৮. কল্যাণসীলসুত্তৱণ্ণনা

৯৭. অট্ঠমে কল্যাণসীলোতি সুন্দৰসীলো, পসত্থসীলো, পৰিপুণ্ণসীলো. তত্থ সীলপাৰিপূৰী দ্ৱীহি কাৰণেহি হোতি সম্মদেৱ সীলৱিপত্তিযা আদীনৱদস্সনেন, সীলসম্পত্তিযা চ আনিসংসদস্সনেন. ইধ পন সব্বপৰিবন্ধৱিপ্পমুত্তস্স সব্বাকাৰপৰিপুণ্ণস্স মগ্গসীলস্স ফলসীলস্স চ ৱসেন কল্যাণতা ৱেদিতব্বা. কল্যাণধম্মোতি সব্বে বোধিপক্খিযধম্মা অধিপ্পেতা, তস্মা কল্যাণা সতিপট্ঠানাদিবোধিপক্খিযধম্মা এতস্সাতি কল্যাণধম্মো. কল্যাণপঞ্ঞোতি চ মগ্গফলপঞ্ঞাৱসেনেৱ কল্যাণপঞ্ঞো. লোকুত্তৰা এৱ হি সীলাদিধম্মা একন্তকল্যাণা নাম অকুপ্পসভাৱত্তা. কেচি পন ‘‘চতুপাৰিসুদ্ধিসীলৱসেন কল্যাণসীলো, ৱিপস্সনামগ্গধম্মৱসেন কল্যাণধম্মো, মগ্গফলপঞ্ঞাৱসেন কল্যাণপঞ্ঞো’’তি ৱদন্তি. অসেক্খা এৱ তে সীলধম্মপঞ্ঞাতি একে. অপৰে পন ভণন্তি – সোতাপন্নসকদাগামীনং মগ্গফলসীলং কল্যাণসীলং নাম, তস্মা ‘‘কল্যাণসীলো’’তি ইমিনা সোতাপন্নো সকদাগামী চ গহিতা হোন্তি. তে হি সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো নাম. অনাগামিমগ্গফলধম্মা অগ্গমগ্গধম্মা চ কল্যাণধম্মা নাম. তত্থ হি বোধিপক্খিযধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. তস্মা ‘‘কল্যাণধম্মো’’তি ইমিনা ততিযমগ্গট্ঠতো পট্ঠায তযো অৰিযা গহিতা হোন্তি. পঞ্ঞাকিচ্চস্স মত্থকপ্পত্তিযা অগ্গফলে পঞ্ঞা কল্যাণপঞ্ঞা নাম, তস্মা পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তো অৰহা ‘‘কল্যাণপঞ্ঞো’’তি ৱুত্তো. এৱমেৱ পুগ্গলা গহিতা হোন্তীতি. কিং ইমিনা পপঞ্চেন? অগ্গমগ্গফলধম্মা ইধ কল্যাণসীলাদযো ৱুত্তাতি অযমম্হাকং খন্তি. ধম্মৱিভাগেন হি অযং পুগ্গলৱিভাগো, ন ধম্মৱিভাগোতি.

কেৱলীতি এত্থ কেৱলং ৱুচ্চতি কেনচি অৱোমিস্সকতায সব্বসঙ্খতৱিৱিত্তং নিব্বানং, তস্স অধিগতত্তা অৰহা কেৱলী. অথ ৱা পহানভাৱনাপাৰিপূৰিযা পৰিযোসানঅনৱজ্জধম্মপাৰিপূৰিযা চ কল্যাণকট্ঠেন অব্যাসেকসুখতায চ কেৱলং অৰহত্তং, তদধিগমেন কেৱলী খীণাসৱো. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসিত্ৱা পৰিযোসাপেত্ৱা ঠিতোতি ৱুসিতৱা. উত্তমেহি অগ্গভূতেহি ৱা অসেক্খধম্মেহি সমন্নাগতত্তা ‘‘উত্তমপুৰিসো’’তি ৱুচ্চতি.

সীলৱাতি এত্থ কেনট্ঠেন সীলং? সীলনট্ঠেন সীলং. কিমিদং সীলনং নাম? সমাধানং, সুসীল্যৱসেন কাযকম্মাদীনং অৱিপ্পকিণ্ণতাতি অত্থো. অথ ৱা উপধাৰণং, ঝানাদিকুসলধম্মানং পতিট্ঠানৱসেন আধাৰভাৱোতি অত্থো. তস্মা সীলতি, সীলেতীতি ৱা সীলং. অযং তাৱ সদ্দলক্খণনযেন সীলট্ঠো. অপৰে পন ‘‘সিৰট্ঠো সীলট্ঠো, সীতলট্ঠো সীলট্ঠো, সিৱট্ঠো সীলট্ঠো’’তি নিৰুত্তিনযেন অত্থং ৱণ্ণযন্তি. তযিদং পাৰিপূৰিতো অতিসযতো ৱা সীলং অস্স অত্থীতি সীলৱা, চতুপাৰিসুদ্ধিসীলৱসেন সীলসম্পন্নোতি অত্থো. তত্থ যং জেট্ঠকসীলং, তং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তিআদি ৱুত্তন্তি একচ্চানং আচৰিযানং অধিপ্পাযো.

অপৰেন পন ভণন্তি – উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৱৰো ভগৱতা ৱুত্তো. পাতিমোক্খসংৱৰো এৱ হি সীলং, ইতৰেসু ইন্দ্ৰিযসংৱৰো ছদ্ৱাৰৰক্খণমত্তমেৱ, আজীৱপাৰিসুদ্ধি ধম্মেন পচ্চযুপ্পাদনমত্তমেৱ, পচ্চযসন্নিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ‘‘ইদমত্থ’’ন্তি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনমত্তমেৱ. নিপ্পৰিযাযেন পাতিমোক্খসংৱৰোৱ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, সো সীসচ্ছিন্নো পুৰিসো ৱিয হত্থপাদে ‘‘সেসানি ৰক্খিস্সতী’’তি ন ৱত্তব্বো. যস্স পন সো অৰোগো, অচ্ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো, তানি পুন পাকতিকানি কত্ৱা ৰক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা সীলৱাতি ইমিনা পাতিমোক্খসীলমেৱ উদ্দিসিত্ৱা তং ৱিত্থাৰেতুং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তিআদি ৱুত্তন্তি.

তত্থ পাতিমোক্খন্তি সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহীতি পাতিমোক্খং. সংৱৰণং সংৱৰো, কাযৱাচাহি অৱীতিক্কমো. পাতিমোক্খমেৱ সংৱৰো পাতিমোক্খসংৱৰো, তেন সংৱুতো পিহিতকাযৱাচোতি পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো. ইদমস্স তস্মিং সীলে পতিট্ঠিতভাৱপৰিদীপনং. ৱিহৰতীতি তদনুৰূপৱিহাৰসমঙ্গিভাৱপৰিদীপনং. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি হেট্ঠা পাতিমোক্খসংৱৰস্স, উপৰি ৱিসেসানুযোগস্স চ উপকাৰকধম্মপৰিদীপনং. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি পাতিমোক্খসীলতো অচৱনধম্মতাপৰিদীপনং. সমাদাযাতি সিক্খাপদানং অনৱসেসতো আদানপৰিদীপনং. সিক্খতীতি সিক্খায সমঙ্গিভাৱপৰিদীপনং. সিক্খাপদেসূতি সিক্খিতব্বধম্মপৰিদীপনং.

অপৰো নযো – কিলেসানং বলৱভাৱতো পাপকিৰিযায সুকৰভাৱতো পুঞ্ঞকিৰিযায চ দুক্কৰভাৱতো বহুক্খত্তুং অপাযেসু পতনসীলোতি পাতী, পুথুজ্জনো. অনিচ্চতায ৱা ভৱাদীসু কম্মৱেগক্খিত্তো ঘটিযন্তং ৱিয অনৱট্ঠানেন পৰিব্ভমনতো গমনসীলোতি পাতী, মৰণৱসেন ৱা তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে অত্তভাৱস্স পাতনসীলোতি পাতী, সত্তসন্তানো, চিত্তমেৱ ৱা. তং পাতিনং সংসাৰদুক্খতো মোক্খেতীতি পাতিমোক্খো. চিত্তস্স হি ৱিমোক্খেন সত্তো ৱিমুত্তো. ‘‘চিত্তৱোদানা ৱিসুজ্ঝন্তী’’তি (সং. নি. ৩.১০০) ‘‘অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি (ম. নি. ২.২০৬) চ ৱুত্তং. অথ ৱা অৱিজ্জাদিনা হেতুনা সংসাৰে পততি গচ্ছতি পৱত্ততীতি পাতি. ‘‘অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰত’’ন্তি (সং. নি. ২.১২৪; ৫.৫২০) হি ৱুত্তং. তস্স পাতিনো সত্তস্স তণ্হাদিসংকিলেসত্তযতো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খো. ‘‘কণ্ঠেকালো’’তিআদীনং ৱিযস্স সমাসসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.

অথ ৱা পাতেতি ৱিনিপাতেতি দুক্খেতি পাতি, চিত্তং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘চিত্তেন নীযতি লোকো, চিত্তেন পৰিকস্সতী’’তি (সং. নি. ১.৬২). তস্স পাতিনো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খো. পততি ৱা এতেন অপাযদুক্খে সংসাৰদুক্খে চাতি পাতি, তণ্হাদিসংকিলেসো. ৱুত্তঞ্হি ‘‘তণ্হা জনেতি পুৰিসং (সং. নি. ১.৫৬-৫৭), তণ্হাদুতিযো পুৰিসো’’তি (ইতিৱু. ১৫, ১০৫; চূড়নি. পাৰাযনানুগীতিগাথানিদ্দেস ১০৭) চ আদি. ততো পাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খো. অথ ৱা পততি এত্থাতি পাতি, ছ অজ্ঝত্তিকানি বাহিৰানি চ আযতনানি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘ছসু লোকো সমুপ্পন্নো, ছসু কুব্বতি সন্থৱ’’ন্তি (সং. নি. ১.৭০). ততো ছঅজ্ঝত্তিকবাহিৰাযতনসঙ্খাততো পাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খো. অথ ৱা পাতো ৱিনিপাতো অস্স অত্থীতি পাতী, সংসাৰো. ততো মোক্খোতি পাতিমোক্খো. অথ ৱা সব্বলোকাধিপতিভাৱতো ধম্মিস্সৰো ভগৱা পতীতি ৱুচ্চতি, মুচ্চতি এতেনাতি মোক্খো, পতিনো মোক্খো তেন পঞ্ঞত্তত্তাতি পতিমোক্খো, পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. সব্বগুণানং ৱা মূলভাৱতো উত্তমট্ঠেন পতি চ সো যথাৱুত্তট্ঠেন মোক্খো চাতি পতিমোক্খো, পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. তথা হি ৱুত্তং ‘‘পাতিমোক্খন্তি মুখমেতং পমুখমেত’’ন্তি (মহাৱ. ১৩৫) ৱিত্থাৰো.

অথ ৱা পইতি পকাৰে, অতীতি অচ্চন্তত্থে নিপাতো. তস্মা পকাৰেহি অচ্চন্তং মোক্খেতীতি পাতিমোক্খো. ইদঞ্হি সীলং সযং তদঙ্গৱসেন, সমাধিসহিতং পঞ্ঞাসহিতঞ্চ ৱিক্খম্ভনৱসেন সমুচ্ছেদৱসেন চ অচ্চন্তং মোক্খেতি মোচেতীতি পাতিমোক্খং. পতি পতি মোক্খোতি ৱা পতিমোক্খো, তম্হা তম্হা ৱীতিক্কমিতব্বদোসতো পতি পচ্চেকং মোক্খোতি অত্থো. পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. মোক্খোতি ৱা নিব্বানং, তস্স মোক্খস্স পটিবিম্বভূতন্তি পতিমোক্খং. পাতিমোক্খসীলসংৱৰো হি সূৰিযস্স অৰুণুগ্গমনং ৱিয নিব্বানস্স উদযভূতো তপ্পটিভাগো ৱিয হোতি যথাৰহং কিলেসনিব্বাপনতোতি পতিমোক্খং, পতিমোক্খং এৱ পাতিমোক্খং. অথ ৱা মোক্খং পতি ৱত্ততি মোক্খাভিমুখন্তি পতিমোক্খং, পতিমোক্খমেৱ পাতিমোক্খন্তি এৱং তাৱেত্থ পাতিমোক্খসদ্দস্স অত্থো ৱেদিতব্বো.

সংৱৰতি পিদহতি এতেনাতি সংৱৰো, পাতিমোক্খমেৱ সংৱৰোতি পাতিমোক্খসংৱৰো. অত্থতো পন ততো ততো ৱীতিক্কমিতব্বতো ৱিৰতিযো চেতনা ৱা, তেন পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো সমন্নাগতো পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি ৱুত্তো. ৱুত্তঞ্হেতং ৱিভঙ্গে –

‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপগতো সমুপগতো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৱুচ্চতি পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তি (ৱিভ. ৫১১).

ৱিহৰতীতি ইৰিযাপথৱিহাৰেন ৱিহৰতি, ইৰিযতি, ৱত্ততি. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি ৱেড়ুদানাদিমিচ্ছাজীৱস্স কাযপাগব্ভিযাদীনঞ্চ অকৰণেন, সব্বসো অনাচাৰং ৱজ্জেত্ৱা ‘‘কাযিকো অৱীতিক্কমো, ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো’’তি এৱং ৱুত্তভিক্খুসাৰুপ্পআচাৰসম্পত্তিযা ৱেসিযাদিঅগোচৰং ৱজ্জেত্ৱা পিণ্ডপাতাদিঅত্থং উপসঙ্কমিতুং যুত্তট্ঠানসঙ্খাতগোচৰেন চ সম্পন্নত্তা আচাৰগোচৰসম্পন্নো. অপিচ যো ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো সপ্পতিস্সো সব্ৰহ্মচাৰীসু সগাৰৱো সপ্পতিস্সো হিৰোত্তপ্পসম্পন্নো সুনিৱত্থো সুপাৰুতো পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৱিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন ওক্খিত্তচক্খু ইৰিযাপথসম্পন্নো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগৰিযানুযুত্তো সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো আভিসমাচাৰিকেসু সক্কচ্চকাৰী গৰুচিত্তীকাৰবহুলো ৱিহৰতি, অযং ৱুচ্চতি আচাৰসম্পন্নো.

গোচৰো পন – উপনিস্সযগোচৰো, আৰক্খগোচৰো, উপনিবন্ধগোচৰোতি তিৱিধো. তত্থ দসকথাৱত্থুগুণসমন্নাগতো ৱুত্তলক্খণো কল্যাণমিত্তো যং নিস্সায অসুতং সুণাতি, সুতং পৰিযোদপেতি, কঙ্খং ৱিতৰতি, দিট্ঠিং উজুকং কৰোতি, চিত্তং পসাদেতি, যস্স চ অনুসিক্খন্তো সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন, সুতেন, চাগেন, পঞ্ঞায ৱড্ঢতি, অযং উপনিস্সযগোচৰো. যো ভিক্খু অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো ৱীথিং পটিপন্নো ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সাৱী সংৱুতো গচ্ছতি, ন হত্থিং ওলোকেন্তো, ন অস্সং, ন ৰথং, ন পত্তিং, ন ইত্থিং, ন পুৰিসং ওলোকেন্তো, ন উদ্ধং ওলোকেন্তো, ন অধো ওলোকেন্তো, ন দিসাৱিদিসা পেক্খমানো গচ্ছতি, অযং আৰক্খগোচৰো. উপনিবন্ধগোচৰো পন চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, যত্থ ভিক্খু অত্তনো চিত্তং উপনিবন্ধতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো? যদিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২).

ইতি যথাৱুত্তায আচাৰসম্পত্তিযা ইমায চ গোচৰসম্পত্তিযা সমন্নাগতত্তা আচাৰগোচৰসম্পন্নো.

অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি অপ্পমত্তকেসু অণুপ্পমাণেসু অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সনসীলো. যো হি ভিক্খু পৰমাণুমত্তং ৱজ্জং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেৰুপব্বতৰাজসদিসং কত্ৱা পস্সতি, যোপি ভিক্খু সব্বলহুকং দুব্ভাসিতমত্তং পাৰাজিকসদিসং কত্ৱা পস্সতি, অযং অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী নাম. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি যং কিঞ্চি সিক্খাপদেসু সিক্খিতব্বং, তং সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অনৱসেসং সমাদিযিত্ৱা সিক্খতি ৱত্ততি, পূৰেতীতি অত্থো. ইতি কল্যাণসীলোতি ইমিনা পকাৰেন কল্যাণসীলো সমানো. পুগ্গলাধিট্ঠানৱসেন হি নিদ্দিট্ঠং সীলং ‘‘এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কল্যাণসীলো হোতী’’তি ৱুত্তপুগ্গলাধিট্ঠানৱসেনেৱ নিগমেত্ৱা ‘‘কল্যাণধম্মো’’তি এত্থ ৱুত্তধম্মে নিদ্দিসিতুকামেন ‘‘তেসং ধম্মানং ইদং সীলং অধিট্ঠান’’ন্তি দস্সেতুং পুন ‘‘ইতি কল্যাণসীলো’’তি ৱুত্তং. সত্তন্নং বোধিপক্খিযানন্তিআদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ. পুন কল্যাণসীলোতিআদি নিগমনং.

গাথাসু দুক্কটন্তি দুট্ঠু কতং, দুচ্চৰিতন্তি অত্থো. হিৰিমনন্তি হিৰিমন্তং হিৰিসম্পন্নং, সব্বসো পাপপৱত্তিযা জিগুচ্ছনসভাৱন্তি অত্থো. হিৰিমনন্তি ৱা হিৰিসহিতচিত্তং. হিৰিগ্গহণেনেৱ চেত্থ ওত্তপ্পম্পি গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. হিৰোত্তপ্পগ্গহণেন চ সব্বসো দুচ্চৰিতাভাৱস্স হেতুং দস্সেন্তো কল্যাণসীলতং হেতুতো ৱিভাৱেতি. সম্বোধীতি অৰিযঞাণং, তং গচ্ছন্তি ভজন্তীতি সম্বোধিগামিনো, বোধিপক্খিকাতি অত্থো. অনুস্সদন্তি ৰাগুস্সদাদিৰহিতং. ‘‘তথাৱিধ’’ন্তিপি পঠন্তি. ‘‘বোধিপক্খিকানং ধম্মানং ভাৱনানুযোগমনুযুত্তো’’তি যথা যথা পুব্বে ৱুত্তং, তথাৱিধং তাদিসন্তি অত্থো. দুক্খস্সাতি ৱট্টদুক্খস্স, ৱট্টদুক্খহেতুনো ৱা. ইধেৱ খযমত্তনোতি আসৱক্খযাধিগমেন অত্তনো ৱট্টদুক্খহেতুনো সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগণস্স ইধেৱ ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে খযং অনুপ্পাদং পজানাতি, ৱট্টদুক্খস্সেৱ ৱা ইধেৱ চৰিমকচিত্তনিৰোধেন খযং খীণভাৱং পজানাতি. তেহি ধম্মেহি সম্পন্নন্তি তেহি যথাৱুত্তসীলাদিধম্মেহি সমন্নাগতং. অসিতন্তি তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযানং পহীনত্তা অসিতং, কত্থচি অনিস্সিতং. সব্বলোকস্সাতি সব্বস্মিং সত্তলোকে. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

অট্ঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.