৪. অৱিজ্জানীৱৰণসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে – ‘‘নাহং, ভিক্খৱে’’তিআদীসু ন-কাৰো পটিসেধত্থো. অহন্তি ভগৱা অত্তানং নিদ্দিসতি. অঞ্ঞন্তি ইদানি ৱত্তব্বঅৱিজ্জানীৱৰণতো অঞ্ঞং. একনীৱৰণম্পীতি একনীৱৰণধম্মম্পি. সমনুপস্সামীতি দ্ৱে সমনুপস্সনা – দিট্ঠিসমনুপস্সনা চ ঞাণসমনুপস্সনা চ. তত্থ ‘‘ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৪.২০০; পটি. ম. ১.১৩০) আগতা অযং দিট্ঠিসমনুপস্সনা নাম. ‘‘অনিচ্চতো সমনুপস্সতি, নো নিচ্চতো’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.৩৫) পন আগতা অযং ঞাণসমনুপস্সনা নাম. ইধাপি ঞাণসমনুপস্সনাৱ অধিপ্পেতা. ‘‘সমনুপস্সামী’’তি চ পদস্স ন-কাৰেন সম্বন্ধো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অহং, ভিক্খৱে, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতেন সমন্তচক্খুনা সব্বধম্মে হত্থামলকং ৱিয ওলোকেন্তোপি অঞ্ঞং একনীৱৰণম্পি ন সমনুপস্সামী’’তি.

যেন নীৱৰণেন নিৱুতা পজা দীঘৰত্তং সন্ধাৱন্তি সংসৰন্তীতি যেন নীৱৰণকসভাৱত্তা নীৱৰণেন ধম্মসভাৱং জানিতুং পস্সিতুং পটিৱিজ্ঝিতুং অদত্ৱা ছাদেত্ৱা পৰিযোনন্ধিত্ৱা ঠানেন অন্ধকাৰেন নিৱুতা সত্তা অনাদিমতসংসাৰে অপৰিমাণে কপ্পে মহন্তেসু চেৱ খুদ্দকেসু চ ভৱাদীসু অপৰাপৰুপ্পত্তিৱসেন সব্বতো ধাৱন্তি চেৱ সংসৰন্তি, চ. আৰম্মণন্তৰসঙ্কমনৱসেন ৱা সন্ধাৱনং, ভৱন্তৰসঙ্কমনৱসেন সংসৰণং. কিলেসানং বলৱভাৱেন ৱা সন্ধাৱনং, দুব্বলভাৱেন সংসৰণং. খণিকমৰণৱসেন ৱা একজাতিযং সন্ধাৱনং, ৱোহাৰমৰণৱসেন অনেকাসু জাতীসু সংসৰণং. চিত্তৱসেন ৱা সন্ধাৱনং, ‘‘চিত্তমস্স ৱিধাৱতী’’তি হি ৱুত্তং, কম্মৱসেন সংসৰণং. এৱং সন্ধাৱনসংসৰণানং ৱিসেসো ৱেদিতব্বো.

যথযিদন্তি যথা ইদং. য-কাৰো পদসন্ধিকৰো, সন্ধিৱসেন ৰস্সত্তং. অৱিজ্জানীৱৰণন্তি এত্থ পূৰেতুং অযুত্তট্ঠেন কাযদুচ্চৰিতাদি অৱিন্দিযং নাম, অলদ্ধব্বন্তি অত্থো. তং অৱিন্দিযং ৱিন্দতীতি অৱিজ্জা. ৱিপৰীততো কাযসুচৰিতাদি ৱিন্দিযং নাম, তং ৱিন্দিযং ন ৱিন্দতীতি অৱিজ্জা. খন্ধানং ৰাসট্ঠং, আযতনানং আযতনট্ঠং, ধাতূনং সুঞ্ঞট্ঠং, ইন্দ্ৰিযানং আধিপতেয্যট্ঠং, সচ্চানং তথট্ঠং দুক্খাদীনং পীড়নাদিৱসেন ৱুত্তং চতুব্বিধং অত্থং অৱিদিতং কৰোতীতিপি অৱিজ্জা. অন্তৱিৰহিতে সংসাৰে সত্তে জৱাপেতীতি ৱা অৱিজ্জা, পৰমত্থতো ৱা অৱিজ্জমানেসু ইত্থিপুৰিসাদীসু জৱতি পৱত্ততি, ৱিজ্জমানেসু খন্ধাদীসু ন জৱতি, ন পৱত্ততীতি অৱিজ্জা. অপিচ চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং ৱত্থাৰম্মণানং পটিচ্চসমুপ্পাদপটিচ্চসমুপ্পন্নানঞ্চ ধম্মানং ছাদনতোপি অৱিজ্জা. অৱিজ্জাৱ নীৱৰণন্তি অৱিজ্জানীৱৰণং.

অৱিজ্জানীৱৰণেন হি, ভিক্খৱে, নিৱুতা পজা দীঘৰত্তং সন্ধাৱন্তি সংসৰন্তীতি ইদং পুৰিমস্সেৱ দড়্হীকৰণত্থং ৱুত্তং. পুৰিমং ৱা – ‘‘যথযিদং, ভিক্খৱে, অৱিজ্জানীৱৰণ’’ন্তি এৱং ওপম্মদস্সনৱসেন ৱুত্তং, ইদং নীৱৰণানুভাৱদস্সনৱসেন. কস্মা পনেত্থ অৱিজ্জাৱ এৱং ৱুত্তা, ন অঞ্ঞে ধম্মাতি? আদীনৱপটিচ্ছাদনেন কামচ্ছন্দাদীনং ৱিসেসপ্পচ্চযভাৱতো. তথা হি তায পটিচ্ছাদিতাদীনৱে ৱিসযে কামচ্ছন্দাদযো পৱত্তন্তি.

নত্থঞ্ঞোতি আদিকা গাথা ৱুত্তস্স অৱুত্তস্স চ অত্থস্স সঙ্গণ্হনৱসেন ভাসিতা. তত্থ নিৱুতাতি নিৱাৰিতা পলিগুণ্ঠিতা, পটিচ্ছাদিতাতি অত্থো. অহোৰত্তন্তি দিৱা চেৱ ৰত্তিঞ্চ, সব্বকালন্তি ৱুত্তং হোতি. যথা মোহেন আৱুতাতি যেন পকাৰেন অৱিজ্জানীৱৰণসঙ্খাতেন মোহেন আৱুতা পটিচ্ছাদিতা সুৱিঞ্ঞেয্যম্পি অজানন্তিযো পজা সংসাৰে সংসৰন্তি, তথাৰূপো অঞ্ঞো একধম্মোপি একনীৱৰণম্পি নত্থীতি যোজেতব্বং. যে চ মোহং পহন্ত্ৱান, তমোখন্ধং পদালযুন্তি যে পন অৰিযসাৱকা পুব্বভাগে তদঙ্গাদিপ্পহানৱসেন, হেট্ঠিমমগ্গেহি ৱা তংতংমগ্গৱজ্ঝং মোহং পজহিত্ৱা অগ্গমগ্গেন ৱজিৰূপমঞাণেন মোহসঙ্খাতমেৱ তমোৰাসিং পদালযিংসু, অনৱসেসতো সমুচ্ছিন্দিংসু. ন তে পুন সংসৰন্তীতি তে অৰহন্তো –

‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;

অব্বোচ্ছিন্নং ৱত্তমানা, সংসাৰোতি পৱুচ্চতী’’তি. –

এৱং ৱুত্তে ইমস্মিং সংসাৰে ন সংসৰন্তি ন পৰিব্ভমন্তি. কিং কাৰণা? হেতু তেসং ন ৱিজ্জতি, যস্মা সংসাৰস্স হেতু মূলকাৰণং অৱিজ্জা, সা তেসং ন ৱিজ্জতি, সব্বসো নত্থি সমুচ্ছিন্নত্তাতি.

চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.