৬. পটিসম্ভিদাকথা

১. ধম্মচক্কপৱত্তনৱাৰৱণ্ণনা

৩০. ইদানি ৱিৰাগসঙ্খাতমগ্গৱসেন সিদ্ধং পটিসম্ভিদাপভেদং দস্সেন্তেন কথিতায ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তন্তপুব্বঙ্গমায পটিসম্ভিদাকথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা. সুত্তন্তে তাৱ বাৰাণসিযন্তি বাৰাণসা নাম নদী, বাৰাণসায অৱিদূৰে ভৱা নগৰী বাৰাণসী. তস্সং বাৰাণসিযং. ইসিপতনে মিগদাযেতি ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন এৱংলদ্ধনামে মিগানং অভযদানদিন্নট্ঠানত্তা মিগদাযসঙ্খাতে আৰামে. তত্থ হি উপ্পন্নুপ্পন্না সব্বঞ্ঞুইসযো পতন্তি, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থং নিসীদন্তীতি অত্থো. নন্দমূলকপব্ভাৰতো সত্তাহচ্চযেন নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতা অনোতত্তদহে কতমুখধোৱনকিচ্চা আকাসেন আগন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধইসযোপেত্থ সমোসৰণৱসেন পতন্তি, উপোসথত্থঞ্চ অনুপোসথত্থঞ্চ সন্নিপতন্তি, গন্ধমাদনং পটিগচ্ছন্তা চ ততো চ উপ্পতন্তীতিপি ইমিনা ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন তং ‘‘ইসিপতন’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘ইসিপদন’’ন্তিপি পাঠো. পঞ্চৱগ্গিযেতি –

‘‘কোণ্ডঞ্ঞো ভদ্দিযো ৱপ্পো, মহানামো চ অস্সজি;

এতে পঞ্চ মহাথেৰা, পঞ্চৱগ্গাতি ৱুচ্চৰে’’তি. –

এৱং ৱুত্তানং পঞ্চন্নং ভিক্খূনং ৱগ্গো পঞ্চৱগ্গো. তস্মিং পঞ্চৱগ্গে ভৱা তংপৰিযাপন্নত্তাতি পঞ্চৱগ্গিযা, তে পঞ্চৱগ্গিযে. ভিক্খূ আমন্তেসীতি দীপঙ্কৰদসবলস্স পাদমূলে কতাভিনীহাৰতো পট্ঠায পাৰমিযো পূৰেন্তো অনুপুব্বেন পচ্ছিমভৱং পত্ৱা পচ্ছিমভৱে চ কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন বোধিমণ্ডং পত্ৱা তত্থ অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো মাৰবলং ভিন্দিত্ৱা পঠমযামে পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰিত্ৱা মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৱিসোধেত্ৱা পচ্ছিমযামাৱসানে দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেন্তো সম্পকম্পেন্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা সত্ত সত্তাহানি বোধিমণ্ডে ৱীতিনামেত্ৱা মহাব্ৰহ্মুনা আযাচিতধম্মদেসনা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেত্ৱা লোকানুগ্গহেন বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেত্ৱা ধম্মচক্কং পৱত্তেতুকামো আমন্তেসি.

দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তাতি দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, কোট্ঠাসা. ইমস্স পন ৱচনস্স সমুদাহাৰেন সমুদাহাৰনিগ্ঘোসো হেট্ঠা অৱীচিং উপৰি ভৱগ্গং পত্ৱা দসসহস্সিং লোকধাতুং পত্থৰিত্ৱা অট্ঠাসি, তস্মিংযেৱ সমযে অট্ঠাৰসকোটিসঙ্খা ব্ৰহ্মানো সমাগচ্ছিংসু. পচ্ছিমদিসায সূৰিযো অত্থঙ্গমেতি, পুৰত্থিমায দিসায উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তেন যুত্তো পুণ্ণচন্দো উগ্গচ্ছতি. তস্মিং সমযে ভগৱা ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তন্তং আৰভন্তো ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা’’তিআদিমাহ.

তত্থ পব্বজিতেনাতি গিহিসংযোজনং ৱত্থুকামং ছেত্ৱা পব্বজিতেন. ন সেৱিতব্বাতি ন ৱলঞ্জেতব্বা. পব্বজিতানংযেৱ ৱিসেসতো পটিপত্তিযা ভাজনভূতত্তা ‘‘পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা’’তি ৱুত্তং. যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি যো চ অযং ৱত্থুকামেসু কিলেসকামসুখস্স, কিলেসকামসুখনিস্সযস্স ৱা অনুযোগো. হীনোতি লামকো. গম্মোতি গামৱাসীনং সন্তকো. পোথুজ্জনিকোতি পুথুজ্জনেন অন্ধবালজনেন আচিণ্ণো. অনৰিযোতি ন অৰিযো. অথ ৱা ন ৱিসুদ্ধানং উত্তমানং অৰিযানং সন্তকো. অনত্থসংহিতোতি ন অত্থসংহিতো, সুখাৱহকাৰণং অনিস্সিতোতি অত্থো. অত্তকিলমথানুযোগোতি অত্তনো কিলমথস্স অনুযোগো, অত্তনো দুক্খকৰণন্তি অত্থো. দুক্খোতি কণ্টকাপস্সযসেয্যাদীহি অত্তমাৰণেহি দুক্খাৱহো. তপস্সীহি ‘‘উত্তমং তপো’’তি গহিতত্তা তেসং চিত্তানুৰক্খনত্থং ইধ ‘‘হীনো’’তি ন ৱুত্তং, পব্বজিতানং ধম্মত্তা ‘‘গম্মো’’তি চ, গিহীহি অসাধাৰণত্তা ‘‘পোথুজ্জনিকো’’তি চ ন ৱুত্তং. তত্থ পন কেহিচি পব্বজিতপটিঞ্ঞেহি দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদেহি ‘‘যতো খো, ভো, অযং অত্তা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গিভূতো পৰিচাৰেতি, এত্তাৱতা খো, ভো, অযং অত্তা দিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি (দী. নি. ১.৯৪) গহিতত্তা তেসং চিত্তানুৰক্খনত্থঞ্চ পচ্চুপ্পন্নে সুখত্তা চ তস্স ধম্মসমাদানস্স ‘‘দুক্খো’’তি ন ৱুত্তং. কামসুখল্লিকানুযোগো পচ্চুপ্পন্নে তণ্হাদিট্ঠিসংকিলিট্ঠসুখত্তা আযতিঞ্চ দুক্খৱিপাকত্তা তদনুযুত্তানং তণ্হাদিট্ঠিবন্ধনবদ্ধত্তা চ ন সেৱিতব্বো, অত্তকিলমথানুযোগো পচ্চুপ্পন্নে দিট্ঠিসংকিলিট্ঠদুক্খত্তা আযতিঞ্চ দুক্খৱিপাকত্তা তদনুযুত্তানং দিট্ঠিবন্ধনবদ্ধত্তা চ ন সেৱিতব্বো, এতে খোতি তে এতে. অনুপগম্মাতি ন উপগন্ত্ৱা. মজ্ঝিমাতি সংকিলিট্ঠসুখদুক্খানং অভাৱা মজ্ঝে ভৱাতি মজ্ঝিমা. সা এৱ নিব্বানং পটিপজ্জন্তি এতাযাতি পটিপদা. অভিসম্বুদ্ধাতি পটিৱিদ্ধা. চক্খুকৰণীতিআদীসু পঞ্ঞাচক্খুং কৰোতীতি চক্খুকৰণী. ঞাণকৰণীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. উপসমাযাতি কিলেসূপসমায. অভিঞ্ঞাযাতি চতুন্নং সচ্চানং অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি তেসংযেৱ সম্বুজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি নিব্বানসচ্ছিকিৰিযত্থায. অথ ৱা দস্সনমগ্গঞাণং কৰোতীতি চক্খুকৰণী. ভাৱনামগ্গঞাণং কৰোতীতি ঞাণকৰণী. সব্বকিলেসানং উপসমায. সব্বধম্মানং অভিঞ্ঞায. অৰহত্তফলসম্বোধায. কিলেসানঞ্চ খন্ধানঞ্চ নিব্বানায. সচ্চকথা অভিঞ্ঞেয্যনিদ্দেসে ৱুত্তা.

এৱং ভগৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা অত্তনি কতবহুমানানং তেসং অত্তনো পটিৱেধক্কমং সুত্ৱা পটিপত্তিযা বহুমানাৰোপনেন পটিপত্তিযং ঠত্ৱা সচ্চপ্পটিৱেধং পস্সন্তো ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চন্তি মে, ভিক্খৱেতিআদিনা অত্তনো পটিৱেধক্কমং দস্সেসি. তত্থ অননুস্সুতেসূতি ন অনুস্সুতেসু, পৰং অনুগন্ত্ৱা অস্সুতেসূতি অত্থো. চক্খূতিআদীনং অত্থো পৰতো আৱি ভৱিস্সতি. ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদযং, ইদং দুক্খনিৰোধং, ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চন্তি চতুন্নং সচ্চানং দস্সনপটিৱেধো সেখভূমিযং. পৰিঞ্ঞেয্যং পহাতব্বং সচ্ছিকাতব্বং ভাৱেতব্বন্তি চতুন্নং সচ্চানং ভাৱনাপটিৱেধো সেখভূমিযংযেৱ. পৰিঞ্ঞাতং পহীনং সচ্ছিকতং ভাৱিতন্তি চতুন্নং সচ্চানং পচ্চৱেক্খণা অসেখভূমিযং.

তিপৰিৱট্টন্তি সচ্চঞাণকিচ্চঞাণকতঞাণসঙ্খাতানং তিণ্ণং পৰিৱট্টানং ৱসেন তযো পৰিৱট্টা অস্সাতি তিপৰিৱট্টং. এত্থ হি ‘‘ইদং দুক্খং, ইদং দুক্খসমুদযং, ইদং দুক্খনিৰোধং, ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’’ন্তি এৱং চতূসু সচ্চেসু যথাভূতঞাণং সচ্চঞাণং নাম. তেসুযেৱ ‘‘পৰিঞ্ঞেয্যং পহাতব্বং সচ্ছিকাতব্বং ভাৱেতব্ব’’ন্তি এৱং কত্তব্বকিচ্চজাননঞাণং কিচ্চঞাণং নাম. ‘‘পৰিঞ্ঞাতং পহীনং সচ্ছিকতং ভাৱিত’’ন্তি এৱং তস্স কিচ্চস্স কতভাৱজাননঞাণং কতঞাণং নাম. দ্ৱাদসাকাৰন্তি তেসংযেৱ একেকস্মিং সচ্চে তিণ্ণং তিণ্ণং আকাৰানং ৱসেন দ্ৱাদস আকাৰা অস্সাতি দ্ৱাদসাকাৰং. ঞাণদস্সনন্তি এতেসং তিপৰিৱট্টানং দ্ৱাদসন্নং আকাৰানং ৱসেন উপ্পন্নং ঞাণসঙ্খাতং দস্সনং. অত্তমনাতি সকমনা. সত্তানঞ্হি সুখকামত্তা দুক্খপটিকূলত্তা পীতিসোমনস্সযুত্তমনো সকমনো নাম, পীতিসোমনস্সেহি অত্তমনা গহিতমনা ব্যাপিতমনাতি ৱা অত্থো. অভিনন্দুন্তি অভিমুখা হুত্ৱা নন্দিংসু. ৱেয্যাকৰণেতি সুত্তন্তে. নিগ্গাথকো হি সুত্তন্তো কেৱলং অত্থস্স ব্যাকৰণতো ৱেয্যাকৰণং নাম. ভঞ্ঞমানেতি কথিযমানে. ৱত্তমানসমীপে ৱত্তমানৱচনং কতং, ভণিতেতি অত্থো. ৱিৰজন্তি ৱিগতৰাগাদিৰজং. ৱীতমলন্তি ৱিগতৰাগাদিমলং. ৰাগাদযো হি অজ্ঝোত্থৰণট্ঠেন ৰজো নাম, দূসনট্ঠেন মলং নাম. ধম্মচক্খুন্তি কত্থচি পঠমমগ্গঞাণং, কত্থচি আদীনি তীণি মগ্গঞাণানি, কত্থচি চতুত্থমগ্গঞাণম্পি. ইধ পন পঠমমগ্গঞাণমেৱ. যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি ৱিপস্সনাৱসেন এৱং পৱত্তস্স ধম্মচক্খুং উদপাদীতি অত্থো.

ধম্মচক্কেতি পটিৱেধঞাণে চ দেসনাঞাণে চ. বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স হি ভগৱতো চতূসু সচ্চেসু দ্ৱাদসাকাৰং পটিৱেধঞাণম্পি ইসিপতনে নিসিন্নস্স দ্ৱাদসাকাৰমেৱ সচ্চদেসনায পৱত্তকদেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কং নাম. উভযম্পি হেতং দসবলস্স পৱত্তঞাণমেৱ. তং ইমায দেসনায পকাসেন্তেন ভগৱতা ধম্মচক্কং পৱত্তিতং নাম. তং পনেতং ধম্মচক্কং যাৱ অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে ন পতিট্ঠাতি, তাৱ ভগৱা পৱত্তেতি নাম, পতিট্ঠিতে পন পৱত্তিতং নাম. তং সন্ধায ‘‘পৱত্তিতে চ ভগৱতা ধম্মচক্কে’’তি ৱুত্তং.

ভুম্মা দেৱাতি ভূমট্ঠকা দেৱা. সদ্দমনুস্সাৱেসুন্তি একপ্পহাৰেনেৱ সাধুকাৰং দত্ৱা এতং ভগৱতাতিআদীনি ৱদন্তা সদ্দং অনুস্সাৱযিংসু. অপ্পটিৱত্তিযন্তি ‘‘নযিদং তথা’’তি পটিলোমং ৱত্তেতুং অসক্কুণেয্যং. সন্নিপতিতা চেত্থ দেৱব্ৰহ্মানো দেসনাপৰিযোসানে একপ্পহাৰেনেৱ সাধুকাৰং অদংসু, সন্নিপাতং অনাগতা পন ভুম্মদেৱাদযো তেসং তেসং সদ্দং সুত্ৱা সাধুকাৰমদংসূতি ৱেদিতব্বং. তেসু পন পব্বতৰুক্খাদীসু নিব্বত্তা ভুম্মদেৱা. তে চাতুমহাৰাজিকপৰিযাপন্না হোন্তাপি ইধ ৱিসুং কত্ৱা ৱুত্তা. চাতুমহাৰাজিকাতি চ ধতৰট্ঠৱিৰূড়্হকৱিৰূপক্খকুৱেৰসঙ্খাতা চতুমহাৰাজা দেৱতা এতেসন্তি চাতুমহাৰাজিকা. তে সিনেৰুৱেমজ্ঝে হোন্তি. তেসু পব্বতট্ঠকাপি অত্থি আকাসট্ঠকাপি. তেসং পৰম্পৰা চক্কৱাড়পব্বতং পত্তা. খিড্ডাপদোসিকা মনোপদোসিকা সীতৱলাহকা উণ্হৱলাহকা চন্দিমা দেৱপুত্তো সূৰিযো দেৱপুত্তোতি এতে সব্বেপি চাতুমহাৰাজিকদেৱলোকট্ঠা এৱ. তেত্তিংস জনা তত্থ উপ্পন্নাতি তাৱতিংসা. অপিচ ‘‘তাৱতিংসা’’তি তেসং দেৱানং নামমেৱাতিপি ৱুত্তং. তেপি অত্থি পব্বতট্ঠকা অত্থি আকাসট্ঠকা. তেসং পৰম্পৰা চক্কৱাড়পব্বতং পত্তা, তথা যামাদীনং. একদেৱলোকেপি হি দেৱানং পৰম্পৰা চক্কৱাড়পব্বতং অপ্পত্তা নাম নত্থি. দিব্বং সুখং যাতা পযাতা সম্পত্তাতি যামা. তুট্ঠা পহট্ঠাতি তুসিতা. পকতিপটিযত্তাৰম্মণতো অতিৰেকেন ৰমিতুকামকালে যথাৰুচিতে ভোগে নিম্মিনিত্ৱা নিম্মিনিত্ৱা ৰমন্তীতি নিম্মানৰতী. চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা পৰনিম্মিতেসু ভোগেসু ৱসং ৱত্তেন্তীতি পৰনিম্মিতৱসৱত্তী. ব্ৰহ্মকাযে ব্ৰহ্মঘটায নিযুত্তাতি ব্ৰহ্মকাযিকা. সব্বেপি পঞ্চৱোকাৰব্ৰহ্মানো গহিতা.

তেন খণেনাতি ৱচনং ৱিসেসেত্ৱা তেন মুহুত্তেনাতি ৱুত্তং. মুহুত্তসঙ্খাতেন খণেন, ন পৰমত্থখণেনাতি ৱুত্তং হোতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাতি ব্ৰহ্মলোকং অন্তোকত্ৱা. সদ্দোতি সাধুকাৰসদ্দো. দসসহস্সীতি দসসহস্সচক্কৱাড়ৱতী. সঙ্কম্পীতি উদ্ধং উগ্গচ্ছন্তী সুট্ঠু কম্পি. সম্পকম্পীতি উদ্ধং উগ্গচ্ছন্তী অধো ওক্কমন্তী সুট্ঠু পকম্পি. সম্পৱেধীতি চতুদিসা গচ্ছন্তী সুট্ঠু পৱেধি. সম্বুদ্ধভাৱায মাতুকুচ্ছিং ওক্কমন্তে চ বোধিসত্তে ততো নিক্খমন্তে চ মহাপথৱী পুঞ্ঞতেজেন অকম্পিত্থ, অভিসম্বোধিযং পটিৱেধঞাণতেজেন. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে দেসনাঞাণতেজেন সাধুকাৰং দাতুকামা ৱিয পথৱী দেৱতানুভাৱেন অকম্পিত্থ, আযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনে মহাপৰিনিব্বানে চ কাৰুঞ্ঞেন চিত্তসঙ্খোভং অসহমানা ৱিয পথৱী দেৱতানুভাৱেন অকম্পিত্থ. অপ্পমাণোতি ৱুদ্ধপ্পমাণো. উড়াৰোতি এত্থ ‘‘উড়াৰানি উড়াৰানি খাদনীযানি খাদন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৬৬) মধুৰং উড়াৰন্তি ৱুত্তং. ‘‘উড়াৰায ৱত্থভোগায চিত্তং ন নমতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৯.২০) পণীতং উড়াৰন্তি ৱুত্তং. ‘‘উড়াৰায খলু ভৱং ৱচ্ছাযনো সমণং গোতমং পসংসায পসংসতী’’তিআদীসু সেট্ঠং উড়াৰন্তি ৱুত্তং. ইধ পন ‘‘ৱিপুলো উড়াৰো’’তি ৱুত্তো. ওভাসোতি দেসনাঞাণানুভাৱেন চ দেৱতানুভাৱেন চ জাতওভাসো. লোকেতি চক্কৱাড়স্স দসসহস্সিযংযেৱ. অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱন্তি দেৱানং অযমানুভাৱো – নিৱত্থৱত্থপ্পভা দ্ৱাদস যোজনানি ফৰতি, তথা সৰীৰস্স অলঙ্কাৰস্স ৱিমানস্স চ. তং দেৱানং দেৱানুভাৱং অতিক্কমিত্ৱাযেৱাতি অত্থো. উদানন্তি সোমনস্সঞাণমযিকং উদাহাৰং. উদানেসীতি উদাহৰি. অঞ্ঞাসি ৱত, ভো কোণ্ডঞ্ঞোতি ইমস্সপি উদানস্স উদাহৰণঘোসো দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি. অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞোতি ভুসং ঞাতকোণ্ডঞ্ঞোতি অত্থো.

চক্খুআদীনং নিদ্দেসে দস্সনট্ঠেনাতিআদীসু একমেৱ ঞাণং যথাৱুত্তস্স নেয্যস্স চক্খু ৱিয দস্সনকিচ্চকৰণেন চক্খু. ঞাণকিচ্চকৰণেন ঞাণং. নানপ্পকাৰতো জাননকিচ্চকৰণেন পঞ্ঞা. অনৱসেসপটিৱেধকৰণেন ৱিজ্জা. সব্বথা ওভাসকিচ্চকৰণেন আলোকো নামাতি অত্থো. চক্খুং ধম্মোতিআদীসুপি একংযেৱ ঞাণং কিচ্চনানত্তেন পঞ্চধা ৱণ্ণিতং. আৰম্মণাতি উপত্থম্ভনট্ঠেন. গোচৰাতি ৱিসযট্ঠেন. দস্সনট্ঠেনাতিআদীসু ঞাণকিচ্চং পঞ্চধা ৱুত্তং. ইমিনা নযেন তীসু ৱাৰেসু একেকস্মিং পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা পন্নৰস ধম্মা, পন্নৰস অত্থা, দ্ৱীসু পন্নৰসকেসু তিংস নিৰুত্তিযো, পন্নৰসসু ধম্মেসু পন্নৰসসু অত্থেসু তিংসায নিৰুত্তীসূতি সট্ঠি ঞাণানি ৱেদিতব্বানি. সেসঅৰিযসচ্চেসুপি এসেৱ নযো. চতূসু অৰিযসচ্চেসু একেকস্মিং অৰিযসচ্চে পন্নৰসন্নং পন্নৰসন্নং ধম্মানং অত্থানঞ্চ ৱসেন সট্ঠি ধম্মা, সট্ঠি অত্থা, সট্ঠিযা ধম্মেসু সট্ঠিযা অত্থেসু চ ৱীসসতং নিৰুত্তিযো, ৱীসাধিকং সতন্তি অত্থো. সট্ঠিযা ধম্মেসু সট্ঠিযা অত্থেসু ৱীসুত্তৰসতে নিৰুত্তীসূতি এৱং চত্তাৰীসঞ্চ দ্ৱে চ ঞাণসতানি.

২-৩. সতিপট্ঠানৱাৰাদিৱণ্ণনা

৩১-৩২. সতিপট্ঠানসুত্তন্তপুব্বঙ্গমে ইদ্ধিপাদসুত্তন্তপুব্বঙ্গমে চ পটিসম্ভিদানিদ্দেসে ইমিনাৱ নযেন অত্থো চ গণনা চ ৱেদিতব্বা.

৪-৮. সত্তবোধিসত্তৱাৰাদিৱণ্ণনা

৩৩-৩৭. সত্তন্নং বোধিসত্তানং সুত্তন্তেসু একেকস্মিংযেৱ সমুদযে চক্খাদযো পঞ্চ, নিৰোধে পঞ্চাতি দস ধম্মা, সমুদযে দস্সনট্ঠাদযো পঞ্চ, নিৰোধে পঞ্চাতি দস অত্থা, তেসং ৱসেন ৱীসতি নিৰুত্তিযো চত্তাৰীসং ঞাণানি. সত্ত একতো কত্ৱা ৱুত্তগণনা সুৱিঞ্ঞেয্যা এৱ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণৱসেন ৱুত্তপটিসম্ভিদানিদ্দেসে একেকমূলকেসু ‘‘ঞাতো দিট্ঠো ৱিদিতো সচ্ছিকতো ফস্সিতো পঞ্ঞাযা’’তি (পটি. ম. ১.১২১) ইমেসু পঞ্চসু ৱচনেসু একেকস্মিংযেৱ চক্খাদযো পঞ্চ, দস্সনট্ঠাদযো পঞ্চাতি পঞ্চপঞ্চকানং ৱসেন পঞ্চৱীসতি ধম্মা, পঞ্চৱীসতি অত্থা, তদ্দিগুণা নিৰুত্তিযো, তদ্দিগুণানি ঞাণানি ঞেয্যানি. পঞ্চ একতো কত্ৱা ৱুত্তৱাৰেপি পঞ্চক্খত্তুং পঞ্চ পঞ্চৱীসতি কত্ৱা পঞ্চৱীসসতং ধম্মা, পঞ্চৱীসসতং অত্থা, তদ্দিগুণা নিৰুত্তিযো, তদ্দিগুণানি ঞাণানি ঞেয্যানি. অড্ঢতেয্যানীতি চেত্থ দ্ৱে সতানি চ পঞ্ঞাসঞ্চ. খন্ধাদীসুপি এসেৱ নযো. ইমিনাৱ নযেন সচ্চৱাৰপটিসম্ভিদাৱাৰে চ ধম্মাদিগণনা ৱেদিতব্বা.

৯. ছবুদ্ধধম্মৱাৰৱণ্ণনা

৩৮. বুদ্ধধম্মৱাৰে দিযড্ঢসতন্তি ছক্খত্তুং পঞ্চৱীসতি সতঞ্চ পঞ্ঞাসঞ্চ হোন্তি, তদ্দিগুণা নিৰুত্তিযো তদ্দিগুণানি ঞাণানি. পটিসম্ভিদাধিকৰণেতি পটিসম্ভিদাধিকাৰে. অড্ঢনৱধম্মসতানীতি পঠমং ৱুত্তেসু চতূসু সচ্চেসু সট্ঠি, চতূসু সতিপট্ঠানেসু সট্ঠি, চতূসু সম্মপ্পধানেসু সট্ঠি, সত্তবোধিসত্তৱেয্যাকৰণেসু সত্ততি, অভিঞ্ঞট্ঠাদীসু পঞ্চসু পঞ্চৱীসসতং, খন্ধট্ঠাদীসু পঞ্চসু পঞ্চৱীসসতং, পুন চতূসু অৰিযসচ্চেসু সতং, চতূসু পটিসম্ভিদাসু সতং, ছসু বুদ্ধধম্মেসু দিযড্ঢসতন্তি এৱং অট্ঠসতানি চ পঞ্ঞাসঞ্চ ধম্মা হোন্তি. এৱং অত্থাপি তত্তকা এৱ হোন্তি. এৱমেৱ সচ্চাদীসু তীসু ঠানেসু ৱীসসতং নিৰুত্তিযো, সত্তসু ৱেয্যাকৰণেসু চত্তাৰীসসতং নিৰুত্তিযো, অভিঞ্ঞট্ঠাদীসু খন্ধট্ঠাদীসু চ অড্ঢতেয্যানি অড্ঢতেয্যানি নিৰুত্তিসতানি, অৰিযসচ্চেসু পটিসম্ভিদাসু চ দ্ৱে দ্ৱে নিৰুত্তিসতানি, বুদ্ধধম্মেসু তীণি নিৰুত্তিসতানীতি এৱং নিৰুত্তিসহস্সঞ্চ সত্তনিৰুত্তিসতানি চ হোন্তি. এৱমেৱ সচ্চাদীসু তীসু ঠানেসু চত্তাৰীসাধিকানি দ্ৱে দ্ৱে ঞাণসতানি, সত্তসু ৱেয্যাকৰণেসু অসীতিঅধিকানি দ্ৱে ঞাণসতানি, অভিঞ্ঞট্ঠাদীসু খন্ধট্ঠাদীসু চ পঞ্চপঞ্চঞাণসতানি, সচ্চেসু পটিসম্ভিদাসু চ চত্তাৰি চত্তাৰি ঞাণসতানি, বুদ্ধধম্মেসু ছ ঞাণসতানীতি এৱং তীণি চ ঞাণসহস্সানি চত্তাৰি চ ঞাণসতানি হোন্তীতি.

পটিসম্ভিদাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.