১. সুত্তন্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
২. তস্স সুত্তন্তস্স নিদ্দেসকথায তত্থ জাতে ধম্মেতি তস্মিং সমাধিস্মিং জাতে চিত্তচেতসিকে ধম্মে. অনিচ্চতো অনুপস্সনট্ঠেনাতিআদিনা ৱিপস্সনায ভেদং দস্সেতি. সম্মাদিট্ঠি মগ্গোতি সম্মাদিট্ঠিসঙ্খাতো মগ্গো. অট্ঠসু মগ্গঙ্গেসু একেকোপি হি মগ্গোতি ৱুচ্চতি.আসেৱতীতি সোতাপত্তিমগ্গৱসেন. ভাৱেতীতি সকদাগামিমগ্গুপ্পাদনেন. বহুলীকৰোতীতি অনাগামিঅৰহত্তমগ্গুপ্পাদনেন. ইমেসং তিণ্ণং অৱত্থাভেদেপি সতি আৱজ্জনাদীনং সাধাৰণত্তা সদিসমেৱ ৱিস্সজ্জনং কতং.
৩. আলোকসঞ্ঞাপটিনিস্সগ্গানুপস্সনানং অন্তৰাপেয্যালে অৱিক্খেপাদীনি চ ঝান সমাপত্তিকসিণানুস্সতিঅসুভা চ দীঘং অস্সাসাদীনি চ আনন্তৰিকসমাধিঞাণনিদ্দেসে (পটি. ম. ১.৮০-৮১) নিদ্দিট্ঠত্তা সঙ্খিত্তানি. তত্থ চ অৱিক্খেপৱসেনাতি পুব্বভাগাৱিক্খেপৱসেন গহেতব্বং. অনিচ্চানুপস্সী অস্সাসৱসেনাতিআদিকে সুদ্ধৱিপস্সনাৱসেন ৱুত্তচতুক্কে পন তৰুণৱিপস্সনাকালে ৱিপস্সনাসম্পযুত্তসমাধিপুব্বঙ্গমা বলৱৱিপস্সনা ৱেদিতব্বা.
৪. ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমৱাৰে পঠমং অনিচ্চতোতিআদিনা আৰম্মণং অনিযমেত্ৱা ৱিপস্সনা ৱুত্তা, পচ্ছা ৰূপং অনিচ্চতোতিআদিনা আৰম্মণং নিযমেত্ৱা ৱুত্তা. তত্থ জাতানন্তি তস্সা ৱিপস্সনায জাতানং চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং. ৱোসগ্গাৰম্মণতাতি এত্থ ৱোসগ্গো নিব্বানং. নিব্বানঞ্হি সঙ্খতৱোসগ্গতো পৰিচ্চাগতো ‘‘ৱোসগ্গো’’তি ৱুত্তো. ৱিপস্সনা চ তংসম্পযুত্তধম্মা চ নিব্বাননিন্নতায অজ্ঝাসযৱসেন নিব্বানে পতিট্ঠিতত্তা নিব্বানপতিট্ঠা নিব্বানাৰম্মণা. পতিট্ঠাপি হি আলম্বীযতীতি আৰম্মণং নাম হোতি, নিব্বানে পতিট্ঠট্ঠেনেৱ নিব্বানাৰম্মণা. অঞ্ঞত্থ পাড়িযম্পি হি পতিট্ঠা ‘‘আৰম্মণ’’ন্তি ৱুচ্চন্তি. যথাহ – ‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, নড়াগাৰং ৱা তিণাগাৰং ৱা সুক্খং কোড়াপং তেৰোৱস্সিকং পুৰত্থিমায চেপি দিসায পুৰিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, লভেথ অগ্গি ওতাৰং, লভেথ অগ্গি আৰম্মণ’’ন্তিআদি (সং. নি. ৪.২৪৩). তস্মা তত্থ জাতানং ধম্মানং ৱোসগ্গাৰম্মণতায নিব্বানপতিট্ঠাভাৱেন হেতুভূতেন উপ্পাদিতো যো চিত্তস্স একগ্গতাসঙ্খাতো উপচাৰপ্পনাভেদো অৱিক্খেপো, সো সমাধীতি ৱিপস্সনাতো পচ্ছা উপ্পাদিতো নিব্বেধভাগিযো সমাধি নিদ্দিট্ঠো হোতি. তস্মাযেৱ হি ইতি পঠমং ৱিপস্সনা, পচ্ছা সমথোতি ৱুত্তং.
৫. যুগনদ্ধনিদ্দেসে যস্মা হেট্ঠা সুত্তন্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তো যুগনদ্ধক্কমো পুৰিমদ্ৱযনিদ্দেসনযেনেৱ পাকটো, মগ্গক্খণে যুগনদ্ধক্কমো পন ন পাকটো, তস্মা পুব্বভাগে অনেকন্তিকং যুগনদ্ধভাৱনং অৱত্ৱা মগ্গক্খণে একন্তেন লব্ভমানযুগনদ্ধভাৱনমেৱ দস্সেন্তো সোড়সহি আকাৰেহীতিআদিমাহ. তত্থ আৰম্মণট্ঠেনাতিআদীসু সত্তৰসসু আকাৰেসু অন্তে উদ্দিট্ঠং যুগনদ্ধং মূলপদেন একট্ঠত্তা তং ৱিপ্পহায সেসানং ৱসেন ‘‘সোড়সহী’’তি ৱুত্তং. আৰম্মণট্ঠেনাতি আলম্বনট্ঠেন, আৰম্মণৱসেনাতি অত্থো. এৱং সেসেসুপি. গোচৰট্ঠেনাতি আৰম্মণট্ঠেপি সতি নিস্সযিতব্বট্ঠানট্ঠেন. পহানট্ঠেনাতি পজহনট্ঠেন. পৰিচ্চাগট্ঠেনাতি পহানেপি সতি পুন অনাদিযনেন পৰিচ্চাগট্ঠেন. ৱুট্ঠানট্ঠেনাতি উগ্গমনট্ঠেন. ৱিৱট্টনট্ঠেনাতি উগ্গমনেপি সতি অপুনৰাৱট্টনেন নিৱত্তনট্ঠেন. সন্তট্ঠেনাতি নিব্বুতট্ঠেন. পণীতট্ঠেনাতি নিব্বুতট্ঠেপি সতি উত্তমট্ঠেন, অতপ্পকট্ঠেন ৱা. ৱিমুত্তট্ঠেনাতি বন্ধনাপগতট্ঠেন. অনাসৱট্ঠেনাতি বন্ধনমোক্খেপি সতি আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তমানাসৱৱিৰহিতট্ঠেন. তৰণট্ঠেনাতি অনোসীদিত্ৱা পিলৱনট্ঠেন, অতিক্কমনট্ঠেন ৱা. অনিমিত্তট্ঠেনাতি সঙ্খাৰনিমিত্তৱিৰহিতট্ঠেন. অপ্পণিহিতট্ঠেনাতি পণিধিৱিৰহিতট্ঠেন. সুঞ্ঞতট্ঠেনাতি অভিনিৱেসৱিৰহিতট্ঠেন. একৰসট্ঠেনাতি এককিচ্চট্ঠেন. অনতিৱত্তনট্ঠেনাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিক্কমনট্ঠেন. যুগনদ্ধট্ঠেনাতি যুগলকট্ঠেন.
উদ্ধচ্চং পজহতো, অৱিজ্জং পজহতোতি যোগিনো তস্স তস্স পটিপক্খপ্পহানৱসেন ৱুত্তং. নিৰোধো চেত্থ নিব্বানমেৱ. অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তীতি সমথো চে ৱিপস্সনং অতিৱত্তেয্য, লীনপক্খিকত্তা সমথস্স চিত্তং কোসজ্জায সংৱত্তেয্য. ৱিপস্সনা চে সমথং অতিৱত্তেয্য, উদ্ধচ্চপক্খিকত্তা ৱিপস্সনায চিত্তং উদ্ধচ্চায সংৱত্তেয্য. তস্মা সমথো চ ৱিপস্সনং অনতিৱত্তমানো কোসজ্জপাতং ন কৰোতি, ৱিপস্সনা সমথং অনতিৱত্তমানা উদ্ধচ্চপাতং ন কৰোতি. সমথো সমং পৱত্তমানো ৱিপস্সনং উদ্ধচ্চপাততো ৰক্খতি, ৱিপস্সনা সমং পৱত্তমানা সমথং কোসজ্জপাততো ৰক্খতি. এৱমিমে উভো অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিৱত্তনকিচ্চেন এককিচ্চা, সমা হুত্ৱা পৱত্তমানেন অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিৱত্তমানা অত্থসিদ্ধিকৰা হোন্তি. তেসং মগ্গক্খণে যুগনদ্ধত্তং ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাক্খণে যুগনদ্ধত্তাযেৱ হোতি. পহানপৰিচ্চাগৱুট্ঠানৱিৱট্টনকৰণানং মগ্গকিচ্চৱসেন ৱুত্তত্তা সকলস্স মগ্গকিচ্চস্স দস্সনত্থং উদ্ধচ্চসহগতকিলেসা চ খন্ধা চ অৱিজ্জাসহগতকিলেসা চ খন্ধা চ নিদ্দিট্ঠা. সেসানং ন তথা ৱুত্তত্তা পটিপক্খধম্মমত্তদস্সনৱসেন উদ্ধচ্চাৱিজ্জা এৱ নিদ্দিট্ঠা. ৱিৱট্টতোতি নিৱত্তন্তস্স.
সমাধি কামাসৱা ৱিমুত্তো হোতীতি সমাধিস্স কামচ্ছন্দপটিপক্খত্তা ৱুত্তং. ৰাগৱিৰাগাতি ৰাগস্স ৱিৰাগো সমতিক্কমো এতিস্সা অত্থীতি ৰাগৱিৰাগা, ‘‘ৰাগৱিৰাগতো’’তি নিস্সক্কৱচনং ৱা. তথা অৱিজ্জাৱিৰাগা. চেতোৱিমুত্তীতি মগ্গসম্পযুত্তো সমাধি. পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি মগ্গসম্পযুত্তা পঞ্ঞা. তৰতোতি তৰন্তস্স. সব্বপণিধীহীতি ৰাগদোসমোহপণিধীহি, সব্বপত্থনাহি ৱা. এৱং চুদ্দস আকাৰে ৱিস্সজ্জিত্ৱা একৰসট্ঠঞ্চ অনতিৱত্তনট্ঠঞ্চ অৱিভজিত্ৱাৱ ইমেহি সোড়সহি আকাৰেহীতি আহ. কস্মা? তেসং চুদ্দসন্নং আকাৰানং একেকস্স অৱসানে ‘‘একৰসা হোন্তি, যুগনদ্ধা হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৱত্তন্তী’’তি নিদ্দিট্ঠত্তা তে দ্ৱেপি আকাৰা নিদ্দিট্ঠাৱ হোন্তি. তস্মা ‘‘সোড়সহী’’তি আহ. যুগনদ্ধট্ঠো পন উদ্দেসেপি ন ভণিতোযেৱাতি.