৭. মেত্তাভাৱনাসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে যানি কানিচীতি অনৱসেসপৰিযাদানং. ওপধিকানি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনীতি
তেসং নিযমনং. তত্থ উপধি ৱুচ্চন্তি খন্ধা, উপধিস্স কৰণং সীলং এতেসং, উপধিপ্পযোজনানি ৱা ওপধিকানি. সম্পত্তিভৱে অত্তভাৱজনকানি পটিসন্ধিপৱত্তিৱিপাকদাযকানি. পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনীতি পুঞ্ঞকিৰিযা চ তা তেসং তেসং ফলানিসংসানং ৱত্থূনি চাতি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. তানি পন সঙ্খেপতো দানমযং, সীলমযং, ভাৱনামযন্তি তিৱিধানি হোন্তি. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং পৰতো তিকনিপাতৱণ্ণনাযং আৱি ভৱিস্সতি. মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযাতি মেত্তাভাৱনাৱসেন পটিলদ্ধতিকচতুক্কজ্ঝানসমাপত্তিযা. ‘‘মেত্তা’’তি হি ৱুত্তে উপচাৰোপি লব্ভতি অপ্পনাপি, ‘‘চেতোৱিমুত্তী’’তি পন ৱুত্তে অপ্পনাঝানমেৱ লব্ভতি. তঞ্হি নীৱৰণাদিপচ্চনীকধম্মতো চিত্তস্স সুট্ঠু ৱিমুত্তিভাৱেন চেতোৱিমুত্তীতি ৱুচ্চতি. কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিন্তি মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰস্স সোড়সভাগং ওপধিকানি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি ন অগ্ঘন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযা যো ৱিপাকো, তং সোড়স কোট্ঠাসে কত্ৱা ততো একং পুন সোড়স কোট্ঠাসে কত্ৱা তত্থ যো এককোট্ঠাসো, ন তং অঞ্ঞানি ওপধিকানি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি অগ্ঘন্তীতি. অধিগ্গহেত্ৱাতি অভিভৱিত্ৱা. ভাসতেতি উপক্কিলেসৱিসুদ্ধিযা দিপ্পতি. তপতেতি ততো এৱ অনৱসেসে পটিপক্খধম্মে সন্তপতি. ৱিৰোচতীতি উভযসম্পত্তিযা ৱিৰোচতি. মেত্তা হি চেতোৱিমুত্তি চন্দালোকসঙ্খাতা ৱিগতূপক্কিলেসা জুণ্হা ৱিয দিপ্পতি, আতপো ৱিয অন্ধকাৰং পচ্চনীকধম্মে ৱিধমন্তী তপতি, ওসধিতাৰকা ৱিয ৱিজ্জোতমানা ৱিৰোচতি চ.
সেয্যথাপীতি ওপম্মদস্সনত্থে নিপাতো. তাৰকৰূপানন্তি জোতীনং. চন্দিযাতি চন্দস্স অযন্তি চন্দী, তস্সা চন্দিযা, পভায জুণ্হাযাতি অত্থো. ৱস্সানন্তি ৱস্সানং বহুৱসেন লদ্ধৱোহাৰস্স উতুনো. পচ্ছিমে মাসেতি কত্তিকমাসে. সৰদসমযেতি সৰদকালে. অস্সযুজকত্তিকমাসা হি লোকে ‘‘সৰদউতূ’’তি ৱুচ্চন্তি. ৱিদ্ধেতি উব্বিদ্ধে, মেঘৱিগমেন দূৰীভূতেতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘ৱিগতৱলাহকে’’তি. দেৱেতি আকাসে. নভং অব্ভুস্সক্কমানোতি উদযট্ঠানতো আকাসং উল্লঙ্ঘন্তো. তমগতন্তি তমং. অভিৱিহচ্চাতি অভিহন্ত্ৱা ৱিধমিত্ৱা. ওসধিতাৰকাতি উস্সন্না পভা এতায ধীযতি, ওসধীনং ৱা অনুবলপ্পদাযিকত্তা ওসধীতি লদ্ধনামা তাৰকা.
এত্থাহ – কস্মা পন ভগৱতা সমানেপি ওপধিকভাৱে মেত্তা ইতৰেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তাতি? ৱুচ্চতে – সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৱেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৱতো. সেট্ঠা হি এতে ৱিহাৰা, সব্বসত্তেসু সম্মাপটিপত্তিভূতানি যদিদং মেত্তাঝানানি. যথা চ ব্ৰহ্মানো নিদ্দোসচিত্তা ৱিহৰন্তি, এৱং এতেহি সমন্নাগতা যোগিনো ব্ৰহ্মসমাৱ হুত্ৱা ৱিহৰন্তি. তথা হিমে ‘‘ব্ৰহ্মৱিহাৰা’’তি ৱুচ্চন্তি. ইতি সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৱেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৱতো মেত্তাৱ ইতৰেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা.
এৱম্পি কস্মা মেত্তাৱ এৱং ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা? ইতৰেসং ব্ৰহ্মৱিহাৰানং অধিট্ঠানভাৱতো দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পৰিপূৰিকত্তা চ. অযঞ্হি সত্তেসু হিতাকাৰপ্পৱত্তিলক্খণা মেত্তা, হিতূপসংহাৰসা, আঘাতৱিনযপচ্চুপট্ঠানা. যদি অনোধিসো ভাৱিতা বহুলীকতা, অথ সুখেনেৱ কৰুণাদিভাৱনা সম্পজ্জন্তীতি মেত্তা ইতৰেসং ব্ৰহ্মৱিহাৰানং অধিট্ঠানং. তথা হি সত্তেসু হিতজ্ঝাসযতায সতি নেসং দুক্খাসহনতা, সম্পত্তিৱিসেসানং চিৰট্ঠিতিকামতা, পক্খপাতাভাৱেন সব্বত্থ সমপ্পৱত্তচিত্ততা চ সুখেনেৱ ইজ্ঝন্তি. এৱঞ্চ সকললোকহিতসুখৱিধানাধিমুত্তা মহাবোধিসত্তা ‘‘ইমস্স দাতব্বং, ইমস্স ন দাতব্ব’’ন্তি উত্তমৱিচযৱসেন ৱিভাগং অকত্ৱা সব্বসত্তানং নিৰৱসেসসুখনিদানং দানং দেন্তি, হিতসুখত্থমেৱ নেসং সীলং সমাদিযন্তি, সীলপৰিপূৰণত্থং নেক্খম্মং ভজন্তি, তেসং হিতসুখেসু অসম্মোহত্থায পঞ্ঞং পৰিযোদপেন্তি, হিতসুখাভিৱড্ঢনত্থমেৱ দড়্হং ৱীৰিযমাৰভন্তি, উত্তমৱীৰিযৱসেন ৱীৰভাৱং পত্তাপি সত্তানং নানপ্পকাৰং হিতজ্ঝাসযেনেৱ অপৰাধং খমন্তি, ‘‘ইদং ৱো দস্সাম, কৰিস্সামা’’তিআদিনা কতং পটিঞ্ঞাতং ন ৱিসংৱাদেন্তি, তেসং হিতসুখাযেৱ অচলাধিট্ঠানা হোন্তি. তেসু অচলায মেত্তায পুব্বকাৰিনো হিতজ্ঝাসযেনেৱ নেসং ৱিপ্পকাৰে উদাসীনা হোন্তি, পুব্বকাৰিতাযপি ন পচ্চুপকাৰমাসিসন্তীতি. এৱং তে পাৰমিযো পূৰেত্ৱা যাৱ দসবলচতু-ৱেসাৰজ্জ-ছঅসাধাৰণঞাণ-অট্ঠাৰসাৱেণিকবুদ্ধধম্মপ্পভেদে সব্বেপি কল্যাণধম্মে পৰিপূৰেন্তি. এৱং দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পাৰিপূৰিকা মেত্তাতি চ ইমস্স ৱিসেসস্স দস্সনত্থং সা ইতৰেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা.
অপিচ মেত্তায ইতৰেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি মহানুভাৱতা ৱেলামসুত্তেন দীপেতব্বা. তত্থ হি যথা নাম মহতা ৱেলামস্স দানতো একস্স সোতাপন্নস্স দানং মহপ্ফলতৰং ৱুত্তং, এৱং সোতাপন্নসততো একস্স সকদাগামিস্স দানং…পে… পচ্চেকবুদ্ধসততো ভগৱতো, ততোপি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং, ততোপি চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স ৱিহাৰদানং, ততোপি সৰণগমনং, ততোপি সীলসমাদানং, ততোপি গদ্দূহনমত্তং কালং মেত্তাভাৱনা মহপ্ফলতৰা ৱুত্তা. যথাহ –
‘‘যং গহপতি ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং. যো চেকং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতৰং. যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য…পে… সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা ৱেৰমণিং. যো চ অন্তমসো গদ্দূহনমত্তম্পি মেত্তচিত্তং ভাৱেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতৰ’’ন্তি (অ. নি. ৯.২০).
মহগ্গতপুঞ্ঞভাৱেন পনস্সা পৰিত্তপুঞ্ঞতো সাতিসযতায ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘যং পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতী’’তি (দী. নি. ১.৫৫৬; সং. নি. ৪.৩৬০). কামাৱচৰকম্মঞ্হি পমাণকতং নাম, মহগ্গতকম্মং পন পমাণং অতিক্কমিত্ৱা ওধিসকানোধিসকফৰণৱসেন ৱড্ঢিত্ৱা কতত্তা অপ্পমাণকতং নাম. কামাৱচৰকম্মং তস্স মহগ্গতকম্মস্স অন্তৰা লগ্গিতুং ৱা তং কম্মং অভিভৱিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং গহেত্ৱা ঠাতুং ৱা ন সক্কোতি, অথ খো মহগ্গতকম্মমেৱ তং পৰিত্তকম্মং মহোঘো ৱিয পৰিত্তং উদকং অভিভৱিত্ৱা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা তিট্ঠতি, তস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা সযমেৱ ব্ৰহ্মসহব্যতং উপনেতীতি অযঞ্হি তস্স অত্থোতি.
গাথাসু যোতি যো কোচি গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা. মেত্তন্তি মেত্তাঝানং. অপ্পমাণন্তি ভাৱনাৱসেন আৰম্মণৱসেন চ অপ্পমাণং. অসুভভাৱনাদযো ৱিয হি আৰম্মণে একদেসগ্গহণং অকত্ৱা অনৱসেসফৰণৱসেন অনোধিসোফৰণৱসেন চ অপ্পমাণাৰম্মণতায পগুণভাৱনাৱসেন অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৱা সম্মসিত্ৱা হেট্ঠিমে অৰিযমগ্গে অধিগচ্ছন্তস্স সুখেনেৱ পটিঘসংযোজনাদযো পহীযমানা তনূ হোন্তি. তেনাহ ‘‘পস্সতো উপধিক্খয’’ন্তি. ‘‘উপধিক্খযো’’তি হি নিব্বানং ৱুচ্চতি. তঞ্চস্স সচ্ছিকিৰিযাভিসমযৱসেন মগ্গঞাণেন পস্সতি. অথ ৱা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানপদট্ঠানায ৱিপস্সনায অনুক্কমেন উপধিক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং পত্ৱা তং পস্সতো পগেৱ দসপি সংযোজনা তনূ হোন্তি, পহীযন্তীতি অত্থো. অথ ৱা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি পটিঘো চেৱ পটিঘসম্পযুত্তসংযোজনা চ তনুকা হোন্তি. পস্সতো উপধিক্খযন্তি তেসংযেৱ কিলেসূপধীনং খযসঙ্খাতং মেত্তং অধিগমৱসেন পস্সন্ত স্সাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
এৱং কিলেসপ্পহানং নিব্বানাধিগমঞ্চ মেত্তাভাৱনায সিখাপ্পত্তমানিসংসং দস্সেত্ৱা ইদানি অঞ্ঞে আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘একম্পি চে’’তিআদিমাহ. তত্থ অদুট্ঠচিত্তোতি মেত্তাবলেন সুট্ঠু ৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ব্যাপাদেন অদূসিতচিত্তো. মেত্তাযতীতি হিতফৰণৱসেন মেত্তং কৰোতি. কুসলোতি অতিসযেন কুসলৱা মহাপুঞ্ঞো, পটিঘাদিঅনত্থৱিগমেন ৱো. খেমী তেনাতি তেন মেত্তাযিতেন. সব্বে চ পাণেতি চসদ্দো ব্যতিৰেকে. মনসানুকম্পন্তি চিত্তেন অনুকম্পন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – একসত্তৱিসযাপি তাৱ মেত্তা মহাকুসলৰাসি, সব্বে পন পাণে অত্তনো পিযপুত্তং ৱিয হিতফৰণেন মনসা অনুকম্পন্তো পহূতং বহুং অনপ্পকং অপৰিযন্তং চতুসট্ঠিমহাকপ্পেপি অত্তনো ৱিপাকপ্পবন্ধং পৱত্তেতুং সমত্থং উড়াৰপুঞ্ঞং অৰিযো পৰিসুদ্ধচিত্তো পুগ্গলো পকৰোতি নিপ্ফাদেতি.
সত্তসণ্ডন্তি সত্তসঙ্খাতেন সণ্ডেন সমন্নাগতং ভৰিতং, সত্তেহি অৱিৰড়ং আকিণ্ণমনুস্সন্তি অত্থো. ৱিজিত্ৱাতি অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেনেৱ ৱিজিনিত্ৱা. ৰাজিসযোতি ইসিসদিসা ধম্মিকৰাজানো. যজমানাতি দানানি দদমানা. অনুপৰিযগাতি ৱিচৰিংসু.
অস্সমেধন্তিআদীসু পোৰাণকৰাজকালে কিৰ সস্সমেধং, পুৰিসমেধং, সম্মাপাসং, ৱাচাপেয্যন্তি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি অহেসুং, যেহি ৰাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে, মেধাৱিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্তৱেতনানুপ্পদানং পুৰিসমেধং নাম, পুৰিসসঙ্গণ্হনে মেধাৱিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং পোত্থকে লেখং গহেত্ৱা তীণি ৱস্সানি ৱিনা ৱড্ঢিযা সহস্সদ্ৱিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি হদযে বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাপাস’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা পন সণ্হৱাচায সঙ্গহণং ৱাচাপেয্যং নাম, পেয্যৱজ্জং পিযৱাচতাতি অত্থো. এৱং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গহিতং ৰট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৱ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিৰব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা অপাৰুতঘৰা ৱিহৰন্তি. ইদং ঘৰদ্ৱাৰেসু অগ্গড়ানং অভাৱতো ‘‘নিৰগ্গড়’’ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পোৰাণিকা পৱেণি, অযং পোৰাণিকা পকতি.
অপৰভাগে পন ওক্কাকৰাজকালে ব্ৰাহ্মণা ইমানি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি ইমঞ্চ ৰট্ঠসম্পত্তিং পৰিৱত্তেন্তা উদ্ধম্মূলং কত্ৱা অস্সমেধং পুৰিসমেধন্তিআদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ব্ৰাহ্মণধম্মিযসুত্তে –
‘‘তেসং আসি ৱিপল্লাসো, দিস্ৱান অণুতো অণুং…পে….
‘‘তে তত্থ মন্তে গন্থেত্ৱা, ওক্কাকং তদুপাগমু’’ন্তি. (সু. নি. ৩০১-৩০৪);
তত্থ অস্সমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স একস্মিং পচ্ছিমদিৱসে এৱ সত্তনৱুতিপঞ্চপসুসতঘাতভীসনস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি পুৰিসমেধো. চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিংভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তি খিপন্তীতি সম্মাপাসো. যুগচ্ছিগ্গড়ে পৱেসনদণ্ডকসঙ্খাতং সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেড়ুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়োতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেতং অধিৱচনং.
চন্দপ্পভাতি চন্দপ্পভায. তাৰগণাৱ সব্বেতি যথা সব্বেপি তাৰাগণা চন্দিমসোভায সোড়সিম্পি কলং নাগ্ঘন্তি, এৱং তে অস্সমেধাদযো যঞ্ঞা মেত্তচিত্তস্স ৱুত্তলক্খণেন সুভাৱিতস্স সোড়সিম্পি কলং নানুভৱন্তি, ন পাপুণন্তি, নাগ্ঘন্তীতি অত্থো.
ইদানি অপৰেপি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকে মেত্তাভাৱনায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘যো ন হন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যোতি মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনানুযুত্তো পুগ্গলো. ন হন্তীতি তেনেৱ মেত্তাভাৱনানুভাৱেন দূৰৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ন কঞ্চি সত্তং হিংসতি, লেড্ডুদণ্ডাদীহি ন ৱিবাধতি ৱা. ন ঘাতেতীতি পৰং সমাদপেত্ৱা ন সত্তে হনাপেতি ন ৱিবাধাপেতি চ. ন জিনাতীতি সাৰম্ভৱিগ্গাহিককথাদিৱসেন ন কঞ্চি জিনাতি সাৰম্ভস্সেৱ অভাৱতো, জানিকৰণৱসেন ৱা অড্ডকৰণাদিনা ন কঞ্চি জিনাতি. ন জাপযেতি পৰেপি পযোজেত্ৱা পৰেসং ধনজানিং ন কাৰাপেয্য. মেত্তংসোতি মেত্তামযচিত্তকোট্ঠাসো, মেত্তায ৱা অংসো অৱিজহনট্ঠেন অৱযৱভূতোতি মেত্তংসো. সব্বভূতেসূতি সব্বসত্তেসু. ততো এৱ ৱেৰং তস্স ন কেনচীতি অকুসলৱেৰং তস্স কেনচিপি কাৰণেন নত্থি, পুগ্গলৱেৰসঙ্খাতো ৱিৰোধো কেনচি পুৰিসেন সদ্ধিং তস্স মেত্তাৱিহাৰিস্স নত্থীতি.
এৱমেতস্মিং এককনিপাতে পটিপাটিযা তেৰসসু সুত্তেসু সিক্খাসুত্তদ্ৱযে চাতি পন্নৰসসু সুত্তেসু ৱিৱট্টং কথিতং, নীৱৰণসুত্তং সংযোজনসুত্তং অপ্পমাদসুত্তং অট্ঠিসঞ্চযসুত্তন্তি এতেসু চতূসু সুত্তেসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং. ইতৰেসু পন ৱট্টমেৱ কথিতন্তি.
সত্তমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পৰমত্থদীপনিযা
খুদ্দকনিকায-অট্ঠকথায
ইতিৱুত্তকস্স এককনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.