৩. ততিযৱগ্গো

১. পসন্নচিত্তসুত্তৱণ্ণনা

২১. ততিযৱগ্গস্স পঠমে পসন্নচিত্তন্তি ৰতনত্তযসদ্ধায কম্মফলসদ্ধায চ পসন্নমানসং. সুগতিন্তি সুন্দৰং গতিং, সুখস্স ৱা গতিন্তি সুগতিং. সগ্গন্তি ৰূপাদিসম্পত্তীহি সুট্ঠু অগ্গন্তি সগ্গং. লোকন্তি লোকিযন্তি এত্থ পুঞ্ঞপাপফলানি, লুজ্জনট্ঠেনেৱ ৱা লোকং. এত্থ চ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৱগতি এৱ. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. মেত্তসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযে মা, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞানন্তি এত্থ মাতি পটিসেধে নিপাতো. পুঞ্ঞসদ্দো ‘‘কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৮০) পুঞ্ঞফলে আগতো. ‘‘অৱিজ্জাগতোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো পুঞ্ঞঞ্চে সঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতী’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) কামৰূপাৱচৰসুচৰিতে. ‘‘পুঞ্ঞূপগং ভৱতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীসু সুগতিৱিসেসভূতে উপপত্তিভৱে. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি – দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূ’’তিআদীসু (ইতিৱু. ৬০; অ. নি. ৮.৩৬) কুসলচেতনাযং. ইধ পন তেভূমককুসলধম্মে ৱেদিতব্বো. ভাযিত্থাতি এত্থ দুৱিধং ভযং ঞাণভযং, সাৰজ্জভযন্তি. তত্থ ‘‘যেপি তে, ভিক্খৱে, দেৱা দীঘাযুকা ৱণ্ণৱন্তো সুখবহুলা উচ্চেসু ৱিমানেসু চিৰট্ঠিতিকা, তেপি তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা যেভুয্যেন ভযং সংৱেগং সন্তাসং আপজ্জন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৩) আগতং ঞাণভযং. ‘‘অহুদেৱ ভযং, অহু ছম্ভিতত্তং, অহু লোমহংসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩১৮) আগতং সাৰজ্জভযং. ইধাপি সাৰজ্জভযমেৱ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৱে, দীঘৰত্তং কাযৱচীসংযমো ৱত্তপটিৱত্তপূৰণং একাসনং, একসেয্যং, ইন্দ্ৰিযদমো, ধুতধম্মেহি চিত্তস্স নিগ্গহো, সতিসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানানুযোগৱসেন ৱীৰিযাৰম্ভোতি এৱমাদীনি যানি ভিক্খুনা, নিৰন্তৰং পৱত্তেতব্বানি পুঞ্ঞানি, তেহি মা ভাযিত্থ, মা ভযং সন্তাসং আপজ্জিত্থ, একচ্চস্স দিট্ঠধম্মসুখস্স উপৰোধভযেন সম্পৰাযিকনিব্বানসুখদাযকেহি পুঞ্ঞেহি মা ভাযিত্থাতি. নিস্সক্কে হি ইদং সামিৱচনং.

ইদানি ততো অভাযিতব্বভাৱে কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সুখস্সেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সুখসদ্দো ‘‘সুখো বুদ্ধানং উপ্পাদো, সুখা ৱিৰাগতা লোকে’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) সুখমূলে আগতো. ‘‘যস্মা চ খো, মহালি, ৰূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৱক্কন্ত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬০) সুখাৰম্মণে. ‘‘যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, ন সুকৰং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৱ সুখা সগ্গা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২৫৫) সুখপচ্চযট্ঠানে. ‘‘সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো’’তিআদীসু (ধ. প. ১১৮) সুখহেতুম্হি. ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰা এতে ধম্মা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮২) অব্যাপজ্জে. ‘‘নিব্বানং পৰমং সুখ’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ২০৪; ম. নি. ২.২১৫) নিব্বানে. ‘‘সুখস্স চ পহানা’’তিআদীসু (চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৫) সুখৱেদনাযং. ‘‘অদুক্খমসুখং সন্তং, সুখমিচ্চেৱ ভাসিত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৫৩; ইতিৱু. ৫৩) উপেক্খাৱেদনাযং. ‘‘দ্ৱেপি মযা, আনন্দ, ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৮৯) ইট্ঠসুখে. ‘‘সুখো ৱিপাকো পুঞ্ঞান’’ন্তিআদীসু (পেটকো. ২৩) সুখৱিপাকে. ইধাপি ইট্ঠৱিপাকে এৱ দট্ঠব্বো. ইট্ঠস্সাতিআদীসু এসিতব্বতো অনিট্ঠপটিক্খেপতো চ ইট্ঠস্স, কমনীযতো মনস্মিঞ্চ কমনতো পৱিসনতো কন্তস্স, পিযাযিতব্বতো সন্তপ্পনতো চ পিযস্স, মাননীযতো মনস্স পৱড্ঢনতো চ মনাপস্সাতি অত্থো ৱেদিতব্বো. যদিদং পুঞ্ঞানীতি ‘‘পুঞ্ঞানী’’তি যদিদং ৱচনং, এতং সুখস্স ইট্ঠস্স ৱিপাকস্স অধিৱচনং নামং, সুখমেৱ তং যদিদং পুঞ্ঞন্তি ফলেন কাৰণস্স অভেদূপচাৰং ৱদতি. তেন কতূপচিতানং পুঞ্ঞানং অৱস্সংভাৱিফলং সুত্ৱা অপ্পমত্তেন সক্কচ্চং পুঞ্ঞানি কাতব্বানীতি পুঞ্ঞকিৰিযাযং নিযোজেতি, আদৰঞ্চ নেসং তত্থ উপ্পাদেতি.

ইদানি অত্তনা সুনেত্তকালে কতেন পুঞ্ঞকম্মেন দীঘৰত্তং পচ্চনুভূতং ভৱন্তৰপটিচ্ছন্নং উড়াৰতমং পুঞ্ঞৱিপাকং উদাহৰিত্ৱা তমত্থং পাকটং কৰোন্তো ‘‘অভিজানামি খো পনাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অভিজানামীতি অভিৱিসিট্ঠেন ঞাণেন জানামি, পচ্চক্খতো বুজ্ঝামি. দীঘৰত্তন্তি চিৰকালং. পুঞ্ঞানন্তি দানাদিকুসলধম্মানং. সত্ত ৱস্সানীতি সত্ত সংৱচ্ছৰানি. মেত্তচিত্তন্তি মিজ্জতীতি মেত্তা, সিনিয্হতীতি অত্থো. মিত্তে ভৱা, মিত্তস্স ৱা এসা পৱত্তীতিপি মেত্তা. লক্খণাদিতো পন হিতাকাৰপ্পৱত্তিলক্খণা, হিতূপসংহাৰৰসা, আঘাতৱিনযপচ্চুপট্ঠানা, সত্তানং মনাপভাৱদস্সনপদট্ঠানা. ব্যাপাদূপসমো এতিস্সা সম্পত্তি, সিনেহাসম্ভৱো ৱিপত্তি. সা এতস্স অত্থীতি মেত্তচিত্তং. ভাৱেত্ৱাতি মেত্তাসহগতং চিত্তং, চিত্তসীসেন সমাধি ৱুত্তোতি মেত্তাসমাধিং মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰং উপ্পাদেত্ৱা চেৱ ৱড্ঢেত্ৱা চ. সত্ত সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পেতি সত্ত মহাকপ্পে. সংৱট্ট-ৱিৱট্টগ্গহণেনেৱ হি সংৱট্টট্ঠাযি-ৱিৱট্টট্ঠাযিনোপি গহিতা. ইমং লোকন্তি কামলোকং. সংৱট্টমানে সুদন্তি সংৱট্টমানে. সুদন্তি নিপাতমত্তং ৱিনস্সমানেতি অত্থো. ‘‘সংৱত্তমানে সুদ’’ন্তি চ পঠন্তি. কপ্পেতি কালে. কপ্পসীসেন হি কালো ৱুত্তো. কালে খীযমানে কপ্পোপি খীযতেৱ. যথাহ –

‘‘কালো ঘসতি ভূতানি, সব্বানেৱ সহত্তনা’’তি. (জা. ১.২.১৯০);

‘‘আভস্সৰূপগো হোমী’’তি ৱুত্তত্তা তেজোসংৱট্টৱসেনেত্থ কপ্পৱুট্ঠানং ৱেদিতব্বং. আভস্সৰূপগোতি তত্থ পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন আভস্সৰব্ৰহ্মলোকং উপগচ্ছামীতি আভস্সৰূপগো হোমি. ৱিৱট্টমানেতি সণ্ঠহমানে, জাযমানেতি অত্থো. সুঞ্ঞং ব্ৰহ্মৱিমানং উপপজ্জামীতি কস্সচি সত্তস্স তত্থ নিব্বত্তস্স অভাৱতো সুঞ্ঞং, যং পঠমজ্ঝানভূমিসঙ্খাতং ব্ৰহ্মৱিমানং আদিতো নিব্বত্তং, তং পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন উপপজ্জামি উপেমি. ব্ৰহ্মাতি কামাৱচৰসত্তেহি সেট্ঠট্ঠেন তথা তথা ব্ৰূহিতগুণতায ব্ৰহ্মৱিহাৰতো নিব্বত্তট্ঠেন চ ব্ৰহ্মা. ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জব্ৰহ্মপুৰোহিতেহি মহন্তো ব্ৰহ্মাতি মহাব্ৰহ্মা. ততো এৱ তে অভিভৱিত্ৱা ঠিতত্তা অভিভূ. তেহি কেনচি গুণেন ন অভিভূতোতি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৱচনে নিপাতো. দসোতি দস্সনসীলো, সো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং দস্সনসমত্থো, অভিঞ্ঞাণেন পস্সিতব্বং পস্সামীতি অত্থো. সেসব্ৰহ্মানং ইদ্ধিপাদভাৱনাবলেন অত্তনো চিত্তঞ্চ মম ৱসে ৱত্তেমীতি ৱসৱত্তী হোমীতি যোজেতব্বং. তদা কিৰ বোধিসত্তো অট্ঠসমাপত্তিলাভীপি সমানো তথা সত্তহিতং অত্তনো পাৰমিপৰিপূৰণঞ্চ ওলোকেন্তো তাসু এৱ দ্ৱীসু ঝানভূমীসু নিকন্তিং উপ্পাদেত্ৱা মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন অপৰাপৰং সংসৰি. তেন ৱুত্তং ‘‘সত্তৱস্সানি…পে… ৱসৱত্তী’’তি.

এৱং ভগৱা ৰূপাৱচৰপুঞ্ঞস্স ৱিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৱা ইদানি কামাৱচৰপুঞ্ঞস্সাপি তং দস্সেন্তো ‘‘ছত্তিংসক্খত্তু’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সক্কো অহোসিন্তি ছত্তিংস ৱাৰে অঞ্ঞত্থ অনুপপজ্জিত্ৱা নিৰন্তৰং সক্কো দেৱানমিন্দো তাৱতিংসদেৱৰাজা অহোসি. ৰাজা অহোসিন্তিআদীসু চতূহি অচ্ছৰিযধম্মেহি চতূহি চ সঙ্গহৱত্থূহি লোকং ৰঞ্জেতীতি ৰাজা. চক্কৰতনং ৱত্তেতি, চতূহি সম্পত্তিচক্কেহি ৱত্ততি, তেহি চ পৰং ৱত্তেতি, পৰহিতায চ ইৰিযাপথচক্কানং ৱত্তো এতস্মিং অত্থীতি চক্কৱত্তী. ৰাজাতি চেত্থ সামঞ্ঞং, চক্কৱত্তীতি ৱিসেসং. ধম্মেন চৰতীতি ধম্মিকো. ঞাযেন সমেন ৱত্ততীতি অত্থো. ধম্মেনেৱ ৰজ্জং লভিত্ৱা ৰাজা জাতোতি ধম্মৰাজা. পৰহিতধম্মচৰণেন ৱা ধম্মিকো, অত্তহিতধম্মচৰণেন ধম্মৰাজা, চতুৰন্তায ইস্সৰোতি চাতুৰন্তো, চতুসমুদ্দন্তায চতুব্বিধদীপৱিভূসিতায চ পথৱিযা ইস্সৰোতি অত্থো. অজ্ঝত্তং কোপাদিপচ্চত্থিকে, বহিদ্ধা চ সব্বৰাজানো অদণ্ডেন অসত্থেন ৱিজেসীতি ৱিজিতাৱী. জনপদে থাৱৰভাৱং ধুৱভাৱং পত্তো, ন সক্কা কেনচি ততো চালেতুং জনপদো ৱা তম্হি থাৱৰিযপ্পত্তো অনুযুত্তো সকম্মনিৰতো অচলো অসম্পৱেধীতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো.

চক্কৰতনং, হত্থিৰতনং, অস্সৰতনং, মণিৰতনং, ইত্থিৰতনং, গহপতিৰতনং, পৰিণাযকৰতনন্তি ইমেহি সত্তহি ৰতনেহি সমুপেতোতি সত্তৰতনসমন্নাগতো. তেসু হি ৰাজা চক্কৱত্তি চক্কৰতনেন অজিতং জিনাতি, হত্থিঅস্সৰতনেহি ৱিজিতে সুখেনেৱ অনুৱিচৰতি, পৰিণাযকৰতনেন ৱিজিতমনুৰক্খতি, সেসেহি উপভোগসুখমনুভৱতি. পঠমেন চস্স উস্সাহসত্তিযোগো, পচ্ছিমেন মন্তসত্তিযোগো, হত্থিঅস্সগহপতিৰতনেহি পভূসত্তিযোগো সুপৰিপুণ্ণো হোতি, ইত্থিমণিৰতনেহি তিৱিধসত্তিযোগফলং. সো ইত্থিমণিৰতনেহি পৰিভোগসুখমনুভৱতি, সেসেহি উপভোগসুখং. ৱিসেসতো চস্স পুৰিমানি তীণি অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন সম্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমানি অলোভকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন, পচ্ছিমমেকং অমোহকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেনাতি ৱেদিতব্বং পদেসৰজ্জস্সাতি খুদ্দকৰজ্জস্স.

এতদহোসীতি অত্তনো সম্পত্তিযো পচ্চৱেক্খন্তস্স পচ্ছিমে চক্কৱত্তিকালে এতং ‘‘কিস্স নু খো মে ইদং কম্মস্স ফল’’ন্তিআদিকং অহোসি. সব্বত্থকমেৱ তস্মিং তস্মিম্পি ভৱে এতদহোসিযেৱ. তত্থাযং চক্কৱত্তিকালৱসেন যোজনা. এৱংমহিদ্ধিকোতি মণিৰতনহত্থিৰতনাদিপ্পমুখায কোসৱাহনসম্পত্তিযা জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তিযা চ এৱংমহিদ্ধিকো. এৱংমহানুভাৱোতি চক্কৰতনাদিসমন্নাগমেন কস্সচিপি পীড়ং অকৰোন্তোৱ সব্বৰাজূহি সিৰসা সম্পটিচ্ছিতসাসনৱেহাসগমনাদীহি এৱং মহানুভাৱো. দানস্সাতি অন্নাদিদেয্যধম্মপৰিচ্চাগস্স. দমস্সাতি চক্খাদিইন্দ্ৰিযদমনস্স চেৱ সমাধানৱসেন ৰাগাদিকিলেসদমনস্স চ. সংযমস্সাতি কাযৱচীসংযমস্স. তত্থ যং সমাধানৱসেন কিলেসদমনং, তং ভাৱনামযং পুঞ্ঞং, তঞ্চ খো মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰভূতং ইধাধিপ্পেতং. তস্মিঞ্চ উপচাৰপ্পনাভেদেন দুৱিধে যং অপ্পনাপ্পত্তং, তেনস্স যথাৱুত্তাসু দ্ৱীসু ঝানভূমীসু উপপত্তি অহোসি. ইতৰেন তিৱিধেনাপি যথাৰহং পত্তচক্কৱত্তিআদিভাৱোতি ৱেদিতব্বং.

ইতি ভগৱা অত্তানং কাযসক্খি কত্ৱা পুঞ্ঞানং ৱিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৱা ইদানি তমেৱত্থং গাথাবন্ধেন দস্সেন্তো ‘‘পুঞ্ঞমেৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ পুঞ্ঞমেৱ সো সিক্খেয্যাতি যো অত্থকামো কুলপুত্তো, সো পুঞ্ঞফলনিব্বত্তনতো, অত্তনো সন্তানং পুননতো চ ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি লদ্ধনামং তিৱিধং কুসলমেৱ সিক্খেয্য নিৱেসেয্য উপচিনেয্য পসৱেয্যাতি অত্থো. আযতগ্গন্তি ৱিপুলফলতায উড়াৰফলতায আযতগ্গং, পিযমনাপফলতায ৱা আযতিং উত্তমন্তি আযতগ্গং, আযেন ৱা যোনিসোমনসিকাৰাদিপ্পচ্চযেন উড়াৰতমেন অগ্গন্তি আযতগ্গং. তকাৰো পদসন্ধিকৰো. অথ ৱা আযেন পুঞ্ঞফলেন অগ্গং পধানন্তি আযতগ্গং. ততো এৱ সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাকন্তি অত্থো.

কতমং পন তং পুঞ্ঞং, কথঞ্চ নং সিক্খেয্যাতি আহ ‘‘দানঞ্চ সমচৰিযঞ্চ, মেত্তচিত্তঞ্চ ভাৱযে’’তি. তত্থ সমচৰিযন্তি কাযৱিসমাদীনি ৱজ্জেত্ৱা কাযসমাদিচৰিতং, সুৱিসুদ্ধং সীলন্তি অত্থো. ভাৱযেতি অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেয্য ৱড্ঢেয্য. এতে ধম্মেতি এতে দানাদিকে সুচৰিতধম্মে. সুখসমুদ্দযেতি সুখানিসংসে, আনিসংসফলম্পি নেসং সুখমেৱাতি দস্সেতি. অব্যাপজ্জং সুখং লোকন্তি কামচ্ছন্দাদিব্যাপাদৱিৰহিতত্তা অব্যাপজ্জং নিদ্দুক্খং, পৰপীড়াভাৱে পন ৱত্তব্বং নত্থি. ঝানসমাপত্তিৱসেন সুখবহুলত্তা সুখং, একন্তসুখঞ্চ ব্ৰহ্মলোকং ঝানপুঞ্ঞানং, ইতৰপুঞ্ঞানং পন তদঞ্ঞং সম্পত্তিভৱসঙ্খাতং সুখং লোকং পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞো উপপজ্জতি উপেতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে গাথাসু চ ৱট্টসম্পত্তি এৱ কথিতা.

দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. উভযত্থসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে ভাৱিতোতি উপ্পাদিতো চ ৱড্ঢিতো চ. বহুলীকতোতি পুনপ্পুনং কতো. অত্থোতি হিতং. তঞ্হি অৰণীযতো উপগন্তব্বতো অত্থোতি ৱুচ্চতি. সমধিগয্হ তিট্ঠতীতি সম্মা পৰিগ্গহেত্ৱা অৱিজহিত্ৱা ৱত্ততি. দিট্ঠধম্মিকন্তি দিট্ঠধম্মো ৱুচ্চতি পচ্চক্খভূতো অত্তভাৱো, দিট্ঠধম্মে ভৱং দিট্ঠধম্মিকং, ইধলোকপৰিযাপন্নন্তি অত্থো. সম্পৰাযিকন্তি ধম্মৱসেন সম্পৰেতব্বতো সম্পৰাযো, পৰলোকো, সম্পৰাযে ভৱং সম্পৰাযিকং, পৰলোকপৰিযাপন্নন্তি ৱুত্তং হোতি.

কো পনেস দিট্ঠধম্মিকো নাম অত্থো, কো ৱা সম্পৰাযিকোতি? সঙ্খেপেন তাৱ যং ইধলোকসুখং, যঞ্চেতৰহি ইধলোকসুখাৱহং, অযং দিট্ঠধম্মিকো অত্থো. সেয্যথিদং – গহট্ঠানং তাৱ ইধ যং কিঞ্চি ৱিত্তূপকৰণং, অনাকুলকম্মন্ততা, আৰোগ্যসংৱিধানং, ৱত্থুৱিসদকিৰিযাযোগৱিহিতানি সিপ্পাযতনৱিজ্জাট্ঠানানি সঙ্গহিতপৰিজনতাতি এৱমাদি. পব্বজিতানং পন যে ইমে জীৱিতপৰিক্খাৰা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা. তেসং অকিচ্ছলাভো, তত্থ চ সঙ্খায পটিসেৱনা, সঙ্খায পৰিৱজ্জনা, ৱত্থুৱিসদকিৰিযা, অপ্পিচ্ছতা, সন্তুট্ঠি, পৱিৱেকো, অসংসগ্গোতি এৱমাদি. পতিৰূপদেসৱাসসপ্পুৰিসূপনিস্সযসদ্ধম্মস্সৱনযোনিসোমনসিকাৰাদযো পন উভযেসং সাধাৰণা উভযানুৰূপা চাতি ৱেদিতব্বা.

অপ্পমাদোতি এত্থ অপ্পমাদো পমাদপ্পটিপক্খতো ৱেদিতব্বো. কো পনেস পমাদো নাম? পমজ্জনাকাৰো. ৱুত্তং হেতং –

‘‘তত্থ কতমো পমাদো? কাযদুচ্চৰিতে ৱা ৱচীদুচ্চৰিতে ৱা মনোদুচ্চৰিতে ৱা পঞ্চসু ৱা কামগুণেসু চিত্তস্স ৱোস্সগ্গো ৱোস্সগ্গানুপ্পাদনং কুসলানং ৱা ধম্মানং ভাৱনায অসক্কচ্চকিৰিযতা অসাতচ্চকিৰিযতা অনট্ঠিতকিৰিযতা ওলীনৱুত্তিতা নিক্খিত্তছন্দতা নিক্খিত্তধুৰতা অনাসেৱনা অভাৱনা অবহুলীকম্মং অনধিট্ঠানং অননুযোগোপমাদো. যো এৱৰূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং. অযং ৱুচ্চতি পমাদো’’তি (ৱিভ. ৮৪৬).

তস্মা ৱুত্তপ্পটিপক্খতো অপ্পমাদো ৱেদিতব্বো. অত্থতো হি সো সতিযা অৱিপ্পৱাসো, নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিযা এতং নামং. অপৰে পন ‘‘সতিসম্পজঞ্ঞযোগেন পৱত্তা চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা অপ্পমাদো’’তি ৱদন্তি.

‘‘ভাৱিতো বহূলীকতো’’তি ৱুত্তং, কথং পনাযং অপ্পমাদো ভাৱেতব্বোতি? ন অপ্পমাদভাৱনা নাম ৱিসুং একভাৱনা অত্থি. যা হি কাচি পুঞ্ঞকিৰিযা কুসলকিৰিযা, সব্বা সা অপ্পমাদভাৱনাত্ৱেৱ ৱেদিতব্বা. ৱিসেসতো পন ৱিৱট্টূপনিস্সযং সৰণগমনং কাযিকৱাচসিকসংৱৰঞ্চ উপাদায সব্বা সীলভাৱনা, সব্বা সমাধিভাৱনা, সব্বা পঞ্ঞাভাৱনা, সব্বা কুসলভাৱনা, অনৱজ্জভাৱনা, অপ্পমাদভাৱনাতি ৱেদিতব্বা. ‘‘অপ্পমাদো’’তি হি ইদং মহন্তং অত্থং দীপেতি, মহন্তং অত্থং পৰিগ্গহেত্ৱা তিট্ঠতি. সকলম্পি তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আহৰিত্ৱা অপ্পমাদপদস্স অত্থং কত্ৱা কথেন্তো ধম্মকথিকো ‘‘অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ন ৱত্তব্বো. কস্মা? অপ্পমাদপদস্স মহন্তভাৱতো. তথা হি সম্মাসম্বুদ্ধো কুসিনাৰাযং যমকসালানমন্তৰে পৰিনিব্বানসমযে নিপন্নো অভিসম্বোধিতো পট্ঠায পঞ্চচত্তালীসায ৱস্সেসু অত্তনা ভাসিতং ধম্মং একেন পদেন সঙ্গহেত্ৱা দস্সেন্তো – ‘‘অপ্পমাদেন সম্পাদেথা’’তি ভিক্খূনং ওৱাদমদাসি. তথা চ ৱুত্তং –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যানি কানিচি জঙ্গলানং পাণানং পদজাতানি, সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি যদিদং মহন্তট্ঠেন; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বেতে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসৰণা, অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ম. নি. ১.৩০০).

গাথাসু অপ্পমাদং পসংসন্তীতি দানাদিপুঞ্ঞকিৰিযাসু অপ্পমাদং অপ্পমজ্জনং পণ্ডিতা সপ্পঞ্ঞা বুদ্ধাদযো পসংসন্তি, ৱণ্ণেন্তি থোমেন্তি. কস্মা? যস্মা অপ্পমত্তো উভো অত্থে অধিগণ্হাতি পণ্ডিতো. কে পন তে উভো অত্থাতি আহ – ‘‘দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থো, যো চত্থো সম্পৰাযিকো’’তি, এৱমেত্থ পদযোজনা ৱেদিতব্বা. ইধাপি দিট্ঠে ধম্মে চ যো অত্থোতি গহট্ঠস্স তাৱ ‘‘অনৱজ্জানি কম্মানি, অনাকুলা চ কম্মন্তা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তো কসিগোৰক্খাদিৱিধিনা লদ্ধব্বো অত্থো, পব্বজিতস্স পন অৱিপ্পটিসাৰাদিঅত্থো ৱেদিতব্বো. যো চত্থো সম্পৰাযিকোতি পন উভযেসম্পি ধম্মচৰিযাৱ ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অত্থাভিসমযাতি দুৱিধস্সপি অত্থস্স হিতস্স পটিলাভা, লদ্ধব্বেন সমিতি সঙ্গতি সমোধানন্তি সমযো, লাভো. সমযো এৱ অভিসমযো, অভিমুখভাৱেন ৱা সমযো অভিসমযোতি এৱমেত্থ অভিসমযো ৱেদিতব্বো. ধিতিসম্পন্নত্তা ধীৰো. ততিযেন চেত্থ অত্থ-সদ্দেন পৰমত্থস্স নিব্বানস্সাপি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টসম্পত্তি এৱ কথিতা. গাথাযং পন ৱিৱট্টস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা হি ৱুত্তং –

‘‘অপ্পমাদো অমতপদং, পমাদো মচ্চুনো পদং;

অপ্পমত্তা ন মীযন্তি, যে পমত্তা যথা মতা.

‘‘এৱং ৱিসেসতো ঞত্ৱা, অপ্পমাদম্হি পণ্ডিতা;

অপ্পমাদে পমোদন্তি, অৰিযানং গোচৰে ৰতা.

‘‘তে ঝাযিনো সাততিকা, নিচ্চং দড়্হপৰক্কমা;

ফুসন্তি ধীৰা নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তৰ’’ন্তি. (ধ. প. ২১-২৩);

তস্মা ‘‘অত্থাভিসমযা’’তি এত্থ লোকুত্তৰত্থৱসেনপি অত্থো ৱেদিতব্বো.

ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অট্ঠিপুঞ্জসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে একপুগ্গলস্সাতি এত্থ পুগ্গলোতি অযং ৱোহাৰকথা. বুদ্ধস্স হি ভগৱতো দুৱিধা দেসনা সম্মুতিদেসনা চ পৰমত্থদেসনা চাতি. তত্থ ‘‘পুগ্গলো, সত্তো, ইত্থী, পুৰিসো, খত্তিযো, ব্ৰাহ্মণো, দেৱো, মাৰো’’তি এৱৰূপা সম্মুতিদেসনা. ‘‘অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তা, খন্ধা, ধাতু, আযতনা, সতিপট্ঠানা’’তি এৱৰূপা পৰমত্থদেসনা. তত্থ ভগৱা যে সম্মুতিৱসেন দেসনং সুত্ৱা ৱিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, নেসং সম্মুতিদেসনং দেসেতি. যে পন পৰমত্থৱসেন দেসনং সুত্ৱা ৱিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, তেসং পৰমত্থদেসনং দেসেতি.

তত্থাযং উপমা – যথা হি দেসভাসাকুসলো তিণ্ণং ৱেদানং অত্থসংৱণ্ণনকো আচৰিযো যে দমিড়ভাসায ৱুত্তে অত্থং জানন্তি, তেসং দমিড়ভাসায আচিক্খতি. যে অন্ধকভাসাদীসু অঞ্ঞতৰায, তেসং তায তায ভাসায. এৱং তে মাণৱকা ছেকং ব্যত্তং আচৰিযমাগম্ম খিপ্পমেৱ সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি. তত্থ আচৰিযো ৱিয বুদ্ধো ভগৱা, তযো ৱেদা ৱিয কথেতব্বভাৱে ঠিতানি তীণি পিটকানি, দেসভাসাকোসল্লমিৱ সম্মুতিপৰমত্থকোসল্লং, নানাদেসভাসা মাণৱকা ৱিয সম্মুতিপৰমত্থৱসেন পটিৱিজ্ঝনসমত্থা ৱেনেয্যা, আচৰিযস্স দমিড়ভাসাদিআচিক্খনং ৱিয ভগৱতো সম্মুতিপৰমত্থৱসেন দেসনা ৱেদিতব্বা. আহ চেত্থ –

‘‘দুৱে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৱদতং ৱৰো;

সম্মুতিং পৰমত্থঞ্চ, ততিযং নূপলব্ভতি.

‘‘সঙ্কেতৱচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকাৰণা;

পৰমত্থৱচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতকাৰণা.

‘‘তস্মা ৱোহাৰকুসলস্স, লোকনাথস্স সত্থুনো;

সম্মুতিং ৱোহৰন্তস্স, মুসাৱাদো ন জাযতী’’তি.

অপিচ অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা পুগ্গলকথং কথেতি – হিৰোত্তপ্পদীপনত্থং, কম্মস্সকতাদীপনত্থং, পচ্চত্তপুৰিসকাৰদীপনত্থং,, আনন্তৰিযদীপনত্থং, ব্ৰহ্মৱিহাৰদীপনত্থং, পুব্বেনিৱাসদীপনত্থং, দক্খিণাৱিসুদ্ধিদীপনত্থং, লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থং, চাতি. ‘‘খন্ধধাতুআযতনানি হিৰিযন্তি ওত্তপ্পন্তী’’তি হি ৱুত্তে মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহং আপজ্জতি, পটিসত্তু ৱা হোতি – ‘‘কিমিদং খন্ধধাতুআযতনানি হিৰিযন্তি ওত্তপ্পন্তি নামা’’তি? ‘‘ইত্থী হিৰিযতি ওত্তপ্পতি, পুৰিসো, খত্তিযো, ব্ৰাহ্মণো, দেৱো, মাৰো’’তি পন ৱুত্তে জানাতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি, ন পটিসত্তু ৱা হোতি. তস্মা ভগৱা হিৰোত্তপ্পদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা কম্মস্সকা, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা কম্মস্সকতাদীপনত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘ৱেড়ুৱনাদযো মহাৱিহাৰা খন্ধেহি কাৰাপিতা, ধাতূহি আযতনেহী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তথা ‘‘খন্ধা মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি, পিতৰং, অৰহন্তং, ৰুহিৰুপ্পাদকম্মং, সঙ্ঘভেদকম্মং কৰোন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. ‘‘খন্ধা মেত্তাযন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. ‘‘খন্ধা পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা ভগৱা পচ্চত্তপুৰিসকাৰদীপনত্থং আনন্তৰিযদীপনত্থং ব্ৰহ্মৱিহাৰদীপনত্থং পুব্বেনিৱাসদীপনত্থঞ্চ পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা দানং পটিগ্গণ্হন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহং আপজ্জতি, পটিসত্তু ৱা হোতি ‘‘কিমিদং খন্ধা ধাতুযো আযতনানি পটিগ্গণ্হন্তি নামা’’তি? ‘‘পুগ্গলা পটিগ্গণ্হন্তী’’তি পন ৱুত্তে জানাতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি, ন পটিসত্তু ৱা হোতি. তস্মা ভগৱা দক্খিণাৱিসুদ্ধিদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

লোকসম্মুতিঞ্চ বুদ্ধা ভগৱন্তো ন পজহন্তি, লোকসমঞ্ঞায লোকনিৰুত্তিযা লোকাভিলাপে ঠিতাযেৱ ধম্মং দেসেন্তি. তস্মা ভগৱা লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি. সো ইধাপি লোকৱোহাৰৱসেন দেসেতব্বমত্থং দস্সেন্তো ‘‘একপুগ্গলস্সা’’তিআদিমাহ.

তত্থ একপুগ্গলস্সাতি একসত্তস্স. কপ্পন্তি মহাকপ্পং. যদিপি অচ্চন্তসংযোগে ইদং উপযোগৱচনং, যত্থ পন সত্তানং সন্ধাৱনং সংসৰণং সম্ভৱতি, তস্স ৱসেন গহেতব্বং. অট্ঠিকঙ্কলোতি অট্ঠিভাগো. ‘‘অট্ঠিখলো’’তিপি পঠন্তি, অট্ঠিসঞ্চযোতি অত্থো. অট্ঠিপুঞ্জোতি অট্ঠিসমূহো. অট্ঠিৰাসীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কেচি পন ‘‘কটিপ্পমাণতো হেট্ঠা সমূহো কঙ্কলো নাম, ততো উপৰি যাৱ তালপ্পমাণং পুঞ্জো, ততো উপৰি ৰাসী’’তি ৱদন্তি. তং তেসং মতিমত্তং. সব্বমেতং সমূহস্সেৱ পৰিযাযৱচনং ৱেপুল্লস্সেৱ উপমাভাৱেন আহটত্তা.

সচে সংহাৰকো অস্সাতি অৱিপ্পকিৰণৱসেন সংহৰিত্ৱা ঠপেতা কোচি যদি সিযাতি পৰিকপ্পনৱসেন ৱদতি. সম্ভতঞ্চ ন ৱিনস্সেয্যাতি তথা কেনচি সম্ভতঞ্চ তং অট্ঠিকঙ্কলং অন্তৰধানাভাৱেন পূতিভূতং চুণ্ণৱিচুণ্ণঞ্চ অহুত্ৱা সচে ন ৱিনস্সেয্যাতি পৰিকপ্পনৱসেনেৱ ৱদতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৱে, একস্স সত্তস্স কম্মকিলেসেহি অপৰাপৰুপ্পত্তিৱসেন একং মহাকপ্পং সন্ধাৱন্তস্স সংসৰন্তস্স এৱং মহাঅট্ঠিসঞ্চযো ভৱেয্য, আৰোহপৰিণাহেহি যত্তকোযং ৱেপুল্লপব্বতো. সচে পনস্স কোচি সংহৰিত্ৱা ঠপেতা ভৱেয্য, সম্ভতঞ্চ তং সচে অৱিনস্সন্তং তিট্ঠেয্যাতি. অযঞ্চ নযো নিব্বুতপ্পদীপে ৱিয ভিজ্জনসভাৱে কড়েৱৰনিক্খেপৰহিতে ওপপাতিকত্তভাৱে সব্বেন সব্বং অনট্ঠিকে চ খুদ্দকত্তভাৱে ৱজ্জেত্ৱা ৱুত্তো. কেচি পন ‘‘পৰিকপ্পনৱসেন ইমস্স নযস্স আহটত্তা তেসম্পি যদি সিযা অট্ঠিকঙ্কলো, তেনাপি সহেৱ অযং অট্ঠিপুঞ্জপৰিমাণো ৱুত্তো’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘নযিদমেৱং লব্ভমানস্সেৱ অট্ঠিপুঞ্জস্স ৱসেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ইমস্স পৰিমাণস্স ৱুত্ততা. তস্মা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো গহেতব্বো’’তি.

গাথাসু মহেসিনাতি মহন্তে সীলক্খন্ধাদযো এসতি গৱেসতীতি মহেসী, সম্মাসম্বুদ্ধো. ‘‘ইতি ৱুত্তং মহেসিনা’’তি চ ভগৱা ‘‘দসবলসমন্নাগতো, ভিক্খৱে, তথাগতো’’তিআদীসু ৱিয অত্তানং অঞ্ঞং ৱিয কত্ৱা দস্সেতি. ৱেপুল্লোতি ৰাজগহং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতেসু পঞ্চসু পব্বতেসু ৱিপুলভাৱতো ৱেপুল্লোতি লদ্ধনামো. ততো এৱ মহা, ঠিতদিসাভাগৱসেন উত্তৰো গিজ্ঝকূটস্স. গিৰিব্বজেতি গিৰিব্বজপুৰনামকস্স ৰাজগহস্স সমীপে.

এত্তাৱতা ভগৱা ‘‘এত্তকেনাপি কালেন অনুপচ্ছিন্নভৱমূলস্স অপৰিঞ্ঞাতৱত্থুকস্স পুথুজ্জনস্স অযমীদিসী কটসিৱড্ঢনা’’তি ৱট্টে আদীনৱং দস্সেত্ৱা ইদানি যেসং অৰিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৱেধা অন্ধপুথুজ্জনস্স এৱং কটসিৱড্ঢনা, তানি অৰিযসচ্চানি দিট্ঠৱতো অৰিযপুগ্গলস্স অযং নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘যতো চ অৰিযসচ্চানী’’তিআদিমাহ.

তত্থ যতোতি যদা. অৰিযসচ্চানীতি অৰণীযতো অৰিযানি, অৱিতথভাৱেন সচ্চানি চাতি অৰিযসচ্চানি, অৰিযভাৱকৰানি ৱা সচ্চানি অৰিযসচ্চানি, অৰিযেহি ৱা বুদ্ধাদীহি পটিৱিজ্ঝিতব্বানি সচ্চানি অৰিযসচ্চানি. অথ ৱা অৰিযস্স সচ্চানি অৰিযসচ্চানি. সদেৱকেন হি লোকেন সৰণন্তি অৰণীযতো অৰিযো ভগৱা, তেন সযম্ভুঞাণেন দিট্ঠত্তা তস্স সচ্চানীতি অৰিযসচ্চানি. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সম্মা হেতুনা ঞাযেন ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযৱসেন পস্সতি. দুক্খন্তিআদি অৰিযসচ্চানং সৰূপদস্সনং. তত্থ অনেকূপদ্দৱাধিট্ঠানতায কুচ্ছিতভাৱতো বালজনপৰিকপ্পিতধুৱসুভসুখত্তৱিৰহেন তুচ্ছভাৱতো চ দুক্খং. দুক্খং সমুপ্পজ্জতি এতেনাতি দুক্খসমুপ্পাদো, দুক্খসমুদযো. দুক্খং অতিক্কমতি এতেন আৰম্মণপ্পচ্চযভূতেন, এত্থ ৱাতি দুক্খস্স অতিক্কমো, নিব্বানং. আৰকত্তা কিলেসেহি অৰণীযতো চ অৰিযো. সম্মাদিট্ঠিআদীনং অট্ঠন্নং অঙ্গানং ৱসেন অট্ঠঙ্গিকো. মাৰেন্তো কিলেসে গচ্ছতি, নিব্বানত্থিকেহি মগ্গীযতি, সযং ৱা নিব্বানং মগ্গতীতি মগ্গো. ততো এৱ দুক্খস্স উপসমং নিৰোধং গচ্ছতীতি দুক্খূপসমগামী. যতো সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সম্বন্ধো.

স সত্তক্খত্তুং পৰমং, সন্ধাৱিত্ৱান পুগ্গলোতি সো এৱং চতুসচ্চদস্সাৱী অৰিযপুগ্গলো সোতাপন্নো সব্বমুদিন্দ্ৰিযো সমানো সত্তৱাৰপৰমংযেৱ ভৱাদীসু অপৰাপৰুপ্পত্তিৱসেন সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা. একবীজী, কোলংকোলো, সত্তক্খত্তুপৰমোতি ইন্দ্ৰিযানং তিক্খমজ্ঝিমমুদুভাৱেন তযো হি সোতাপন্না. তেসু সব্বমুদিন্দ্ৰিযস্স ৱসেনিদং ৱুত্তং ‘‘স সত্তক্খত্তুং পৰমং, সন্ধাৱিত্ৱানা’’তি. দুক্খস্সন্তকৰো হোতীতি ৱট্টদুক্খস্স অন্তকৰো পৰিযোসানকৰো হোতি. কথং? সব্বসংযোজনক্খযা অনুপুব্বেন অগ্গমগ্গং অধিগন্ত্ৱা নিৰৱসেসানং সংযোজনানং খেপনাতি অৰহত্তফলেনেৱ দেসনায কূটং গণ্হি.

চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মুসাৱাদসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে একধম্মং অতীতস্সাতি কা উপ্পত্তি? ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি, তিত্থিযানং পৰিহাযি. তে হতলাভসক্কাৰা নিপ্পভা নিত্তেজা ইস্সাপকতা চিঞ্চমাণৱিকং নাম পৰিব্বাজিকং উয্যোজেসুং – ‘‘এহি, ত্ৱং ভগিনি, সমণং গোতমং অভূতেন অব্ভাচিক্খস্সূ’’তি. সা ভগৱন্তং চতুপৰিসমজ্ঝে ধম্মং দেসেন্তং উপগন্ত্ৱা অভূতেন অব্ভাচিক্খিত্ৱা সক্কেনস্সা অভূতভাৱে পকাসিতে মহাজনেন ‘‘ধী কাড়কণ্ণী’’তি ৱিহাৰতো নিক্কড্ঢাপিতা পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে অৱীচিজালানং ইন্ধনং হুত্ৱাৱ অৱীচিনিৰযে নিব্বত্তি, ভিয্যোসোমত্তায তিত্থিযানং লাভসক্কাৰো পৰিহাযি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, চিঞ্চমাণৱিকা এৱং উড়াৰগুণং অগ্গদক্খিণেয্যং সম্মাসম্বুদ্ধং অভূতেন অক্কোসিত্ৱা মহাৱিনাসং পত্তা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি সা মং অভূতেন অক্কোসিত্ৱা মহাৱিনাসং পত্তাযেৱা’’তি মহাপদুমজাতকম্পি ৱিত্থাৰেত্ৱা উপৰি ধম্মং দেসেন্তো ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ‘‘একধম্মং অতীতস্সা’’তি ইদং সুত্তং দেসেসি.

তত্থ একধম্মন্তি একং ৱচীসচ্চসঙ্খাতং ধম্মং. অতীতস্সাতি যা সা অট্ঠ অনৰিযৱোহাৰে ৱজ্জেত্ৱা অট্ঠসু অৰিযৱোহাৰেসু পতিট্ঠাপনত্থং ‘‘সচ্চং, ভণে, নালিক’’ন্তি অৰিযেহি ঠপিতা মৰিযাদা, তং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতস্স. পুৰিসো এৱ পুগ্গলোতি পুৰিসপুগ্গলো, তস্স. অকৰণীযন্তি কাতুং অসক্কুণেয্যং. সম্পজানমুসাৱাদী হি পুগ্গলো কিঞ্চি পাপকম্মং কত্ৱা ‘‘ইদং নাম তযা কত’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘ন মযা কত’’ন্তি মুসাৱাদেনেৱ পৰিহৰিস্সতি. এৱঞ্চ পটিপজ্জন্তো কিঞ্চি পাপকম্মং কৰোতিযেৱ, ন তত্থ লজ্জতি সচ্চমৰিযাদায সমতিক্কন্তত্তা. তেন ৱুত্তং ‘‘কতমং একধম্মং, যদিদং, ভিক্খৱে, সম্পজানমুসাৱাদো’’তি.

গাথাযং মুসাৱাদিস্সাতি মুসা অভূতং অতচ্ছং পৰেসং ৱিঞ্ঞাপনৱসেন ৱদনসীলস্স. যস্স দসসু ৱচনেসু একম্পি সচ্চং নত্থি, এৱৰূপে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. জন্তুনোতি সত্তস্স. সত্তো হি জাযনট্ঠেন ‘‘জন্তূ’’তি ৱুচ্চতি. ৱিতিণ্ণপৰলোকস্সাতি ৱিস্সট্ঠপৰলোকস্স. ঈদিসো হি মনুস্সসম্পত্তি দেৱলোকসম্পত্তি অৱসানে নিব্বানসম্পত্তীতি ইমা তিস্সোপি সম্পত্তিযো ন পস্সতি. নত্থি পাপন্তি তস্স তাদিসস্স ইদং নাম পাপং ন কত্তব্বন্তি নত্থীতি.

পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দানসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে এৱঞ্চেতি এত্থ এৱন্তি উপমাকাৰে নিপাতো, চেতি পৰিকপ্পনে. সত্তাতি ৰূপাদীসু সত্তা ৱিসত্তা. জানেয্যুন্তি বুজ্ঝেয্যুং. দানসংৱিভাগস্সাতি যায হি চেতনায অন্নাদিদেয্যধম্মং সংহৰিত্ৱা অনুকম্পাপূজাসু অঞ্ঞতৰৱসেন পৰেসং দীযতি, তং দানং. যায পন অত্তনা পৰিভুঞ্জিতব্বভাৱেন গহিতৱত্থুস্স একদেসো সংৱিভজিত্ৱা দীযতি, অযং সংৱিভাগো. ৱিপাকন্তি ফলং. যথাহং জানামীতি যথা অহং জানামি. ইদং ৱুত্তং হোতি – তিৰচ্ছানগতস্সপি দানং দত্ৱা অত্তভাৱসতে পৱত্তসুখৱিপচ্চনৱসেন সতগুণা দক্খিণা হোতীতি এৱমাদিনা, ভিক্খৱে, যেন পকাৰেন অহং দানস্স সংৱিভাগস্স চ ৱিপাকং কম্মৱিপাকং ঞাণবলেন পচ্চক্খতো জানামি, এৱং ইমে সত্তা যদি জানেয্যুন্তি. ন অদত্ৱা ভুঞ্জেয্যুন্তি যং ভুঞ্জিতব্বযুত্তকং অত্তনো অত্থি, ততো পৰেসং ন অদত্ৱা মচ্ছৰিযচিত্তেন চ তণ্হালোভৱসেন চ ভুঞ্জেয্যুং, দত্ৱাৱ ভুঞ্জেয্যুং. ন চ নেসং মচ্ছেৰমলং চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠেয্যাতি অত্তনো সম্পত্তীনং পৰেহি সাধাৰণভাৱাসহনলক্খণং চিত্তস্স পভস্সৰভাৱদূসকানং উপক্কিলেসভূতানং কণ্হধম্মানং অঞ্ঞতৰং মচ্ছেৰমলং. অথ ৱা যথাৱুত্তমচ্ছেৰঞ্চেৱ অঞ্ঞম্পি দানন্তৰাযকৰং ইস্সালোভদোসাদিমলঞ্চ নেসং সত্তানং চিত্তং যথা দানচেতনা ন পৱত্ততি, ন ৱা সুপৰিসুদ্ধা হোতি, এৱং পৰিযাদায পৰিতো গহেত্ৱা অভিভৱিত্ৱা ন তিট্ঠেয্য. কো হি সম্মদেৱ দানফলং জানন্তো অত্তনো চিত্তে মচ্ছেৰমলস্স ওকাসং দদেয্য.

যোপি নেসং অস্স চৰিমো আলোপোতি নেসং সত্তানং যো সব্বপচ্ছিমকো আলোপো সিযা. চৰিমং কবড়ন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইমে সত্তা পকতিযা যত্তকেহি আলোপেহি সযং যাপেয্যুং, তেসু একমেৱ আলোপং অত্তনো অত্থায ঠপেত্ৱা তদঞ্ঞে সব্বে আলোপে আগতাগতানং অত্থিকানং দত্ৱা যো ঠপিতো আলোপো অস্স, সো ইধ চৰিমো আলোপো নাম. ততোপি ন অসংৱিভজিত্ৱা ভুঞ্জেয্যুং, সচে নেসং পটিগ্গাহকা অস্সূতি নেসং সত্তানং পটিগ্গাহকা যদি সিযুং, ততোপি যথাৱুত্তচৰিমালোপতোপি সংৱিভজিত্ৱাৱ একদেসং দত্ৱাৱ ভুঞ্জেয্যুং, যথাহং দানসংৱিভাগস্স ৱিপাকং পচ্চক্খতো জানামি, এৱং যদি জানেয্যুন্তি. যস্মা চ খোতিআদিনা কম্মফলস্স অপ্পচ্চক্খভাৱতো এৱমেতে সত্তা দানসংৱিভাগেসু ন পৱত্তন্তীতি যথাধিপ্পেতমত্থং কাৰণেন সম্পটিপাদেতি. এতেনেৱ তেসং তদঞ্ঞপুঞ্ঞেসু চ অপ্পটিপত্তিযা অপুঞ্ঞেসু চ পটিপত্তিযা কাৰণং দস্সিতন্তি দট্ঠব্বং.

গাথাসু যথাৱুত্তং মহেসিনাতি মহেসিনা ভগৱতা ‘‘তিৰচ্ছানগতে দানং দত্ৱা সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা’ তিআদিনা, ইধেৱ ৱা ‘‘এৱং চে সত্তা জানেয্যু’’ন্তিআদিনা যথাৱুত্তং, ঞাণচাৰেন তং যথাৱুত্তং চিত্তং ঞাতন্তি অত্থো. ৱিপাকং সংৱিভাগস্সাতি সংৱিভাগস্সপি ৱিপাকং, কো পন ৱাদো দানস্স. যথা হোতি মহপ্ফলন্তি যথা সো ৱিপাকো মহন্তং ফলং হোতি, এৱং ইমে সত্তা যদি জানেয্যুন্তি সম্বন্ধো. ৱিনেয্য মচ্ছেৰমলন্তি মচ্ছৰিযমলং অপনেত্ৱা কম্মফলসদ্ধায ৰতনত্তযসদ্ধায চ ৱিসেসতো পসন্নেন চিত্তেন যেসু কিলেসেহি আৰকত্তা অৰিযেসু সীলাদিগুণসম্পন্নেসু দিন্নং অপ্পকম্পি দানং মহপ্ফলং হোতি, তেসু যুত্তকালেন দজ্জুং দদেয্যুং.

মহপ্ফলভাৱকৰণতো দক্খিণং অৰহন্তীতি দক্খিণেয্যা, সম্মাপটিপন্না, তেসু দক্খিণেয্যেসু. দক্খিণং পৰলোকং সদ্দহিত্ৱা দাতব্বং দেয্যধম্মং যথা তং দানং হোতি মহাদানং, এৱং দত্ৱা. অথ ৱা বহুনো অন্নং দত্ৱা, কথং পন অন্নং দাতব্বন্তি আহ ‘‘দক্খিণেয্যেসু দক্খিণ’’ন্তি. ইতো মনুস্সত্তা মনুস্সত্তভাৱতো চুতা পটিসন্ধিৱসেন সগ্গং গচ্ছন্তি দাযকা. কামকামিনোতি কামেতব্বানং উড়াৰানং দেৱভোগানং পটিলদ্ধৰূপৱিভৱেন কম্মুনা উপগমনে সাধুকাৰিতায কামকামিনো সব্বকামসমঙ্গিনো. মোদন্তি যথাৰুচি পৰিচাৰেন্তীতি অত্থো.

ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. মেত্তাভাৱনাসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে যানি কানিচীতি অনৱসেসপৰিযাদানং. ওপধিকানি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনীতি

তেসং নিযমনং. তত্থ উপধি ৱুচ্চন্তি খন্ধা, উপধিস্স কৰণং সীলং এতেসং, উপধিপ্পযোজনানি ৱা ওপধিকানি. সম্পত্তিভৱে অত্তভাৱজনকানি পটিসন্ধিপৱত্তিৱিপাকদাযকানি. পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনীতি পুঞ্ঞকিৰিযা চ তা তেসং তেসং ফলানিসংসানং ৱত্থূনি চাতি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. তানি পন সঙ্খেপতো দানমযং, সীলমযং, ভাৱনামযন্তি তিৱিধানি হোন্তি. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং পৰতো তিকনিপাতৱণ্ণনাযং আৱি ভৱিস্সতি. মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযাতি মেত্তাভাৱনাৱসেন পটিলদ্ধতিকচতুক্কজ্ঝানসমাপত্তিযা. ‘‘মেত্তা’’তি হি ৱুত্তে উপচাৰোপি লব্ভতি অপ্পনাপি, ‘‘চেতোৱিমুত্তী’’তি পন ৱুত্তে অপ্পনাঝানমেৱ লব্ভতি. তঞ্হি নীৱৰণাদিপচ্চনীকধম্মতো চিত্তস্স সুট্ঠু ৱিমুত্তিভাৱেন চেতোৱিমুত্তীতি ৱুচ্চতি. কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিন্তি মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰস্স সোড়সভাগং ওপধিকানি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি ন অগ্ঘন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযা যো ৱিপাকো, তং সোড়স কোট্ঠাসে কত্ৱা ততো একং পুন সোড়স কোট্ঠাসে কত্ৱা তত্থ যো এককোট্ঠাসো, ন তং অঞ্ঞানি ওপধিকানি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি অগ্ঘন্তীতি. অধিগ্গহেত্ৱাতি অভিভৱিত্ৱা. ভাসতেতি উপক্কিলেসৱিসুদ্ধিযা দিপ্পতি. তপতেতি ততো এৱ অনৱসেসে পটিপক্খধম্মে সন্তপতি. ৱিৰোচতীতি উভযসম্পত্তিযা ৱিৰোচতি. মেত্তা হি চেতোৱিমুত্তি চন্দালোকসঙ্খাতা ৱিগতূপক্কিলেসা জুণ্হা ৱিয দিপ্পতি, আতপো ৱিয অন্ধকাৰং পচ্চনীকধম্মে ৱিধমন্তী তপতি, ওসধিতাৰকা ৱিয ৱিজ্জোতমানা ৱিৰোচতি চ.

সেয্যথাপীতি ওপম্মদস্সনত্থে নিপাতো. তাৰকৰূপানন্তি জোতীনং. চন্দিযাতি চন্দস্স অযন্তি চন্দী, তস্সা চন্দিযা, পভায জুণ্হাযাতি অত্থো. ৱস্সানন্তি ৱস্সানং বহুৱসেন লদ্ধৱোহাৰস্স উতুনো. পচ্ছিমে মাসেতি কত্তিকমাসে. সৰদসমযেতি সৰদকালে. অস্সযুজকত্তিকমাসা হি লোকে ‘‘সৰদউতূ’’তি ৱুচ্চন্তি. ৱিদ্ধেতি উব্বিদ্ধে, মেঘৱিগমেন দূৰীভূতেতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘ৱিগতৱলাহকে’’তি. দেৱেতি আকাসে. নভং অব্ভুস্সক্কমানোতি উদযট্ঠানতো আকাসং উল্লঙ্ঘন্তো. তমগতন্তি তমং. অভিৱিহচ্চাতি অভিহন্ত্ৱা ৱিধমিত্ৱা. ওসধিতাৰকাতি উস্সন্না পভা এতায ধীযতি, ওসধীনং ৱা অনুবলপ্পদাযিকত্তা ওসধীতি লদ্ধনামা তাৰকা.

এত্থাহ – কস্মা পন ভগৱতা সমানেপি ওপধিকভাৱে মেত্তা ইতৰেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তাতি? ৱুচ্চতে – সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৱেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৱতো. সেট্ঠা হি এতে ৱিহাৰা, সব্বসত্তেসু সম্মাপটিপত্তিভূতানি যদিদং মেত্তাঝানানি. যথা চ ব্ৰহ্মানো নিদ্দোসচিত্তা ৱিহৰন্তি, এৱং এতেহি সমন্নাগতা যোগিনো ব্ৰহ্মসমাৱ হুত্ৱা ৱিহৰন্তি. তথা হিমে ‘‘ব্ৰহ্মৱিহাৰা’’তি ৱুচ্চন্তি. ইতি সেট্ঠট্ঠেন নিদ্দোসভাৱেন চ সত্তেসু সুপ্পটিপত্তিভাৱতো মেত্তাৱ ইতৰেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা.

এৱম্পি কস্মা মেত্তাৱ এৱং ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা? ইতৰেসং ব্ৰহ্মৱিহাৰানং অধিট্ঠানভাৱতো দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পৰিপূৰিকত্তা চ. অযঞ্হি সত্তেসু হিতাকাৰপ্পৱত্তিলক্খণা মেত্তা, হিতূপসংহাৰসা, আঘাতৱিনযপচ্চুপট্ঠানা. যদি অনোধিসো ভাৱিতা বহুলীকতা, অথ সুখেনেৱ কৰুণাদিভাৱনা সম্পজ্জন্তীতি মেত্তা ইতৰেসং ব্ৰহ্মৱিহাৰানং অধিট্ঠানং. তথা হি সত্তেসু হিতজ্ঝাসযতায সতি নেসং দুক্খাসহনতা, সম্পত্তিৱিসেসানং চিৰট্ঠিতিকামতা, পক্খপাতাভাৱেন সব্বত্থ সমপ্পৱত্তচিত্ততা চ সুখেনেৱ ইজ্ঝন্তি. এৱঞ্চ সকললোকহিতসুখৱিধানাধিমুত্তা মহাবোধিসত্তা ‘‘ইমস্স দাতব্বং, ইমস্স ন দাতব্ব’’ন্তি উত্তমৱিচযৱসেন ৱিভাগং অকত্ৱা সব্বসত্তানং নিৰৱসেসসুখনিদানং দানং দেন্তি, হিতসুখত্থমেৱ নেসং সীলং সমাদিযন্তি, সীলপৰিপূৰণত্থং নেক্খম্মং ভজন্তি, তেসং হিতসুখেসু অসম্মোহত্থায পঞ্ঞং পৰিযোদপেন্তি, হিতসুখাভিৱড্ঢনত্থমেৱ দড়্হং ৱীৰিযমাৰভন্তি, উত্তমৱীৰিযৱসেন ৱীৰভাৱং পত্তাপি সত্তানং নানপ্পকাৰং হিতজ্ঝাসযেনেৱ অপৰাধং খমন্তি, ‘‘ইদং ৱো দস্সাম, কৰিস্সামা’’তিআদিনা কতং পটিঞ্ঞাতং ন ৱিসংৱাদেন্তি, তেসং হিতসুখাযেৱ অচলাধিট্ঠানা হোন্তি. তেসু অচলায মেত্তায পুব্বকাৰিনো হিতজ্ঝাসযেনেৱ নেসং ৱিপ্পকাৰে উদাসীনা হোন্তি, পুব্বকাৰিতাযপি ন পচ্চুপকাৰমাসিসন্তীতি. এৱং তে পাৰমিযো পূৰেত্ৱা যাৱ দসবলচতু-ৱেসাৰজ্জ-ছঅসাধাৰণঞাণ-অট্ঠাৰসাৱেণিকবুদ্ধধম্মপ্পভেদে সব্বেপি কল্যাণধম্মে পৰিপূৰেন্তি. এৱং দানাদীনং সব্বেসং কল্যাণধম্মানং পাৰিপূৰিকা মেত্তাতি চ ইমস্স ৱিসেসস্স দস্সনত্থং সা ইতৰেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা.

অপিচ মেত্তায ইতৰেহি ওপধিকপুঞ্ঞেহি মহানুভাৱতা ৱেলামসুত্তেন দীপেতব্বা. তত্থ হি যথা নাম মহতা ৱেলামস্স দানতো একস্স সোতাপন্নস্স দানং মহপ্ফলতৰং ৱুত্তং, এৱং সোতাপন্নসততো একস্স সকদাগামিস্স দানং…পে… পচ্চেকবুদ্ধসততো ভগৱতো, ততোপি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং, ততোপি চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স ৱিহাৰদানং, ততোপি সৰণগমনং, ততোপি সীলসমাদানং, ততোপি গদ্দূহনমত্তং কালং মেত্তাভাৱনা মহপ্ফলতৰা ৱুত্তা. যথাহ –

‘‘যং গহপতি ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং. যো চেকং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতৰং. যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য…পে… সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা ৱেৰমণিং. যো চ অন্তমসো গদ্দূহনমত্তম্পি মেত্তচিত্তং ভাৱেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতৰ’’ন্তি (অ. নি. ৯.২০).

মহগ্গতপুঞ্ঞভাৱেন পনস্সা পৰিত্তপুঞ্ঞতো সাতিসযতায ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘যং পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতী’’তি (দী. নি. ১.৫৫৬; সং. নি. ৪.৩৬০). কামাৱচৰকম্মঞ্হি পমাণকতং নাম, মহগ্গতকম্মং পন পমাণং অতিক্কমিত্ৱা ওধিসকানোধিসকফৰণৱসেন ৱড্ঢিত্ৱা কতত্তা অপ্পমাণকতং নাম. কামাৱচৰকম্মং তস্স মহগ্গতকম্মস্স অন্তৰা লগ্গিতুং ৱা তং কম্মং অভিভৱিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং গহেত্ৱা ঠাতুং ৱা ন সক্কোতি, অথ খো মহগ্গতকম্মমেৱ তং পৰিত্তকম্মং মহোঘো ৱিয পৰিত্তং উদকং অভিভৱিত্ৱা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা তিট্ঠতি, তস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা সযমেৱ ব্ৰহ্মসহব্যতং উপনেতীতি অযঞ্হি তস্স অত্থোতি.

গাথাসু যোতি যো কোচি গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা. মেত্তন্তি মেত্তাঝানং. অপ্পমাণন্তি ভাৱনাৱসেন আৰম্মণৱসেন চ অপ্পমাণং. অসুভভাৱনাদযো ৱিয হি আৰম্মণে একদেসগ্গহণং অকত্ৱা অনৱসেসফৰণৱসেন অনোধিসোফৰণৱসেন চ অপ্পমাণাৰম্মণতায পগুণভাৱনাৱসেন অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৱা সম্মসিত্ৱা হেট্ঠিমে অৰিযমগ্গে অধিগচ্ছন্তস্স সুখেনেৱ পটিঘসংযোজনাদযো পহীযমানা তনূ হোন্তি. তেনাহ ‘‘পস্সতো উপধিক্খয’’ন্তি. ‘‘উপধিক্খযো’’তি হি নিব্বানং ৱুচ্চতি. তঞ্চস্স সচ্ছিকিৰিযাভিসমযৱসেন মগ্গঞাণেন পস্সতি. অথ ৱা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি মেত্তাঝানপদট্ঠানায ৱিপস্সনায অনুক্কমেন উপধিক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং পত্ৱা তং পস্সতো পগেৱ দসপি সংযোজনা তনূ হোন্তি, পহীযন্তীতি অত্থো. অথ ৱা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি পটিঘো চেৱ পটিঘসম্পযুত্তসংযোজনা চ তনুকা হোন্তি. পস্সতো উপধিক্খযন্তি তেসংযেৱ কিলেসূপধীনং খযসঙ্খাতং মেত্তং অধিগমৱসেন পস্সন্ত স্সাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

এৱং কিলেসপ্পহানং নিব্বানাধিগমঞ্চ মেত্তাভাৱনায সিখাপ্পত্তমানিসংসং দস্সেত্ৱা ইদানি অঞ্ঞে আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘একম্পি চে’’তিআদিমাহ. তত্থ অদুট্ঠচিত্তোতি মেত্তাবলেন সুট্ঠু ৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ব্যাপাদেন অদূসিতচিত্তো. মেত্তাযতীতি হিতফৰণৱসেন মেত্তং কৰোতি. কুসলোতি অতিসযেন কুসলৱা মহাপুঞ্ঞো, পটিঘাদিঅনত্থৱিগমেন ৱো. খেমী তেনাতি তেন মেত্তাযিতেন. সব্বে চ পাণেতি চসদ্দো ব্যতিৰেকে. মনসানুকম্পন্তি চিত্তেন অনুকম্পন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – একসত্তৱিসযাপি তাৱ মেত্তা মহাকুসলৰাসি, সব্বে পন পাণে অত্তনো পিযপুত্তং ৱিয হিতফৰণেন মনসা অনুকম্পন্তো পহূতং বহুং অনপ্পকং অপৰিযন্তং চতুসট্ঠিমহাকপ্পেপি অত্তনো ৱিপাকপ্পবন্ধং পৱত্তেতুং সমত্থং উড়াৰপুঞ্ঞং অৰিযো পৰিসুদ্ধচিত্তো পুগ্গলো পকৰোতি নিপ্ফাদেতি.

সত্তসণ্ডন্তি সত্তসঙ্খাতেন সণ্ডেন সমন্নাগতং ভৰিতং, সত্তেহি অৱিৰড়ং আকিণ্ণমনুস্সন্তি অত্থো. ৱিজিত্ৱাতি অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেনেৱ ৱিজিনিত্ৱা. ৰাজিসযোতি ইসিসদিসা ধম্মিকৰাজানো. যজমানাতি দানানি দদমানা. অনুপৰিযগাতি ৱিচৰিংসু.

অস্সমেধন্তিআদীসু পোৰাণকৰাজকালে কিৰ সস্সমেধং, পুৰিসমেধং, সম্মাপাসং, ৱাচাপেয্যন্তি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি অহেসুং, যেহি ৰাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে, মেধাৱিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্তৱেতনানুপ্পদানং পুৰিসমেধং নাম, পুৰিসসঙ্গণ্হনে মেধাৱিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং পোত্থকে লেখং গহেত্ৱা তীণি ৱস্সানি ৱিনা ৱড্ঢিযা সহস্সদ্ৱিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি হদযে বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাপাস’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা পন সণ্হৱাচায সঙ্গহণং ৱাচাপেয্যং নাম, পেয্যৱজ্জং পিযৱাচতাতি অত্থো. এৱং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গহিতং ৰট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৱ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিৰব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা অপাৰুতঘৰা ৱিহৰন্তি. ইদং ঘৰদ্ৱাৰেসু অগ্গড়ানং অভাৱতো ‘‘নিৰগ্গড়’’ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পোৰাণিকা পৱেণি, অযং পোৰাণিকা পকতি.

অপৰভাগে পন ওক্কাকৰাজকালে ব্ৰাহ্মণা ইমানি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি ইমঞ্চ ৰট্ঠসম্পত্তিং পৰিৱত্তেন্তা উদ্ধম্মূলং কত্ৱা অস্সমেধং পুৰিসমেধন্তিআদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ব্ৰাহ্মণধম্মিযসুত্তে –

‘‘তেসং আসি ৱিপল্লাসো, দিস্ৱান অণুতো অণুং…পে….

‘‘তে তত্থ মন্তে গন্থেত্ৱা, ওক্কাকং তদুপাগমু’’ন্তি. (সু. নি. ৩০১-৩০৪);

তত্থ অস্সমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স একস্মিং পচ্ছিমদিৱসে এৱ সত্তনৱুতিপঞ্চপসুসতঘাতভীসনস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তি বাধেন্তীতি পুৰিসমেধো. চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিংভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তি খিপন্তীতি সম্মাপাসো. যুগচ্ছিগ্গড়ে পৱেসনদণ্ডকসঙ্খাতং সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেড়ুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়োতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেতং অধিৱচনং.

চন্দপ্পভাতি চন্দপ্পভায. তাৰগণাৱ সব্বেতি যথা সব্বেপি তাৰাগণা চন্দিমসোভায সোড়সিম্পি কলং নাগ্ঘন্তি, এৱং তে অস্সমেধাদযো যঞ্ঞা মেত্তচিত্তস্স ৱুত্তলক্খণেন সুভাৱিতস্স সোড়সিম্পি কলং নানুভৱন্তি, ন পাপুণন্তি, নাগ্ঘন্তীতি অত্থো.

ইদানি অপৰেপি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকে মেত্তাভাৱনায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘যো ন হন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যোতি মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনানুযুত্তো পুগ্গলো. ন হন্তীতি তেনেৱ মেত্তাভাৱনানুভাৱেন দূৰৱিক্খম্ভিতব্যাপাদতায ন কঞ্চি সত্তং হিংসতি, লেড্ডুদণ্ডাদীহি ন ৱিবাধতি ৱা. ন ঘাতেতীতি পৰং সমাদপেত্ৱা ন সত্তে হনাপেতি ন ৱিবাধাপেতি চ. ন জিনাতীতি সাৰম্ভৱিগ্গাহিককথাদিৱসেন ন কঞ্চি জিনাতি সাৰম্ভস্সেৱ অভাৱতো, জানিকৰণৱসেন ৱা অড্ডকৰণাদিনা ন কঞ্চি জিনাতি. ন জাপযেতি পৰেপি পযোজেত্ৱা পৰেসং ধনজানিং ন কাৰাপেয্য. মেত্তংসোতি মেত্তামযচিত্তকোট্ঠাসো, মেত্তায ৱা অংসো অৱিজহনট্ঠেন অৱযৱভূতোতি মেত্তংসো. সব্বভূতেসূতি সব্বসত্তেসু. ততো এৱ ৱেৰং তস্স ন কেনচীতি অকুসলৱেৰং তস্স কেনচিপি কাৰণেন নত্থি, পুগ্গলৱেৰসঙ্খাতো ৱিৰোধো কেনচি পুৰিসেন সদ্ধিং তস্স মেত্তাৱিহাৰিস্স নত্থীতি.

এৱমেতস্মিং এককনিপাতে পটিপাটিযা তেৰসসু সুত্তেসু সিক্খাসুত্তদ্ৱযে চাতি পন্নৰসসু সুত্তেসু ৱিৱট্টং কথিতং, নীৱৰণসুত্তং সংযোজনসুত্তং অপ্পমাদসুত্তং অট্ঠিসঞ্চযসুত্তন্তি এতেসু চতূসু সুত্তেসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং. ইতৰেসু পন ৱট্টমেৱ কথিতন্তি.

সত্তমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পৰমত্থদীপনিযা

খুদ্দকনিকায-অট্ঠকথায

ইতিৱুত্তকস্স এককনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.