৮. লোকুত্তৰকথা

লোকুত্তৰকথাৱণ্ণনা

৪৩. ইদানি লোকুত্তৰধম্মৱতিযা ধম্মচক্ককথায অনন্তৰং কথিতায লোকুত্তৰকথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা. তত্থ লোকুত্তৰপদস্স অত্থো নিদ্দেসৱাৰে আৱি ভৱিস্সতি. চত্তাৰো সতিপট্ঠানাতিআদযো সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা যথাযোগং মগ্গফলসম্পযুত্তা. তে বুজ্ঝনট্ঠেন বোধীতি এৱংলদ্ধনামস্স অৰিযস্স পক্খে ভৱত্তা বোধিপক্খিযা নাম. পক্খে ভৱত্তাতি উপকাৰভাৱে ঠিতত্তা. তেসু আৰম্মণেসু ওক্কন্তিত্ৱা পক্খন্দিত্ৱা উপট্ঠানতো উপট্ঠানং, সতিযেৱ উপট্ঠানং সতিপট্ঠানং. কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু পনস্স অসুভদুক্খানিচ্চানত্তাকাৰগহণৱসেন সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞাপহানকিচ্চসাধনৱসেন চ পৱত্তিতো চতুধা ভেদো হোতি. তস্মা চত্তাৰো সতিপট্ঠানাতি ৱুচ্চতি. পদহন্তি এতেনাতি পধানং, সোভনং পধানং সম্মপ্পধানং, সম্মা ৱা পদহন্তি এতেনাতি সম্মপ্পধানং, সোভনং ৱা তং কিলেসৱিৰূপপৱত্তৱিৰহিততো পধানঞ্চ হিতসুখনিপ্ফাদকট্ঠেন সেট্ঠভাৱাৱহনতো পধানভাৱকৰণতো ৱাতি সম্মপ্পধানং. ৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. তযিদং উপ্পন্নানুপ্পন্নানং অকুসলানং পহানানুপ্পত্তিকিচ্চং, অনুপ্পন্নুপ্পন্নানঞ্চ কুসলানং উপ্পত্তিট্ঠিতিকিচ্চং সাধযতীতি চতুব্বিধং হোতি. তস্মা চত্তাৰো সম্মপ্পধানাতি ৱুচ্চতি. নিপ্ফত্তিপৰিযাযেন ইজ্ঝনট্ঠেন, ইজ্ঝন্তি এতায সত্তা ইদ্ধা ৱুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইমিনা ৱা পৰিযাযেন ইদ্ধি, তস্সা সম্পযুত্তায পুব্বঙ্গমট্ঠেন ফলভূতায পুব্বভাগকাৰণট্ঠেন চ ইদ্ধিযা পাদোতি ইদ্ধিপাদো. সো ছন্দৱীৰিযচিত্তৱীমংসাৱসেন চতুব্বিধোৱ হোতি. তস্মা চত্তাৰো ইদ্ধিপাদাতি ৱুচ্চতি. অস্সদ্ধিযকোসজ্জপমাদৱিক্খেপসম্মোহানং অভিভৱনতো অভিভৱনসঙ্খাতেন অধিপতিযট্ঠেন ইন্দ্ৰিযং. অস্সদ্ধিযাদীহি অনভিভৱনীযতো অকম্পিযট্ঠেন বলং. তদুভযম্পি সদ্ধাৱীৰিযসতিসমাধিপঞ্ঞাৱসেন পঞ্চৱিধং হোতি. তস্মা পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পঞ্চ বলানীতি ৱুচ্চন্তি. বুজ্ঝনকসত্তস্স পন অঙ্গভাৱেন সতিআদযো সত্ত ধম্মা বোজ্ঝঙ্গা, নিয্যানট্ঠেন চ সম্মাদিট্ঠিআদযো অট্ঠ মগ্গঙ্গা হোন্তি. তেন ৱুচ্চতি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি.

ইতি ইমে সত্ততিংস বোধিপক্খিযা ধম্মা পুব্বভাগে লোকিযৱিপস্সনায ৱত্তমানায চুদ্দসৱিধেন কাযং পৰিগ্গণ্হতো চ কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, নৱৱিধেন ৱেদনং পৰিগ্গণ্হতো চ ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, সোড়সৱিধেন চিত্তং পৰিগ্গণ্হতো চ চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, পঞ্চৱিধেন ধম্মে পৰিগ্গণ্হতো চ ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. ইতি ইমস্মিং অত্তভাৱে অনুপ্পন্নপুব্বং পৰস্স উপ্পন্নং অকুসলং দিস্ৱা ‘‘যথা পটিপন্নস্স তস্স তং উপ্পন্নং, ন তথা পটিপজ্জিস্সামি, এৱং মে এতং নুপ্পজ্জিস্সতী’’তি তস্স অনুপ্পাদায ৱাযমনকালে পঠমং সম্মপ্পধানং, অত্তনো সমুদাচাৰপ্পত্তমকুসলং দিস্ৱা তস্স পহানায ৱাযমনকালে দুতিযং, ইমস্মিং অত্তভাৱে অনুপ্পন্নপুব্বং ঝানং ৱা ৱিপস্সনং ৱা উপ্পাদেতুং ৱাযমন্তস্স ততিযং, উপ্পন্নং যথা ন পৰিহাযতি, এৱং পুনপ্পুনং উপ্পাদেন্তস্স চতুত্থং সম্মপ্পধানং. ছন্দং ধুৰং কত্ৱা কুসলুপ্পাদনকালে ছন্দিদ্ধিপাদো, ৱীৰিযং, চিত্তং, ৱীমংসং ধুৰং কত্ৱা কুসলুপ্পাদনকালে ৱীমংসিদ্ধিপাদো. মিচ্ছাৱাচায ৱিৰমণকালে সম্মাৱাচা, মিচ্ছাকম্মন্তা, মিচ্ছাজীৱা ৱিৰমণকালে সম্মাজীৱোতি এৱং নানাচিত্তেসু লব্ভন্তি. চতুমগ্গক্খণে পন একচিত্তে লব্ভন্তি, ফলক্খণে ঠপেত্ৱা চত্তাৰো সম্মপ্পধানে অৱসেসা তেত্তিংস লব্ভন্তি. এৱং একচিত্তে লব্ভমানেসু চেতেসু একাৱ নিব্বানাৰম্মণা সতি কাযাদীসু সুভসঞ্ঞাদিপহানকিচ্চসাধনৱসেন ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি ৱুচ্চতি. একমেৱ চ ৱীৰিযং অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং অনুপ্পাদাদিকিচ্চসাধনৱসেন ‘‘চত্তাৰো সম্মপ্পধানা’’তি ৱুচ্চতি. সেসেসু হাপনৱড্ঢনং নত্থি.

অপিচ তেসু –

নৱ একৱিধা একো, দ্ৱেধাথ চতুপঞ্চধা;

অট্ঠধা নৱধা চেৱ, ইতি ছদ্ধা ভৱন্তি তে.

নৱ একৱিধাতি ছন্দো চিত্তং পীতি পস্সদ্ধি উপেক্খা সঙ্কপ্পো ৱাচা কম্মন্তো আজীৱোতি ইমে নৱ ছন্দিদ্ধিপাদাদিৱসেন একৱিধাৱ হোন্তি, অঞ্ঞকোট্ঠাসং ন ভজন্তি. একো দ্ৱেধাতি সদ্ধা ইন্দ্ৰিযবলৱসেন দ্ৱেধা ঠিতা. অথ চতুপঞ্চধাতি অথঞ্ঞো একো চতুধা, অঞ্ঞো পঞ্চধা ঠিতোতি অত্থো. তত্থ সমাধি একো ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গৱসেন চতুধা ঠিতো, পঞ্ঞা তেসং চতুন্নং ইদ্ধিপাদকোট্ঠাসস্স চ ৱসেন পঞ্চধা. অট্ঠধা নৱধা চেৱাতি অপৰো একো অট্ঠধা, একো নৱধা ঠিতোতি অত্থো. চতুসতিপট্ঠানইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গৱসেন সতি অট্ঠধা ঠিতা, চতুসম্মপ্পধানইদ্ধিপাদইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গৱসেন ৱীৰিযং নৱধাতি. এৱং –

চুদ্দসেৱ অসম্ভিন্না, হোন্তেতে বোধিপক্খিযা;

কোট্ঠাসতো সত্তৱিধা, সত্ততিংস পভেদতো.

সকিচ্চনিপ্ফাদনতো, সৰূপেন চ ৱুত্তিতো;

সব্বেৱ অৰিযমগ্গস্স, সম্ভৱে সম্ভৱন্তি তে.

এৱং মগ্গফলসম্পযুত্তে সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে দস্সেত্ৱা পুন তে মগ্গফলেসু সঙ্খিপিত্ৱা চত্তাৰো অৰিযমগ্গা চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানীতি আহ. সমণভাৱো সামঞ্ঞং, চতুন্নং অৰিযমগ্গানমেতং নামং. সামঞ্ঞানং ফলানি সামঞ্ঞফলানি. নিব্বানং পন সব্বেহি অসম্মিস্সমেৱ. ইতি ৱিত্থাৰতো সত্ততিংসবোধিপক্খিযচতুমগ্গচতুফলনিব্বানানং ৱসেন ছচত্তালীস লোকুত্তৰধম্মা, ততো সঙ্খেপেন চতুমগ্গচতুফলনিব্বানানং ৱসেন নৱ লোকুত্তৰধম্মা, ততোপি সঙ্খেপেন মগ্গফলনিব্বানানং ৱসেন তযো লোকুত্তৰধম্মাতি ৱেদিতব্বং. সতিপট্ঠানাদীনং মগ্গফলানঞ্চ লোকুত্তৰত্তে ৱুত্তে তংসম্পযুত্তানং ফস্সাদীনম্পি লোকুত্তৰত্তং ৱুত্তমেৱ হোতি. পধানধম্মৱসেন পন সতিপট্ঠানাদযোৱ ৱুত্তা. অভিধম্মে (ধ. স. ২৭৭ আদযো, ৫০৫ আদযো) চ লোকুত্তৰধম্মনিদ্দেসে মগ্গফলসম্পযুত্তানং ফস্সাদীনং লোকুত্তৰত্তং ৱুত্তমেৱাতি.

লোকং তৰন্তীতি লোকং অতিক্কমন্তি. সব্বমিধ ঈদিসং ৱত্তমানকালৱচনং চত্তাৰো অৰিযমগ্গে সন্ধায ৱুত্তং. সোতাপত্তিমগ্গো হি অপাযলোকং তৰতি, সকদাগামিমগ্গো কামাৱচৰলোকেকদেসং তৰতি, অনাগামিমগ্গো কামাৱচৰলোকং তৰতি, অৰহত্তমগ্গো ৰূপাৰূপাৱচৰলোকং তৰতি. লোকা উত্তৰন্তীতি লোকা উগ্গচ্ছন্তি. লোকতোতি চ লোকম্হাতি চ তদেৱ নিস্সক্কৱচনং ৱিসেসেত্ৱা দস্সিতং. লোকং সমতিক্কমন্তীতি পঠমং ৱুত্তত্থমেৱ. তত্থ উপসগ্গত্থং অনপেক্খিত্ৱা ৱুত্তং, ইধ সহ উপসগ্গত্থেন ৱুত্তং. লোকং সমতিক্কন্তাতি যথাৱুত্তং লোকং সম্মা অতিক্কন্তা. সব্বমিধ ঈদিসং অতীতকালৱচনং ফলনিব্বানানি সন্ধায ৱুত্তং, সোতাপত্তিফলাদীনি হি যথাৱুত্তং লোকং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতানি, সদা নিব্বানং সব্বলোকং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতং. লোকেন অতিৰেকাতি লোকতো অধিকভূতা. ইদং সব্বেপি লোকুত্তৰধম্মে সন্ধায ৱুত্তং. নিস্সৰন্তীতি নিগ্গচ্ছন্তি. নিস্সটাতি নিগ্গতা. লোকে ন তিট্ঠন্তীতিআদীনি অট্ঠাৰস ৱচনানি সব্বলোকুত্তৰেসুপি যুজ্জন্তি. ন তিট্ঠন্তীতি লোকে অপৰিযাপন্নত্তা ৱুত্তং. লোকে ন লিম্পন্তীতি খন্ধসন্তানে ৱত্তমানাপি তস্মিং ন লিম্পন্তীতি অত্থো. লোকেন ন লিম্পন্তীতি অকতপটিৱেধানং কেনচি চিত্তেন, কতপটিৱেধানং অকুসলেন অপ্পমত্তেনপি চিত্তেন ন লিম্পন্তীতি অত্থো. অসংলিত্তা অনুপলিত্তাতি উপসগ্গেন ৱিসেসিতং.

ৱিপ্পমুত্তাতি অলিত্তত্তমেৱ নানাব্যঞ্জনেন ৱিসেসিতং. যে কেচি হি যত্থ যেন ৱা অলিত্তা, তে তত্থ তেন ৱা ৱিপ্পমুত্তা হোন্তি. লোকা ৱিপ্পমুত্তাতিআদীনি তীণি নিস্সক্কৱসেন ৱুত্তানি. ৱিসঞ্ঞুত্তাতি ৱিপ্পমুত্তত্তৱিসেসনং. যে কেচি হি যত্থ যেন যতো ৱিপ্পমুত্তা, তে তত্থ তেন ততো ৱিসঞ্ঞুত্তা নাম হোন্তি. লোকা সুজ্ঝন্তীতি লোকমলং ধোৱিত্ৱা লোকা সুজ্ঝন্তি. ৱিসুজ্ঝন্তীতি তদেৱ উপসগ্গেন ৱিসেসিতং. ৱুট্ঠহন্তীতি উট্ঠিতা হোন্তি. ৱিৱট্টন্তীতি নিৱট্টন্তি. ন সজ্জন্তীতি ন লগ্গন্তি. ন গয্হন্তীতি ন গণ্হীযন্তি. ন বজ্ঝন্তীতি ন বাধীযন্তি. সমুচ্ছিন্দন্তীতি অপ্পৱত্তিং কৰোন্তি. যথা চ লোকং সমুচ্ছিন্নত্তাতি, তথেৱ ‘‘লোকা ৱিসুদ্ধত্তা’’তিআদি ৱুত্তমেৱ হোতি. পটিপ্পস্সম্ভেন্তীতি নিৰোধেন্তি. অপথাতিআদীনি চত্তাৰি সব্বেসুপি লোকুত্তৰেসু যুজ্জন্তি. অপথাতি অমগ্গা. অগতীতি অপ্পতিট্ঠা. অৱিসযাতি অনাযত্তা. অসাধাৰণাতি অসমানা. ৱমন্তীতি উগ্গিলন্তি. ন পচ্চাৱমন্তীতি ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱুত্তং, ৱন্তং পুন ন অদন্তীতি অত্থো. এতেন ৱন্তস্স সুৱন্তভাৱো ৱুত্তো হোতি. অনন্তৰদুকত্তযেপি এসেৱ নযো. ৱিসীনেন্তীতি ৱিকিৰন্তি ৱিমুচ্চন্তি, ন বন্ধন্তীতি অত্থো. ন উস্সীনেন্তীতি ন ৱিকিৰন্তি ন ৱিমুচ্চন্তি. ‘‘ৱিসিনেন্তী’’তি ‘‘ন উস্সিনেন্তী’’তি ৰস্সং কত্ৱা পাঠো সুন্দৰো. ৱিধূপেন্তীতি নিব্বাপেন্তি. ন সংধূপেন্তীতি ন উজ্জলন্তি. লোকং সমতিক্কম্ম অভিভুয্য তিট্ঠন্তীতি সব্বেপি লোকুত্তৰা ধম্মা লোকং সম্মা অতিক্কমিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা চ তিট্ঠন্তীতি লোকুত্তৰা. সব্বেহিপি ইমেহি যথাৱুত্তেহি পকাৰেহি লোকুত্তৰানং লোকতো উত্তৰভাৱো অধিকভাৱো চ ৱুত্তো হোতীতি.

লোকুত্তৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.