২. দুতিযৱগ্গো

১. পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

৬০. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনীতি পুজ্জভৱফলং নিব্বত্তেন্তি, অত্তনো সন্তানং পুনন্তীতি ৱা পুঞ্ঞানি, পুঞ্ঞানি চ তানি হেতুপচ্চযেহি কত্তব্বতো কিৰিযা চাতি পুঞ্ঞকিৰিযা. তা এৱ চ তেসং তেসং আনিসংসানং ৱত্থুভাৱতো পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. দানমযন্তি অনুপচ্ছিন্নভৱমূলস্স অনুগ্গহৱসেন পূজাৱসেন ৱা অত্তনো দেয্যধম্মস্স পৰেসং পৰিচ্চাগচেতনা দীযতি এতাযাতি দানং, দানমেৱ দানমযং. চীৱৰাদীসু হি চতূসু পচ্চযেসু অন্নাদীসু ৱা দসসু দানৱত্থূসু ৰূপাদীসু ৱা ছসু আৰম্মণেসু তং তং দেন্তস্স তেসং উপ্পাদনতো পট্ঠায পুব্বভাগে পৰিচ্চাগকালে পচ্ছা সোমনস্সচিত্তেন অনুস্সৰণে চাতি তীসু কালেসু ৱুত্তনযেন পৱত্তচেতনা দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু নাম.

সীলমযন্তি নিচ্চসীলউপোসথনিযমাদিৱসেন পঞ্চ, অট্ঠ, দস ৱা সীলানি সমাদিযন্তস্স সীলপূৰণত্থং পব্বজিস্সামীতি ৱিহাৰং গচ্ছন্তস্স পব্বজন্তস্স মনোৰথং মত্থকং পাপেত্ৱা ‘‘পব্বজিতো ৱতম্হি সাধু সুট্ঠূ’’তি আৱজ্জেন্তস্স সদ্ধায পাতিমোক্খং পৰিপূৰেন্তস্স পঞ্ঞায চীৱৰাদিকে পচ্চৱেক্খন্তস্স সতিযা আপাথগতেসু ৰূপাদীসু চক্খুদ্ৱাৰাদীনি সংৱৰন্তস্স ৱীৰিযেন আজীৱং সোধেন্তস্স চ পৱত্তা চেতনা সীলতীতি সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু নাম.

তথা পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.৪৮) ৱুত্তেন ৱিপস্সনামগ্গেন চক্খুং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সন্তস্স সোতং, ঘানং, জিৱ্হং, কাযং, মনং. ৰূপে…পে… ধম্মে, চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং. চক্খুসম্ফস্সং…পে… মনোসম্ফস্সং, চক্খুসম্ফস্সজং ৱেদনং…পে… মনোসম্ফস্সজং ৱেদনং. ৰূপসঞ্ঞং…পে… ধম্মসঞ্ঞং. জৰামৰণং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সন্তস্স যা চেতনা, যা চ পথৱীকসিণাদীসু অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু পৱত্তা ঝানচেতনা, যা চ অনৱজ্জেসু কম্মাযতনসিপ্পাযতনৱিজ্জাট্ঠানেসু পৰিচযমনসিকাৰাদিৱসেন পৱত্তা চেতনা, সব্বা ভাৱেতি এতাযাতি ভাৱনামযং ৱুত্তনযেন পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু চাতি.

একমেকঞ্চেত্থ যথাৰহং পুব্বভাগতো পট্ঠায কাযেন কৰোন্তস্স কাযকম্মং হোতি, তদত্থং ৱাচং নিচ্ছাৰেন্তস্স ৱচীকম্মং, কাযঙ্গং ৱাচঙ্গঞ্চ অচোপেত্ৱা মনসা চিন্তেন্তস্স মনোকম্মং. অন্নাদীনি দেন্তস্স চাপি ‘‘অন্নদানাদীনি দেমী’’তি ৱা দানপাৰমিং আৱজ্জেত্ৱা ৱা দানকালে দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি. ৱত্তসীসে ঠত্ৱা দদতো সীলমযং, খযতো ৱযতো কম্মতো সম্মসনং পট্ঠপেত্ৱা দদতো ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি.

অপৰানিপি সত্ত পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি – অপচিতিসহগতং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱেয্যাৱচ্চসহগতং পত্তিঅনুপ্পদানং অব্ভনুমোদনং দেসনামযং সৱনমযং দিট্ঠিজুগতং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূতি. সৰণগমনম্পি হি দিট্ঠিজুগতেনেৱ সঙ্গয্হতি. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং পৰতো আৱি ভৱিস্সতি.

তত্থ ৱুড্ঢতৰং দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনপত্তচীৱৰপটিগ্গহণাভিৱাদনমগ্গসম্পদানাদিৱসেন অপচাযনসহগতং ৱেদিতব্বং. ৱুড্ঢতৰানং ৱত্তপটিপত্তিকৰণৱসেন, গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠং ভিক্খুং দিস্ৱা পত্তং গহেত্ৱা গামে ভিক্খং সম্পাদেত্ৱা উপসংহৰণৱসেন ‘‘গচ্ছ ভিক্খূনং পত্তং আহৰা’’তি সুত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা পত্তাহৰণাদিৱসেন চ ৱেয্যাৱচ্চসহগতং ৱেদিতব্বং. চত্তাৰো পচ্চযে দত্ৱা পুপ্ফগন্ধাদীহি ৰতনত্তযস্স পূজং কত্ৱা অঞ্ঞং ৱা তাদিসং পুঞ্ঞং কত্ৱা ‘‘সব্বসত্তানং পত্তি হোতূ’’তি পৰিণামৱসেন পত্তিঅনুপ্পদানং ৱেদিতব্বং. তথা পৰেহি দিন্নায পত্তিযা কেৱলং ৱা পৰেহি কতং পুঞ্ঞং ‘‘সাধু, সুট্ঠূ’’তি অনুমোদনৱসেন অব্ভনুমোদনং ৱেদিতব্বং. অত্তনো পগুণধম্মং অপচ্চাসীসন্তো হিতজ্ঝাসযেন পৰেসং দেসেতি – ইদং দেসনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু নাম. যং পন একো ‘‘এৱং মং ধম্মকথিকোতি জানিস্সন্তী’’তি ইচ্ছায ঠত্ৱা লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতো ধম্মং দেসেতি, তং ন মহপ্ফলং হোতি. ‘‘অদ্ধা অযং অত্তহিতপৰহিতানং পটিপজ্জনূপাযো’’তি যোনিসোমনসিকাৰপুৰেচাৰিকহিতফৰণেন মুদুচিত্তেন ধম্মং সুণাতি, ইদং সৱনমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি. যং পনেকো ‘‘ইতি মং সদ্ধোতি জানিস্সন্তী’’তি সুণাতি, তং ন মহপ্ফলং হোতি. দিট্ঠিযা উজুগমনং দিট্ঠিজুগতং, ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তস্স সম্মাদস্সনস্স এতং অধিৱচনং. ইদঞ্হি পুব্বভাগে ৱা পচ্ছাভাগে ৱা ঞাণৱিপ্পযুত্তম্পি উজুকৰণকালে ঞাণসম্পযুত্তমেৱ হোতি. অপৰে পনাহু ‘‘ৱিজাননপজাননৱসেন দস্সনং দিট্ঠি কুসলঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং কম্মস্সকতাঞাণাদি চ সম্মাদস্সন’’ন্তি. তত্থ কুসলেন ৱিঞ্ঞাণেন ঞাণস্স অনুপ্পাদেপি অত্তনা কতপুঞ্ঞানুস্সৰণৱণ্ণাৰহৱণ্ণনাদীনং সঙ্গহো, কম্মস্সকতাঞাণেন কম্মপথসম্মাদিট্ঠিযা. ইতৰং পন দিট্ঠিজুগতং সব্বেসং নিযমলক্খণং. যঞ্হি কিঞ্চি পুঞ্ঞং কৰোন্তস্স দিট্ঠিযা উজুভাৱেনেৱ তং মহপ্ফলং হোতি.

ইমেসং পন সত্তন্নং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং পুৰিমেহি তীহি দানমযাদীহি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূহি সঙ্গহো. তত্থ হি অপচাযনৱেয্যাৱচ্চানি সীলমযে, পত্তিঅনুপ্পদানঅব্ভনুমোদনানি দানমযে, ধম্মদেসনাসৱনানি ভাৱনামযে, দিট্ঠিজুগতং তীসুপি. তেনাহ ভগৱা –

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. কতমানি তীণি? দানমযং…পে… ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূ’’তি (অ. নি. ৮.৩৬).

এত্থ চ অট্ঠন্নং কামাৱচৰকুসলচেতনানং ৱসেন তিণ্ণম্পি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং পৱত্তি হোতি. যথা হি পগুণং ধম্মং পৰিৱত্তেন্তস্স একচ্চে অনুসন্ধিং অসল্লক্খেন্তস্সেৱ গচ্ছন্তি, এৱং পগুণং সমথৱিপস্সনাভাৱনং অনুযুঞ্জন্তস্স অন্তৰন্তৰা ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেনাপি মনসিকাৰো পৱত্ততি. সব্বং তং পন মহগ্গতকুসলচেতনানং ৱসেন ভাৱনামযমেৱ পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু হোতি, ন ইতৰানি. গাথায অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.

পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. চক্খুসুত্তৱণ্ণনা

৬১. দুতিযে চক্খূনীতি চক্খন্তীতি চক্খূনি, সমৱিসমং আচিক্খন্তানি ৱিয পৱত্তন্তীতি অত্থো. অথ ৱা চক্খনট্ঠেন চক্খূনি. কিমিদং চক্খনং নাম? অস্সাদনং, তথা হি ৱদন্তি ‘‘মধুং চক্খতি ব্যঞ্জনং চক্খতী’’তি ইমানি চ আৰম্মণৰসং অনুভৱন্তানি অস্সাদেন্তানি ৱিয হোন্তীতি চক্খনট্ঠেন চক্খূনি. তানি পন সঙ্খেপতো দ্ৱে চক্খূনি – ঞাণচক্খু, মংসচক্খু চাতি. তেসু মংসচক্খু হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. ঞাণচক্খু দিব্বচক্খু, পঞ্ঞাচক্খূতি ইধ দ্ৱিধা কত্ৱা ৱুত্তং.

তত্থ দিব্বচক্খূতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দেৱতানঞ্হি সুচৰিতকম্মনিব্বত্তং পিত্তসেম্হৰুহিৰাদীহি অপলিবুদ্ধং উপক্কিলেসৱিমুত্ততায দূৰেপি আৰম্মণগ্গহণসমত্থং দিব্বং পসাদচক্খু হোতি. ইদঞ্চাপি ৱীৰিযভাৱনাবলনিব্বত্তং ঞাণচক্খু তাদিসমেৱাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং, দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনো চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তা আলোকপৰিগ্গহেন মহাজুতিকত্তা. তিৰোকুট্টাদিগতৰূপদস্সনেন মহাগতিকত্তাপি দিব্বং. তং সব্বং সদ্দসত্থানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. দস্সনট্ঠেন চক্খুকিচ্চকৰণেন চক্খুমিৱাতিপি চক্খু, দিব্বঞ্চ তং চক্খু চাতি দিব্বচক্খু.

পজানাতীতি পঞ্ঞা. কিং পজানাতি? চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদিনা. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘পজানাতীতি খো, আৱুসো, তস্মা পঞ্ঞাতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চ পজানাতি? ইদং দুক্খ’’ন্তিআদি (ম. নি. ১.৪৪৯).

অট্ঠকথাযং পন ‘‘পঞ্ঞাপনৱসেন পঞ্ঞা. কিন্তি পঞ্ঞাপেতি? অনিচ্চন্তি পঞ্ঞাপেতি, দুক্খন্তি পঞ্ঞাপেতি, অনত্তাতি পঞ্ঞাপেতী’’তি ৱুত্তং. সা পনাযং লক্খণাদিতো যথাসভাৱপটিৱেধলক্খণা, অক্খলিতপটিৱেধলক্খণা ৱা কুসলিস্সাসখিত্তউসুপটিৱেধো ৱিয, ৱিসযোভাসনৰসা পদীপো ৱিয, অসম্মোহপচ্চুপট্ঠানা অৰঞ্ঞগতসুদেসকো ৱিয. ৱিসেসতো পনেত্থ আসৱক্খযঞাণসঙ্খাতা পঞ্ঞা চতুসচ্চদস্সনট্ঠেন পঞ্ঞাচক্খূতি অধিপ্পেতা. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদী’’তি (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৫).

এতেসু চ মংসচক্খু পৰিত্তং, দিব্বচক্খু মহগ্গতং, ইতৰং অপ্পমাণং. মংসচক্খু ৰূপং, ইতৰানি অৰূপানি. মংসচক্খু দিব্বচক্খু চ লোকিযানি সাসৱানি ৰূপৱিসযানি, ইতৰং লোকুত্তৰং অনাসৱং চতুসচ্চৱিসযং. মংসচক্খু অব্যাকতং, দিব্বচক্খু সিযা কুসলং সিযা অব্যাকতং, তথা পঞ্ঞাচক্খু. মংসচক্খু কামাৱচৰং, দিব্বচক্খু ৰূপাৱচৰং, ইতৰং লোকুত্তৰন্তি এৱমাদি ৱিভাগা ৱেদিতব্বা.

গাথাসু অনুত্তৰন্তি পঞ্ঞাচক্খুং সন্ধায ৱুত্তং. তঞ্হি আসৱক্খযঞাণভাৱতো অনুত্তৰং. অক্খাসি পুৰিসুত্তমোতি পুৰিসানং উত্তমো অগ্গো সম্মাসম্বুদ্ধো দেসেসি. উপ্পাদোতি মংসচক্খুস্স পৱত্তি. মগ্গোতি উপাযো, দিব্বচক্খুস্স কাৰণং. পকতিচক্খুমতো এৱ হি দিব্বচক্খু উপ্পজ্জতি, যস্মা কসিণালোকং ৱড্ঢেত্ৱা দিব্বচক্খুঞাণস্স উপ্পাদনং, সো চ কসিণমণ্ডলে উগ্গহনিমিত্তেন ৱিনা নত্থীতি. যতোতি যদা. ঞাণন্তি আসৱক্খযঞাণং. তেনেৱাহ ‘‘পঞ্ঞাচক্খু অনুত্তৰ’’ন্তি. যস্স চক্খুস্স পটিলাভাতি যস্স অৰিযস্স পঞ্ঞাচক্খুস্স উপ্পত্তিযা ভাৱনায সব্বস্মা ৱট্টদুক্খতো পমুচ্চতি পৰিমুচ্চতীতি.

দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ইন্দ্ৰিযসুত্তৱণ্ণনা

৬২. ততিযে ইন্দ্ৰিযানীতি অধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্ৰিযানি. যানি হি সহজাতধম্মেসু ইস্সৰা ৱিয হুত্ৱা তেহি অনুৱত্তিতব্বানি, তানি ইন্দ্ৰিযানি নাম. অপিচ ইন্দো ভগৱা ধম্মিস্সৰো পৰমেন চিত্তিস্সৰিযেন সমন্নাগতো. তেন ইন্দেন সব্বপঠমং দিট্ঠত্তা অধিগতত্তা পৰেসঞ্চ দিট্ঠত্তা দেসিতত্তা ৱিহিতত্তা গোচৰভাৱনাসেৱনাহি দিট্ঠত্তা চ ইন্দ্ৰিযানি. ইন্দং ৱা মগ্গাধিগমস্স উপনিস্সযভূতং পুঞ্ঞকম্মং, তস্স লিঙ্গানীতিপি ইন্দ্ৰিযানি. অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযন্তি ‘‘অনমতগ্গে সংসাৰে অনঞ্ঞাতং অনধিগতং অমতপদং চতুসচ্চধম্মমেৱ ৱা জানিস্সামী’’তি পটিপন্নস্স ইমিনা পুব্বভাগেন উপ্পন্নং ইন্দ্ৰিযং, সোতাপত্তিমগ্গপঞ্ঞাযেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি আজাননইন্দ্ৰিযং. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – আজানাতি পঠমমগ্গঞাণেন দিট্ঠমৰিযাদং অনতিক্কমিত্ৱাৱ জানাতীতি অঞ্ঞা. যথেৱ হি পঠমমগ্গপঞ্ঞা দুক্খাদীসু পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন পৱত্ততি, তথেৱ অযম্পি পৱত্ততীতি অঞ্ঞা চ সা যথাৱুত্তেনট্ঠেন ইন্দ্ৰিযং চাতি অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. আজাননট্ঠেনেৱ অঞ্ঞস্স ৱা অৰিযপুগ্গলস্স ইন্দ্ৰিযন্তি অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, সোতাপত্তিফলতো পট্ঠায ছসু ঠানেসু ঞাণস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযন্তি অঞ্ঞাতাৱিনো চতূসু সচ্চেসু নিট্ঠিতঞাণকিচ্চস্স খীণাসৱস্স উপ্পজ্জনতো ইন্দ্ৰিযট্ঠসম্ভৱতো চ অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং. এত্থ চ পঠমপচ্ছিমানি পঠমমগ্গচতুত্থফলৱসেন একট্ঠানিকানি, ইতৰং ইতৰমগ্গফলৱসেন ছট্ঠানিকন্তি ৱেদিতব্বং.

গাথাসু সিক্খমানস্সাতি অধিসীলসিক্খাদযো সিক্খমানস্স ভাৱেন্তস্স. উজুমগ্গানুসাৰিনোতি উজুমগ্গো ৱুচ্চতি অৰিযমগ্গো, অন্তদ্ৱযৱিৱজ্জিতত্তা তস্স অনুস্সৰণতো উজুমগ্গানুসাৰিনো, পটিপাটিযা মগ্গে উপ্পাদেন্তস্সাতি অত্থো. খযস্মিন্তি অনৱসেসকিলেসানং খেপনতো খযসঙ্খাতে অগ্গমগ্গে ঞাণং পঠমং পুৰেযেৱ উপ্পজ্জতি. ততো অঞ্ঞা অনন্তৰাতি ততো মগ্গঞাণতো অনন্তৰা অৰহত্তং উপ্পজ্জতি. অথ ৱা উজুমগ্গানুসাৰিনোতি লীনুদ্ধচ্চপতিট্ঠানাযূহনাদিকে ৱজ্জেত্ৱা সমথৱিপস্সনং যুগনদ্ধং কত্ৱা ভাৱনাৱসেন পৱত্তং পুব্বভাগমগ্গং অনুস্সৰন্তস্স অনুগচ্ছন্তস্স পটিপজ্জন্তস্স গোত্ৰভুঞাণানন্তৰং দিট্ঠেকট্ঠানং কিলেসানং খেপনতো খযস্মিং সোতাপত্তিমগ্গে পঠমং ঞাণং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি. ততো অঞ্ঞা অনন্তৰাতি ততো পঠমঞাণতো অনন্তৰা অনন্তৰতো পট্ঠায যাৱ অগ্গমগ্গা অঞ্ঞা অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি.

ততো অঞ্ঞা ৱিমুত্তস্সাতি ততো অঞ্ঞা অঞ্ঞিন্দ্ৰিযতো পচ্ছা অৰহত্তমগ্গঞাণানন্তৰা অৰহত্তফলেন পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযেন ৱিমুত্তস্স. ঞাণং ৱে হোতি তাদিনোতি অৰহত্তফলুপ্পত্তিতো উত্তৰকালে ইট্ঠানিট্ঠাদীসু তাদিলক্খণপ্পত্তস্স খীণাসৱস্স পচ্চৱেক্খণঞাণং উপ্পজ্জতি. কথং উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তী’’তি. তস্স অকুপ্পভাৱস্স কাৰণং দস্সেতি ‘‘ভৱসংযোজনক্খযা’’তি.

ইদানি তাদিসং খীণাসৱং থোমেন্তো ‘‘স ৱে ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো’’তি ততিযং গাথমাহ. তত্থ ইন্দ্ৰিযসম্পন্নোতি যথাৱুত্তেহি তীহি লোকুত্তৰিন্দ্ৰিযেহি সমন্নাগতো, সুদ্ধেহিপি ৱা পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধেহি সদ্ধাদীহি ইন্দ্ৰিযেহি সমন্নাগতো পৰিপুণ্ণো, ততো এৱ চক্খাদীহি সুট্ঠু ৱূপসন্তেহি নিব্বিসেৱনেহি ইন্দ্ৰিযেহি সমন্নাগতো. তেনাহ ‘‘সন্তো’’তি, সব্বকিলেসপৰিড়াহৱূপসমেন উপসন্তোতি অত্থো. সন্তিপদে ৰতোতি নিব্বানে অভিৰতো অধিমুত্তো. এত্থ চ ‘‘ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো’’তি এতেন ভাৱিতমগ্গতা, পৰিঞ্ঞাতক্খন্ধতা চস্স দস্সিতা. ‘‘সন্তো’’তি এতেন পহীনকিলেসতা, ‘‘সন্তিপদে ৰতো’’তি এতেন সচ্ছিকতনিৰোধতাতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অদ্ধাসুত্তৱণ্ণনা

৬৩. চতুত্থে অদ্ধাতি কালা. অতীতো অদ্ধাতিআদীসু দ্ৱে পৰিযাযা – সুত্তন্তপৰিযাযো, অভিধম্মপৰিযাযো চ. তত্থ সুত্তন্তপৰিযাযেন পটিসন্ধিতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম, চুতিতো পচ্ছা অনাগতো অদ্ধা নাম, সহ চুতিপটিসন্ধীহি তদনন্তৰং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. অভিধম্মপৰিযাযেন উপ্পাদো, ঠিতি, ভঙ্গোতি ইমে তযো খণে পত্ৱা নিৰুদ্ধধম্মা অতীতো অদ্ধা নাম, তযোপি খণে অসম্পত্তা অনাগতো অদ্ধা নাম, খণত্তযসমঙ্গিনো পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম.

অপৰো নযো – অযঞ্হি অতীতাদিৱিভাগো অদ্ধাসন্ততিসমযখণৱসেন চতুধা ৱেদিতব্বো. তেসু অদ্ধাৱিভাগো ৱুত্তো. সন্ততিৱসেন সভাগা একউতুসমুট্ঠানা, একাহাৰসমুট্ঠানা চ পুব্বাপৰিযৱসেন ৱত্তমানাপি পচ্চুপ্পন্না. ততো পুব্বে ৱিসভাগউতুআহাৰসমুট্ঠানা অতীতা পচ্ছা অনাগতা. চিত্তজা একৱীথিএকজৱনএকসমাপত্তিসমুট্ঠানা পচ্চুপ্পন্না নাম, ততো পুব্বে অতীতা, পচ্ছা অনাগতা. কম্মসমুট্ঠানানং পাটিযেক্কং সন্ততিৱসেন অতীতাদিভেদো নত্থি, তেসংযেৱ পন উতুআহাৰচিত্তসমুট্ঠানানং উপত্থম্ভকৱসেন তস্স অতীতাদিভাৱো ৱেদিতব্বো. সমযৱসেন একমুহুত্তপুব্বণ্হসাযন্হৰত্তিদিৱাদীসু সমযেসু সন্তানৱসেন পৱত্তমানা তংতংসমযে পচ্চুপ্পন্না নাম, ততো পুব্বে অতীতা, পচ্ছা অনাগতা. অযং তাৱ ৰূপধম্মেসু নযো. অৰূপধম্মেসু পন খণৱসেন উপ্পাদাদিক্খণত্তযপৰিযাপন্না পচ্চুপ্পন্না, ততো পুব্বে অতীতা, পচ্ছা অনাগতা. অপিচ অতিক্কন্তহেতুপচ্চযকিচ্চা অতীতা, নিট্ঠিতহেতুকিচ্চা অনিট্ঠিতপচ্চযকিচ্চা পচ্চুপ্পন্না, উভযকিচ্চং অসম্পত্তা অনাগতা. অত্তনো ৱা কিচ্চক্খণে পচ্চুপ্পন্না, ততো পুব্বে অতীতা, পচ্ছা অনাগতা. এত্থ চ খণাদিকথাৱ নিপ্পৰিযাযা, সেসা পৰিযাযা. অযঞ্হি অতীতাদিভেদো নাম ধম্মানং হোতি, ন কালস্স. অতীতাদিভেদে পন ধম্মে উপাদায পৰমত্থতো অৱিজ্জমানোপি কালো ইধ তেনেৱ ৱোহাৰেন অতীতোতিআদিনা ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

গাথাসু অক্খেয্যসঞ্ঞিনোতি এত্থ অক্খাযতি, কথীযতি, পঞ্ঞাপীযতীতি অক্খেয্যং, কথাৱত্থু, অত্থতো ৰূপাদযো পঞ্চক্খন্ধা. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অতীতং ৱা অদ্ধানং আৰব্ভ কথং কথেয্য, অনাগতং ৱা…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৱা অদ্ধানং আৰব্ভ কথং কথেয্যা’’তি (দী. নি. ৩.৩০৫).

তথা –

‘‘যং, ভিক্খৱে, ৰূপং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং, ‘অহোসী’তি তস্স সঙ্খা, ‘অহোসী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ‘অহোসী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি; ন তস্স সঙ্খা অত্থীতি, ন তস্স সঙ্খা ভৱিস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৬২) –

এৱং ৱুত্তেন নিৰুত্তিপথসুত্তেনপি এত্থ অত্থো দীপেতব্বো. এৱং কথাৱত্থুভাৱেন অক্খেয্যসঙ্খাতে খন্ধপঞ্চকে অহন্তি চ মমন্তি চ দেৱোতি চ মনুস্সোতি চ ইত্থীতি চ পুৰিসোতি চ আদিনা পৱত্তসঞ্ঞাৱসেন অক্খেয্যসঞ্ঞিনো, পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু সত্তপুগ্গলাদিসঞ্ঞিনোতি অত্থো. অক্খেয্যস্মিং তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহৱসেন পতিট্ঠিতা, ৰাগাদিৱসেন ৱা অট্ঠহাকাৰেহি পতিট্ঠিতা. ৰত্তো হি ৰাগৱসেন পতিট্ঠিতো হোতি, দুট্ঠো দোসৱসেন, মূড়্হো মোহৱসেন, পৰামট্ঠো দিট্ঠিৱসেন, থামগতো অনুসযৱসেন, ৱিনিবদ্ধো মানৱসেন, অনিট্ঠঙ্গতো ৱিচিকিচ্ছাৱসেন, ৱিক্খেপগতো উদ্ধচ্চৱসেন পতিট্ঠিতো হোতীতি.

অক্খেয্যং অপৰিঞ্ঞাযাতি তং অক্খেয্যং তেভূমকধম্মে তীহি পৰিঞ্ঞাহি অপৰিজানিত্ৱা তস্স অপৰিজাননহেতু. যোগমাযন্তি মচ্চুনোতি মৰণস্স যোগং তেন সংযোগং উপগচ্ছন্তি, ন ৱিসংযোগন্তি অত্থো.

অথ ৱা যোগন্তি উপাযং, তেন যোজিতং পসাৰিতং মাৰসেনট্ঠানিযং অনত্থজালং কিলেসজালঞ্চ উপগচ্ছন্তীতি ৱুত্তং হোতি. তথা হি ৱুত্তং –

‘‘ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা’’তি. (ম. নি. ৩.২৭২; জা. ২.২২.১২১; নেত্তি. ১০৩);

এত্তাৱতা ৱট্টং দস্সেত্ৱা ইদানি ৱিৱট্টং দস্সেতুং ‘‘অক্খেয্যঞ্চ পৰিঞ্ঞাযা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ চ-সদ্দো ব্যতিৰেকে, তেন অক্খেয্যপৰিজাননেন লদ্ধব্বং ৱক্খমানমেৱ ৱিসেসং জোতেতি. পৰিঞ্ঞাযাতি ৱিপস্সনাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায দুক্খন্তি পৰিচ্ছিজ্জ জানিত্ৱা, তপ্পটিবদ্ধকিলেসপ্পহানেন ৱা তং সমতিক্কমিত্ৱা তিস্সন্নম্পি পৰিঞ্ঞানং কিচ্চং মত্থকং পাপেত্ৱা. অক্খাতাৰং ন মঞ্ঞতীতি সব্বসো মঞ্ঞনানং পহীনত্তা খীণাসৱো অক্খাতাৰং ন মঞ্ঞতি, কাৰকাদিসভাৱং কিঞ্চি অত্তানং ন পচ্চেতীতি অত্থো. ফুট্ঠো ৱিমোক্খো মনসা, সন্তিপদমনুত্তৰন্তি যস্মা সব্বসঙ্খতৱিমুত্তত্তা ‘‘ৱিমোক্খো’’তি সব্বকিলেসসন্তাপৱূপসমনট্ঠানতায ‘‘সন্তিপদ’’ন্তি লদ্ধনামো নিব্বানধম্মো ফুট্ঠো ফুসিতো পত্তো, তস্মা অক্খাতাৰং ন মঞ্ঞতীতি. অথ ৱা ‘‘পৰিঞ্ঞাযা’’তি পদেন দুক্খসচ্চস্স পৰিঞ্ঞাভিসমযং সমুদযসচ্চস্স পহানাভিসমযঞ্চ ৱত্ৱা ইদানি ‘‘ফুট্ঠো ৱিমোক্খো মনসা, সন্তিপদমনুত্তৰ’’ন্তি ইমিনা মগ্গনিৰোধানং ভাৱনাসচ্ছিকিৰিযাভিসমযং ৱদতি. তস্সত্থো – সমুচ্ছেদৱসেন সব্বকিলেসেহি ৱিমুচ্চতীতি ৱিমোক্খো, অৰিযমগ্গো. সো পনস্স মগ্গচিত্তেন ফুট্ঠো ফুসিতো ভাৱিতো, তেনেৱ অনুত্তৰং সন্তিপদং নিব্বানং ফুট্ঠং ফুসিতং সচ্ছিকতন্তি.

অক্খেয্যসম্পন্নোতি অক্খেয্যনিমিত্তং ৱিৱিধাহি ৱিপত্তীহি উপদ্দুতে লোকে পহীনৱিপল্লাসতায ততো সুপৰিমুত্তো অক্খেয্যপৰিঞ্ঞাভিনিব্বত্তাহি সম্পত্তীহি সম্পন্নো সমন্নাগতো. সঙ্খায সেৱীতি পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তিযা চীৱৰাদিপচ্চযে সঙ্খায পৰিতুলেত্ৱাৱ সেৱনসীলো, সঙ্খাতধম্মত্তা চ আপাথগতং সব্বম্পি ৱিসযং ছড়ঙ্গুপেক্খাৱসেন সঙ্খায সেৱনসীলো. ধম্মট্ঠোতি অসেক্খধম্মেসু নিব্বানধম্মে এৱ ৱা ঠিতো. ৱেদগূতি ৱেদিতব্বস্স চতুসচ্চস্স পাৰঙ্গতত্তা ৱেদগূ. এৱংগুণো অৰহা ভৱাদীসু কত্থচি আযতিং পুনব্ভৱাভাৱতো মনুস্সদেৱাতি সঙ্খ্যং ন উপেতি, অপঞ্ঞত্তিকভাৱমেৱ গচ্ছতীতি অনুপাদাপৰিনিব্বানেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.

চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুচ্চৰিতসুত্তৱণ্ণনা

৬৪. পঞ্চমে দুট্ঠু চৰিতানি, দুট্ঠানি ৱা চৰিতানি দুচ্চৰিতানি. কাযেন দুচ্চৰিতং, কাযতো ৱা পৱত্তং দুচ্চৰিতং কাযদুচ্চৰিতং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ইমানি চ দুচ্চৰিতানি পঞ্ঞত্তিযা ৱা কথেতব্বানি কম্মপথেহি ৱা. তত্থ পঞ্ঞত্তিযা তাৱ কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো কাযদুচ্চৰিতং, ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো ৱচীদুচ্চৰিতং, উভযত্থ পঞ্ঞত্তস্স ৱীতিক্কমো মনোদুচ্চৰিতন্তি অযং পঞ্ঞত্তিকথা. পাণাতিপাতাদযো পন তিস্সো চেতনা কাযদ্ৱাৰেপি, ৱচীদ্ৱাৰেপি, উপ্পন্না কাযদুচ্চৰিতং, তথা চতস্সো মুসাৱাদাদিচেতনা ৱচীদুচ্চৰিতং, অভিজ্ঝা, ব্যাপাদো, মিচ্ছাদিট্ঠীতি তযো চেতনাসম্পযুত্তধম্মা মনোদুচ্চৰিতন্তি অযং কম্মপথকথা.

গাথাযং কম্মপথপ্পত্তোযেৱ পাপধম্মো কাযদুচ্চৰিতাদিভাৱেন ৱুত্তোতি তদঞ্ঞং পাপধম্মং সঙ্গণ্হিতুং ‘‘যঞ্চঞ্ঞং দোসসঞ্হিত’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ দোসসঞ্হিতন্তি ৰাগাদিকিলেসসংহিতং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সুচৰিতসুত্তৱণ্ণনা

৬৫. ছট্ঠে সুট্ঠু চৰিতানি, সুন্দৰানি ৱা চৰিতানি সুচৰিতানি. কাযেন সুচৰিতং, কাযতো ৱা পৱত্তং সুচৰিতং কাযসুচৰিতং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ইধাপি পন পঞ্ঞত্তিৱসেন, কম্মপথৱসেন চাতি দুৱিধা কথা. তত্থ কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স অৱীতিক্কমো কাযসুচৰিতং, ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স অৱীতিক্কমো ৱচীসুচৰিতং, উভযত্থ পঞ্ঞত্তস্স অৱীতিক্কমো মনোসুচৰিতন্তি অযং পঞ্ঞত্তিকথা. পাণাতিপাতাদীহি পন ৱিৰমন্তস্স উপ্পন্না তিস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি কাযসুচৰিতং, মুসাৱাদাদীহি ৱিৰমন্তস্স চতস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি ৱচীসুচৰিতং, অনভিজ্ঝা, অব্যাপাদো, সম্মাদিট্ঠীতি তযো চেতনাসম্পযুত্তধম্মা মনোসুচৰিতন্তি অযং কম্মপথকথা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সোচেয্যসুত্তৱণ্ণনা

৬৬. সত্তমে সোচেয্যানীতি সুচিভাৱা. কাযসোচেয্যন্তি কাযসুচৰিতং, ৱচীমনোসোচেয্যানিপি ৱচীমনোসুচৰিতানেৱ. তথা হি ৱুত্তং ‘‘তত্থ কতমং কাযসোচেয্যং? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী’’তিআদি (অ. নি. ৩.১২১-১২২).

গাথাযং সমুচ্ছেদৱসেন পহীনসব্বকাযদুচ্চৰিতত্তা কাযেন সুচীতি কাযসুচি. সোচেয্যসম্পন্নন্তি পটিপ্পস্সদ্ধকিলেসত্তা সুপৰিসুদ্ধায সোচেয্যসম্পত্তিযা উপেতং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

সত্তমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. মোনেয্যসুত্তৱণ্ণনা

৬৭. অট্ঠমে মোনেয্যানীতি এত্থ ইধলোকপৰলোকং অত্তহিতপৰহিতঞ্চ মুনাতীতি মুনি, কল্যাণপুথুজ্জনেন সদ্ধিং সত্ত সেক্খা অৰহা চ. ইধ পন অৰহাৱ অধিপ্পেতো. মুনিনো ভাৱাতি মোনেয্যানি, অৰহতো কাযৱচীমনোসমাচাৰা.

অথ ৱা মুনিভাৱকৰা মোনেয্যপটিপদাধম্মা মোনেয্যানি. তেসমযং ৱিত্থাৰো –

‘‘তত্থ কতমং কাযমোনেয্যং? তিৱিধকাযদুচ্চৰিতস্স পহানং কাযমোনেয্যং, তিৱিধং কাযসুচৰিতং কাযমোনেয্যং, কাযাৰম্মণে ঞাণং কাযমোনেয্যং, কাযপৰিঞ্ঞা কাযমোনেয্যং, পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো কাযমোনেয্যং, কাযস্মিং ছন্দৰাগপ্পহানং কাযমোনেয্যং, কাযসঙ্খাৰনিৰোধা চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তি কাযমোনেয্যং.

‘‘তত্থ কতমং ৱচীমোনেয্যং? চতুব্বিধৱচীদুচ্চৰিতস্স পহানং ৱচীমোনেয্যং, চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতং, ৱাচাৰম্মণে ঞাণং, ৱাচাপৰিঞ্ঞা, পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো, ৱাচায ছন্দৰাগপ্পহানং, ৱচীসঙ্খাৰনিৰোধা দুতিযজ্ঝানসমাপত্তি ৱচীমোনেয্যং.

‘‘তত্থ কতমং মনোমোনেয্যং? তিৱিধমনোদুচ্চৰিতস্স পহানং মনোমোনেয্যং, তিৱিধং মনোসুচৰিতং, মনাৰম্মণে ঞাণং, মনোপৰিঞ্ঞা, পৰিঞ্ঞাসহগতো মগ্গো, মনস্মিং ছন্দৰাগপ্পহানং, চিত্তসঙ্খাৰনিৰোধা সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি মনোমোনেয্য’’ন্তি (মহানি. ১৪; চূড়নি. মেত্তগূমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ২১).

নিন্হাতপাপকন্তি অগ্গমগ্গজলেন সুট্ঠু ৱিক্খালিতপাপমলং.

অট্ঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমৰাগসুত্তৱণ্ণনা

৬৮. নৱমে যস্স কস্সচীতি অনিযমিতৱচনং, তস্মা যস্স কস্সচি পুগ্গলস্স গহট্ঠস্স ৱা পব্বজিতস্স ৱা. ৰাগো অপ্পহীনোতি ৰঞ্জনট্ঠেন ৰাগো সমুচ্ছেদৱসেন ন পহীনো, মগ্গেন অনুপ্পত্তিধম্মতং ন আপাদিতো. দোসমোহেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ অপাযগমনীযা ৰাগদোসমোহা পঠমমগ্গেন, ওড়াৰিকা কামৰাগদোসা দুতিযমগ্গেন, তেযেৱ অনৱসেসা ততিযমগ্গেন, ভৱৰাগো অৱসিট্ঠমোহো চ চতুত্থমগ্গেন পহীযন্তি. এৱমেতেসু পহীযন্তেসু তদেকট্ঠতো সব্বেপি কিলেসা পহীযন্তেৱ. এৱমেতে ৰাগাদযো যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা উপাসকস্স ৱা উপাসিকায ৱা মগ্গেন অপ্পহীনা. বদ্ধো মাৰস্সাতি কিলেসমাৰেন বদ্ধোতি ৱুচ্চতি. যদগ্গেন চ কিলেসমাৰেন বদ্ধো, তদগ্গেন অভিসঙ্খাৰমাৰাদীহিপি বদ্ধোযেৱ হোতি. পটিমুক্কস্স মাৰপাসোতি পটিমুক্কো অস্স অনেন অপ্পহীনকিলেসেন পুগ্গলেন তাযেৱ অপ্পহীনকিলেসতায মাৰপাসসঙ্খাতো কিলেসো অত্তনো চিত্তসন্তানে পটিমুক্কো পৱেসিতো, তেন সযং বন্ধাপিতোতি অত্থো. অথ ৱা পটিমুক্কো অস্স ভৱেয্য মাৰপাসো. সুক্কপক্খে ওমুক্কস্সাতি অৱমুক্কো মোচিতো অপনীতো অস্স. সেসং ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বং.

ইধ গাথা সুক্কপক্খৱসেনেৱ আগতা. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – যস্স অৰিযপুগ্গলস্স ৰাগদোসাৱিজ্জা ৱিৰাজিতা অগ্গমগ্গেন নিৰোধিতা, তং ভাৱিতকাযসীলচিত্তপঞ্ঞতায ভাৱিতত্তেসু অৰহন্তেসু অঞ্ঞতৰং অব্ভন্তৰং একং ব্ৰহ্মভূতং ব্ৰহ্মং ৱা সেট্ঠং অৰহত্তফলং পত্তং. যথা অঞ্ঞে খীণাসৱা পুব্বূপনিস্সযসম্পত্তিসমন্নাগতা হুত্ৱা আগতা, যথা চ তে অন্তদ্ৱযৰহিতায সীলসমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধসহগতায মজ্ঝিমায পটিপদায নিব্বানং গতা অধিগতা. যথা ৱা তে খন্ধাদীনং তথলক্খণং যাথাৱতো পটিৱিজ্ঝিংসু, যথা চ তে তথধম্মে দুক্খাদযো অৱিপৰীততো অব্ভঞ্ঞিংসু, ৰূপাদিকে চ ৱিসযে যথা তে দিট্ঠমত্তাদিৱসেনেৱ পস্সিংসু, যথা ৱা পন তে অট্ঠ অনৰিযৱোহাৰে ৱজ্জেত্ৱা অৰিযৱোহাৰৱসেনেৱ পৱত্তৱাচা, ৱাচানুৰূপঞ্চ পৱত্তকাযা, কাযানুৰূপঞ্চ পৱত্তৱাচা, তথা অযম্পি অৰিযপুগ্গলোতি তথাগতং, চতুসচ্চবুদ্ধতায বুদ্ধং, পুগ্গলৱেৰং কিলেসৱেৰং অত্তানুৱাদাদিভযঞ্চ অতিক্কন্তন্তি ৱেৰভযাতীতং. সব্বেসং কিলেসাভিসঙ্খাৰাদীনং পহীনত্তা সব্বপ্পহাযিনং বুদ্ধাদযো অৰিযা আহু কথেন্তি কিত্তেন্তীতি.

নৱমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযৰাগসুত্তৱণ্ণনা

৬৯. দসমে অতৰীতি তিণ্ণো, ন তিণ্ণো অতিণ্ণো. সমুদ্দন্তি সংসাৰসমুদ্দং, চক্খাযতনাদিসমুদ্দং ৱা. তদুভযম্পি দুপ্পূৰণট্ঠেন সমুদ্দো ৱিযাতি সমুদ্দং. অথ ৱা সমুদ্দনট্ঠেন সমুদ্দং, কিলেসৱস্সনেন সত্তসন্তানস্স কিলেসসদনতোতি অত্থো. সৱীচিন্তি কোধূপাযাসৱীচীহি সৱীচিং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ৱীচিভযন্তি খো, ভিক্খু, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (ইতিৱু. ১০৯; ম. নি. ২.১৬২). সাৱট্টন্তি পঞ্চকামগুণাৱট্টেহি সহ আৱট্টং. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘আৱট্টভযন্তি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচন’’ন্তি (ইতিৱু. ১০৯; ম. নি. ২.১৬৪; অ. নি. ৪.১২২). সগহং সৰক্খসন্তি অত্তনো গোচৰগতানং অনত্থজননতো চণ্ডমকৰমচ্ছকচ্ছপৰক্খসসদিসেহি ৱিসভাগপুগ্গলেহি সহিতং. তথা চাহ ‘‘সগহং সৰক্খসন্তি খো, ভিক্খু, মাতুগামস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (ইতিৱু. ১০৯). অতৰীতি মগ্গপঞ্ঞানাৱায যথাৱুত্তং সমুদ্দং উত্তৰি. তিণ্ণোতি নিত্তিণ্ণো. পাৰঙ্গতোতি তস্স সমুদ্দস্স পাৰং পৰতীৰং নিৰোধং উপগতো. থলে তিট্ঠতীতি ততো এৱ সংসাৰমহোঘং কামাদিমহোঘঞ্চ অতিক্কমিত্ৱা থলে পৰতীৰে নিব্বানে বাহিতপাপব্ৰাহ্মণো তিট্ঠতীতি ৱুচ্চতি.

ইধাপি গাথা সুক্কপক্খৱসেনেৱ আগতা. তত্থ ঊমিভযন্তি যথাৱুত্তঊমিভযং, ভাযিতব্বং এতস্মাতি তং ঊমি ভযং. দুত্তৰন্তি দুৰতিক্কমং. অচ্চতাৰীতি অতিক্কমি.

সঙ্গাতিগোতি ৰাগাদীনং পঞ্চন্নং সঙ্গানং অতিক্কন্তত্তা পহীনত্তা সঙ্গাতিগো. অত্থঙ্গতো সো ন পমাণমেতীতি সো এৱংভূতো অৰহা ৰাগাদীনং পমাণকৰধম্মানং অচ্চন্তমেৱ অত্থং গতত্তা অত্থঙ্গতো, ততো এৱ সীলাদিধম্মক্খন্ধপাৰিপূৰিযা চ ‘‘এদিসো সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞাযা’’তি কেনচি পমিণিতুং অসক্কুণেয্যো পমাণং ন এতি, অথ ৱা অনুপাদিসেসনিব্বানসঙ্খাতং অত্থং গতো সো অৰহা ‘‘ইমায নাম গতিযা ঠিতো, এদিসো চ নামগোত্তেনা’’তি পমিণিতুং অসক্কুণেয্যতায পমাণং ন এতি ন উপগচ্ছতি. ততো এৱ অমোহযি মচ্চুৰাজং, তেন অনুবন্ধিতুং অসক্কুণেয্যোতি ৱদামীতি অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুযাৱ দেসনং নিট্ঠাপেসি. ইতি ইমস্মিং ৱগ্গে পঠমপঞ্চমছট্ঠেসু ৱট্টং কথিতং, দুতিযসত্তমঅট্ঠমেসু ৱিৱট্টং, সেসেসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.

দসমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.