১. ইন্দ্ৰিযৱাৰৱণ্ণনা

২৩. অথ মেত্তূপসংহাৰাকাৰং ইন্দ্ৰিযাদিপৰিভাৱনঞ্চ দস্সেতুং সব্বেসং সত্তানং পীড়নং ৱজ্জেত্ৱাতিআদিমাহ. তত্থ পীড়নন্তি অব্ভন্তৰতো সৰীৰপীড়নং. উপঘাতন্তি বাহিৰতো সৰীৰোপঘাতং. সন্তাপন্তি যথা তথা ৱা চিত্তসন্তাপনং. পৰিযাদানন্তি পকতিযা জীৱিতাদিপৰিক্খযং. ৱিহেসন্তি পৰতো জীৱিতৱিহেঠনং. ৱজ্জেত্ৱাতি পীড়নাদীসু একেকং অত্তনো চিত্তেনেৱ অপনেত্ৱা. ইমানি পীড়নাদীনি পঞ্চ পদানি মেত্তোপসংহাৰস্স পটিপক্খৱিৱজ্জনৱসেন ৱুত্তানি, অপীড়নাযাতিআদীনি মেত্তোপসংহাৰৱসেন. অপীড়নাযাতি অপীড়নাকাৰেন, সব্বে সত্তে মেত্তাযতীতি সম্বন্ধো. এৱং সেসেসুপি. মা ৱেৰিনো মা দুক্খিনো মা দুক্খিতত্তাতি ইমানিপি তীণি মেত্তোপসংহাৰস্স পটিপক্খপটিক্খেপৱচনানি. মা-ৱচনস্স মা হোন্তূতি অত্থো. অৱেৰিনো সুখিনো সুখিতত্তাতি ইমানি তীণি মেত্তোপসংহাৰৱচনানি. ‘‘অব্যাপজ্জা অনীঘা’’তি ইদং দ্ৱযং ‘‘সুখিনো’’তি ৱচনেন সঙ্গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. সুখিতত্তাতি তস্সেৱ সুখস্স নিচ্চপ্পৱত্তিদস্সনং. ‘‘সুখিতত্তা’’তি চ ‘‘সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’’তি চ অত্থতো একং. ‘‘অপীড়নাযা’’তিআদীহি ৱা অব্যাপজ্জানীঘৱচনানি সঙ্গহিতানি. অট্ঠহাকাৰেহীতি ‘‘অপীড়নাযা’’তিআদযো পঞ্চ মেত্তোপসংহাৰাকাৰা ‘‘অৱেৰিনো হোন্তূ’’তিআদযো তযো মেত্তোপসংহাৰাকাৰাতি ইমেহি অট্ঠহাকাৰেহি. মেত্তাযতীতি সিনিয্হতি. তং ধম্মং চেতযতীতি তং হিতোপসংহাৰং চেতযতি অভিসন্দহতি, পৱত্তেতীতি অত্থো. সব্বব্যাপাদপৰিযুট্ঠানেহি ৱিমুচ্চতীতি মেত্তায পটিপক্খভূতেহি সব্বেহি ব্যাপাদসমুদাচাৰেহি ৱিক্খম্ভনতো ৱিমুচ্চতি. মেত্তা চ চেতো চ ৱিমুত্তি চাতি একাযেৱ মেত্তা তিধা ৱণ্ণিতা.

অৱেৰিনো খেমিনো সুখিনোতি ইমানি তীণি পদানি পুব্বে ৱুত্তে আকাৰে সঙ্খেপেন সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তানি. সদ্ধায অধিমুচ্চতীতিআদিনা নযেন ৱুত্তানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি মেত্তায সম্পযুত্তানিযেৱ. আসেৱনাতিআদীসু ছসু ৱাৰেসু আসেৱীযতি এতেহি মেত্তাতি আসেৱনা. তথা ভাৱনা বহুলীকম্মং. অলঙ্কাৰাতি ৱিভূসনা. স্ৱালঙ্কতাতি সুট্ঠু অলঙ্কতা ভূসিতা. পৰিক্খাৰাতি সম্ভাৰা. সুপৰিক্খতাতি সুট্ঠু সম্ভতা. পৰিৱাৰাতি ৰক্খনট্ঠেন. পুন আসেৱনাদীনি অট্ঠৱীসতি পদানি মেত্তায ৱণ্ণভণনত্থং ৱুত্তানি. তত্থ পাৰিপূৰীতি পৰিপুণ্ণভাৱা. সহগতাতি মেত্তায সহগতা. তথা সহজাতাদযো. পক্খন্দনাতি মেত্তায পৱিসনা, পক্খন্দতি এতেহি মেত্তাতি ৱা পক্খন্দনা. তথা সংসীদনাদযো. এতং সন্তন্তি ফস্সনাতি এসা মেত্তা সন্তাতি এতেহি ফস্সনা হোতীতি এতং সন্তন্তি ফস্সনা ‘‘এতদগ্গ’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ১.১৮৮ আদযো) ৱিয নপুংসকৱচনং. স্ৱাধিট্ঠিতাতি সুট্ঠু পতিট্ঠিতা. সুসমুগ্গতাতি সুট্ঠু সমুস্সিতা. সুৱিমুত্তাতি অত্তনো অত্তনো পচ্চনীকেহি সুট্ঠু ৱিমুত্তা. নিব্বত্তেন্তীতি মেত্তাসম্পযুত্তা হুত্ৱা মেত্তং নিব্বত্তেন্তি. জোতেন্তীতি পাকটং কৰোন্তি. পতাপেন্তীতি ৱিৰোচেন্তি.