৮. সঙ্ঘভেদসুত্তৱণ্ণনা
১৮. অট্ঠমে একধম্মোতি কতৰোযং সুত্তনিক্খেপো? অট্ঠুপ্পত্তিকো. তত্ৰাযং সঙ্খেপকথা – দেৱদত্তো হি অজাতসত্তুং দুগ্গহণং গাহাপেত্ৱা তস্স পিতৰং ৰাজানং বিম্বিসাৰং তেন মাৰাপেত্ৱাপি অভিমাৰে পযোজেত্ৱাপি সিলাপৱিজ্ঝনেন লোহিতুপ্পাদকম্মং কত্ৱাপি ন তাৱতা পাকটো জাতো, নাড়াগিৰিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা পন পাকটো জাতো. অথ মহাজনো ‘‘এৱৰূপম্পি নাম পাপং গহেত্ৱা ৰাজা ৱিচৰতী’’তি কোলাহলং অকাসি, মহাঘোসো অহোসি. তং সুত্ৱা ৰাজা অত্তনা দীযমানানি পঞ্চ থালিপাকসতানি পচ্ছিন্দাপেসি, উপট্ঠানম্পিস্স নাগমাসি. নাগৰাপি কুলং উপগতস্স কটচ্ছুভত্তম্পিস্স নাদংসু. সো পৰিহীনলাভসক্কাৰো কোহঞ্ঞেন জীৱিতুকামো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চ ৱত্থূনি যাচিত্ৱা ‘‘অলং, দেৱদত্ত, যো ইচ্ছতি, সো আৰঞ্ঞিকো হোতূ’’তিআদিনা (পাৰা. ৪০৯; চূড়ৱ. ৩৪৩) ভগৱতা পটিক্খিত্তো তেহি পঞ্চহি ৱত্থূহি বালং লূখপ্পসন্নং জনং সঞ্ঞাপেন্তো পঞ্চসতে ৱজ্জিপুত্তকে সলাকং গাহাপেত্ৱা সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱাৱ তে আদায গযাসীসং অগমাসি. অথ দ্ৱে অগ্গসাৱকা সত্থু আণায তত্থ গন্ত্ৱা ধম্মং দেসেত্ৱা তে অৰিযফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা আনযিংসু. যে পনস্স সঙ্ঘভেদায পৰক্কমন্তস্স লদ্ধিং ৰোচেত্ৱা তথেৱ পগ্গয্হ ঠিতা সঙ্ঘে ভিজ্জন্তে ভিন্নে চ সমনুঞ্ঞা অহেসুং, তেসং তং দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায অহোসি.
দেৱদত্তোপি ন চিৰস্সেৱ ৰোগাভিভূতো বাড়্হগিলানো মৰণকালে ‘‘সত্থাৰং ৱন্দিস্সামী’’তি মঞ্চকসিৱিকায নীযমানো জেতৱনপোক্খৰণিতীৰে ঠপিতো পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে পতিত্ৱা অৱীচিম্হি নিব্বত্তি, যোজনসতিকো চস্স অত্তভাৱো অহোসি কপ্পট্ঠিযো তালক্খন্ধপৰিমাণেহি অযসূলেহি ৱিনিৱিদ্ধো. দেৱদত্তপক্খিকানি চ পঞ্চমত্তানি কুলসতানি তস্স লদ্ধিযং ঠিতানি সহ বন্ধৱেহি নিৰযে নিব্বত্তানি. একদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তেন সঙ্ঘং ভিন্দন্তেন ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি. অথ সত্থা ধম্মসভং উপগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে সঙ্ঘভেদে আদীনৱং দস্সেন্তো ইমং সুত্তং অভাসি. কেচি পন ভণন্তি ‘‘দেৱদত্তস্স তপ্পক্খিকানঞ্চ তথা নিৰযে নিব্বত্তভাৱং দিস্ৱা সঙ্ঘভেদে আদীনৱং দস্সেন্তো ভগৱা অত্তনো অজ্ঝাসযেনেৱ ইমং সুত্তং দেসেসী’’তি.
তত্থ একধম্মোতি একো অকুসলো মহাসাৱজ্জধম্মো. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতীতি এত্থ ভেদসংৱত্তনিকেসু ভণ্ডনাদীসু সঙ্ঘে উপ্পন্নেসুপি ‘‘ধম্মো অধম্মো’’তিআদীসু অট্ঠাৰসভেদকৰৱত্থূসু যস্স কস্সচি দীপনৱসেন ৱোহৰন্তেসুপি তত্থ ৰুচিজননত্থং অনুস্সাৱেন্তেসুপি অনুস্সাৱেত্ৱা সলাকায গাহিতাযপি সঙ্ঘভেদো উপ্পজ্জমানো নাম হোতি, সলাকায পন গাহিতায চত্তাৰো ৱা অতিৰেকা ৱা যদা আৱেণিকং উদ্দেসং ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা কৰোন্তি, তদা সঙ্ঘভেদো উপ্পজ্জতি নাম. কতে পন তস্মিং সঙ্ঘভেদো উপ্পন্নো নাম? কম্মং, উদ্দেসো, ৱোহাৰো, অনুস্সাৱনা, সলাকগ্গাহোতি ইমেসু হি পঞ্চসু সঙ্ঘস্স ভেদকাৰণেসু কম্মং ৱা উদ্দেসো ৱা পমাণং, ৱোহাৰানুস্সাৱনসলাকগ্গাহা পন পুব্বভাগাতি.
বহুজনাহিতাযাতিআদীসু ০.মহাজনস্স ঝানমগ্গাদিসম্পত্তিনিৱাৰণেন অহিতায, সগ্গসম্পত্তিনিৱাৰণেন অসুখায, অপাযূপপত্তিহেতুভাৱেন অনত্থায. অকুসলধম্মৱসেন ৱা অহিতায, হিতমত্তস্সপি অভাৱা সুগতিযম্পি নিব্বত্তনককাযিকচেতসিকদুক্খায উপ্পজ্জতীতি সম্বন্ধো. দেৱমনুস্সানন্তি ইদং ‘‘বহুনো জনস্সা’’তি ৱুত্তেসু উক্কট্ঠপুগ্গলনিদ্দেসো. অপৰো নযো – বহুজনাহিতাযাতি বহুজনস্স মহতো সত্তকাযস্স অহিতত্থায, দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকঅনত্থাযাতি অত্থো. অসুখাযাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকঅসুখত্থায, দুৱিধদুক্খত্থাযাতি অত্থো. অনত্থাযাতি পৰমত্থপটিক্খেপায. নিব্বানঞ্হি পৰমত্থো, ততো উত্তৰিং অত্থো নত্থি. অহিতাযাতি মগ্গপটিক্খেপায. নিব্বানসম্পাপকমগ্গতো হি উত্তৰিং হিতং নাম নত্থি. দুক্খাযাতি অৰিযসুখৱিৰাধনেন ৱট্টদুক্খতায. যে হি অৰিযসুখতো ৱিৰদ্ধা তং অধিগন্তুং অভব্বা, তে ৱট্টদুক্খে পৰিব্ভমন্তি, অৰিযসুখতো চ উত্তৰিং সুখং নাম নত্থি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘অযং সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো চেৱ আযতিঞ্চ সুখৱিপাকো’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৫; অ. নি. ৫.২৭).
ইদানি ‘‘সঙ্ঘভেদো’’তি সৰূপতো দস্সেত্ৱা তস্স অহিতাদীনং একন্তহেতুভাৱং পকাসেতুং ‘‘সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৱে, ভিন্নে’’তিআদিমাহ. তত্থ ভিন্নেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং যথা ‘‘অধনানং ধনে অননুপ্পদীযমানে’’তি (দী. নি. ৩.৯১), ভেদহেতূতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞং ভণ্ডনানীতি চতুন্নং পৰিসানং তপ্পক্খিকানঞ্চ ‘‘এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱদনানি. ভণ্ডনঞ্হি কলহস্স পুব্বভাগো. পৰিভাসাতি ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ৱো অনত্থং কৰিস্সামা’’তি ভযুপ্পাদনৱসেন তজ্জনা. পৰিক্খেপাতি জাতিআদিৱসেন পৰিতো খেপা, দসহি অক্কোসৱত্থূহি খুংসনৱম্ভনা. পৰিচ্চজনাতি উক্খেপনিযকম্মকৰণাদিৱসেন নিস্সাৰণা. তত্থাতি তস্মিং সঙ্ঘভেদে, তন্নিমিত্তে ৱা ভণ্ডনাদিকে. অপ্পসন্নাতি ৰতনত্তযগুণানং অনভিঞ্ঞা. ন পসীদন্তীতি ‘‘ধম্মচাৰিনো সমচাৰিনো’’তিআদিনা য্ৱাযং ভিক্খূসু পসাদনাকাৰো, তথা ন পসীদন্তি, তেসং ৱা সোতব্বং সদ্ধাতব্বং ন মঞ্ঞন্তি. তথা চ ধম্মে সত্থৰি চ অপ্পসন্নাৱ হোন্তি. একচ্চানং অঞ্ঞথত্তন্তি পুথুজ্জনানং অৱিৰুড়্হসদ্ধানং পসাদঞ্ঞথত্তং.
গাথাযং আপাযিকোতিআদীসু অপাযে নিব্বত্তনাৰহতায আপাযিকো. তত্থপি অৱীচিসঙ্খাতে মহানিৰযে উপ্পজ্জতীতি নেৰযিকো. একং অন্তৰকপ্পং পৰিপুণ্ণমেৱ কত্ৱা তত্থ তিট্ঠতীতি কপ্পট্ঠো. সঙ্ঘভেদসঙ্খাতে ৱগ্গে ৰতোতি ৱগ্গৰতো. অধম্মিযতায অধম্মো. ভেদকৰৱত্থূহি সঙ্ঘভেদসঙ্খাতে এৱ চ অধম্মে ঠিতোতি অধম্মট্ঠো. যোগক্খেমা পধংসতীতি যোগক্খেমতো হিততো পধংসতি পৰিহাযতি, চতূহি ৱা যোগেহি অনুপদ্দুতত্তা যোগক্খেমং নাম অৰহত্তং নিব্বানঞ্চ, ততো পনস্স ধংসনে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞতো সংহতট্ঠেন সঙ্ঘং, ততো এৱ এককম্মাদিৱিধানযোগেন সমগ্গং সহিতং. ভেত্ৱানাতি পুব্বে ৱুত্তলক্খণেন সঙ্ঘভেদেন ভিন্দিত্ৱা. কপ্পন্তি আযুকপ্পং. সো পনেত্থ অন্তৰকপ্পোৱ. নিৰযম্হীতি অৱীচিমহানিৰযম্হি.
অট্ঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.