৰিত’’ন্তি যুজ্জতি, মমাতিঅত্থে সতি ‘‘এৱং মম সুতং সোতদ্ৱাৰানুসাৰেন উপধাৰণ’’ন্তি যুজ্জতি.
অপিচ ‘‘এৱং মে সুত’’ন্তি অত্তনা উপ্পাদিতভাৱং অপ্পটিজানন্তো পুৰিমসৱনং ৱিৱৰন্তো ‘‘সম্মুখা পটিগ্গহিতমিদং মযা তস্স ভগৱতো চতুৱেসাৰজ্জৱিসাৰদস্স দসবলধৰস্স আসভট্ঠানট্ঠাযিনো সীহনাদনাদিনো সব্বসত্তুত্তমস্স ধম্মিস্সৰস্স ধম্মৰাজস্স ধম্মাধিপতিনো ধম্মদীপস্স ধম্মসৰণস্স সদ্ধম্মৱৰচক্কৱত্তিনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱচনং, ন এত্থ অত্থে ৱা ধম্মে ৱা পদে ৱা ব্যঞ্জনে ৱা কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা কাতব্বা’’তি ইমস্মিং ধম্মে অস্সদ্ধিযং ৱিনাসেতি, সদ্ধাসম্পদং উপ্পাদেতীতি. তেনেতং ৱুচ্চতি –
‘‘ৱিনাসযতি অস্সদ্ধং, সদ্ধং ৱড্ঢেতি সাসনে;
এৱং মে সুতমিচ্চেৱং, ৱদং গোতমসাৱকো’’তি.
একন্তি গণনপৰিচ্ছেদনিদ্দেসো. সমযন্তি পৰিচ্ছিন্ননিদ্দেসো. একং সমযন্তি অনিযমিতপৰিদীপনং. তত্থ সমযসদ্দো –
সমৱাযে খণে কালে, সমূহে হেতুদিট্ঠিসু;
পটিলাভে পহানে চ, পটিৱেধে চ দিস্সতি.
ইধ পনস্স কালো অত্থো. তেন সংৱচ্ছৰউতুমাসদ্ধমাসৰত্তিন্দিৱপুব্বণ্হমজ্ঝন্হিকসাযন্হপঠম- মজ্ঝিমপচ্ছিমযামমুহুত্তাদীসু কালপ্পভেদভূতেসু সমযেসু একং সমযন্তি দীপেতি.
তত্থ কিঞ্চাপি এতেসু সংৱচ্ছৰাদীসু সমযেসু যং যং সুত্তং যম্হি যম্হি সংৱচ্ছৰে উতুম্হি মাসে পক্খে ৰত্তিভাগে দিৱসভাগে ৱা ৱুত্তং, সব্বং তং থেৰস্স সুৱিদিতং সুৱৱত্থাপিতং পঞ্ঞায. যস্মা পন ‘‘এৱং মে সুতং অসুকসংৱচ্ছৰে অসুকউতুম্হি অসুকমাসে অসুকপক্খে অসুকৰত্তিভাগে অসুকদিৱসভাগে ৱা’’তি এৱং ৱুত্তে ন সক্কা সুখেন ধাৰেতুং ৱা উদ্দিসিতুং ৱা উদ্দিসাপেতুং ৱা, বহু চ ৱত্তব্বং হোতি, তস্মা একেনেৱ পদেন তমত্থং সমোধানেত্ৱা ‘‘একং সময’’ন্তি আহ.
যে ৱা ইমে গব্ভোক্কন্তিসমযো জাতিসমযো সংৱেগসমযো অভিনিক্খমনসমযো দুক্কৰকাৰিকসমযো মাৰৱিজযসমযো অভিসম্বোধিসমযো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰসমযো দেসনাসমযো পৰিনিব্বানসমযোতিএৱমাদযো ভগৱতো দেৱমনুস্সেসু অতিৱিয পকাসা অনেককালপ্পভেদা এৱ সমযা, তেসু সমযেসু দেসনাসমযসঙ্খাতং একং সমযন্তি দীপেতি. যো চাযং ঞাণকৰুণাকিচ্চসমযেসু কৰুণাকিচ্চসমযো, অত্তহিতপৰহিতপটিপত্তিসমযেসু পৰহিতপটিপত্তিসমযো, সন্নিপতিতানং কৰণীযদ্ৱযসমযেসু ধম্মিকথাসমযো, দেসনাপটিপত্তিসমযেসু দেসনাসমযো, তেসুপি সমযেসু অঞ্ঞতৰং সমযং সন্ধায ‘‘একং সময’’ন্তি আহ.
যস্মা পন ‘‘একং সময’’ন্তি অচ্চন্তসংযোগত্থো সম্ভৱতি. যঞ্হি সমযং ভগৱা ইমং অঞ্ঞং ৱা সুত্তন্তং দেসেসি, অচ্চন্তমেৱ তং সমযং কৰুণাৱিহাৰেন ৱিহাসি, তস্মা তদত্থজোতনত্থং ইধ উপযোগৱচননিদ্দেসো কতোতি.
তেনেতং ৱুচ্চতি –
‘‘তং তং অত্থমপেক্খিত্ৱা, ভুম্মেন কৰণেন চ;
অঞ্ঞত্ৰ সমযো ৱুত্তো, উপযোগেন সো ইধা’’তি.
পোৰাণা পন ৱণ্ণযন্তি – ‘‘তস্মিং সমযে’’তি ৱা ‘‘তেন সমযেনা’’তি ৱা ‘‘তং সময’’ন্তি ৱা অভিলাপমত্তভেদো এস, সব্বত্থ ভুম্মমেৱত্থোতি. তস্মা ‘‘একং সময’’ন্তি ৱুত্তেপি ‘‘একস্মিং সমযে’’তি অত্থো ৱেদিতব্বো.
ভগৱাতি গৰু. গৰুঞ্হি লোকে ‘‘ভগৱা’’তি ৱদন্তি. অযঞ্চ সব্বগুণৱিসিট্ঠতায সব্বসত্তানং গৰু, তস্মা ‘‘ভগৱা’’তি ৱেদিতব্বো. পোৰাণেহিপি ৱুত্তং –
‘‘ভগৱাতি ৱচনং সেট্ঠং, ভগৱাতি ৱচনমুত্তমং;
গৰু গাৰৱযুত্তো সো, ভগৱা তেন ৱুচ্চতী’’তি.
অপিচ –
‘‘ভাগ্যৱা ভগ্গৱা যুত্তো, ভগেহি চ ৱিভত্তৱা;
ভত্তৱা ৱন্তগমনো, ভৱেসু ভগৱা ততো’’তি. –
ইমিস্সাপি গাথায ৱসেন অস্স পদস্স ৱিত্থাৰতো অত্থো ৱেদিতব্বো. সো চ ৱিসুদ্ধিমগ্গে বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৩ আদযো) ৱুত্তোযেৱ.
এত্তাৱতা চেত্থ এৱন্তি ৱচনেন দেসনাসম্পত্তিং নিদ্দিসতি, মে সুতন্তি সাৱকসম্পত্তিং, একং সমযন্তি কালসম্পত্তিং, ভগৱাতি দেসকসম্পত্তিং.
সাৱত্থিযন্তি এত্থ চ সৱত্থস্স ইসিনো নিৱাসট্ঠানভূতা নগৰী সাৱত্থী, যথা কাকন্দী মাকন্দীতি এৱং তাৱ অক্খৰচিন্তকা. অট্ঠকথাচৰিযা পন ভণন্তি – যং কিঞ্চি মনুস্সানং উপভোগপৰিভোগং সব্বমেত্থ অত্থীতি সাৱত্থী, সত্থসমাযোগে চ কিং ভণ্ডমত্থীতি পুচ্ছিতে সব্বমত্থীতিপি ৱচনমুপাদায সাৱত্থী.
‘‘সব্বদা সব্বূপকৰণং, সাৱত্থিযং সমোহিতং;
তস্মা সব্বমুপাদায, সাৱত্থীতি পৱুচ্চতী’’তি. –
তস্সং সাৱত্থিযং. সমীপত্থে ভুম্মৱচনং. ৱিহৰতীতি অৱিসেসেন ইৰিযাপথদিব্বব্ৰহ্মঅৰিযৱিহাৰেসু অঞ্ঞতৰৱিহাৰসমঙ্গিপৰিদীপনমেতং, ইধ পন ঠানগমনাসনসযনপ্পভেদেসু ইৰিযাপথেসু অঞ্ঞতৰইৰিযাপথসমাযোগপৰিদীপনং. তেন ঠিতোপি গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি সযানোপি ভগৱা ‘‘ৱিহৰতি’’চ্চেৱ ৱেদিতব্বো. সো হি ভগৱা একং ইৰিযাপথবাধনং অঞ্ঞেন ইৰিযাপথেন ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা অপৰিপতন্তমত্তভাৱং হৰতি পৱত্তেতি, তস্মা ‘‘ৱিহৰতী’’তি ৱুচ্চতি.
জেতৱনেতি এত্থ অত্তনো পচ্চত্থিকজনং জিনাতীতি জেতো, ৰঞ্ঞো ৱা অত্তনো পচ্চত্থিকজনে জিতে জাতোতি জেতো, মঙ্গলকম্যতায ৱা তস্স এৱংনামমেৱ কতন্তি জেতো, ৱনযতীতি ৱনং, অত্তসম্পদায সত্তানং ভত্তিং কাৰেতি, অত্তনি সিনেহং উপ্পাদেতীতি অত্থো. ৱনুতে ইতি ৱা ৱনং, নানাৱিধকুসুমগন্ধসম্মোদমত্তকোকিলাদিৱিহঙ্গাভিৰুতেহি মন্দমাৰুতচলিতৰুক্খসাখাৱিটপপল্লৱপলাসেহি ‘‘এথ মং পৰিভুঞ্জথা’’তি পাণিনো যাচতি ৱিযাতি অত্থো. জেতস্স ৱনং জেতৱনং. তঞ্হি জেতেন ৰাজকুমাৰেন ৰোপিতং সংৱদ্ধিতং পৰিপালিতং, সো চ তস্স সামী অহোসি, তস্মা জেতৱনন্তি ৱুচ্চতি. তস্মিং জেতৱনে. ৱনঞ্চ নাম ৰোপিমং সযংজাতন্তি দুৱিধং. ইদঞ্চ ৱেড়ুৱনাদীনি চ ৰোপিমানি, অন্ধৱনমহাৱনাদীনি সযংজাতানি.
অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামেতি সুদত্তো নাম সো গহপতি মাতাপিতূহি কতনামৱসেন. সব্বকামসমিদ্ধতায পন ৱিগতমচ্ছেৰতায কৰুণাদিগুণসমঙ্গিতায চ নিচ্চকালং অনাথানং পিণ্ডমদাসি, তেন অনাথপিণ্ডিকোতি সঙ্খং গতো. আৰমন্তি এত্থ পাণিনো, ৱিসেসেন ৱা পব্বজিতাতি আৰামো, তস্স পুপ্ফফলাদিসোভায নাতিদূৰনচ্চাসন্নতাদিপঞ্চৱিধসেনাসনঙ্গসম্পত্তিযা চ ততো ততো আগম্ম ৰমন্তি অভিৰমন্তি, অনুক্কণ্ঠিতা হুত্ৱা নিৱসন্তীতি অত্থো. ৱুত্তপ্পকাৰায ৱা সম্পত্তিযা তত্থ তত্থ গতেপি অত্তনো অব্ভন্তৰং আনেত্ৱা ৰমাপেতীতি আৰামো. সো হি অনাথপিণ্ডিকেন গহপতিনা জেতস্স ৰাজকুমাৰস্স হত্থতো অট্ঠাৰসহি হিৰঞ্ঞকোটীহি কোটিসন্থৰেন কীণিত্ৱা অট্ঠাৰসহি হিৰঞ্ঞকোটীহি সেনাসনানি কাৰাপেত্ৱা অট্ঠাৰসহি হিৰঞ্ঞকোটীহি ৱিহাৰমহং নিট্ঠাপেত্ৱা এৱং চতুপঞ্ঞাসহিৰঞ্ঞকোটিপৰিচ্চাগেন বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদিতো, তস্মা ‘‘অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো’’তি ৱুচ্চতি. তস্মিং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে.
এত্থ চ ‘‘জেতৱনে’’তিৱচনং পুৰিমসামিপৰিকিত্তনং, ‘‘অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’’তি পচ্ছিমসামিপৰিকিত্তনং. কিমেতেসং পৰিকিত্তনে পযোজনন্তি? পুঞ্ঞকামানং দিট্ঠানুগতিআপজ্জনং. তত্থ হি দ্ৱাৰকোট্ঠকপাসাদমাপনে ভূমিৱিক্কযলদ্ধা অট্ঠাৰস হিৰঞ্ঞকোটিযো অনেককোটিঅগ্ঘনকা ৰুক্খা চ জেতস্স পৰিচ্চাগো, চতুপঞ্ঞাস হিৰঞ্ঞকোটিযো অনাথপিণ্ডিকস্স. ইতি তেসং পৰিকিত্তনেন এৱং পুঞ্ঞকামা পুঞ্ঞানি কৰোন্তীতি দস্সেন্তো আযস্মা সাৰিপুত্তো অঞ্ঞেপি পুঞ্ঞকামে তেসং দিট্ঠানুগতিআপজ্জনে নিযোজেতি.
তত্থ সিযা – যদি তাৱ ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি, ‘‘জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’’তি ন ৱত্তব্বং. অথ তত্থ ৱিহৰতি, ‘‘সাৱত্থিয’’ন্তি ন ৱত্তব্বং. ন হি সক্কা উভযত্থ একং সমযং ৱিহৰিতুন্তি. ন খো পনেতং এৱং দট্ঠব্বং, ননু অৱোচুম্হ ‘‘সমীপত্থে ভুম্মৱচন’’ন্তি. তস্মা যথা গঙ্গাযমুনাদীনং সমীপে গোযূথানি চৰন্তানি ‘‘গঙ্গায চৰন্তি, যমুনায চৰন্তী’’তি ৱুচ্চন্তি, এৱমিধাপি যদিদং সাৱত্থিযা সমীপে জেতৱনং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো, তত্থ ৱিহৰন্তো ৱুচ্চতি ‘‘সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’’তি. গোচৰগামনিদস্সনত্থং হিস্স সাৱত্থিৱচনং, পব্বজিতানুৰূপনিৱাসট্ঠাননিদস্সনত্থং সেসৱচনং.
তত্থ সাৱত্থিকিত্তনেন আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো গহট্ঠানুগ্গহকৰণং দস্সেতি, জেতৱনাদিকিত্তনেন পব্বজিতানুগ্গহকৰণং. তথা পুৰিমেন পচ্চযগ্গহণতো অত্তকিলমথানুযোগৱিৱজ্জনং, পচ্ছিমেন ৱত্থুকামপ্পহানতো কামসুখল্লিকানুযোগৱিৱজ্জনূপাযং. অথ ৱা পুৰিমেন চ ধম্মদেসনাভিযোগং, পচ্ছিমেন ৱিৱেকাধিমুত্তিং. পুৰিমেন কৰুণায উপগমনং, পচ্ছিমেন পঞ্ঞায অপগমনং. পুৰিমেন সত্তানং হিতসুখনিপ্ফাদনাধিমুত্ততং, পচ্ছিমেন পৰহিতসুখকৰণে নিৰুপলেপতং. পুৰিমেন ধম্মিকসুখাপৰিচ্চাগনিমিত্তং ফাসুৱিহাৰং, পচ্ছিমেন উত্তৰিমনুস্সধম্মানুযোগনিমিত্তং. পুৰিমেন মনুস্সানং উপকাৰবহুলতং, পচ্ছিমেন দেৱানং. পুৰিমেন লোকে জাতস্স লোকে সংৱদ্ধভাৱং, পচ্ছিমেন লোকেন অনুপলিত্ততং. পুৰিমেন ‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং. কতমো একপুগ্গলো? তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৭০) ৱচনতো যদত্থং ভগৱা উপ্পন্নো, তদত্থপৰিদীপনং, পচ্ছিমেন যত্থ উপ্পন্নো, তদনুৰূপৱিহাৰপৰিদীপনং. ভগৱা হি পঠমং লুম্বিনিৱনে, দুতিযং বোধিমণ্ডেতি লোকিযলোকুত্তৰস্স উপ্পত্তিযা ৱনেযেৱ উপ্পন্নো, তেনস্স ৱনেযেৱ ৱিহাৰং দস্সেতীতি এৱমাদিনা নযেনেত্থ অত্থযোজনা ৱেদিতব্বা.
তত্ৰাতি দেসকালপৰিদীপনং. তঞ্হি যং সমযং ৱিহৰতি, তত্ৰ সমযে, যস্মিঞ্চ জেতৱনে ৱিহৰতি, তত্ৰ জেতৱনেতি দীপেতি. ভাসিতব্বযুত্তে ৱা দেসকালে দীপেতি. ন হি ভগৱা অযুত্তে দেসে কালে ৱা ধম্মং দেসেতি. ‘‘অকালো খো তাৱ বাহিযা’’তিআদি (উদা. ১০) চেত্থ সাধকং. খোতি পদপূৰণমত্তে অৱধাৰণত্থে আদিকালত্থে ৱা নিপাতো. ভগৱাতি লোকগৰুদীপনং. ভিক্খূতি কথাসৱনযুত্তপুগ্গলৱচনং. অপিচেত্থ ‘‘ভিক্খকোতি ভিক্খু, ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খূ’’তিআদিনা (ৱিভ. ৫১০; পাৰা. ৪৫) নযেন ৱচনত্থো ৱেদিতব্বো. আমন্তেসীতি আলপি অভাসি সম্বোধেসি, অযমেত্থ অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ পন ঞাপনেপি পক্কোসনেপি. ভিক্খৱোতি আমন্তনাকাৰদীপনং. তেন তেসং ভিক্খূনং ভিক্খনসীলতাভিক্খনধম্মতাভিক্খনেসাধুকাৰিতাদিগুণযোগসিদ্ধেন ৱচনেন হীনাধিকজনসেৱিতং ৱুত্তিং পকাসেন্তো উদ্ধতদীনভাৱনিগ্গহং কৰোতি. ‘‘ভিক্খৱো’’তি ইমিনা চ কৰুণাৱিপ্ফাৰসোম্মহদযনযননিপাতপুব্বঙ্গমেন ৱচনেন তে অত্তনো মুখাভিমুখে কৰোন্তো তেনেৱ কথেতুকম্যতাদীপকেন ৱচনেন নেসং সোতুকম্যতং জনেতি. তেনেৱ চ সম্বোধনত্থেন ৱচনেন সাধুকসৱনমনসিকাৰেপি তে নিযোজেতি. সাধুকসৱনমনসিকাৰাযত্তা হি সাসনসম্পত্তি.
অপৰেসু দেৱমনুস্সেসু ৱিজ্জমানেসু কস্মা ভিক্খূযেৱ আমন্তেসীতি চে? জেট্ঠসেট্ঠাসন্নসদাসন্নিহিতভাজনভাৱতো. সব্বপৰিসসাধাৰণা হি ভগৱতো ধম্মদেসনা. পৰিসায চ জেট্ঠা ভিক্খূ পঠমুপ্পন্নত্তা, সেট্ঠা অনগাৰিযভাৱং আদিং কত্ৱা সত্থু চৰিযানুৱিধাযকত্তা সকলসাসনপটিগ্গাহকত্তা চ, আসন্না তত্থ নিসিন্নেসু সত্থুসন্নিকত্তা, সদাসন্নিহিতা সত্থুসন্তিকাৱচৰত্তা, ধম্মদেসনায চ তে এৱ ভাজনং যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিসব্ভাৱতো.
তত্থ সিযা – কিমত্থং পন ভগৱা ধম্মং দেসেন্তো পঠমং ভিক্খূ আমন্তেসি, ন ধম্মমেৱ দেসেসীতি? সতিজননত্থং. পৰিসায হি ভিক্খূ অঞ্ঞং চিন্তেন্তাপি ৱিক্খিত্তচিত্তাপি ধম্মং পচ্চৱেক্খন্তাপি কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তাপি নিসিন্না হোন্তি, তে অনামন্তেত্ৱা ধম্মে দেসিযমানে ‘‘অযং দেসনা কিংনিদানা কিংপচ্চযা কতমায অত্থুপ্পত্তিযা দেসিতা’’তি সল্লক্খেতুং অসক্কোন্তা ৱিক্খেপং আপজ্জেয্যুং, দুগ্গহিতং ৱা গণ্হেয্যুং. তেন তেসং সতিজননত্থং ভগৱা পঠমং আমন্তেত্ৱা পচ্ছা ধম্মং দেসেতি.
ভদন্তেতি গাৰৱৱচনমেতং, সত্থুনো পটিৱচনদানং ৱা. অপিচেত্থ ‘‘ভিক্খৱো’’তি ৱদমানো ভগৱা তে ভিক্খূ আলপতি, ‘‘ভদন্তে’’তি ৱদমানা তে ভগৱন্তং পচ্চালপন্তি. তথা ‘‘ভিক্খৱো’’তি ভগৱা আভাসতি, ‘‘ভদন্তে’’তি তে পচ্চাভাসন্তি. ‘‘ভিক্খৱো’’তি পটিৱচনং দাপেতি, ভদন্তেতি পটিৱচনং দেন্তি. তে ভিক্খূতি যে ভগৱা আমন্তেসি. ভগৱতো পচ্চস্সোসুন্তি ভগৱতো আমন্তনং পটিঅস্সোসুং, অভিমুখা হুত্ৱা সুণিংসু সম্পটিচ্ছিংসু পটিগ্গহেসুন্তি অত্থো. ভগৱা এতদৱোচাতি ভগৱা এতং ইদানি ৱত্তব্বং সকলসুত্তং অৱোচ.
এত্তাৱতা চ যং আযস্মতা সাৰিপুত্তেন কমলকুৱলযুজ্জলৱিমলসাদুৰসসলিলায পোক্খৰণিযা সুখাৱতৰণত্থং নিম্মলসিলাতলৰচনৱিলাসসোপানং ৱিপ্পকিণ্ণমুত্তাজালসদিসৱালিকাকিণ্ণপণ্ডৰভূমিভাগং তিত্থং ৱিয, সুৱিভত্তভিত্তিৱিচিত্ৰৱেদিকাপৰিক্খিত্তস্স নক্খত্তপথং ফুসিতুকামতায ৱিয, ৱিজম্ভিতসমুস্সযস্স পাসাদৱৰস্স সুখাৰোহণত্থং দন্তমযসণ্হমুদুফলককঞ্চনলতাৱিনদ্ধমণিগণপ্পভাসমুদযুজ্জলসোভং সোপানং ৱিয, সুৱণ্ণৱলযনূপুৰাদিসঙ্ঘট্টনসদ্দসম্মিস্সিতকথিতহসিতমধুৰস্সৰগেহজনৱিচৰিতস্স উড়াৰিস্সৰিযৱিভৱসোভিতস্স মহাঘৰস্স সুখপ্পৱেসনত্থং সুৱণ্ণৰজতমণিমুত্তাপৱাড়াদিজুতিৱিসদৱিজ্জোতিতসুপ্পতিট্ঠিতৱিসালদ্ৱাৰকৱাটং মহাদ্ৱাৰং ৱিয অত্থব্যঞ্জনসম্পন্নস্স বুদ্ধানং দেসনাঞাণগম্ভীৰভাৱসংসূচকস্স ইমস্স সুত্তস্স সুখাৱগাহণত্থং কালদেসদেসকপৰিসাপদেসপটিমণ্ডিতং নিদানং ভাসিতং, তস্স অত্থৱণ্ণনা সমত্তা.
সুত্তন্তে পঞ্চাতি গণনপৰিচ্ছেদো. ইমানি ইন্দ্ৰিযানীতি পৰিচ্ছিন্নধম্মনিদস্সনং. ইন্দ্ৰিযট্ঠো হেট্ঠা ৱুত্তো.
১৮৫. ইদানি ইমং সুত্তন্তং দস্সেত্ৱা ইমস্মিং সুত্তন্তে ৱুত্তানং ইন্দ্ৰিযানং ৱিসুদ্ধিভাৱনাৱিধানং ভাৱিতত্তং পটিপ্পস্সদ্ধিঞ্চ দস্সেতুকামো ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানীতিআদিমাহ. তত্থ ৱিসুজ্ঝন্তীতি ৱিসুদ্ধিং পাপুণন্তি. অস্সদ্ধেতি তীসু ৰতনেসু সদ্ধাৱিৰহিতে. সদ্ধেতি তীসু ৰতনেসু সদ্ধাসম্পন্নে. সেৱতোতি চিত্তেন সেৱন্তস্স. ভজতোতি উপসঙ্কমন্তস্স. পযিৰুপাসতোতি সক্কচ্চং উপনিসীদন্তস্স. পসাদনীযে সুত্তন্তেতি পসাদজনকে ৰতনত্তযগুণপটিসংযুত্তে সুত্তন্তে. কুসীতেতি কুচ্ছিতেন আকাৰেন সীদন্তীতি কুসীদা, কুসীদা এৱ কুসীতা. তে কুসীতে. সম্মপ্পধানেতি চতুকিচ্চসাধকৱীৰিযপটিসংযুত্তসুত্তন্তে. মুট্ঠস্সতীতি নট্ঠস্সতিকে. সতিপট্ঠানেতি সতিপট্ঠানাধিকাৰকে সুত্তন্তে. ঝানৱিমোক্খেতি চতুত্থজ্ঝানঅট্ঠৱিমোক্খতিৱিধৱিমোক্খাধিকাৰকে সুত্তন্তে. দুপ্পঞ্ঞেতি নিপ্পঞ্ঞে, পঞ্ঞাভাৱতো ৱা দুট্ঠা পঞ্ঞা এতেসন্তি দুপ্পঞ্ঞা. তে দুপ্পঞ্ঞে. গম্ভীৰঞাণচৰিযন্তি চতুসচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিপটিসংযুত্তে সুত্তন্তে, ঞাণকথাসদিসে ৱা. সুত্তন্তক্খন্ধেতি সুত্তন্তকোট্ঠাসে. অস্সদ্ধিযন্তিআদীসু অস্সদ্ধিযন্তি অস্সদ্ধভাৱং. অস্সদ্ধিযে আদীনৱদস্সাৱী অস্সদ্ধিযং পজহন্তো সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি, সদ্ধিন্দ্ৰিযে আনিসংসদস্সাৱী সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱেন্তো অস্সদ্ধিযং পজহতি. এস নযো সেসেসু. কোসজ্জন্তি কুসীতভাৱং. পমাদন্তি সতিৱিপ্পৱাসং. উদ্ধচ্চন্তি উদ্ধতভাৱং, ৱিক্খেপন্তি অত্থো. পহীনত্তাতি অপ্পনাৱসেন ঝানপাৰিপূৰিযা পহীনত্তা. সুপ্পহীনত্তাতি ৱুট্ঠানগামিনিৱসেন ৱিপস্সনাপাৰিপূৰিযা সুট্ঠু পহীনত্তা. ভাৱিতং হোতি সুভাৱিতন্তি ৱুত্তক্কমেনেৱ যোজেতব্বং. ৱিপস্সনায হি ৱিপক্খৱসেন পহীনত্তা ‘‘সুপ্পহীনত্তা’’তি ৱত্তুং যুজ্জতি. তস্মাযেৱ চ ‘‘সুভাৱিত’’ন্তি, ন তথা ঝানেন. যস্মা পন পহাতব্বানং পহানেন ভাৱনাসিদ্ধি, ভাৱনাসিদ্ধিযা চ পহাতব্বানং পহানসিদ্ধি হোতি, তস্মা যমকং কত্ৱা নিদ্দিট্ঠং.
১৮৬. পটিপ্পস্সদ্ধিৱাৰে ভাৱিতানি চেৱ হোন্তি সুভাৱিতানি চাতি ভাৱিতানংযেৱ সুভাৱিততা. পটিপ্পস্সদ্ধানি চ সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধানি চাতি পটিপ্পস্সদ্ধানংযেৱ সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধতা ৱুত্তা. ফলক্খণে মগ্গকিচ্চনিব্বত্তিৱসেন ভাৱিততা পটিপ্পস্সদ্ধতা চ ৱেদিতব্বা. সমুচ্ছেদৱিসুদ্ধিযোতি মগ্গৱিসুদ্ধিযোযেৱ. পটিপ্পস্সদ্ধিৱিসুদ্ধিযোতি ফলৱিসুদ্ধিযো এৱ.
ইদানি তথা ৱুত্তৱিধানানি ইন্দ্ৰিযানি কাৰকপুগ্গলৱসেন যোজেত্ৱা দস্সেতুং কতিনং পুগ্গলানন্তিআদিমাহ. তত্থ সৱনেন বুদ্ধোতি সম্মাসম্বুদ্ধতো ধম্মকথাসৱনেন চতুসচ্চং বুদ্ধৱা, ঞাতৱাতি অত্থো. ইদং ভাৱিতিন্দ্ৰিযভাৱস্স কাৰণৱচনং. ভাৱনাভিসমযৱসেন হি মগ্গস্স বুদ্ধত্তা ফলক্খণে ভাৱিতিন্দ্ৰিযো হোতি. অট্ঠন্নম্পি অৰিযানং তথাগতস্স সাৱকত্তা ৱিসেসেত্ৱা অৰহত্তফলট্ঠমেৱ দস্সেন্তো খীণাসৱোতি আহ. সোযেৱ হি সব্বকিচ্চনিপ্ফত্তিযা ভাৱিতিন্দ্ৰিযোতি ৱুত্তো. ইতৰেপি পন তংতংমগ্গকিচ্চনিপ্ফত্তিযা পৰিযাযেন ভাৱিতিন্দ্ৰিযা এৱ. তস্মা এৱ চ চতূসু ফলক্খণেসু ‘‘পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱিতানি চেৱ হোন্তি সুভাৱিতানি চা’’তি ৱুত্তং. যস্মা পন তেসং উপৰিমগ্গত্থায ইন্দ্ৰিযভাৱনা অত্থিযেৱ, তস্মা তে ন নিপ্পৰিযাযেন ভাৱিতিন্দ্ৰিযা. সযং ভূতট্ঠেনাতি অনাচৰিযো হুত্ৱা সযমেৱ অৰিযায জাতিযা ভূতট্ঠেন জাতট্ঠেন ভগৱা. সোপি হি ভাৱনাসিদ্ধিৱসেন ফলক্খণে সযম্ভূ নাম হোতি. এৱং সযং ভূতট্ঠেন ভাৱিতিন্দ্ৰিযো. অপ্পমেয্যট্ঠেনাতি অনন্তগুণযোগতো পমাণেতুং অসক্কুণেয্যট্ঠেন. ভগৱা ফলক্খণে ভাৱনাসিদ্ধিতো অপ্পমেয্যোতি. তস্মাযেৱ ভাৱিতিন্দ্ৰিযো.
পঠমসুত্তন্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.