৫. ৱিৰাগকথা
ৱিৰাগকথাৱণ্ণনা
২৮. ইদানি মগ্গপযোজনপৰিযোসানায মেত্তাকথায অনন্তৰং কথিতায ৱিৰাগসঙ্খাতমগ্গপুব্বঙ্গমায ৱিৰাগকথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা. তত্থ পঠমং তাৱ ‘‘নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতী’’তি (মহাৱ ২৩) ৱুত্তানং দ্ৱিন্নং সুত্তন্তপদানং অত্থং নিদ্দিসিতুকামেন ৱিৰাগো মগ্গো, ৱিমুত্তি ফলন্তি উদ্দেসো ঠপিতো. তত্থ পঠমং ৱচনত্থং তাৱ নিদ্দিসিতুকামো কথং ৱিৰাগো মগ্গোতিআদিমাহ. তত্থ ৱিৰজ্জতীতি ৱিৰত্তা হোতি. সেসানি মগ্গঞাণনিদ্দেসে ৱুত্তত্থানি. ৱিৰাগোতি যস্মা সম্মাদিট্ঠি ৱিৰজ্জতি, তস্মা ৱিৰাগো নামাতি অত্থো. সো চ ৱিৰাগো যস্মা ৱিৰাগাৰম্মণো…পে… ৱিৰাগে পতিট্ঠিতো, তস্মা চ ৱিৰাগোতি এৱং ‘‘ৱিৰাগাৰম্মণো’’তিআদীনং পঞ্চন্নং ৱচনানং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. তত্থ ৱিৰাগাৰম্মণোতি নিব্বানাৰম্মণো. ৱিৰাগগোচৰোতি নিব্বানৱিসযো. ৱিৰাগে সমুদাগতোতি নিব্বানে সমুপ্পন্নো. ৱিৰাগে ঠিতোতি পৱত্তিৱসেন নিব্বানে ঠিতো. ৱিৰাগে পতিট্ঠিতোতি অনিৱত্তনৱসেন নিব্বানে পতিট্ঠিতো.
নিব্বানঞ্চ ৱিৰাগোতি নিব্বানং ৱিৰাগহেতুত্তা ৱিৰাগো. নিব্বানাৰম্মণতাজাতাতি নিব্বানাৰম্মণে জাতা, নিব্বানাৰম্মণভাৱেন ৱা জাতা. তে মগ্গসম্পযুত্তা সব্বেৱ ফস্সাদযো ধম্মা ৱিৰজ্জনট্ঠেন ৱিৰাগা হোন্তীতি ৱিৰাগা নাম হোন্তি. সহজাতানীতি সম্মাদিট্ঠিসহজাতানি সম্মাসঙ্কপ্পাদীনি সত্ত মগ্গঙ্গানি. ৱিৰাগং গচ্ছন্তীতি ৱিৰাগো মগ্গোতি ৱিৰাগং নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা গচ্ছন্তীতি ৱিৰাগাৰম্মণত্তা ৱিৰাগো নাম, মগ্গনট্ঠেন মগ্গো নাম হোতীতি অত্থো. একেকম্পি মগ্গঙ্গং মগ্গোতি নামং লভতি. ইতি একেকস্স অঙ্গস্স মগ্গত্তে ৱুত্তে সম্মাদিট্ঠিযাপি মগ্গত্তং ৱুত্তমেৱ হোতি. তস্মাযেৱ চ এতেন মগ্গেনাতি অট্ঠ মগ্গঙ্গানি গহেত্ৱা ৱুত্তং. বুদ্ধা চাতি পচ্চেকবুদ্ধাপি সঙ্গহিতা. তেপি হি ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, বুদ্ধা তথাগতো চ অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো পচ্চেকবুদ্ধো চা’’তি (অ. নি. ২.৫৭) ৱুত্তত্তা বুদ্ধাযেৱ. অগতন্তি অনমতগ্গে সংসাৰে অগতপুব্বং. দিসন্তি সকলাযপটিপত্তিযা দিস্সতি অপদিস্সতি অভিসন্দহীযতীতি দিসা, সব্ববুদ্ধেহি ৱা পৰমং সুখন্তি দিস্সতি অপদিস্সতি কথীযতীতি দিসা, সব্বদুক্খং ৱা দিস্সন্তি ৱিস্সজ্জেন্তি উজ্ঝন্তি এতাযাতি দিসা. তং দিসং. অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি কিং ৱুত্তং হোতি? যো সো অট্ঠঙ্গিকো ধম্মসমূহো, সো এতেন নিব্বানং গচ্ছন্তীতি গমনট্ঠেন মগ্গো নামাতি ৱুত্তং হোতি. পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং পৰপ্পৱাদানন্তি ৱিসুং ৱিসুং সমণানং ব্ৰাহ্মণানঞ্চ ইতো অঞ্ঞলদ্ধিকানং. অগ্গোতি তেসং সেসমগ্গানং ৱিসিট্ঠো. সেট্ঠোতি সেসমগ্গতো অতিৱিয পসংসনীযো. মোক্খোতি মুখে সাধু, সেসমগ্গানং অভিমুখে অযমেৱ সাধূতি অত্থো. উত্তমোতি সেসমগ্গে অতিৱিয উত্তিণ্ণো. পৱৰোতি সেসমগ্গতো নানপ্পকাৰেহি সংভজনীযো. ইতীতি কাৰণত্থে নিপাতো. তস্মা ভগৱতা ‘‘মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো. ৱুত্তঞ্হি ভগৱতা –
‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো, সচ্চানং চতুৰো পদা;
ৱিৰাগো সেট্ঠো ধম্মানং, দ্ৱিপদানঞ্চ চক্খুমা’’তি. (ধ. প. ২৭৩);
তং ইধ ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি ৱুত্তং. সেসৱাৰেসুপি ইমিনা চ নযেন হেট্ঠা ৱুত্তনযেন চ অত্থো ৱেদিতব্বো.
দস্সনৱিৰাগোতিআদীসু দস্সনসঙ্খাতো ৱিৰাগো দস্সনৱিৰাগো. ইন্দ্ৰিযট্ঠতো বলস্স ৱিসিট্ঠত্তা ইধ ইন্দ্ৰিযতো বলং পঠমং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্ৰিযানীতিআদি ইন্দ্ৰিযাদীনং অত্থৱিভাৱনা, ন ৱিৰাগস্স. তথট্ঠেন সচ্চাতি সচ্চঞাণং ৱেদিতব্বং. সীলৱিসুদ্ধীতি সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা. চিত্তৱিসুদ্ধীতি সম্মাসমাধি. দিট্ঠিৱিসুদ্ধীতি সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পা. ৱিমুত্তট্ঠেনাতি তংতংমগ্গৱজ্ঝকিলেসেহি মুত্তট্ঠেন. ৱিজ্জাতি সম্মাদিট্ঠি. ৱিমুত্তীতি সমুচ্ছেদৱিমুত্তি. অমতোগধং নিব্বানং পৰিযোসানট্ঠেন মগ্গোতি মগ্গফলপচ্চৱেক্খণাহি মগ্গীযতীতি মগ্গো.
ইমস্মিং ৱিৰাগনিদ্দেসে ৱুত্তা ধম্মা সব্বেপি মগ্গক্খণেযেৱ. ৱিমুত্তিনিদ্দেসে ফলক্খণে. তস্মা ছন্দমনসিকাৰাপি মগ্গফলসম্পযুত্তা.
২৯. ৱিৰাগনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিমুত্তিনিদ্দেসেপি অত্থো ৱেদিতব্বো. ফলং পনেত্থ পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তত্তা ৱিমুত্তি, নিব্বানং নিস্সৰণৱিমুত্তত্তা ৱিমুত্তি. ‘‘সহজাতানি সত্তঙ্গানী’’তিআদীনি ৱচনানি ইধ ন লব্ভন্তীতি ন ৱুত্তানি. সযং ফলৱিমুত্তত্তা পৰিচ্চাগট্ঠেন ৱিমুত্তীতি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.
ৱিৰাগকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.