১. অগ্গপ্পসাদসুত্তৱণ্ণনা

৯০. পঞ্চমৱগ্গস্স পঠমে অগ্গপ্পসাদাতি এত্থ অযং অগ্গসদ্দো আদিকোটিকোট্ঠাসসেট্ঠেসু দিস্সতি. তথা হেস ‘‘অজ্জতগ্গে, সম্ম দোৱাৰিক, আৱৰামি দ্ৱাৰং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীনং (ম. নি. ২.৭০). অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি (দী. নি. ১.২৫০; পাৰা. ১৫) চ আদীসু আদিম্হি দিস্সতি. ‘‘তেনেৱ অঙ্গুলগ্গেন তং অঙ্গুলগ্গং পৰামসেয্য (কথা. ৪৪১). উচ্ছগ্গং ৱেড়গ্গ’’ন্তি চ আদীসু কোটিযং. ‘‘অম্বিলগ্গং ৱা মধুৰগ্গং ৱা তিত্তকগ্গং ৱা (সং. নি. ৫.৩৭৪). অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিহাৰগ্গেন ৱা পৰিৱেণগ্গেন ৱা ভাজেতু’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩১৮) চ আদীসু কোট্ঠাসে. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অগ্গো চ সেট্ঠো চ উত্তমো চ পৱৰো চ (অ. নি. ৪.৯৫). অগ্গোহমস্মি লোকস্সা’’তি চ আদীসু (দী. নি. ২.৩১; ম. নি. ৩.২০৭) সেট্ঠে. স্ৱাযমিধাপি সেট্ঠেযেৱ দট্ঠব্বো. তস্মা অগ্গেসু সেট্ঠেসু পসাদা, অগ্গভূতা সেট্ঠভূতা ৱা পসাদা অগ্গপ্পসাদাতি অত্থো.

পুৰিমস্মিঞ্চ অত্থে অগ্গসদ্দেন বুদ্ধাদিৰতনত্তযং ৱুচ্চতি. তেসু ভগৱা তাৱ অসদিসট্ঠেন, গুণৱিসিট্ঠট্ঠেন, অসমসমট্ঠেন চ অগ্গো. সো হি মহাভিনীহাৰং দসন্নং পাৰমীনং পৱিচযঞ্চ আদিং কত্ৱা তেহি বোধিসম্ভাৰগুণেহি চেৱ বুদ্ধগুণেহি চ সেসজনেহি অসদিসোতি অসদিসট্ঠেন অগ্গো. যে চস্স গুণা মহাকৰুণাদযো, তে সেসসত্তানং গুণেহি ৱিসিট্ঠাতি গুণৱিসিট্ঠট্ঠেনপি সব্বসত্তুত্তমতায অগ্গো. যে পন পুৰিমকা সম্মাসম্বুদ্ধা সব্বসত্তেহি অসমা, তেহি সদ্ধিং অযমেৱ ৰূপকাযগুণেহি চেৱ ধম্মকাযগুণেহি চ সমোতি অসমসমট্ঠেনপি অগ্গো. তথা দুল্লভপাতুভাৱতো অচ্ছৰিযমনুস্সভাৱতো বহুজনহিতসুখাৱহতো অদুতিযঅসহাযাদিভাৱতো চ ভগৱা লোকে অগ্গোতি ৱুচ্চতি. যথাহ –

‘‘একপুগ্গলস্স, ভিক্খৱে, পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, কতমস্স একপুগ্গলস্স? তথাগতস্স অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অচ্ছৰিযমনুস্সো.

‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি বহুজন…পে… সম্মাসম্বুদ্ধো.

‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৱে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি, অদুতিযো অসহাযো অপ্পটিমো অপ্পটিসমো অপ্পটিভাগো অপ্পটিপুগ্গলো অসমো অসমসমো দ্ৱিপদানং অগ্গো. কতমো একপুগ্গলো? তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৭০-১৭২, ১৭৪).

ধম্মসঙ্ঘাপি অঞ্ঞধম্মসঙ্ঘেহি অসদিসট্ঠেন ৱিসিট্ঠগুণতায দুল্লভপাতুভাৱাদিনা চ অগ্গা. তথা হি তেসং স্ৱাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণৱিসেসেহি অঞ্ঞধম্মসঙ্ঘা সদিসা অপ্পতৰনিহীনা ৱা নত্থি, কুতো সেট্ঠা. সযমেৱ চ পন তেহি ৱিসিট্ঠগুণতায সেট্ঠা. তথা দুল্লভুপ্পাদঅচ্ছৰিযভাৱবহুজনহিতসুখাৱহা অদুতিযঅসহাযাদিসভাৱা চ তে. যদগ্গেন হি ভগৱা দুল্লভপাতুভাৱো, তদগ্গেন ধম্মসঙ্ঘাপীতি. অচ্ছৰিযাদিভাৱেপি এসেৱ নযো. এৱং অগ্গেসু সেট্ঠেসু উত্তমেসু পৱৰেসু গুণৱিসিট্ঠেসু পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা.

দুতিযস্মিং পন অত্থে যথাৱুত্তেসু অগ্গেসু বুদ্ধাদীসু উপ্পত্তিযা অগ্গভূতা পসাদা অগ্গপ্পসাদা. যে পন অৰিযমগ্গেন আগতা অৱেচ্চপ্পসাদা, তে একন্তেনেৱ অগ্গভূতা পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা. যথাহ ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতী’’তিআদি (সং. নি. ৫.১০২৭). অগ্গৱিপাকত্তাপি চেতে অগ্গপ্পসাদা. ৱুত্তঞ্হি ‘‘অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৱিপাকো’’তি.

যাৱতাতি যত্তকা. সত্তাতি পাণিনো. অপদাতি অপাদকা. দ্ৱিপদাতি দ্ৱিপাদকা. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ৱা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৱিকপ্পত্থো. যথা ‘‘অনুপ্পন্নো ৱা কামাসৱো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো ৱা কামাসৱো পৱড্ঢতী’’তি (ম. নি. ১.১৭) এত্থ অনুপ্পন্নো চ উপ্পন্নো চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহাযা’’তি (ম. নি. ১.৪০২; সং. নি. ২.১২) এত্থ ভূতানঞ্চ সম্ভৱেসীনঞ্চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা মিথুভেদতো ৱা’’তি (দী. নি. ২.১৫২; উদা. ৭৬; মহাৱ. ২৮৬) এত্থ অগ্গিতো চ উদকতো চ মিথুভেদতো চাতি অত্থো, এৱং ‘‘অপদা ৱা…পে… অগ্গমক্খাযতী’’তি এত্থাপি অপদা চ দ্ৱিপদা চাতি সম্পিণ্ডনৱসেন অত্থো দট্ঠব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৱিকপ্পত্থো’’তি.

ৰূপিনোতি ৰূপৱন্তো. ন ৰূপিনোতি অৰূপিনো. সঞ্ঞিনোতি সঞ্ঞাৱন্তো. ন সঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞিনো. নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো নাম ভৱগ্গপৰিযাপন্না. এত্তাৱতা চ কামভৱো, ৰূপভৱো, অৰূপভৱো, একৱোকাৰভৱো, চতুৱোকাৰভৱো, পঞ্চৱোকাৰভৱো, সঞ্ঞীভৱো, অসঞ্ঞীভৱো, নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীভৱোতি নৱৱিধেপি ভৱে সত্তে অনৱসেসতো পৰিযাদিযিত্ৱা দস্সেসি ধম্মৰাজা. এত্থ হি ৰূপিগ্গহণেন কামভৱো ৰূপভৱো পঞ্চৱোকাৰভৱো একৱোকাৰভৱো চ দস্সিতো, অৰূপিগ্গহণেন অৰূপভৱো চতুৱোকাৰভৱো চ দস্সিতো. সঞ্ঞীভৱাদযো পন সৰূপেনেৱ দস্সিতা. অপদাদিগ্গহণেন কামভৱপঞ্চৱোকাৰভৱসঞ্ঞীভৱানং একদেসো দস্সিতোতি.

কস্মা পনেত্থ যথা অদুতিযসুত্তে ‘‘দ্ৱিপদানং অগ্গো’’তি দ্ৱিপদানং গহণমেৱ অকত্ৱা অপদাদিগ্গহণং কতন্তি? ৱুচ্চতে – অদুতিযসুত্তে তাৱ সেট্ঠতৰৱসেন দ্ৱিপদগ্গহণমেৱ কতং. ইমস্মিঞ্হি লোকে সেট্ঠো নাম উপ্পজ্জমানো অপদচতুপ্পদবহুপ্পদেসু ন উপ্পজ্জতি, দ্ৱিপদেসুযেৱ উপ্পজ্জতি. কতৰেসু দ্ৱিপদেসু? মনুস্সেসু চেৱ দেৱেসু চ. মনুস্সেসু উপ্পজ্জমানো সকললোকং ৱসে ৱত্তেতুং সমত্থো বুদ্ধো হুত্ৱা উপ্পজ্জতি. অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযং পন ‘‘তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতুং ৱসে ৱত্তেতুং সমত্থো’’তি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৭৪) ৱুত্তং. দেৱেসু উপ্পজ্জমানো দসসহস্সিলোকধাতুং ৱসে ৱত্তনকো মহাব্ৰহ্মা হুত্ৱা উপ্পজ্জতি, সো তস্স কপ্পিযকাৰকো ৱা আৰামিকো ৱা সম্পজ্জতি. ইতি ততোপি সেট্ঠতৰৱসেনেস ‘‘দ্ৱিপদানং অগ্গো’’তি তত্থ ৱুত্তো, ইধ পন অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন এৱং ৱুত্তং. যাৱত্তকা হি সত্তা অত্তভাৱপৰিযাপন্না অপদা ৱা…পে… নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিনো ৱা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতীতি. নিদ্ধাৰণে চেতং সামিৱচনং, মকাৰো পদসন্ধিকৰো. অগ্গো অক্খাযতীতি পদৱিভাগো.

অগ্গো ৱিপাকো হোতীতি অগ্গে সম্মাসম্বুদ্ধে পসন্নানং যো পসাদো, সো অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো কোটিভূতো ৱা, তস্মা তস্স ৱিপাকোপি অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো কোটিভূতো উড়াৰতমো পণীততমো হোতি. সো পন পসাদো দুৱিধো লোকিযলোকুত্তৰভেদতো. তেসু লোকিযস্স তাৱ –

‘‘যে কেচি বুদ্ধং সৰণং গতাসে, ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;

পহায মানুসং দেহং, দেৱকাযং পৰিপূৰেস্সন্তি. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘বুদ্ধোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৱতি যা পীতি;

ৱৰমেৱ হি সা পীতি, কসিণেনপি জম্বুদীপস্স.

‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতৰী ৰথা;

সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;

একস্স পদৱীতিহাৰস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং’’. (সং. নি. ১.২৪২; চূড়ৱ. ৩০৫);

‘‘সাধু খো, দেৱানমিন্দ, বুদ্ধং সৰণগমনং হোতি, বুদ্ধং সৰণগমনহেতু খো, দেৱানমিন্দ, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি – দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৱণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি ৰূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি ৰসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৱমাদীনং সুত্তপদানং ৱসেন পসাদস্স ফলৱিসেসযোগো ৱেদিতব্বো. তস্মা সো অপাযদুক্খৱিনিৱত্তনেন সদ্ধিং সম্পত্তিভৱেসু সুখৱিপাকদাযকোতি দট্ঠব্বো. লোকুত্তৰো পন সামঞ্ঞফলৱিপাকদাযকো ৱট্টদুক্খৱিনিৱত্তকো চ. সব্বোপি চাযং পসাদো পৰম্পৰায ৱট্টদুক্খং ৱিনিৱত্তেতিযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকো অত্তনো সদ্ধং অনুস্সৰতি, নেৱস্স তস্মিং সমযে ৰাগপৰিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, ন দোসপৰিযুট্ঠিতং, ন মোহপৰিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, উজুগতমেৱস্স তস্মিং সমযে চিত্তং হোতি. উজুগতচিত্তস্স পামোজ্জং জাযতি, পমুদিতস্স পীতি জাযতি…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি (অ. নি. ৬.১০; ২৬).

ধম্মাতি সভাৱধম্মা. সঙ্খতাতি সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতাতি সঙ্খতা, সপ্পচ্চযধম্মা. হেতূহি পচ্চযেহি চ ন কেহিচি কতাতি অসঙ্খতা, অপ্পচ্চযনিব্বানং. সঙ্খতানং পটিযোগিভাৱেন ‘‘অসঙ্খতা’’তি পুথুৱচনং. ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতীতি তেসং সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং যো ৱিৰাগসঙ্খাতো অসঙ্খতধম্মো, সো সভাৱেনেৱ সণ্হসুখুমভাৱতো সন্ততৰপণীততৰভাৱতো গম্ভীৰাদিভাৱতো মদনিম্মদনাদিভাৱতো চ অগ্গং সেট্ঠং উত্তমং পৱৰন্তি ৱুচ্চতি. যদিদন্তি নিপাতো, যো অযন্তি অত্থো. মদনিম্মদনোতিআদীনি সব্বানি নিব্বানৱেৱচনানিযেৱ. তথা হি তং আগম্ম মানমদপুৰিসমদাদিকো সব্বো মদো নিম্মদীযতি পমদ্দীযতি, কামপিপাসাদিকা সব্বা পিপাসা ৱিনীযতি, কামালযাদিকা সব্বেপি আলযা সমুগ্ঘাতীযন্তি, সব্বেপি কম্মৱট্টকিলেসৱট্টৱিপাকৱট্টা উপচ্ছিজ্জন্তি, অট্ঠসতভেদা সব্বাপি তণ্হা খীযতি, সব্বেপি কিলেসা ৱিৰজ্জন্তি, সব্বং দুক্খং নিৰুজ্ঝতি, তস্মা মদনিম্মদনো…পে… নিৰোধোতি ৱুচ্চতি. যা পনেসা তণ্হা ভৱেন ভৱং, ফলেন কম্মং ৱিনতি সংসিব্বতীতি কত্ৱা ৱানন্তি ৱুচ্চতি. তং ৱানং এত্থ নত্থি, এতস্মিং ৱা অধিগতে অৰিযপুগ্গলস্স ন হোতীতি নিব্বানং.

অগ্গো ৱিপাকো হোতীতি এত্থাপি –

‘‘যে কেচি ধম্মং সৰণং গতাসে…পে…. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘ধম্মোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৱতি যা পীতি…পে….

‘‘সাধু খো, দেৱানমিন্দ, ধম্মং সৰণগমনং হোতি. ধম্মং সৰণগমনহেতু খো, দেৱানমিন্দ, এৱমিধেকচ্চে…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৱমাদীনং সুত্তপদানং ৱসেন ধম্মে পসাদস্স ফলৱিসেসযোগো ৱেদিতব্বো. এৱমেত্থ অসঙ্খতধম্মৱসেনেৱ অগ্গভাৱো আগতো, সব্বসঙ্খতনিস্সৰণদস্সনত্থং অৰিযমগ্গৱসেনপি অযমত্থো লব্ভতেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪).

‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি চ. (ধ. প. ২৭৩).

সঙ্ঘা ৱা গণা ৱাতি জনসমূহসঙ্খাতা যাৱতা লোকে সঙ্ঘা ৱা গণা ৱা. তথাগতসাৱকসঙ্ঘোতি অট্ঠঅৰিযপুগ্গলসমূহসঙ্খাতো দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতো তথাগতস্স সাৱকসঙ্ঘো. তেসং অগ্গমক্খাযতীতি অত্তনো সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিআদিগুণৱিসেসেন তেসং সঙ্ঘানং অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো পৱৰোতি ৱুচ্চতি. যদিদন্তি যানি ইমানি. চত্তাৰি পুৰিসযুগানীতি যুগড়ৱসেন পঠমমগ্গট্ঠো পঠমফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগড়ং, যাৱ চতুত্থমগ্গট্ঠো চতুত্থফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগড়ন্তি এৱং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি. অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলাতি পুৰিসপুগ্গলৱসেন একো পঠমমগ্গট্ঠো একো পঠমফলট্ঠোতি ইমিনা নযেন অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা. এত্থ চ পুৰিসোতি ৱা পুগ্গলোতি ৱা একত্থানি এতানি পদানি, ৱেনেয্যৱসেন পনেৱং ৱুত্তং. এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘোতি যানিমানি যুগৱসেন চত্তাৰি পুৰিসযুগানি, পাটেক্কতো অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা, এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো.

আহুনেয্যোতিআদীসু আনেত্ৱা হুনিতব্বন্তি আহুনং, দূৰতোপি আগন্ত্ৱা সীলৱন্তেসু দাতব্বন্তি অত্থো. চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৱচনং. মহপ্ফলভাৱকৰণতো তং আহুনং পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি আহুনেয্যো. অথ ৱা দূৰতোপি আগন্ত্ৱা সব্বং সাপতেয্যম্পি এত্থ হুনিতব্বং, সক্কাদীনম্পি আহৱনং অৰহতীতি ৱা আহৱনীযো. যো চাযং ব্ৰাহ্মণানং আহৱনীযো নাম অগ্গি, যত্থ হুতং মহপ্ফলন্তি তেসং লদ্ধি, সো চে হুতস্স মহপ্ফলতায আহৱনীযো, সঙ্ঘোৱ আহৱনীযো. সঙ্ঘে হুতঞ্হি মহপ্ফলং হোতি. যথাহ –

‘‘যো চ ৱস্সসতং জন্তু, অগ্গিং পৰিচৰে ৱনে;

একঞ্চ ভাৱিতত্তানং, মুহুত্তমপি পূজযে;

সা এৱ পূজনা সেয্যো, যঞ্চে ৱস্সসতং হুত’’ন্তি. (ধ. প. ১০৭);

তযিদং নিকাযন্তৰে ‘‘আহৱনীযো’’তি পদং ইধ ‘‘আহুনেয্যো’’তি ইমিনা পদেন অত্থতো একং, ব্যঞ্জনতো পন কিঞ্চিমত্তমেৱ নানং, তস্মা এৱমত্থৱণ্ণনা কতা.

পাহুনেয্যোতি এত্থ পন পাহুনং ৱুচ্চতি দিসাৱিদিসতো আগতানং পিযমনাপানং ঞাতিমিত্তানং অত্থায সক্কাৰেন পটিযত্তং আগন্তুকদানং, তম্পি ঠপেত্ৱা তে তথাৰূপে পাহুনকে সঙ্ঘস্সেৱ দাতুং যুত্তং. তথা হেস একবুদ্ধন্তৰেপি দিস্সতি অব্বোকিণ্ণঞ্চ. অযং পনেত্থ পদত্থো – ‘‘পিযমনাপত্তকৰেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো’’তি এৱং পাহুনমস্স দাতুং যুত্তং, পাহুনঞ্চ পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি পাহুনেয্যো. যেসং পন পাহৱনীযোতি পাড়ি, তেসং যস্মা সঙ্ঘো পুব্বকাৰং অৰহতি, তস্মা সঙ্ঘো সব্বপঠমং আনেত্ৱা এত্থ হুনিতব্বন্তি পাহৱনীযো, সব্বপ্পকাৰেন ৱা আহৱনং অৰহতীতি পাহৱনীযো. স্ৱাযমিধ তেনেৱ অত্থেন পাহুনেয্যোতি ৱুচ্চতি.

‘‘দক্খিণা’’তি পৰলোকং সদ্দহিত্ৱা দাতব্বদানং, তং দক্খিণং অৰহতি দক্খিণায ৱা হিতো মহপ্ফলভাৱকৰণেন ৱিসোধনতোতি দক্খিণেয্যো. উভো হত্থে সিৰসি পতিট্ঠপেত্ৱা সব্বলোকেন কৰিযমানং অঞ্জলিকম্মং অৰহতীতি অঞ্জলিকৰণীযো. অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি সব্বলোকস্স অসদিসং পুঞ্ঞৱিৰূহনট্ঠানং. যথা হি ৰত্তসালীনং ৱা যৱানং ৱা ৱিৰূহনট্ঠানং ‘‘ৰত্তসালিক্খেত্তং যৱক্খেত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱং সঙ্ঘো সদেৱকস্স লোকস্স পুঞ্ঞৱিৰূহনট্ঠানং. সঙ্ঘং নিস্সায হি লোকস্স নানপ্পকাৰহিতসুখনিব্বত্তকানি পুঞ্ঞানি ৱিৰূহন্তি, তস্মা সঙ্ঘো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. ইধাপি –

‘‘যে কেচি সঙ্ঘং সৰণং গতাসে…পে…. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘সঙ্ঘোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৱতি যা পীতি…পে…’’.

‘‘সাধু খো, দেৱানমিন্দ, সঙ্ঘং সৰণগমনং হোতি, সঙ্ঘং সৰণগমনহেতু খো দেৱানমিন্দ…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

আদীনং সুত্তপদানং ৱসেন সঙ্ঘে পসাদস্স ফলৱিসেসযোগো, তেনস্স অগ্গতা অগ্গৱিপাকতা চ ৱেদিতব্বা. তথা অনুত্তৰিযপটিলাভো সত্তমভৱাদিতো পট্ঠায ৱট্টদুক্খসমুচ্ছেদো অনুত্তৰসুখাধিগমোতি এৱমাদিউড়াৰফলনিপ্ফাদনৱসেন অগ্গৱিপাকতা ৱেদিতব্বা.

গাথাসু অগ্গতোতি অগ্গে ৰতনত্তযে, অগ্গভাৱতো ৱা পসন্নানং. অগ্গং ধম্মন্তি অগ্গসভাৱং বুদ্ধসুবুদ্ধতং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিং ৰতনত্তযস্স অনঞ্ঞসাধাৰণং উত্তমসভাৱং, দসবলাদিস্ৱাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণসভাৱং ৱা ৱিজানতং ৱিজানন্তানং. এৱং সাধাৰণতো অগ্গপ্পসাদৱত্থুং দস্সেত্ৱা ইদানি অসাধাৰণতো তং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘অগ্গে বুদ্ধে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পসন্নানন্তি অৱেচ্চপ্পসাদেন ইতৰপ্পসাদেন চ পসন্নানং অধিমুত্তানং. ৱিৰাগূপসমেতি ৱিৰাগে উপসমে চ, সব্বস্স ৰাগস্স সব্বেসং কিলেসানং অচ্চন্তৱিৰাগহেতুভূতে অচ্চন্তউপসমহেতুভূতে চাতি অত্থো. সুখেতি ৱট্টদুক্খক্খযভাৱেন সঙ্খাৰূপসমসুখভাৱেন চ সুখে.

অগ্গস্মিং দানং দদতন্তি অগ্গে ৰতনত্তযে দানং দেন্তানং দেয্যধম্মং পৰিচ্চজন্তানং. তত্থ ধৰমানং ভগৱন্তং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা পৰিনিব্বুতঞ্চ ভগৱন্তং উদ্দিস্স ধাতুচেতিযাদিকে উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা বুদ্ধে দানং দদন্তি নাম. ‘‘ধম্মং পূজেস্সামা’’তি ধম্মধৰে পুগ্গলে চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা ধম্মঞ্চ চিৰট্ঠিতিকং কৰোন্তা ধম্মে দানং দদন্তি নাম. তথা অৰিযসঙ্ঘং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্কৰোন্তা তং উদ্দিস্স ইতৰস্মিম্পি তথা পটিপজ্জন্তা সঙ্ঘে দানং দদন্তি নাম. অগ্গং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি এৱং ৰতনত্তযে পসন্নেন চেতসা উড়াৰং পৰিচ্চাগং উড়াৰঞ্চ পূজাসক্কাৰং পৱত্তেন্তানং দিৱসে দিৱসে অগ্গং উড়াৰং কুসলং উপচীযতি. ইদানি তস্স পুঞ্ঞস্স অগ্গৱিপাকতায অগ্গভাৱং দস্সেতুং ‘‘অগ্গং আযূ’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অগ্গং আযূতি দিব্বং ৱা মানুসং ৱা অগ্গং উড়াৰতমং আযু. পৱড্ঢতীতি উপৰূপৰি ব্ৰূহতি. ৱণ্ণোতি ৰূপসম্পদা. যসোতি পৰিৱাৰসম্পদা. কিত্তীতি থুতিঘোসো. সুখন্তি কাযিকং চেতসিকঞ্চ সুখং. বলন্তি কাযবলং ঞাণবলঞ্চ.

অগ্গস্স দাতাতি অগ্গস্স ৰতনত্তযস্স দাতা, অথ ৱা অগ্গস্স দেয্যধম্মস্স দানং উড়াৰং কত্ৱা তত্থ পুঞ্ঞং পৱত্তেতা. অগ্গধম্মসমাহিতোতি অগ্গেন পসাদধম্মেন দানাদিধম্মেন চ সমাহিতো সমন্নাগতো অচলপ্পসাদযুত্তো, তস্স ৱা ৱিপাকভূতেহি বহুজনস্স পিযমনাপতাদিধম্মেহি যুত্তো. অগ্গপ্পত্তো পমোদতীতি যত্থ যত্থ সত্তনিকাযে উপ্পন্নো, তত্থ তত্থ অগ্গভাৱং সেট্ঠভাৱং অধিগতো, অগ্গভাৱং ৱা লোকুত্তৰমগ্গফলং অধিগতো পমোদতি অভিৰমতি পৰিতুস্সতীতি.

পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.