৪. পঞ্চপুব্বনিমিত্তসুত্তৱণ্ণনা
৮৩. চতুত্থে যদাতি যস্মিং কালে. দেৱোতি উপপত্তিদেৱো. তযো হি দেৱা – সম্মুতিদেৱা, উপপত্তিদেৱা, ৱিসুদ্ধিদেৱাতি. তেসু সম্মুতিদেৱা নাম ৰাজানো খত্তিযা. উপপত্তিদেৱা নাম চাতুমহাৰাজিকতো পট্ঠায তদুপৰিদেৱা. ৱিসুদ্ধিদেৱা নাম খীণাসৱা. ইধ পন কামাৱচৰদেৱো অধিপ্পেতো. তেন ৱুত্তং ‘‘দেৱোতি উপপত্তিদেৱো’’তি. দেৱকাযাতি দেৱসমূহতো, দেৱট্ঠানতো ৱা, দেৱলোকতোতি অত্থো. সমূহনিৱাসৱাচকো হি অযং কাযসদ্দো. চৱনধম্মোতি মৰণধম্মো, আযুক্খযেন ৱা পুঞ্ঞক্খযেন ৱা উপট্ঠিতমৰণোতি অত্থো.
পঞ্চস্স পুব্বনিমিত্তানি পাতুভৱন্তীতি অস্স উপট্ঠিতমৰণস্স দেৱপুত্তস্স পঞ্চ মৰণস্স পুব্বনিমিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, পকাসানি ৱা হোন্তি. মালা মিলাযন্তীতি তেন পিড়ন্ধিতমালা মজ্ঝন্হিকসমযে আতপে খিত্তা ৱিয মিলাতা ৱিহতসোভা হোন্তি.
ৱত্থানি কিলিস্সন্তীতি সৰদসমযে ৱিগতৱলাহকে আকাসে অব্ভুস্সক্কমানবালসূৰিযসদিসপ্পভানি নানাৱিৰাগৱণ্ণানি তেন নিৱত্থপাৰুতৱত্থানি তং খণংযেৱ কদ্দমে খিপিত্ৱা মদ্দিতানি ৱিয ৱিহতপ্পভানি মলিনানি হোন্তি.
কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তীতি সুপৰিসুদ্ধজাতিমণি ৱিয সুসিক্খিতসিপ্পাচৰিযৰচিতসুৱণ্ণপটিমা ৱিয চ পুব্বে সেদমলজল্লিকাৰহিতসৰীৰস্স তস্মিং খণে উভোহি কচ্ছেহি সেদধাৰা সন্দন্তি পগ্ঘৰন্তি. ন কেৱলঞ্চ কচ্ছেহিযেৱ, সকলসৰীৰতোপি পনস্স সেদজলকণ্ণিকা মুচ্চতিযেৱ, যেন আমুত্তমুত্তাজালগৱচ্ছিতো ৱিয তস্স কাযো হোতি.
কাযে দুব্বণ্ণিযং ওক্কমতীতি পুব্বে পটিসন্ধিতো পট্ঠায যথানুভাৱং একযোজনং দ্ৱিযোজনং যাৱ দ্ৱাদসযোজনমত্তম্পি পদেসং আভায ফৰিত্ৱা ৱিজ্জোতমানো কাযো হোতি খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদিৱিৰহিতো, ন সীতং ন উণ্হং উপঘাতকং, দেৱধীতা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয হোতি, দেৱপুত্তো ৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকো ৱিয, তং খণংযেৱ নিপ্পভে নিত্তেজে কাযে ৱিৰূপভাৱো অনুপৱিসতি সণ্ঠাতি.
সকে দেৱো দেৱাসনে নাভিৰমতীতি অত্তনো অচ্ছৰাগণেহি সদ্ধিং কীড়নপৰিচৰণকদিব্বাসনে ন ৰমতি, ন চিত্তস্সাদং লভতি. তস্স কিৰ মনুস্সগণনায সত্তহি দিৱসেহি মৰণং ভৱিস্সতীতি ইমানি পুব্বনিমিত্তানি পাতুভৱন্তি. সো তেসং উপ্পত্তিযা ‘‘এৱৰূপায নাম সম্পত্তিযা ৱিনা ভৱিস্সামী’’তি বলৱসোকাভিভূতো হোতি. তেনস্স কাযে মহাপৰিড়াহো উপ্পজ্জতি, তেন সব্বতো গত্তেহি সেদা মুচ্চন্তি. চিৰতৰং কালং অপৰিচিতদুক্খো তং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো একচ্চো ‘‘দয্হামি দয্হামী’’তি কন্দন্তো পৰিদেৱন্তো কত্থচি অস্সাদং অলভন্তো ৱিজপ্পন্তো ৱিলপন্তো তহিং তহিং আহিণ্ডতি. একচ্চো সতিং উপট্ঠপেত্ৱা কাযৱাচাহি ৱিকাৰং অকৰোন্তোপি পিযৱিপ্পযোগদুক্খং অসহন্তো ৱিহঞ্ঞমানো ৱিচৰতি.
ইমানি পন পুব্বনিমিত্তানি যথা লোকে মহাপুঞ্ঞানং ৰাজৰাজমহামত্তাদীনংযেৱ উক্কাপাতভূমিচালচন্দগ্গাহাদীনি নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং; এৱমেৱ মহেসক্খদেৱানংযেৱ পঞ্ঞাযতি. উপ্পন্নানি চ তানি ‘‘ইমানি মৰণস্স পুব্বনিমিত্তানি নামা’’তি কেচি দেৱা জানন্তি, ন সব্বে. তত্থ যো মন্দেন কুসলকম্মেন নিব্বত্তো, সো ‘‘ইদানি কো জানাতি, ‘কুহিং নিব্বত্তিস্সামী’’’তি ভাযতি. যো পন মহাপুঞ্ঞো, সো ‘‘বহুং মযা দানং দিন্নং, সীলং ৰক্খিতং, পুঞ্ঞং উপচিতং, ইতো চুতস্স মে সুগতিযেৱ পাটিকঙ্খা’’তি ন ভাযতি ন ৱিকম্পতি. এৱং উপট্ঠিতপুব্বনিমিত্তং পন তং গহেত্ৱা দেৱতা নন্দনৱনং পৱেসেন্তি সব্বদেৱলোকেসু নন্দনৱনং অত্থিযেৱ.
তীহি ৱাচাহি অনুমোদেন্তীতি ইদানি ৱুচ্চমানেহি তীহি ৱচনেহি অনুমোদেন্তি, মোদং পমোদং উপ্পাদেন্তি, অস্সাসেন্তি, অভিৱদনৱসেন ৱা তংখণানুৰূপং পমোদং কৰোন্তি. কেচি পন ‘‘অনুমোদেন্তী’’তি পদস্স ‘‘ওৱদন্তী’’তি ৱদন্তি. ইতোতি দেৱলোকতো. ভোতি আলপনং. সুগতিন্তি সুন্দৰগতিং, মনুস্সলোকং সন্ধায ৱদন্তি. গচ্ছাতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন উপেহি.
এৱং ৱুত্তেতি এৱং তদা তেহি দেৱেহি তস্স ‘‘ইতো ভো সুগতিং গচ্ছা’’তিআদিনা ৱত্তব্বৱচনে ভগৱতা ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো নামগোত্তেন অপাকটো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো অনুসন্ধিকুসলো একো ভিক্খু ‘‘এতে সুগতিআদযো ভগৱতা অৱিসেসতো ৱুত্তা অৱিভূতা, হন্দ তে ৱিভূততৰে কাৰাপেস্সামী’’তি এতং ‘‘কিংনু খো, ভন্তে’’তিআদিৱচনং অৱোচ. সদ্ধাদিগুণৱিসেসপটিলাভকাৰণতো দেৱূপপত্তিহেতুতো চ মনুস্সত্তং দেৱানং অভিসম্মতন্তি আহ ‘‘মনুস্সত্তং খো ভিক্খু দেৱানং সুগতিগমনসঙ্খাত’’ন্তি.
সুগতিগমনসঙ্খাতন্তি ‘‘সুগতিগমন’’ন্তি সম্মা কথিতং, ৱণ্ণিতং থোমিতন্তি অত্থো. যং মনুস্সভূতোতি এত্থ যন্তি কিৰিযাপৰামসনং, তেন পটিলভতীতি এত্থ পটিলভনকিৰিযা আমসীযতি, যো সদ্ধাপটিলাভোতি অত্থো. মনুস্সভূতোতি মনুস্সেসু উপ্পন্নো, মনুস্সভাৱং ৱা পত্তো. যস্মা দেৱলোকে উপ্পন্নানং তথাগতস্স ধম্মদেসনা যেভুয্যেন দুল্লভা সৱনায, ন তথা মনুস্সানং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মনুস্সভূতো’’তি. তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযেতি তথাগতেন ভগৱতা দেসিতে সিক্খত্তযসঙ্গহে সাসনে. তঞ্হি ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মো চ, আসযানুৰূপং ৱিনেয্যানং ৱিনযনতো ৱিনযো চাতি ধম্মৱিনযো, উপনিস্সযসম্পত্তিযা ৱা ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং অপ্পৰজক্খজাতিকং ৱিনেতীতি ধম্মৱিনযো. ধম্মেনেৱ ৱা ৱিনযো, ন দণ্ডসত্থেহীতি ধম্মৱিনযো, ধম্মযুত্তো ৱা ৱিনযোতি ধম্মৱিনযো, ধম্মায ৱা সহ মগ্গফলনিব্বানায ৱিনযোতি ধম্মৱিনযো, মহাকৰুণাসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাদিধম্মতো ৱা পৱত্তো ৱিনযোতি ধম্মৱিনযো. ধম্মো ৱা ভগৱা ধম্মভূতো ধম্মকাযো ধম্মস্সামী, তস্স ধম্মস্স ৱিনযো, ন তক্কিযানন্তি ধম্মৱিনযো, ধম্মে ৱা মগ্গফলে নিপ্ফাদেতব্বৱিসযভূতে ৱা পৱত্তো ৱিনযোতি ধম্মৱিনযোতি ৱুচ্চতি. তস্মিং ধম্মৱিনযে.
সদ্ধং পটিলভতীতি ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তিআদিনা সদ্ধং উপ্পাদেতি. সদ্ধো হি ইমস্মিং ধম্মৱিনযে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানো দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থে আৰাধেস্সতি. সুলদ্ধলাভসঙ্খাতন্তি এত্থ যথা হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণখেত্তৱত্থাদিলাভো সত্তানং উপভোগসুখং আৱহতি, খুপ্পিপাসাদিদুক্খং পটিবাহতি, ধনদালিদ্দিযং ৱূপসমেতি, মুত্তাদিৰতনপটিলাভহেতু হোতি, লোকসন্ততিঞ্চ আৱহতি; এৱং লোকিযলোকুত্তৰা সদ্ধাপি যথাসম্ভৱং লোকিযলোকুত্তৰং ৱিপাকসুখমাৱহতি, সদ্ধাধুৰেন পটিপন্নানং জাতিজৰাদিদুক্খং পটিবাহতি, গুণদালিদ্দিযং ৱূপসমেতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গাদিৰতনপটিলাভহেতু হোতি, লোকসন্ততিঞ্চ আৱহতি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, যসো ভোগসমপ্পিতো;
যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থেৱ পূজিতো’’তি. (ধ. প. ৩০৩);
এৱং সদ্ধাপটিলাভস্স সুলদ্ধলাভতা ৱেদিতব্বা. যস্মা পনাযং সদ্ধাপটিলাভো অনুগামিকো অনঞ্ঞসাধাৰণো সব্বসম্পত্তিহেতু, লোকিযস্স চ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিধনলাভস্স কাৰণং. সদ্ধোযেৱ হি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা উড়াৰুড়াৰৱিত্তূপকৰণানি অধিগচ্ছতি, তেহি চ অত্তনো পৰেসঞ্চ অত্থমেৱ সম্পাদেতি. অস্সদ্ধস্স পন তানি অনত্থাৱহানি হোন্তি, ইধ চেৱ সম্পৰাযে চাতি, এৱম্পি সদ্ধায সুলদ্ধলাভতা ৱেদিতব্বা. তথা হি –
‘‘সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্যং’’. (সং. নি. ১.৭৯).
‘‘সদ্ধা দুতিযা পুৰিসস্স হোতী’’তি চ. (সং. নি. ১.৩৬, ৫৯).
‘‘সদ্ধীধ ৱিত্তং পুৰিসস্স সেট্ঠ’’ন্তি চ. (সং. নি. ১.৭৩; সু. নি. ১৮৪).
‘‘সদ্ধাহত্থো মহানাগো’’তি চ. (অ. নি. ৬.৪৩; থেৰগা. ৬৯৪).
‘‘সদ্ধা বীজং তপো ৱুট্ঠী’’তি চ. (সং. নি. ১.১৯৭; সু. নি. ৭৭).
‘‘সদ্ধেসিকো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো’’তি (অ. নি. ৭.৬৭) চ.
‘‘সদ্ধায তৰতি ওঘ’’ন্তি চ. (সং. নি. ১.২৪৬) –
অনেকেসু ঠানেসু অনেকেহি কাৰণেহি সদ্ধা সংৱণ্ণিতা.
ইদানি যায সদ্ধায সাসনে কুসলধম্মেসু সুপ্পতিট্ঠিতো নাম হোতি নিযামোক্কন্তিযা, তং সদ্ধং দস্সেতুং ‘‘সা খো পনস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অস্সাতি ইমস্স ভৱেয্যাতি অত্থো. নিৱিট্ঠাতি অভিনিৱিট্ঠা চিত্তসন্তানং অনুপৱিট্ঠা. মূলজাতাতি জাতমূলা. কিং পন সদ্ধায মূলং নাম? সদ্ধেয্যৱত্থুস্মিং ওকপ্পনহেতুভূতো উপাযমনসিকাৰো. অপিচ সপ্পুৰিসসেৱনা সদ্ধম্মস্সৱনং যোনিসোমনসিকাৰো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তীতি চত্তাৰি সোতাপত্তিযঙ্গানি মূলানি ৱেদিতব্বানি. পতিট্ঠিতাতি অৰিযমগ্গাধিগমেন কেনচি অকম্পনীযভাৱেন অৱট্ঠিতা. তেনেৱাহ ‘‘দড়্হা অসংহাৰিযা’’তি. দড়্হাতি থিৰা. অসংহাৰিযাতি কেনচি সংহৰিতুং ৱা হাপেতুং ৱা অপনেতুং ৱা অসক্কুণেয্যা. ইতি তে দেৱা তস্স সোতাপত্তিমগ্গসমধিগমং আসীসন্তা এৱং ৱদন্তি. অত্তনো দেৱলোকে কামসুখূপভোগাৰহমেৱ হি অৰিযপুগ্গলং তে ইচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘এহি, দেৱ, পুনপ্পুন’’ন্তি.
গাথাসু পুঞ্ঞক্খযমৰণম্পি জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদেনেৱ হোতীতি আহ ‘‘চৱতি আযুসঙ্খযা’’তি. অনুমোদতন্তি অনুমোদন্তানং. মনুস্সানং সহব্যতন্তি মনুস্সেহি সহভাৱং. সহ ব্যেতীতি সহব্যো, সহপৱত্তনকো, তস্স ভাৱো সহব্যতা. নিৱিট্ঠস্সাতি নিৱিট্ঠা ভৱেয্য. যাৱজীৱন্তি যাৱ জীৱিতপ্পৱত্তিযা, যাৱ পৰিনিব্বানাতি অত্থো.
অপ্পমাণন্তি সক্কচ্চং বহুং উড়াৰং বহুক্খত্তুঞ্চ কৰণৱসেন পমাণৰহিতং. নিৰূপধিন্তি কিলেসূপধিৰহিতং, সুৱিসুদ্ধং নিম্মলন্তি অত্থো. যস্মা পন তে দেৱা মহগ্গতকুসলং ন ইচ্ছন্তি কামলোকসমতিক্কমনতো, কামাৱচৰপুঞ্ঞমেৱ ইচ্ছন্তি, তস্মা এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো – ‘‘ইতো দেৱলোকতো চুতো মনুস্সেসু উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো কাযদুচ্চৰিতাদিং সব্বং দুচ্চৰিতং পহায কাযসুচৰিতাদিং সব্বং সুচৰিতং উড়াৰং ৱিপুলং উপচিনিত্ৱা অৰিযমগ্গেন আগতসদ্ধো ভৱাহী’’তি. যস্মা পন লোকুত্তৰেসু পঠমমগ্গং দুতিযমগ্গম্পি ৱা ইচ্ছন্তি অত্তনো দেৱলোকূপপত্তিযা অনতিৱত্তনতো, তস্মা তেসম্পি ৱসেন ‘‘অপ্পমাণং নিৰূপধি’’ন্তিপদানং অত্থো ৱেদিতব্বো – পমাণকৰানং দিট্ঠেকট্ঠওড়াৰিককামৰাগাদিকিলেসানং উপচ্ছেদেন অপ্পমাণং, সত্তমভৱতো ৱা উপ্পজ্জনাৰহস্স খন্ধূপধিস্স তংনিব্বত্তকঅভিসঙ্খাৰূপধিস্স তংতংমগ্গৱজ্ঝকিলেসূপধিস্স চ পহানেন তেসং অনিব্বত্তনতো নিৰুপধিসঙ্খাতনিব্বানসন্নিস্সিতত্তা চ নিৰুপধীতি.
এৱং অচ্চন্তমেৱ অপাযদ্ৱাৰপিধাযকং কম্মং দস্সেত্ৱা ইদানি সগ্গসম্পত্তিনিব্বত্তককম্মং দস্সেতুং ‘‘ততো ওপধিক’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ওপধিকন্তি উপধিৱেপক্কং অত্তভাৱসম্পত্তিযা চেৱ ভোগসম্পত্তিযা চ নিব্বত্তকন্তি অত্থো. উপধীতি হি অত্তভাৱো ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘সন্তেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি উপধিসম্পত্তিপটিবাহিতানি ন ৱিপচ্চন্তী’’তি (ৱিভ. ৮১০). কামগুণাপি. যথাহ ‘‘উপধীহি নৰস্স সোচনা’’তি (সং. নি. ১.১২; সু. নি. ৩৪). তত্ৰাযং ৱচনত্থো – উপধীযতি এত্থ সুখদুক্খন্তি উপধি, অত্তভাৱো কামগুণা চ. উপধিকৰণং সীলং এতস্স, উপধিং ৱা অৰহতীতি ওপধিকং, পুঞ্ঞং, তং বহুং উড়াৰং কত্ৱা. কথং? দানেন. দানঞ্হি ইতৰেহি সুকৰন্তি এৱং ৱুত্তং. দানেনাতি ৱা পদেন অভযদানম্পি ৱুত্তং, ন আমিসদানমেৱাতি সীলস্সাপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যস্মা পন তে দেৱা অসুৰকাযহানিং একন্তেনেৱ দেৱকাযপাৰিপূৰিঞ্চ ইচ্ছন্তি, তস্মা তস্স উপাযং দস্সেন্তা ‘‘অঞ্ঞেপি মচ্চে সদ্ধম্মে, ব্ৰহ্মচৰিযে নিৱেসযা’’তি ধম্মদানে নিযোজেন্তি. যদা ৱিদূতি যস্মিং কালে দেৱা দেৱং চৱন্তং ৱিদূ ৱিজানেয্যুং, তদা ইমায যথাৱুত্তায অনুকম্পায দুক্খাপনযনকম্যতায ‘‘দেৱ, ইমে দেৱকাযে পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৱসেন এহি আগচ্ছাহী’’তি চ অনুমোদেন্তীতি.
চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.