১. পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

৬০. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনীতি পুজ্জভৱফলং নিব্বত্তেন্তি, অত্তনো সন্তানং পুনন্তীতি ৱা পুঞ্ঞানি, পুঞ্ঞানি চ তানি হেতুপচ্চযেহি কত্তব্বতো কিৰিযা চাতি পুঞ্ঞকিৰিযা. তা এৱ চ তেসং তেসং আনিসংসানং ৱত্থুভাৱতো পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. দানমযন্তি অনুপচ্ছিন্নভৱমূলস্স অনুগ্গহৱসেন পূজাৱসেন ৱা অত্তনো দেয্যধম্মস্স পৰেসং পৰিচ্চাগচেতনা দীযতি এতাযাতি দানং, দানমেৱ দানমযং. চীৱৰাদীসু হি চতূসু পচ্চযেসু অন্নাদীসু ৱা দসসু দানৱত্থূসু ৰূপাদীসু ৱা ছসু আৰম্মণেসু তং তং দেন্তস্স তেসং উপ্পাদনতো পট্ঠায পুব্বভাগে পৰিচ্চাগকালে পচ্ছা সোমনস্সচিত্তেন অনুস্সৰণে চাতি তীসু কালেসু ৱুত্তনযেন পৱত্তচেতনা দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু নাম.

সীলমযন্তি নিচ্চসীলউপোসথনিযমাদিৱসেন পঞ্চ, অট্ঠ, দস ৱা সীলানি সমাদিযন্তস্স সীলপূৰণত্থং পব্বজিস্সামীতি ৱিহাৰং গচ্ছন্তস্স পব্বজন্তস্স মনোৰথং মত্থকং পাপেত্ৱা ‘‘পব্বজিতো ৱতম্হি সাধু সুট্ঠূ’’তি আৱজ্জেন্তস্স সদ্ধায পাতিমোক্খং পৰিপূৰেন্তস্স পঞ্ঞায চীৱৰাদিকে পচ্চৱেক্খন্তস্স সতিযা আপাথগতেসু ৰূপাদীসু চক্খুদ্ৱাৰাদীনি সংৱৰন্তস্স ৱীৰিযেন আজীৱং সোধেন্তস্স চ পৱত্তা চেতনা সীলতীতি সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু নাম.

তথা পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.৪৮) ৱুত্তেন ৱিপস্সনামগ্গেন চক্খুং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সন্তস্স সোতং, ঘানং, জিৱ্হং, কাযং, মনং. ৰূপে…পে… ধম্মে, চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং. চক্খুসম্ফস্সং…পে… মনোসম্ফস্সং, চক্খুসম্ফস্সজং ৱেদনং…পে… মনোসম্ফস্সজং ৱেদনং. ৰূপসঞ্ঞং…পে… ধম্মসঞ্ঞং. জৰামৰণং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সন্তস্স যা চেতনা, যা চ পথৱীকসিণাদীসু অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু পৱত্তা ঝানচেতনা, যা চ অনৱজ্জেসু কম্মাযতনসিপ্পাযতনৱিজ্জাট্ঠানেসু পৰিচযমনসিকাৰাদিৱসেন পৱত্তা চেতনা, সব্বা ভাৱেতি এতাযাতি ভাৱনামযং ৱুত্তনযেন পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু চাতি.

একমেকঞ্চেত্থ যথাৰহং পুব্বভাগতো পট্ঠায কাযেন কৰোন্তস্স কাযকম্মং হোতি, তদত্থং ৱাচং নিচ্ছাৰেন্তস্স ৱচীকম্মং, কাযঙ্গং ৱাচঙ্গঞ্চ অচোপেত্ৱা মনসা চিন্তেন্তস্স মনোকম্মং. অন্নাদীনি দেন্তস্স চাপি ‘‘অন্নদানাদীনি দেমী’’তি ৱা দানপাৰমিং আৱজ্জেত্ৱা ৱা দানকালে দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি. ৱত্তসীসে ঠত্ৱা দদতো সীলমযং, খযতো ৱযতো কম্মতো সম্মসনং পট্ঠপেত্ৱা দদতো ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি.

অপৰানিপি সত্ত পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি – অপচিতিসহগতং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱেয্যাৱচ্চসহগতং পত্তিঅনুপ্পদানং অব্ভনুমোদনং দেসনামযং সৱনমযং দিট্ঠিজুগতং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূতি. সৰণগমনম্পি হি দিট্ঠিজুগতেনেৱ সঙ্গয্হতি. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং পৰতো আৱি ভৱিস্সতি.

তত্থ ৱুড্ঢতৰং দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনপত্তচীৱৰপটিগ্গহণাভিৱাদনমগ্গসম্পদানাদিৱসেন অপচাযনসহগতং ৱেদিতব্বং. ৱুড্ঢতৰানং ৱত্তপটিপত্তিকৰণৱসেন, গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠং ভিক্খুং দিস্ৱা পত্তং গহেত্ৱা গামে ভিক্খং সম্পাদেত্ৱা উপসংহৰণৱসেন ‘‘গচ্ছ ভিক্খূনং পত্তং আহৰা’’তি সুত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা পত্তাহৰণাদিৱসেন চ ৱেয্যাৱচ্চসহগতং ৱেদিতব্বং. চত্তাৰো পচ্চযে দত্ৱা পুপ্ফগন্ধাদীহি ৰতনত্তযস্স পূজং কত্ৱা অঞ্ঞং ৱা তাদিসং পুঞ্ঞং কত্ৱা ‘‘সব্বসত্তানং পত্তি হোতূ’’তি পৰিণামৱসেন পত্তিঅনুপ্পদানং ৱেদিতব্বং. তথা পৰেহি দিন্নায পত্তিযা কেৱলং ৱা পৰেহি কতং পুঞ্ঞং ‘‘সাধু, সুট্ঠূ’’তি অনুমোদনৱসেন অব্ভনুমোদনং ৱেদিতব্বং. অত্তনো পগুণধম্মং অপচ্চাসীসন্তো হিতজ্ঝাসযেন পৰেসং দেসেতি – ইদং দেসনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু নাম. যং পন একো ‘‘এৱং মং ধম্মকথিকোতি জানিস্সন্তী’’তি ইচ্ছায ঠত্ৱা লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতো ধম্মং দেসেতি, তং ন মহপ্ফলং হোতি. ‘‘অদ্ধা অযং অত্তহিতপৰহিতানং পটিপজ্জনূপাযো’’তি যোনিসোমনসিকাৰপুৰেচাৰিকহিতফৰণেন মুদুচিত্তেন ধম্মং সুণাতি, ইদং সৱনমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি. যং পনেকো ‘‘ইতি মং সদ্ধোতি জানিস্সন্তী’’তি সুণাতি, তং ন মহপ্ফলং হোতি. দিট্ঠিযা উজুগমনং দিট্ঠিজুগতং, ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তস্স সম্মাদস্সনস্স এতং অধিৱচনং. ইদঞ্হি পুব্বভাগে ৱা পচ্ছাভাগে ৱা ঞাণৱিপ্পযুত্তম্পি উজুকৰণকালে ঞাণসম্পযুত্তমেৱ হোতি. অপৰে পনাহু ‘‘ৱিজাননপজাননৱসেন দস্সনং দিট্ঠি কুসলঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং কম্মস্সকতাঞাণাদি চ সম্মাদস্সন’’ন্তি. তত্থ কুসলেন ৱিঞ্ঞাণেন ঞাণস্স অনুপ্পাদেপি অত্তনা কতপুঞ্ঞানুস্সৰণৱণ্ণাৰহৱণ্ণনাদীনং সঙ্গহো, কম্মস্সকতাঞাণেন কম্মপথসম্মাদিট্ঠিযা. ইতৰং পন দিট্ঠিজুগতং সব্বেসং নিযমলক্খণং. যঞ্হি কিঞ্চি পুঞ্ঞং কৰোন্তস্স দিট্ঠিযা উজুভাৱেনেৱ তং মহপ্ফলং হোতি.

ইমেসং পন সত্তন্নং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং পুৰিমেহি তীহি দানমযাদীহি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূহি সঙ্গহো. তত্থ হি অপচাযনৱেয্যাৱচ্চানি সীলমযে, পত্তিঅনুপ্পদানঅব্ভনুমোদনানি দানমযে, ধম্মদেসনাসৱনানি ভাৱনামযে, দিট্ঠিজুগতং তীসুপি. তেনাহ ভগৱা –

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. কতমানি তীণি? দানমযং…পে… ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূ’’তি (অ. নি. ৮.৩৬).

এত্থ চ অট্ঠন্নং কামাৱচৰকুসলচেতনানং ৱসেন তিণ্ণম্পি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং পৱত্তি হোতি. যথা হি পগুণং ধম্মং পৰিৱত্তেন্তস্স একচ্চে অনুসন্ধিং অসল্লক্খেন্তস্সেৱ গচ্ছন্তি, এৱং পগুণং সমথৱিপস্সনাভাৱনং অনুযুঞ্জন্তস্স অন্তৰন্তৰা ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেনাপি মনসিকাৰো পৱত্ততি. সব্বং তং পন মহগ্গতকুসলচেতনানং ৱসেন ভাৱনামযমেৱ পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি, ন ইতৰানি. গাথায অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.

পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.