১০. তেৱিজ্জসুত্তৱণ্ণনা
৯৯. দসমে ধম্মেনাতি ঞাযেন, সম্মাপটিপত্তিসঙ্খাতেন হেতুনা কাৰণেন. যায হি পটিপদায তেৱিজ্জো হোতি, সা পটিপদা ইধ ধম্মোতি ৱেদিতব্বা. কা পন সা পটিপদাতি? চৰণসম্পদা চ ৱিজ্জাসম্পদা চ. তেৱিজ্জন্তি পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণাদীহি তীহি ৱিজ্জাহি সমন্নাগতং. ব্ৰাহ্মণন্তি বাহিতপাপব্ৰাহ্মণং. পঞ্ঞাপেমীতি ‘‘ব্ৰাহ্মণো’’তি জানাপেমি পতিট্ঠপেমি. নাঞ্ঞং লপিতলাপনমত্তেনাতি অঞ্ঞং জাতিমত্তব্ৰাহ্মণং অট্ঠকাদীহি লপিতমত্তৱিপ্পলপনমত্তেন ব্ৰাহ্মণং ন পঞ্ঞাপেমীতি. অথ ৱা লপিতলাপনমত্তেনাতি মন্তানং অজ্ঝেনঅজ্ঝাপনমত্তেন. উভযথাপি যং পন ব্ৰাহ্মণা সামৱেদাদিৱেদত্তযঅজ্ঝেনেন তেৱিজ্জং ব্ৰাহ্মণং ৱদন্তি, তং পটিক্খিপতি. ভগৱতা হি ‘‘পৰমত্থতো অতেৱিজ্জং ব্ৰাহ্মণংযেৱ চেতে ভোৱাদিনো অৱিজ্জানিৱুতা ‘তেৱিজ্জো ব্ৰাহ্মণো’তি ৱদন্তি, এৱং পন তেৱিজ্জো ব্ৰাহ্মণো হোতী’’তি দস্সনত্থং তথা বুজ্ঝনকানং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযেন অযং দেসনা আৰদ্ধা.
তত্থ যস্মা ৱিজ্জাসম্পন্নো চৰণসম্পন্নোযেৱ হোতি চৰণসম্পদায ৱিনা ৱিজ্জাসম্পত্তিযা অভাৱতো, তস্মা চৰণসম্পদং অন্তোগধং কত্ৱা ৱিজ্জাসীসেনেৱ ব্ৰাহ্মণং পঞ্ঞাপেতুকামো ‘‘ধম্মেনাহং, ভিক্খৱে, তেৱিজ্জং ব্ৰাহ্মণং পঞ্ঞাপেমী’’তি দেসনং সমুট্ঠাপেত্ৱা ‘‘কথঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ধম্মেন তেৱিজ্জং ব্ৰাহ্মণং পঞ্ঞাপেমী’’তি কথেতুকম্যতায পুচ্ছং কত্ৱা পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায ৱিজ্জত্তযং ৱিভজন্তো ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ’’তিআদিমাহ.
তত্থ অনেকৱিহিতন্তি অনেকৱিধং, অনেকেহি ৱা পকাৰেহি পৱত্তিতং, সংৱণ্ণিতন্তি অত্থো. পুব্বেনিৱাসন্তি সমনন্তৰাতীতভৱং আদিং কত্ৱা তত্থ তত্থ নিৱুত্থক্খন্ধসন্তানং. নিৱুত্থন্তি অজ্ঝাৱুত্থং অনুভূতং, অত্তনো সন্তানে উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধং, নিৱুত্থধম্মং ৱা নিৱুত্থং, গোচৰনিৱাসেন নিৱুত্থং, অত্তনো ৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাতং পৰৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতম্পি ৱা ছিন্নৱটুমকানুস্সৰণাদীসু. অনুস্সৰতীতি ‘‘একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো’’তি এৱং জাতিপটিপাটিৱসেন অনুগন্ত্ৱা সৰতি, অনুদেৱ ৱা সৰতি, চিত্তে অভিনিন্নামিতে পৰিকম্মসমনন্তৰং সৰতি.
সেয্যথিদন্তি আৰদ্ধপ্পকাৰদস্সনত্থে নিপাতো. তেনেৱ য্ৱাযং পুব্বেনিৱাসো আৰদ্ধো হোতি, তস্স পকাৰং দস্সেন্তো ‘‘একম্পি জাতি’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ একম্পি জাতিন্তি একম্পি পটিসন্ধিমূলকং চুতিপৰিযোসানং একভৱপৰিযাপন্নং খন্ধসন্তানং. এস নযো দ্ৱেপি জাতিযোতিআদীসু. অনেকেপি সংৱট্টকপ্পেতিআদীসু পন পৰিহাযমানো কপ্পো সংৱট্টকপ্পো, ৱড্ঢমানো ৱিৱট্টকপ্পো. তত্থ সংৱট্টেন সংৱট্টট্ঠাযী গহিতো হোতি তম্মূলকত্তা, ৱিৱট্টেন চ ৱিৱট্টট্ঠাযী. এৱঞ্হি সতি যানি তানি ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কপ্পস্স অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তাৰি? সংৱট্টো, সংৱট্টট্ঠাযী, ৱিৱট্টো, ৱিৱট্টট্ঠাযী’’তি (অ. নি. ৪.১৫৬) ৱুত্তানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি, তানি পৰিগ্গহিতানি হোন্তি.
তত্থ তযো সংৱট্টা – তেজোসংৱট্টো, আপোসংৱট্টো, ৱাযোসংৱট্টোতি. তিস্সো সংৱট্টসীমা – আভস্সৰা, সুভকিণ্হা, ৱেহপ্ফলাতি. যদা কপ্পো তেজেন সংৱট্টতি, আভস্সৰতো হেট্ঠা অগ্গিনা ডয্হতি. যদা উদকেন সংৱট্টতি, সুভকিণ্হতো হেট্ঠা উদকেন ৱিলীযতি. যদা ৱাতেন সংৱট্টতি, ৱেহপ্ফলতো হেট্ঠা ৱাতেন ৱিদ্ধংসিযতি. ৱিত্থাৰতো পন কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ং একতো ৱিনস্সতি. ইতি এৱৰূপো অযং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তো ভিক্খু অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে অনুস্সৰতি. কথং? অমুত্ৰাসিন্তিআদিনা নযেন.
তত্থ অমুত্ৰাসিন্তি অমুম্হি সংৱট্টকপ্পে অমুম্হি ভৱে ৱা যোনিযা ৱা গতিযা ৱা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা ৱা সত্তাৱাসে ৱা সত্তনিকাযে ৱা অহমহোসিং. এৱংনামোতি তিস্সো ৱা ফুস্সো ৱা. এৱংগোত্তোতি গোতমো ৱা কস্সপো ৱা. এৱংৱণ্ণোতি ওদাতো ৱা সামো ৱা. এৱমাহাৰোতি সালিমংসোদনাহাৰো ৱা পৱত্তফলভোজনো ৱা. এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদীতি অনেকপ্পকাৰানং কাযিকচেতসিকানং সামিসনিৰামিসাদিপ্পভেদানং ৱা সুখদুক্খানং পটিসংৱেদী. এৱমাযুপৰিযন্তোতি এৱং ৱস্সসতপৰিমাণাযুপৰিযন্তো ৱা চতুৰাসীতিকপ্পসতসহস্সপৰিমাণাযুপৰিযন্তো ৱা. সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিন্তি সোহং ততো ভৱতো যোনিতো গতিতো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিতো সত্তাৱাসতো সত্তনিকাযতো ৱা চুতো পুন অমুকস্মিং নাম ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সত্তনিকাযে ৱা উদপাদিং. তত্ৰাপাসিন্তি অথ তত্ৰপি ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সত্তনিকাযে ৱা পুন অহোসিং. এৱংনামোতিআদি ৱুত্তনযমেৱ.
অথ ৱা যস্মা ‘‘অমুত্ৰাসি’’ন্তি ইদং অনুপুব্বেন আৰোহন্তস্স অত্তনো অভিনীহাৰানুৰূপং যথাবলং সৰণং, ‘‘সো ততো চুতো’’তি পটিনিৱত্তন্তস্স পচ্চৱেক্খণং, তস্মা ‘‘ইধূপপন্নো’’তি ইমিস্সা ইধূপপত্তিযা অনন্তৰং ‘‘অমুত্ৰ উদপাদি’’ন্তি ৱুত্তং. তত্ৰাপাসিন্তি তত্ৰপি ভৱে…পে… সত্তনিকাযে ৱা আসিং. এৱংনামোতি দত্তো ৱা মিত্তো ৱা, এৱংগোত্তোতি ৱাসেট্ঠো ৱা কস্সপো ৱা. এৱংৱণ্ণোতি কাড়ো ৱা ওদাতো ৱা. এৱমাহাৰোতি সুধাহাৰো ৱা সালিওদনাদিআহাৰো ৱা. এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদীতি দিব্বসুখপ্পটিসংৱেদী ৱা মানুসসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী ৱা. এৱমাযুপৰিযন্তোতি এৱং তংতংপৰমাযুপৰিযন্তো. সো ততো চুতোতি সোহং ততো ভৱাদিতো চুতো. ইধূপপন্নোতি ইধ ইমস্মিং চৰিমভৱে মনুস্সো হুত্ৱা উপপন্নো নিব্বত্তো.
ইতীতি এৱং. সাকাৰং সউদ্দেসন্তি নামগোত্তাদিৱসেন সউদ্দেসং, ৱণ্ণাদিৱসেন সাকাৰং. নামগোত্তেন হি সত্তা ‘‘তিস্সো গোতমো’’তি উদ্দিসীযন্তি, ৱণ্ণাদীহি ‘‘সামো ওদাতো’’তি নানত্ততো পঞ্ঞাযন্তি. তস্মা নামগোত্তং উদ্দেসো, ইতৰে আকাৰা. অযমস্স পঠমা ৱিজ্জা অধিগতাতি অযং ইমিনা ভিক্খুনা পঠমং অধিগমৱসেন পঠমা, ৱিদিতকৰণট্ঠেন ৱিজ্জা অধিগতা সচ্ছিকতা হোতি. কিং পনাযং ৱিদিতং কৰোতি? পুব্বেনিৱাসং. অৱিজ্জাতি তস্সেৱ পুব্বেনিৱাসস্স অৱিদিতকৰণট্ঠেন তস্স পটিচ্ছাদকমোহো ৱুচ্চতি. তমোতি স্ৱেৱ মোহো পটিচ্ছাদকট্ঠেন তমোতি ৱুচ্চতি. আলোকোতি সা এৱ ৱিজ্জা ওভাসকৰণট্ঠেন আলোকো. এত্থ চ ৱিজ্জা অধিগতাতি অযং অত্থো, সেসং পসংসাৱচনং. যোজনা পনেত্থ – অযং খো তেন ভিক্খুনা ৱিজ্জা অধিগতা, তস্স অধিগতৱিজ্জস্স অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিনট্ঠাতি অত্থো. কস্মা? যস্মা ৱিজ্জা উপ্পন্নাতি. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.
যথা তন্তি এত্থ যথাতি ওপম্মত্থে, তন্তি নিপাতমত্তং. সতিযা অৱিপ্পৱাসেন অপ্পমত্তস্স. ৱীৰিযাতাপেন আতাপিনো. কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায পহিতত্তস্স পেসিতচিত্তস্সাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো অৱিজ্জা ৱিহঞ্ঞেয্য, ৱিজ্জা উপ্পজ্জেয্য, তমো ৱিহঞ্ঞেয্য, আলোকো উপ্পজ্জেয্য; এৱমেৱ তস্স ভিক্খুনো অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো, তস্স পধানানুযোগস্স অনুৰূপমেৱ ফলং লভিত্ৱা ৱিহৰতীতি.
দিব্বেন চক্খুনাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. ৱিসুদ্ধেনাতি চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুভাৱতো ৱিসুদ্ধং. যো হি চুতিমত্তমেৱ পস্সতি ন উপপাতং, সো উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো উপপাতমত্তমেৱ পস্সতি ন চুতিং, সো নৱসত্তপাতুভাৱদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো পন তদুভযং পস্সতি, সো যস্মা দুৱিধম্পি তং দিট্ঠিগতং অতিৱত্ততি, তস্মাস্স তং দস্সনং দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতু হোতি, তদুভযম্পাযং বুদ্ধপুত্তো পস্সতি. তেন ৱুত্তং ‘‘চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুভাৱতো ৱিসুদ্ধ’’ন্তি. একাদসউপক্কিলেসৱিৰহতো ৱা ৱিসুদ্ধং. যথাহ ‘‘ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি – ইতি ৱিদিত্ৱা ৱিচিকিচ্ছং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, অমনসিকাৰো…পে… থিনমিদ্ধং, ছম্ভিতত্তং, উপ্পিল্লং, দুট্ঠুল্লং, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং, অতিলীনৱীৰিযং, অভিজপ্পা, নানত্তসঞ্ঞা, অতিনিজ্ঝাযিতত্তং ৰূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’’তি (ম. নি. ৩.২৪২) এৱং ৱুত্তেহি একাদসহি উপক্কিলেসেহি অনুপক্কিলিট্ঠত্তা ৱিসুদ্ধং. মনুস্সূপচাৰং অতিক্কমিত্ৱা ৰূপদস্সনেন অতিক্কন্তমানুসকং, মংসচক্খুং ৱা অতিক্কন্তত্তা অতিক্কন্তমানুসকং. তেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন. সত্তে পস্সতীতি মনুস্সমংসচক্খুনা ৱিয সত্তে পস্সতি দক্খতি আলোকেতি.
চৱমানে উপপজ্জমানেতি এত্থ চুতিক্খণে উপপত্তিক্খণে ৱা দিব্বচক্খুনাপি দট্ঠুং ন সক্কা. যে পন আসন্নচুতিকা ইদানি চৱিস্সন্তি, তে চৱমানা. যে চ গহিতপটিসন্ধিকা সম্পতিনিব্বত্তা ৱা, তে উপপজ্জমানাতি অধিপ্পেতা. তে এৱৰূপে চৱমানে উপপজ্জমানে চ পস্সতীতি দস্সেতি. হীনেতি মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা হীনানং জাতিকুলভোগাদীনং ৱসেন হীড়িতে পৰিভূতে. পণীতেতি অমোহনিস্সন্দযুত্তত্তা তব্বিপৰীতে. সুৱণ্ণেতি অদোসনিস্সন্দযুত্তত্তা ইট্ঠকন্তমনাপৱণ্ণযুত্তে. দুব্বণ্ণেতি দোসনিস্সন্দযুত্তত্তা অনিট্ঠঅকন্তামনাপৱণ্ণযুত্তে. অভিৰূপে ৱিৰূপেতিপি অত্থো. সুগতেতি সুগতিগতে, অলোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা অড্ঢে মহদ্ধনে. দুগ্গতেতি দুগ্গতিগতে, লোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে. যথাকম্মূপগেতি যং যং কম্মং উপচিতং, তেন তেন উপগতে. তত্থ পুৰিমেহি ‘‘চৱমানে’’তিআদীহি দিব্বচক্খুকিচ্চং ৱুত্তং, ইমিনা পন পদেন যথাকম্মূপগঞাণকিচ্চং.
তস্স চ ঞাণস্স অযং উপ্পত্তিক্কমো – ইধ ভিক্খু হেট্ঠা নিৰযাভিমুখং আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা নেৰযিকে সত্তে পস্সতি মহন্তং দুক্খং অনুভৱমানে, ইদং দস্সনং দিব্বচক্খুঞাণকিচ্চমেৱ. সো চ এৱং মনসি কৰোতি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৱা ইমে সত্তা এতং দুক্খং অনুভৱন্তী’’তি, অথস্স ‘‘ইদং নাম কত্ৱা’’তি তংকম্মাৰম্মণং ঞাণং উপ্পজ্জতি. তথা উপৰি দেৱলোকাভিমুখং আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা নন্দনৱনমিস্সকৱনফাৰুসকৱনাদীসু সত্তে পস্সতি দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱমানে, ইদম্পি দস্সনং দিব্বচক্খুঞাণকিচ্চমেৱ. সো এৱং মনসি কৰোতি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৱা ইমে সত্তা এতং সম্পত্তিং অনুভৱন্তী’’তি? অথস্স ‘‘ইদং নাম কত্ৱা’’তি তংকম্মাৰম্মণং ঞাণং উপ্পজ্জতি, ইদং যথাকম্মূপগঞাণং নাম. ইমস্স ৱিসুং পৰিকম্মং নাম নত্থি. যথা চিমস্স, এৱং অনাগতংসঞাণস্সপি. দিব্বচক্খুপাদকানেৱ হি ইমানি দিব্বচক্খুনা সহেৱ ইজ্ঝন্তি. কাযদুচ্চৰিতেনাতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. ইধ ৱিজ্জাতি দিব্বচক্খুঞাণৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি সত্তানং চুতিপটিসন্ধিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
ততিযৱাৰে ৱিজ্জাতি অৰহত্তমগ্গঞাণৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি চতুসচ্চপ্পটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. এৱং খোতিআদি নিগমনং.
গাথাসু অযং সঙ্খেপত্থো – যো যথাৱুত্তং পুব্বেনিৱাসং অৱেতি অৱগচ্ছতি, ৱুত্তনযেন পাকটং কত্ৱা জানাতি. ‘‘যোৱেদী’’তিপি পাঠো, যো অৱেদি ৱিদিতং কত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. ছব্বীসতিদেৱলোকসঙ্খাতং সগ্গং চতুব্বিধং অপাযঞ্চ ৱুত্তনযেনেৱ দিব্বচক্খুনা পস্সতি. অথোতি ততো পৰং জাতিক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং নিব্বানমেৱ ৱা পত্তো অধিগতো. ততো এৱ অভিঞ্ঞা অভিৱিসিট্ঠায মগ্গপঞ্ঞায জানিতব্বং চতুসচ্চধম্মং জানিত্ৱা কিচ্চৱোসানেন ৱোসিতো নিট্ঠানপ্পত্তো. মোনেয্যধম্মসমন্নাগমেন মুনি, খীণাসৱো যস্মা এতাহি যথাৱুত্তাহি তীহি ৱিজ্জাহি সমন্নাগতত্তা ততো ততিযৱিজ্জায সব্বথা বাহিতপাপত্তা চ তেৱিজ্জো ব্ৰাহ্মণো নাম হোতি. তস্মা তমেৱ অহং তেৱিজ্জং ব্ৰাহ্মণং ৱদামি, অঞ্ঞং পন লপিতলাপনং যজুআদিমন্তপদানং অজ্ঝাপনপৰং তেৱিজ্জং ব্ৰাহ্মণং ন ৱদামি, তেৱিজ্জোতি তং ন কথেমীতি.
ইতি ইমস্মিং ৱগ্গে দুতিযসুত্তে ৱট্টং কথিতং, পঞ্চমঅট্ঠমদসমসুত্তেসু ৱিৱট্টং কথিতং, ইতৰেসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.
দসমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চমৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পৰমত্থদীপনিযা খুদ্দকনিকায-অট্ঠকথায
ইতিৱুত্তকস্স তিকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.