২. হংসঘাতকভিক্খুৱত্থু
হত্থসংযতোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং হংসঘাতকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.
সাৱত্থিৱাসিনো কিৰ দ্ৱে সহাযকা ভিক্খূসু পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদা যেভুয্যেন একতো ৱিচৰন্তি. তে একদিৱসং অচিৰৱতিং গন্ত্ৱা ন্হত্ৱা আতপে তপ্পমানা সাৰণীযকথং কথেন্তা অট্ঠংসু. তস্মিং খণে দ্ৱে হংসা আকাসেন গচ্ছন্তি. অথেকো দহৰভিক্খু সক্খৰং গহেত্ৱা ‘‘একস্স হংসপোতকস্স অক্খিং পহৰিস্সামী’’তি আহ, ইতৰো ‘‘ন সক্খিস্সামী’’তি আহ. তিট্ঠতু ইমস্মিং পস্সে অক্খি, পৰপস্সে অক্খিং পহৰিস্সামীতি. ইদম্পি ন সক্খিস্সসিযেৱাতি. ‘‘তেন হি উপধাৰেহী’’তি দুতিযং সক্খৰং গহেত্ৱা হংসস্স পচ্ছাভাগে খিপি, হংসো সক্খৰসদ্দং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেসি. অথ নং ইতৰং ৱট্টসক্খৰং গহেত্ৱা পৰপস্সে অক্খিম্হি পহৰিত্ৱা ওৰিমক্খিনা নিক্খামেসি. হংসো ৱিৰৱন্তো পৰিৱত্তিত্ৱা তেসং পাদমূলেযেৱ পতি. তত্থ তত্থ ঠিতা ভিক্খূ দিস্ৱা, ‘‘আৱুসো, বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৱা অননুচ্ছৱিকং ৱো কতং পাণাতিপাতং কৰোন্তেহী’’তি ৱত্ৱা তে আদায গন্ত্ৱা তথাগতস্স দস্সেসুং.
সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ তযা ভিক্খু পাণাতিপাতো কতো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু কস্মা এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা এৱমকাসি, পোৰাণকপণ্ডিতা অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অগাৰমজ্ঝে ৱসমানা অপ্পমত্তকেসুপি ঠানেসু কুক্কুচ্চং কৰিংসু, ত্ৱং পন এৱৰূপে বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৱা কুক্কুচ্চমত্তম্পি ন অকাসী’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে কুৰুৰট্ঠে ইন্দপত্তনগৰে ধনঞ্চযে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অনুপুব্বেন ৱিঞ্ঞুতং পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পানি উগ্গহেত্ৱা পিতৰা উপৰজ্জে পতিট্ঠাপিতো অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেন্তো কুৰুধম্মে ৱত্তিত্থ. কুৰুধম্মো নাম পঞ্চসীলানি, তানি বোধিসত্তো পৰিসুদ্ধানি কত্ৱা ৰক্খি. যথা চ বোধিসত্তো, এৱমস্স মাতা অগ্গমহেসী কনিট্ঠভাতা উপৰাজা পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো ৰজ্জুগাহকো অমচ্চো সাৰথি সেট্ঠি দোণমাপকো মহামত্তো দোৱাৰিকো নগৰসোভিনী ৱণ্ণদাসীতি এৱমেতেসু একাদসসু জনেসু কুৰুধম্মং ৰক্খন্তেসু কলিঙ্গৰট্ঠে দন্তপুৰনগৰে কলিঙ্গে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্মিং ৰট্ঠে দেৱো ন ৱস্সি. মহাসত্তস্স পন অঞ্জনসন্নিভো নাম মঙ্গলহত্থী মহাপুঞ্ঞো হোতি. ৰট্ঠৱাসিনো ‘‘তস্মিং আনীতে দেৱো ৱস্সিস্সতী’’তি সঞ্ঞায ৰঞ্ঞো আৰোচযিংসু. ৰাজা তস্স হত্থিস্স আনযনত্থায ব্ৰাহ্মণে পহিণি. তে গন্ত্ৱা মহাসত্তং হত্থিং যাচিংসু. সত্থা তেসং যাচনকাৰণং দস্সেতুং আহ –
‘‘তৱ সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, ৱিদিত্ৱান জনাধিপ;
ৱণ্ণং অঞ্জনৱণ্ণেন, কলিঙ্গস্মিং নিমিম্হসে’’তি. (জা. ১.৩.৭৬) –
ইমং তিকনিপাতে জাতকং কথেসি. হত্থিম্হি পন আনীতেপি দেৱে অৱস্সন্তে ‘‘সো ৰাজা কুৰুধম্মং ৰক্খতি, তেনস্স ৰট্ঠে দেৱো ৱস্সতী’’তি সঞ্ঞায ‘‘যং সো কুৰুধম্মং ৰক্খতি, তং সুৱণ্ণপট্টে লিখিত্ৱা আনেথা’’তি পুন কালিঙ্গো ব্ৰাহ্মণে চ অমচ্চে চ পেসেসি. তেসু গন্ত্ৱা যাচন্তেসু ৰাজানং আদিং কত্ৱা সব্বেপি তে অত্তনো অত্তনো সীলেসু কিঞ্চি কুক্কুচ্চমত্তং কত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধং নো সীল’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱাপি ‘‘ন এত্তাৱতা সীলভেদো হোতী’’তি তেহি পুনপ্পুনং যাচিতা অত্তনো অত্তনো সীলানি কথযিংসু. কালিঙ্গো সুৱণ্ণপট্টে লিখাপেত্ৱা আভতং কুৰুধম্মং দিস্ৱাৱ সমাদায সাধুকং পূৰেসি. তস্স ৰট্ঠে দেৱো পাৱস্সি, ৰট্ঠং খেমং সুভিক্খং অহোসি. সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা –
‘‘গণিকা উপ্পলৱণ্ণা, পুণ্ণো দোৱাৰিকো তদা;
ৰজ্জুগাহো চ কচ্চানো, দোণমাপকো চ কোলিতো.
‘‘সাৰিপুত্তো তদা সেট্ঠী, অনুৰুদ্ধো চ সাৰথী;
ব্ৰাহ্মণো কস্সপো থেৰো, উপৰাজানন্দপণ্ডিতো.
‘‘মহেসী ৰাহুলমাতা, মাযাদেৱী জনেত্তিকা;
কুৰুৰাজা বোধিসত্তো, এৱং ধাৰেথ জাতক’’ন্তি. –
জাতকং সমোধানেত্ৱা ‘‘ভিক্খু এৱং পুব্বেপি পণ্ডিতা অপ্পমত্তকেপি কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে অত্তনো সীলভেদে আসঙ্কং কৰিংসু, ত্ৱং পন মাদিসস্স বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা পাণাতিপাতং কৰোন্তো অতিভাৰিযং কম্মমকাসি, ভিক্খুনা নাম হত্থেহি পাদেহি ৱাচায চ সংযতেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৩৬২. ‘‘হত্থসংযতো পাদসংযতো,
ৱাচাসংযতো সংযতুত্তমো;
অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো,
একো সন্তুসিতো তমাহু ভিক্খু’’ন্তি.
তত্থ হত্থসংযতোতি হত্থকীড়াপনাদীনং ৱা হত্থেন পৰেসং পহৰণাদীনং ৱা অভাৱেন হত্থসংযতো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. ৱাচায পন মুসাৱাদাদীনং অকৰণতো ৱাচায সংযতো. সংযতুত্তমোতি সংযতত্তভাৱো, কাযচলনসীসুক্খিপনভমুকৱিকাৰাদীনং অকাৰকোতি অত্থো. অজ্ঝত্তৰতোতি গোচৰজ্ঝত্তসঙ্খাতায কম্মট্ঠানভাৱনায ৰতো. সমাহিতোতি সুট্ঠু ঠপিতো. একো সন্তুসিতোতি একৱিহাৰী হুত্ৱা সুট্ঠু তুসিতো ৱিপস্সনাচাৰতো পট্ঠায অত্তনো অধিগমেন তুট্ঠমানসো. পুথুজ্জনকল্যাণকঞ্হি আদিং কত্ৱা সব্বেপি সেখা অত্তনো অধিগমেন সন্তুস্সন্তীতি সন্তুসিতা, অৰহা পন একন্তসন্তুসিতোৱ. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
হংসঘাতকভিক্খুৱত্থু দুতিযং.