ধম্মপদ-অট্ঠকথা

(দুতিযো ভাগো)

৯. পাপৱগ্গো

১. চূড়েকসাটকব্ৰাহ্মণৱত্থু

অভিত্থৰেথ কল্যাণেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো চূড়েকসাটকব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি.

ৱিপস্সিদসবলস্স কালস্মিঞ্হি মহাএকসাটকব্ৰাহ্মণো নাম অহোসি, অযং পন এতৰহি সাৱত্থিযং চূড়েকসাটকো নাম. তস্স হি একো নিৱাসনসাটকো অহোসি, ব্ৰাহ্মণিযাপি একো. উভিন্নম্পি একমেৱ পাৰুপনং, বহি গমনকালে ব্ৰাহ্মণো ৱা ব্ৰাহ্মণী ৱা তং পাৰুপতি. অথেকদিৱসং ৱিহাৰে ধম্মস্সৱনে ঘোসিতে ব্ৰাহ্মণো আহ – ‘‘ভোতি ধম্মস্সৱনং ঘোসিতং, কিং দিৱা ধম্মস্সৱনং গমিস্সসি, উদাহু ৰত্তিং. পাৰুপনস্স হি অভাৱেন ন সক্কা অম্হেহি একতো গন্তু’’ন্তি. ব্ৰাহ্মণী, ‘‘সামি, অহং দিৱা গমিস্সামী’’তি সাটকং পাৰুপিত্ৱা অগমাসি. ব্ৰাহ্মণো দিৱসভাগং গেহে ৱীতিনামেত্ৱা ৰত্তিং গন্ত্ৱা সত্থু পুৰতো নিসিন্নোৱ ধম্মং অস্সোসি. অথস্স সৰীৰং ফৰমানা পঞ্চৱণ্ণা পীতি উপ্পজ্জি. সো সত্থাৰং পূজিতুকামো হুত্ৱা ‘‘সচে ইমং সাটকং দস্সামি, নেৱ ব্ৰাহ্মণিযা, ন ময্হং পাৰুপনং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেসি. অথস্স মচ্ছেৰচিত্তানং সহস্সং উপ্পজ্জি, পুনেকং সদ্ধাচিত্তং উপ্পজ্জি. তং অভিভৱিত্ৱা পুন মচ্ছেৰসহস্সং উপ্পজ্জি. ইতিস্স বলৱমচ্ছেৰং বন্ধিত্ৱা গণ্হন্তং ৱিয সদ্ধাচিত্তং পটিবাহতিযেৱ. তস্স ‘‘দস্সামি, ন দস্সামী’’তি চিন্তেন্তস্সেৱ পঠমযামো অপগতো, মজ্ঝিমযামো সম্পত্তো. তস্মিম্পি দাতুং নাসক্খি. পচ্ছিমযামে সম্পত্তে সো চিন্তেসি – ‘‘মম সদ্ধাচিত্তেন মচ্ছেৰচিত্তেন চ সদ্ধিং যুজ্ঝন্তস্সেৱ দ্ৱে যামা ৱীতিৱত্তা, ইদং মম এত্তকং মচ্ছেৰচিত্তং ৱড্ঢমানং চতূহি অপাযেহি সীসং উক্খিপিতুং ন দস্সতি, দস্সামি ন’’ন্তি. সো মচ্ছেৰসহস্সং অভিভৱিত্ৱা সদ্ধাচিত্তং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা সাটকং আদায সত্থু পাদমূলে ঠপেত্ৱা ‘‘জিতং মে, জিতং মে’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দমকাসি.

ৰাজা পসেনদি কোসলো ধম্মং সুণন্তো তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘পুচ্ছথ নং, কিং কিৰ তেন জিত’’ন্তি আহ. সো ৰাজপুৰিসেহি পুচ্ছিতো তমত্থং আৰোচেসি. তং সুত্ৱা ৰাজা ‘‘দুক্কৰং কতং ব্ৰাহ্মণেন, সঙ্গহমস্স কৰিস্সামী’’তি একং সাটকযুগং দাপেসি. সো তম্পি তথাগতস্সেৱ অদাসি. পুন ৰাজা দ্ৱে চত্তাৰি অট্ঠ সোড়সাতি দ্ৱিগুণং কত্ৱা দাপেসি. সো তানিপি তথাগতস্সেৱ অদাসি. অথস্স ৰাজা দ্ৱত্তিংস যুগানি দাপেসি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘অত্তনো অগ্গহেত্ৱা লদ্ধং লদ্ধং ৱিস্সজ্জেসিযেৱা’’তি ৱাদমোচনত্থং ততো একং যুগং অত্তনো, একং ব্ৰাহ্মণিযাতি দ্ৱে যুগানি গহেত্ৱা তিংস যুগানি তথাগতস্সেৱ অদাসি. ৰাজা পন তস্মিং সত্তক্খত্তুম্পি দদন্তে পুন দাতুকামোযেৱ অহোসি. পুব্বে মহাএকসাটকো চতুসট্ঠিযা সাটকযুগেসু দ্ৱে অগ্গহেসি, অযং পন দ্ৱত্তিংসায লদ্ধকালে দ্ৱে অগ্গহেসি. ৰাজা পুৰিসে আণাপেসি – ‘‘দুক্কৰং ভণে ব্ৰাহ্মণেন কতং, অন্তেপুৰে মম দ্ৱে কম্বলানি আহৰাপেয্যাথা’’তি. তে তথা কৰিংসু. ৰাজা সতসহস্সগ্ঘনকে দ্ৱে কম্বলে দাপেসি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘ন ইমে মম সৰীৰে উপযোগং অৰহন্তি, বুদ্ধসাসনস্সেৱ এতে অনুচ্ছৱিকা’’তি একং কম্বলং অন্তোগন্ধকুটিযং সত্থু সযনস্স উপৰি ৱিতানং কত্ৱা বন্ধি, একং অত্তনো ঘৰে নিবদ্ধং ভুঞ্জন্তস্স ভিক্খুনো ভত্তকিচ্চট্ঠানে ৱিতানং কত্ৱা বন্ধি. ৰাজা সাযন্হসমযে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা তং কম্বলং সঞ্জানিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কেন পূজা কতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘একসাটকেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘ব্ৰাহ্মণো মম পসাদট্ঠানেযেৱ পসীদতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘চত্তাৰো হত্থী চত্তাৰো অস্সে চত্তাৰি কহাপণসহস্সানি চতস্সো ইত্থিযো চতস্সো দাসিযো চত্তাৰো পুৰিসে চতুৰো গামৱৰে’’তি এৱং যাৱ সব্বসতা চত্তাৰি চত্তাৰি কত্ৱা সব্বচতুক্কং নাম অস্স দাপেসি.

ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘অহো অচ্ছৰিযং চূড়েকসাটকস্স কম্মং, তংমুহুত্তমেৱ সব্বচতুক্কং লভি, ইদানি কতেন কল্যাণকম্মেন অজ্জমেৱ ৱিপাকো দিন্নো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, সচাযং একসাটকো পঠমযামে ময্হং দাতুং অসক্খিস্স, সব্বসোড়সকং অলভিস্স. সচে মজ্ঝিমযামে অসক্খিস্স, সব্বট্ঠকং অলভিস্স. বলৱপচ্ছিমযামে দিন্নত্তা পনেস সব্বচতুক্কং লভি. কল্যাণকম্মং কৰোন্তেন হি উপ্পন্নং চিত্তং অহাপেত্ৱা তঙ্খণঞ্ঞেৱ কাতব্বং. দন্ধং কতং কুসলঞ্হি সম্পত্তিং দদমানং দন্ধমেৱ দদাতি, তস্মা চিত্তুপ্পাদসমনন্তৰমেৱ কল্যাণকম্মং কাতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১১৬. ‘‘অভিত্থৰেথ কল্যাণে, পাপা চিত্তং নিৱাৰযে;

দন্ধঞ্হি কৰোতো পুঞ্ঞং, পাপস্মিং ৰমতী মনো’’তি.

তত্থ অভিত্থৰেথাতি তুৰিততুৰিতং সীঘসীঘং কৰেয্যাতি অত্থো. গিহিনা ৱা হি ‘‘সলাকভত্তদানাদীসু কিঞ্চিদেৱ কুসলং কৰিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে যথা অঞ্ঞে ওকাসং ন লভন্তি, এৱং ‘‘অহং পুৰে, অহং পুৰে’’তি তুৰিততুৰিতমেৱ কাতব্বং. পব্বজিতেন ৱা উপজ্ঝাযৱত্তাদীনি কৰোন্তেন অঞ্ঞস্স ওকাসং অদত্ৱা ‘‘অহং পুৰে, অহং পুৰে’’তি তুৰিততুৰিতমেৱ কাতব্বং. পাপা চিত্তন্তি কাযদুচ্চৰিতাদিপাপকম্মতো ৱা অকুসলচিত্তুপ্পাদতো ৱা সব্বথামেন চিত্তং নিৱাৰযে. দন্ধঞ্হি কৰোতোতি যো পন ‘‘দস্সামি, ন দস্সামি সম্পজ্জিস্সতি নু খো মে, নো’’তি এৱং চিক্খল্লমগ্গেন গচ্ছন্তো ৱিয দন্ধং পুঞ্ঞং কৰোতি, তস্স একসাটকস্স ৱিয মচ্ছেৰসহস্সং পাপং ওকাসং লভতি. অথস্স পাপস্মিং ৰমতী মনো, কুসলকম্মকৰণকালেযেৱ হি চিত্তং কুসলে ৰমতি, ততো মুচ্চিত্ৱা পাপনিন্নমেৱ হোতীতি.

গাথাপৰিযোসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

চূড়েকসাটকব্ৰাহ্মণৱত্থু পঠমং.

২. সেয্যসকত্থেৰৱত্থু

পাপঞ্চ পুৰিসোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সেয্যসকত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

সো হি লাড়ুদাযিত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকো, অত্তনো অনভিৰতিং তস্স আৰোচেত্ৱা তেন পঠমসঙ্ঘাদিসেসকম্মে সমাদপিতো উপ্পন্নুপ্পন্নায অনভিৰতিযা তং কম্মমকাসি (পাৰা. ২৩৪). সত্থা তস্স কিৰিযং সুত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘এৱং কিৰ ত্ৱং কৰোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘কস্মা ভাৰিযং কম্মং অকাসি, অননুচ্ছৱিকং মোঘপুৰিসা’’তি নানপ্পকাৰতো গৰহিত্ৱা সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘এৱৰূপঞ্হি কম্মং দিট্ঠধম্মেপি সম্পৰাযেপি দুক্খসংৱত্তনিকমেৱ হোতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১১৭. ‘‘পাপঞ্চে পুৰিসো কযিৰা, ন নং কযিৰা পুনপ্পুনং;

ন তম্হি ছন্দং কযিৰাথ, দুক্খো পাপস্স উচ্চযো’’তি.

তস্সত্থো – সচে পুৰিসো সকিং পাপকম্মং কৰেয্য, তঙ্খণেযেৱ পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘ইদং অপ্পতিৰূপং ওড়াৰিক’’ন্তি ন নং কযিৰা পুনপ্পুনং. যোপি তম্হি ছন্দো ৱা ৰুচি ৱা উপ্পজ্জেয্য, তম্পি ৱিনোদেত্ৱা ন কযিৰাথেৱ. কিং কাৰণা? দুক্খো পাপস্স উচ্চযো. পাপস্স হি উচ্চযো ৱুড্ঢি ইধলোকেপি সম্পৰাযেপি দুক্খমেৱ আৱহতীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সেয্যসকত্থেৰৱত্থু দুতিযং.

৩. লাজদেৱধীতাৱত্থু

পুঞ্ঞঞ্চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লাজদেৱধীতৰং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু ৰাজগহে সমুট্ঠিতং.

আযস্মা হি মহাকস্সপো পিপ্পলিগুহাযং ৱিহৰন্তো ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা সত্তমে দিৱসে ৱুট্ঠায দিব্বেন চক্খুনা ভিক্খাচাৰট্ঠানং ওলোকেন্তো একং সালিখেত্তপালিকং ইত্থিং সালিসীসানি গহেত্ৱা লাজে কুৰুমানং দিস্ৱা ‘‘সদ্ধা নু খো, অস্সদ্ধা’’তি ৱীমংসিত্ৱা ‘‘সদ্ধা’’তি ঞত্ৱা ‘‘সক্খিস্সতি নু খো মে সঙ্গহং কাতুং, নো’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ৱিসাৰদা কুলধীতা মম সঙ্গহং কৰিস্সতি, কত্ৱা চ পন মহাসম্পত্তিং লভিস্সতী’’তি ঞত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তমাদায সালিখেত্তসমীপেযেৱ অট্ঠাসি. কুলধীতা থেৰং দিস্ৱাৱ পসন্নচিত্তা পঞ্চৱণ্ণায পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা লাজে আদায ৱেগেন গন্ত্ৱা থেৰস্স পত্তে আকিৰিত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্স ভাগিনী অস্স’’ন্তি পত্থনং অকাসি. থেৰো ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুমোদনমকাসি. সাপি থেৰং ৱন্দিত্ৱা অত্তনা দিন্নদানং আৱজ্জমানা নিৱত্তি. তায চ পন কেদাৰমৰিযাদায গমনমগ্গে একস্মিং বিলে ঘোৰৱিসো সপ্পো নিপজ্জি. সো থেৰস্স কাসাযপটিচ্ছন্নং জঙ্ঘং ডংসিতুং নাসক্খি. ইতৰা দানং আৱজ্জমানা নিৱত্তন্তী তং পদেসং পাপুণি. সপ্পো বিলা নিক্খমিত্ৱা তং ডংসিত্ৱা তত্থেৱ পাতেসি. সা পসন্নচিত্তেন কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে তিংসযোজনিকে কনকৱিমানে সুত্তপ্পবুদ্ধা ৱিয সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতেন তিগাৱুতেন অত্তভাৱেন নিব্বত্তি. সা দ্ৱাদসযোজনিকং একং দিব্বৱত্থং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱুতা পুব্বকম্মপকাসনত্থায সুৱণ্ণলাজভৰিতেন ওলম্বকেন সুৱণ্ণসৰকেন পটিমণ্ডিতে ৱিমানদ্ৱাৰে ঠিতা অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা ‘‘কিং নু খো মে কত্ৱা অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি দিব্বেন চক্খুনা উপধাৰেন্তী ‘‘অয্যস্স মে মহাকস্সপত্থেৰস্স দিন্নলাজনিস্সন্দেন সা লদ্ধা’’তি অঞ্ঞাসি.

সা এৱং পৰিত্তকেন কম্মেন এৱৰূপং সম্পত্তিং লভিত্ৱা ‘‘ন দানি মযা পমজ্জিতুং ৱট্টতি, অয্যস্স ৱত্তপটিৱত্তং কত্ৱা ইমং সম্পত্তিং থাৱৰং কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা পাতোৱ কনকমযং সম্মজ্জনিঞ্চেৱ কচৱৰছড্ডনকঞ্চ পচ্ছিং আদায গন্ত্ৱা থেৰস্স পৰিৱেণং সম্মজ্জিত্ৱা পানীযপৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেসি. থেৰো তং দিস্ৱা ‘‘কেনচি দহৰেন ৱা সামণেৰেন ৱা ৱত্তং কতং ভৱিস্সতী’’তি সল্লক্খেসি. সা দুতিযদিৱসেপি তথেৱ অকাসি, থেৰোপি তথেৱ সল্লক্খেসি. ততিযদিৱসে পন থেৰো তস্সা সম্মজ্জনিসদ্দং সুত্ৱা তালচ্ছিদ্দাদীহি চ পৱিট্ঠং সৰীৰোভাসং দিস্ৱা দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা ‘‘কো এস সম্মজ্জতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং উপট্ঠাযিকা লাজদেৱধীতা’’তি. ‘‘ননু ময্হং এৱংনামিকা উপট্ঠাযিকা নাম নত্থী’’তি. ‘‘অহং, ভন্তে, সালিখেত্তং ৰক্খমানা লাজে দত্ৱা পসন্নচিত্তা নিৱত্তন্তী সপ্পেন দট্ঠা কালং কত্ৱা তাৱতিংসদেৱলোকে উপ্পন্না, মযা অয্যং নিস্সায অযং সম্পত্তি লদ্ধা, ইদানিপি তুম্হাকং ৱত্তপটিৱত্তং কত্ৱা ‘সম্পত্তিং থাৱৰং কৰিস্সামী’তি আগতাম্হি, ভন্তে’’তি. ‘‘হিয্যোপি পৰেপি তযাৱেতং ঠানং সম্মজ্জিতং, তযাৱ পানীযভোজনীযং উপট্ঠাপিত’’ন্তি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘অপেহি দেৱধীতে, তযা কতং ৱত্তং কতংৱ হোতু, ইতো পট্ঠায ইমং ঠানং মা আগমী’’তি. ‘‘ভন্তে, মা মং নাসেথ, তুম্হাকং ৱত্তং কত্ৱা সম্পত্তিং মে থিৰং কাতুং দেথা’’তি. ‘‘অপেহি দেৱধীতে, মা মং অনাগতে চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা নিসিন্নেহি ধম্মকথিকেহি ‘মহাকস্সপত্থেৰস্স কিৰ একা দেৱধীতা আগন্ত্ৱা ৱত্তপটিৱত্তং কত্ৱা পানীযপৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেসী’তি ৱত্তব্বতং কৰি, ইতো পট্ঠায ইধ মা আগমি, পটিক্কমা’’তি. সা ‘‘মা মং, ভন্তে, নাসেথা’’তি পুনপ্পুনং যাচিযেৱ. থেৰো ‘‘নাযং মম ৱচনং সুণাতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘তুৱং পমাণং ন জানাসী’’তি অচ্ছৰং পহৰি. সা তত্থ সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী আকাসে উপ্পতিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ, ‘‘ভন্তে, মযা লদ্ধসম্পত্তিং মা নাসেথ, থাৱৰং কাতুং দেথা’’তি ৰোদন্তী আকাসে অট্ঠাসি.

সত্থা জেতৱনে গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ তস্সা ৰোদিতসদ্দং সুত্ৱা ওভাসং ফৰিত্ৱা দেৱধীতায সম্মুখে নিসীদিত্ৱা কথেন্তো ৱিয ‘‘দেৱধীতে মম পুত্তস্স কস্সপস্স সংৱৰকৰণমেৱ ভাৰো, পুঞ্ঞত্থিকানং পন ‘অযং নো অত্থো’তি সল্লক্খেত্ৱা পুঞ্ঞকৰণমেৱ ভাৰো. পুঞ্ঞকৰণঞ্হি ইধ চেৱ সম্পৰাযে চ সুখমেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১১৮. ‘‘পুঞ্ঞঞ্চে পুৰিসো কযিৰা, কযিৰা নং পুনপ্পুনং;

তম্হি ছন্দং কযিৰাথ, সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো’’তি.

তস্সত্থো – সচে পুৰিসো পুঞ্ঞং কৰেয্য, ‘‘একৱাৰং মে পুঞ্ঞং কতং, অলং এত্তাৱতা’’তি অনোৰমিত্ৱা পুনপ্পুনং কৰোথেৱ. তস্স অকৰণক্খণেপি তম্হি পুঞ্ঞে ছন্দং ৰুচিং উস্সাহং কৰোথেৱ. কিং কাৰণা? সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো. পুঞ্ঞস্স হি উচ্চযো ৱুড্ঢি ইধলোকপৰলোকসুখাৱহনতো সুখোতি.

দেসনাৱসানে দেৱধীতা পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে ঠিতাৱ সোতাপত্তিফলং পাপুণীতি.

লাজদেৱধীতাৱত্থু ততিযং.

৪. অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিৱত্থু

পাপোপি পস্সতী ভদ্ৰন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অনাথপিণ্ডিকং আৰব্ভ কথেসি.

অনাথপিণ্ডিকো হি ৱিহাৰমেৱ উদ্দিস্স চতুপণ্ণাসকোটিধনং বুদ্ধসাসনে ৱিকিৰিত্ৱা সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে দেৱসিকং তীণি মহাউপট্ঠানানি গচ্ছতি, গচ্ছন্তো চ ‘‘কিং নু খো আদায আগতোতি সামণেৰা ৱা দহৰা ৱা হত্থম্পি মে ওলোকেয্যু’’ন্তি তুচ্ছহত্থো নাম ন গতপুব্বো. পাতোৱ গচ্ছন্তো যাগুং গাহাপেত্ৱাৱ গচ্ছতি, কতপাতৰাসো সপ্পিনৱনীতাদীনি ভেসজ্জানি. সাযন্হসমযে মালাগন্ধৱিলেপনৱত্থাদীনি গাহাপেত্ৱা গচ্ছতি. এৱং নিচ্চকালমেৱ দিৱসে দিৱসে দানং দত্ৱা সীলং ৰক্খতি. অপৰভাগে ধনং পৰিক্খযং গচ্ছতি. ৱোহাৰূপজীৱিনোপিস্স হত্থতো অট্ঠাৰসকোটিধনং ইণং গণ্হিংসু, কুলসন্তকাপিস্স অট্ঠাৰসহিৰঞ্ঞকোটিযো, নদীতীৰে নিদহিত্ৱা ঠপিতা উদকেন কূলে ভিন্নে মহাসমুদ্দং পৱিসিংসু. এৱমস্স অনুপুব্বেন ধনং পৰিক্খযং অগমাসি. সো এৱংভূতোপি সঙ্ঘস্স দানং দেতিযেৱ, পণীতং পন কত্ৱা দাতুং ন সক্কোতি.

সো একদিৱসং সত্থাৰা ‘‘দীযতি পন তে, গহপতি, কুলে দান’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘দীযতি, ভন্তে, তঞ্চ খো কণাজকং বিলঙ্গদুতিয’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা, ‘‘গহপতি, ‘লূখং দানং দেমী’তি মা চিন্তযি. চিত্তস্মিঞ্হি পণীতে বুদ্ধাদীনং দিন্নদানং লূখং নাম নত্থি, অপিচ ত্ৱং অট্ঠন্নং অৰিযপুগ্গলানং দানং দেসি, অহং পন ৱেলামকালে সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৱা মহাদানং পৱত্তযমানোপি তিসৰণগতম্পি কঞ্চি নালত্থং, দক্খিণেয্যা নাম এৱং দুল্লভা. তস্মা ‘লূখং মে দান’ন্তি মা চিন্তযী’’তি ৱত্ৱা ৱেলামসুত্তমস্স (অ. নি. ৯.২০) কথেসি. অথস্স দ্ৱাৰকোট্ঠকে অধিৱত্থা দেৱতা সত্থৰি চেৱ সত্থুসাৱকেসু চ গেহং পৱিসন্তেসু তেসং তেজেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী, ‘‘যথা ইমে ইমং গেহং ন পৱিসন্তি, তথা গহপতিং পৰিভিন্দিস্সামী’’তি তং ৱত্তুকামাপি ইস্সৰকালে কিঞ্চি ৱত্তুং নাসক্খি, ইদানি ‘‘পনাযং দুগ্গতো গণ্হিস্সতি মে ৱচন’’ন্তি ৰত্তিভাগে সেট্ঠিস্স সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা আকাসে অট্ঠাসি. অথ সেট্ঠি নং দিস্ৱা ‘‘কো এসো’’তি আহ. অহং তে মহাসেট্ঠি চতুত্থদ্ৱাৰকোট্ঠকে অধিৱত্থা দেৱতা, তুয্হং ওৱাদদানত্থায আগতাতি. তেন হি ওৱদেহীতি. মহাসেট্ঠি তযা পচ্ছিমকালং অনোলোকেত্ৱাৱ সমণস্স গোতমস্স সাসনে বহুং ধনং ৱিপ্পকিণ্ণং, ইদানি দুগ্গতো হুত্ৱাপি তং ন মুঞ্চসিযেৱ, এৱং ৱত্তমানো কতিপাহেনেৱ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি ন লভিস্সসি, কিং তে সমণেন গোতমেন, অতিপৰিচ্চাগতো ওৰমিত্ৱা কম্মন্তে পযোজেন্তো কুটুম্বং সণ্ঠাপেহীতি. অযং মে তযা দিন্নওৱাদোতি. আম, সেট্ঠীতি. গচ্ছ, নাহং তাদিসীনং সতেনপি সহস্সেনপি সতসহস্সেনপি সক্কা কম্পেতুং, অযুত্তং তে ৱুত্তং, কং তযা মম গেহে ৱসমানায, সীঘং সীঘং মে ঘৰা নিক্খমাহীতি. সা সোতাপন্নস্স অৰিযসাৱকস্স ৱচনং সুত্ৱা ঠাতুং অসক্কোন্তী দাৰকে আদায নিক্খমি, নিক্খমিত্ৱা চ পন অঞ্ঞত্থ ৱসনট্ঠানং অলভমানা ‘‘সেট্ঠিং খমাপেত্ৱা তত্থেৱ ৱসিস্সামী’’তি নগৰপৰিগ্গাহকং দেৱপুত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনা কতাপৰাধং আচিক্খিত্ৱা ‘‘এহি, মং সেট্ঠিস্স সন্তিকং নেত্ৱা খমাপেত্ৱা ৱসনট্ঠানং দাপেহী’’তি আহ. সো ‘‘অযুত্তং তযা ৱুত্তং, নাহং তস্স সন্তিকং গন্তুং উস্সহামী’’তি তং পটিক্খিপি. সা চতুন্নং মহাৰাজানং সন্তিকং গন্ত্ৱা তেহিপি পটিক্খিত্তা সক্কং দেৱৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা তং পৱত্তিং আচিক্খিত্ৱা, ‘‘অহং, দেৱ, ৱসনট্ঠানং অলভমানা দাৰকে হত্থেন গহেত্ৱা অনাথা ৱিচৰামি, ৱসনট্ঠানং মে দাপেহী’’তি সুট্ঠুতৰং যাচি.

অথ নং সো ‘‘অহম্পি তৱ কাৰণা সেট্ঠিং ৱত্তুং ন সক্খিস্সামি, একং পন তে উপাযং কথেস্সামী’’তি আহ. সাধু, দেৱ, কথেহীতি. গচ্ছ, সেট্ঠিনো আযুত্তকৱেসং গহেত্ৱা সেট্ঠিস্স হত্থতো পণ্ণং আৰোপেত্ৱা ৱোহাৰূপজীৱীহি গহিতং অট্ঠাৰসকোটিধনং অত্তনো আনুভাৱেন সোধেত্ৱা তুচ্ছগব্ভে পূৰেত্ৱা মহাসমুদ্দং পৱিট্ঠং অট্ঠাৰসকোটিধনং অত্থি, অঞ্ঞম্পি অসুকট্ঠানে নাম অস্সামিকং অট্ঠাৰসকোটিধনং অত্থি, তং সব্বং সংহৰিত্ৱা তস্স তুচ্ছগব্ভে পূৰেত্ৱা দণ্ডকম্মং কত্ৱা খমাপেহীতি. সা ‘‘সাধু, দেৱা’’তি ৱুত্তনযেনেৱ তং সব্বং কত্ৱা পুন তস্স সিৰিগব্ভং ওভাসযমানা আকাসে ঠত্ৱা ‘‘কো এসো’’তি ৱুত্তে অহং তে চতুত্থদ্ৱাৰকোট্ঠকে অধিৱত্থা অন্ধবালদেৱতা, মযা অন্ধবালতায যং তুম্হাকং সন্তিকে কথিতং, তং মে খমথ. সক্কস্স হি মে ৱচনেন চতুপণ্ণাসকোটিধনং সংহৰিত্ৱা তুচ্ছগব্ভপূৰণং দণ্ডকম্মং কতং, ৱসনট্ঠানং অলভমানা কিলমামীতি. অনাথপিণ্ডিকো চিন্তেসি – ‘‘অযং দেৱতা ‘দণ্ডকম্মঞ্চ মে কত’ন্তি ৱদতি, অত্তনো চ দোসং পটিজানাতি, সম্মাসম্বুদ্ধস্স নং দস্সেস্সামী’’তি. সো তং সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা তায কতকম্মং সব্বং আৰোচেসি. দেৱতা সত্থু পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যং মযা অন্ধবালতায তুম্হাকং গুণে অজানিত্ৱা পাপকং ৱচনং ৱুত্তং, তং মে খমথা’’তি সত্থাৰং খমাপেত্ৱা মহাসেট্ঠিং খমাপেসি. সত্থা কল্যাণপাপকানং কম্মানং ৱিপাকৱসেন সেট্ঠিঞ্চেৱ দেৱতঞ্চ ওৱদন্তো ‘‘ইধ, গহপতি, পাপপুগ্গলোপি যাৱ পাপং ন পচ্চতি, তাৱ ভদ্ৰম্পি পস্সতি. যদা পনস্স পাপং পচ্চতি, তদা পাপমেৱ পস্সতি. ভদ্ৰপুগ্গলোপি যাৱ ভদ্ৰং ন পচ্চতি, তাৱ পাপানি পস্সতি. যদা পনস্স ভদ্ৰং পচ্চতি, তদা ভদ্ৰমেৱ পস্সতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

১১৯. ‘‘পাপোপি পস্সতী ভদ্ৰং, যাৱ পাপং ন পচ্চতি;

যদা চ পচ্চতী পাপং, অথ পাপো পাপানি পস্সতি.

১২০. ‘‘ভদ্ৰোপি পস্সতী পাপং, যাৱ ভদ্ৰং ন পচ্চতি;

যদা চ পচ্চতী ভদ্ৰং, অথ ভদ্ৰো ভদ্ৰানি পস্সতী’’তি.

তত্থ পাপোতি কাযদুচ্চৰিতাদিনা পাপকম্মেন যুত্তপুগ্গলো. সোপি হি পুৰিমসুচৰিতানুভাৱেন নিব্বত্তং সুখং অনুভৱমানো ভদ্ৰম্পি পস্সতি. যাৱ পাপং ন পচ্চতীতি যাৱস্স তং পাপকম্মং দিট্ঠধম্মে ৱা সম্পৰাযে ৱা ৱিপাকং ন দেতি. যদা পনস্স তং দিট্ঠধম্মে ৱা সম্পৰাযে ৱা ৱিপাকং দেতি, অথ দিট্ঠধম্মে ৱিৱিধা কম্মকাৰণা, সম্পৰাযে চ অপাযদুক্খং অনুভোন্তো সো পাপো পাপানিযেৱ পস্সতি. দুতিযগাথাযপি কাযসুচৰিতাদিনা ভদ্ৰকম্মেন যুত্তো ভদ্ৰো. সোপি হি পুৰিমদুচ্চৰিতানুভাৱেন নিব্বত্তং দুক্খং অনুভৱমানো পাপং পস্সতি. যাৱ ভদ্ৰং ন পচ্চতীতি যাৱস্স তং ভদ্ৰং কম্মং দিট্ঠধম্মে ৱা সম্পৰাযে ৱা ৱিপাকং ন দেতি. যদা পন তং ৱিপাকং দেতি, অথ দিট্ঠধম্মে লাভসক্কাৰাদিসুখং, সম্পৰাযে চ দিব্বসম্পত্তিসুখং অনুভৱমানো সো ভদ্ৰো ভদ্ৰানিযেৱ পস্সতীতি.

দেসনাৱসানে সা দেৱতা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপৰিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিৱত্থু চতুত্থং.

৫. অসঞ্ঞতপৰিক্খাৰভিক্খুৱত্থু

মাৱমঞ্ঞেথ পাপস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অসঞ্ঞতপৰিক্খাৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ যং কিঞ্চি মঞ্চপীঠাদিভেদং পৰিক্খাৰং বহি পৰিভুঞ্জিত্ৱা তত্থেৱ ছড্ডেতি. পৰিক্খাৰো ৱস্সেনপি আতপেনপি উপচিকাদীহিপি ৱিনস্সতি. সো ভিক্খূহি ‘‘ননু, আৱুসো, পৰিক্খাৰো নাম পটিসামিতব্বো’’তি ৱুত্তে ‘‘অপ্পকং মযা কতং, আৱুসো, এতং, ন এতস্স চিত্তং অত্থি, ন পিত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি. ভিক্খূ তস্স কিৰিযং সত্থু আৰোচেসুং. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু এৱং কৰোসী’’তি পুচ্ছি. সো সত্থাৰা পুচ্ছিতোপি ‘‘কিং এতং ভগৱা অপ্পকং মযা কতং, ন তস্স চিত্তং অত্থি, নাস্স পিত্ত’’ন্তি তথেৱ অৱমঞ্ঞন্তো আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ভিক্খূহি এৱং কাতুং ন ৱট্টতি, পাপকম্মং নাম ‘অপ্পক’ন্তি ন অৱমঞ্ঞিতব্বং. অজ্ঝোকাসে ঠপিতঞ্হি ৱিৱটমুখং ভাজনং দেৱে ৱস্সন্তে কিঞ্চাপি একবিন্দুনা ন পূৰতি, পুনপ্পুনং ৱস্সন্তে পন পূৰতেৱ, এৱমেৱং পাপং কৰোন্তো পুগ্গলো অনুপুব্বেন মহন্তং পাপৰাসিং কৰোতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২১. ‘‘মাৱমঞ্ঞেথ পাপস্স, ন মন্দং আগমিস্সতি;

উদবিন্দুনিপাতেন, উদকুম্ভোপি পূৰতি;

বালো পূৰতি পাপস্স, থোকং থোকম্পি আচিন’’ন্তি.

তত্থ মাৱমঞ্ঞেথাতি ন অৱজানেয্য. পাপস্সাতি পাপং. ন মন্দং আগমিস্সতীতি ‘‘অপ্পমত্তকং মে পাপকং কতং, কদা এতং ৱিপচ্চিস্সতী’’তি এৱং পাপং নাৱজানেয্যাতি অত্থো. উদকুম্ভোপীতি দেৱে ৱস্সন্তে মুখং ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতং যং কিঞ্চি কুলালভাজনং যথা তং একেকস্সাপি উদকবিন্দুনো নিপাতেন অনুপুব্বেন পূৰতি, এৱং বালপুগ্গলো থোকং থোকম্পি পাপং আচিনন্তো কৰোন্তো ৱড্ঢেন্তো পাপস্স পূৰতিযেৱাতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. সত্থাপি ‘‘অজ্ঝোকাসে সেয্যং সন্থৰিত্ৱা পটিপাকতিকং অকৰোন্তো ইমং নাম আপত্তিমাপজ্জতী’’তি (পাচি. ১০৮-১১০) সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসীতি.

অসঞ্ঞতপৰিক্খাৰভিক্খুৱত্থু পঞ্চমং.

৬. বিড়ালপাদকসেট্ঠিৱত্থু

মাৱমঞ্ঞেথ পুঞ্ঞস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো বিড়ালপাদকসেট্ঠিং আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে সাৱত্থিৱাসিনো ৱগ্গবন্ধনেন বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দেন্তি. অথেকদিৱসং সত্থা অনুমোদনং কৰোন্তো এৱমাহ –

‘‘উপাসকা ইধেকচ্চো অত্তনাৱ দানং দেতি, পৰং ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদং লভতি, নো পৰিৱাৰসম্পদং. একচ্চো অত্তনা দানং ন দেতি, পৰং সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পৰিৱাৰসম্পদং লভতি, নো ভোগসম্পদং. একচ্চো অত্তনা চ ন দেতি, পৰঞ্চ ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে নেৱ ভোগসম্পদং লভতি, ন পৰিৱাৰসম্পদং, ৱিঘাসাদো হুত্ৱা ৱিচৰতি. একচ্চো অত্তনা চ দেতি, পৰঞ্চ সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদঞ্চেৱ লভতি, পৰিৱাৰসম্পদঞ্চা’’তি.

অথেকো পণ্ডিতপুৰিসো তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা ‘‘অহো অচ্ছৰিযমিদং কাৰণং, অহং দানি উভযসম্পত্তিসংৱত্তনিকং কম্মং কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উট্ঠায গমনকালে আহ – ‘‘ভন্তে, স্ৱে অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. কিত্তকেহি পন তে ভিক্খূহি অত্থোতি? সব্বভিক্খূহি, ভন্তেতি. সত্থা অধিৱাসেসি. সোপি গামং পৱিসিত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, মযা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, যো যত্তকানং ভিক্খূনং সক্কোতি, সো তত্তকানং যাগুআদীনং অত্থায তণ্ডুলাদীনি দেতু, একস্মিং ঠানে পচাপেত্ৱা দানং দস্সামা’’তি উগ্ঘোসেন্তো ৱিচৰি.

অথ নং একো সেট্ঠি অত্তনো আপণদ্ৱাৰং সম্পত্তং দিস্ৱা ‘‘অযং অত্তনো পহোনকে ভিক্খূ অনিমন্তেত্ৱা পন সকলগামং সমাদপেন্তো ৱিচৰতী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘তযা গহিতভাজনং আহৰা’’তি তীহি অঙ্গুলীহি গহেত্ৱা থোকে তণ্ডুলে অদাসি, তথা মুগ্গে, তথা মাসেতি. সো ততো পট্ঠায বিড়ালপাদকসেট্ঠি নাম জাতো, সপ্পিফাণিতাদীনি দেন্তোপি কৰণ্ডং কুটে পক্খিপিত্ৱা একতো কোণং কত্ৱা বিন্দুং বিন্দুং পগ্ঘৰাযন্তো থোকথোকমেৱ অদাসি. উপাসকো অৱসেসেহি দিন্নং একতো কত্ৱা ইমিনা দিন্নং ৱিসুংযেৱ অগ্গহেসি. সো সেট্ঠি তস্স কিৰিযং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো এস মযা দিন্নং ৱিসুং গণ্হাতী’’তি চিন্তেত্ৱা তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো একং চূড়ুপট্ঠাকং পহিণি ‘‘গচ্ছ, যং এস কৰোতি, তং জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৱা ‘‘সেট্ঠিস্স মহপ্ফলং হোতূ’’তি যাগুভত্তপূৱানং অত্থায একং দ্ৱে তণ্ডুলে পক্খিপিত্ৱা মুগ্গমাসেপি তেলফাণিতাদিবিন্দূনিপি সব্বভাজনেসু পক্খিপি. চূড়ুপট্ঠাকো গন্ত্ৱা সেট্ঠিস্স আৰোচেসি. তং সুত্ৱা সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘সচে মে সো পৰিসমজ্ঝে অৱণ্ণং ভাসিস্সতি, মম নামে গহিতমত্তেযেৱ নং পহৰিত্ৱা মাৰেস্সামী’’তি নিৱাসনন্তৰে ছুৰিকং বন্ধিত্ৱা পুনদিৱসে গন্ত্ৱা ভত্তগ্গে অট্ঠাসি. সো পুৰিসো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিত্ৱা ভগৱন্তং আহ – ‘‘ভন্তে, মযা মহাজনং সমাদপেত্ৱা ইমং দানং দিন্নং, তত্থ সমাদপিতমনুস্সা অত্তনো অত্তনো বলেন বহূনিপি থোকানিপি তণ্ডুলাদীনি অদংসু, তেসং সব্বেসং মহপ্ফলং হোতূ’’তি. তং সুত্ৱা সো সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘অহং ‘অসুকেন নাম অচ্ছৰায গণ্হিত্ৱা তণ্ডুলাদীনি দিন্নানীতি মম নামে গহিতমত্তে ইমং মাৰেস্সামী’তি আগতো, অযং পন সব্বসঙ্গাহিকং কত্ৱা ‘যেহিপি নাড়িআদীহি মিনিত্ৱা দিন্নং, যেহিপি অচ্ছৰায গহেত্ৱা দিন্নং, সব্বেসং মহপ্ফলং হোতূ’তি ৱদতি. সচাহং এৱৰূপং ন খমাপেস্সামি, দেৱদণ্ডো মম মত্থকে পতিস্সতী’’তি. সো তস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘খমাহি মে, সামী’’তি আহ. ‘‘কিং ইদ’’ন্তি চ তেন ৱুত্তে সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. তং কিৰিযং দিস্ৱা সত্থা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি দানৱেয্যাৱটিকং পুচ্ছি. সো অতীতদিৱসতো পট্ঠায সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. অথ নং সত্থা ‘‘এৱং কিৰ সেট্ঠী’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে, ‘‘উপাসক, পুঞ্ঞং নাম ‘অপ্পক’ন্তি ন অৱমঞ্ঞিতব্বং, মাদিসস্স বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা ‘অপ্পক’ন্তি ন অৱমঞ্ঞিতব্বং. পণ্ডিতমনুস্সা হি পুঞ্ঞং কৰোন্তা ৱিৱটভাজনং ৱিয উদকেন অনুক্কমেন পুঞ্ঞেন পূৰন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২২. ‘‘মাৱমঞ্ঞেথ পুঞ্ঞস্স, ন মন্দং আগমিস্সতি;

উদবিন্দুনিপাতেন, উদকুম্ভোপি পূৰতি;

ধীৰো পূৰতি পুঞ্ঞস্স, থোকং থোকম্পি আচিন’’ন্তি.

তস্সত্থো – পণ্ডিতমনুস্সো পুঞ্ঞং কত্ৱা ‘‘অপ্পকমত্তং মযা কতং, ন মন্দং ৱিপাকৱসেন আগমিস্সতি, এৱং পৰিত্তকং কম্মং কহং মং দক্খিস্সতি, অহং ৱা তং কহং দক্খিস্সামি, কদা এতং ৱিপচ্চিস্সতী’’তি এৱং পুঞ্ঞং মাৱমঞ্ঞেথ ন অৱজানেয্য. যথা হি নিৰন্তৰং উদবিন্দুনিপাতেন ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতং কুলালভাজনং পূৰতি, এৱং ধীৰো পণ্ডিতপুৰিসো থোকং থোকম্পি পুঞ্ঞং আচিনন্তো পুঞ্ঞস্স পূৰতীতি.

দেসনাৱসানে সো সেট্ঠি সোতাপত্তিফলং পাপুণি, সম্পত্তপৰিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

বিড়ালপাদকসেট্ঠিৱত্থু ছট্ঠং.

৭. মহাধনৱাণিজৱত্থু

ৱাণিজোৱাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মহাধনৱাণিজং আৰব্ভ কথেসি.

তস্স কিৰ ৱাণিজস্স গেহে পঞ্চসতা চোৰা ওতাৰং গৱেসমানা ওতাৰং ন লভিংসু. অপৰেন সমযেন ৱাণিজো পঞ্চ সকটসতানি ভণ্ডস্স পূৰেত্ৱা ভিক্খূনং আৰোচাপেসি – ‘‘অহং অসুকট্ঠানং নাম ৱাণিজ্জত্থায গচ্ছামি, যে, অয্যা, তং ঠানং গন্তুকামা, তে নিক্খমন্তু, মগ্গে ভিক্খায ন কিলমিস্সন্তী’’তি. তং সুত্ৱা পঞ্চসতা ভিক্খূ তেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জিংসু. তেপি চোৰা ‘‘সো কিৰ ৱাণিজো নিক্খন্তো’’তি গন্ত্ৱা অটৱিযং অট্ঠংসু. ৱাণিজোপি গন্ত্ৱা অটৱিমুখে একস্মিং গামে ৱাসং কত্ৱা দ্ৱে তযোপি দিৱসে গোণসকটাদীনি সংৱিদহি, তেসং পন ভিক্খূনং নিবদ্ধং ভিক্খং দেতিযেৱ. চোৰা তস্মিং অতিচিৰাযন্তে ‘‘গচ্ছ, তস্স নিক্খমনদিৱসং ঞত্ৱা এহী’’তি একং পুৰিসং পহিণিংসু. সো তং গামং গন্ত্ৱা একং সহাযকং পুচ্ছি – ‘‘কদা ৱাণিজো নিক্খমিস্সতী’’তি. সো ‘‘দ্ৱীহতীহচ্চযেনা’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিমত্থং পন পুচ্ছসী’’তি আহ. অথস্স সো ‘‘মযং পঞ্চসতা চোৰা এতস্সত্থায অটৱিযং ঠিতা’’তি আচিক্খি. ইতৰো ‘‘তেন হি গচ্ছ, সীঘং নিক্খমিস্সতী’’তি তং উয্যোজেত্ৱা, ‘‘কিং নু খো চোৰে ৱাৰেমি, উদাহু ৱাণিজ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘কিং মে চোৰেহি, ৱাণিজং নিস্সায পঞ্চসতা ভিক্খূ জীৱন্তি, ৱাণিজস্স সঞ্ঞং দস্সামী’’তি সো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কদা গমিস্সথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ততিযদিৱসে’’তি ৱুত্তে ময্হং ৱচনং কৰোথ, অটৱিযং কিৰ তুম্হাকং অত্থায পঞ্চসতা চোৰা ঠিতা, মা তাৱ গমিত্থাতি. ত্ৱং কথং জানাসীতি? তেসং অন্তৰে মম সহাযো অত্থি, তস্স মে কথায ঞাতন্তি. ‘‘তেন হি ‘কিং মে এত্তো গতেনা’তি নিৱত্তিত্ৱা গেহমেৱ গমিস্সামী’’তি আহ. তস্মিং চিৰাযন্তে পুন তেহি চোৰেহি পেসিতো পুৰিসো আগন্ত্ৱা তং সহাযকং পুচ্ছিত্ৱা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘নিৱত্তিত্ৱা গেহমেৱ কিৰ গমিস্সতী’’তি গন্ত্ৱা চোৰানং আৰোচেসি. তং সুত্ৱা চোৰা ততো নিক্খমিত্ৱা ইতৰস্মিং মগ্গে অট্ঠংসু, তস্মিং চিৰযন্তে পুনপি তে চোৰা তস্স সন্তিকং পুৰিসং পেসেসুং. সো তেসং তত্থ ঠিতভাৱং ঞত্ৱা পুন ৱাণিজস্স আৰোচেসি. ৱাণিজো ‘‘ইধাপি মে ৱেকল্লং নত্থি, এৱং সন্তে নেৱ এত্তো গমিস্সামি, ন ইতো, ইধেৱ ভৱিস্সামী’’তি ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, চোৰা কিৰ মং ৱিলুম্পিতুকামা মগ্গে ঠিতা, ‘পুন নিৱত্তিস্সতী’তি সুত্ৱা ইতৰস্মিং মগ্গে ঠিতা, অহং এত্তো ৱা ইতো ৱা অগন্ত্ৱা থোকং ইধেৱ ভৱিস্সামি, ভদন্তা ইধেৱ ৱসিতুকামা ৱসন্তু, গন্তুকামা অত্তনো ৰুচিং কৰোন্তূ’’তি. ভিক্খূ ‘‘এৱং সন্তে মযং নিৱত্তিস্সামা’’তি ৱাণিজং আপুচ্ছিত্ৱা পুনদেৱ সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. সত্থা ‘‘কিং, ভিক্খৱে, মহাধনৱাণিজেন সদ্ধিং ন গমিত্থা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে, মহাধনৱাণিজস্স ৱিলুম্পনত্থায দ্ৱীসুপি মগ্গেসু চোৰা পৰিযুট্ঠিংসু, তেন সো তত্থেৱ ঠিতো, মযং পন তং আপুচ্ছিত্ৱা আগতা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, মহাধনৱাণিজো চোৰানং অত্থিতায মগ্গং পৰিৱজ্জতি, জীৱিতুকামো ৱিয পুৰিসো হলাহলং ৱিসং পৰিৱজ্জেতি, ভিক্খুনাপি ‘তযো ভৱা চোৰেহি পৰিযুট্ঠিতমগ্গসদিসা’তি ঞত্ৱা পাপং পৰিৱজ্জেতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৩. ‘‘ৱাণিজোৱ ভযং মগ্গং, অপ্পসত্থো মহদ্ধনো;

ৱিসং জীৱিতুকামোৱ, পাপানি পৰিৱজ্জযে’’তি.

তত্থ ভযন্তি ভাযিতব্বং, চোৰেহি পৰিযুট্ঠিতত্তা সপ্পটিভযন্তি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা মহাধনৱাণিজো অপ্পসত্থো সপ্পটিভযং মগ্গং, যথা চ জীৱিতুকামো হলাহলং ৱিসং পৰিৱজ্জেতি, এৱং পণ্ডিতো ভিক্খু অপ্পমত্তকানিপি পাপানি পৰিৱজ্জেয্যাতি.

দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসু, সম্পত্তমহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

মহাধনৱাণিজৱত্থু সত্তমং.

৮. কুক্কুটমিত্তনেসাদৱত্থু

পাণিম্হি চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো কুক্কুটমিত্তং নাম নেসাদং আৰব্ভ কথেসি.

ৰাজগহে কিৰ একা সেট্ঠিধীতা ৱযপ্পত্তা সত্তভূমিকপাসাদস্স উপৰি সিৰিগব্ভে আৰক্খণত্থায একং পৰিচাৰিকং দত্ৱা মাতাপিতূহি ৱাসিযমানা একদিৱসং সাযন্হসমযে ৱাতপানেন অন্তৰৱীথিং ওলোকেন্তী পঞ্চ পাসসতানি পঞ্চ সূলসতানি আদায মিগে ৱধিত্ৱা জীৱমানং একং কুক্কুটমিত্তং নাম নেসাদং পঞ্চ মিগসতানি ৱধিত্ৱা তেসং মংসেন মহাসকটং পূৰেত্ৱা সকটধুৰে নিসীদিত্ৱা মংসৱিক্কিণনত্থায নগৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা তস্মিং পটিবদ্ধচিত্তা পৰিচাৰিকায হত্থে পণ্ণাকাৰং দত্ৱা ‘‘গচ্ছ, এতস্স পণ্ণাকাৰং দত্ৱা গমনকালং ঞত্ৱা এহী’’তি পেসেসি. সা গন্ত্ৱা তস্স পণ্ণাকাৰং দত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কদা গমিস্সসী’’তি? সো ‘‘অজ্জ মংসং ৱিক্কিণিত্ৱা পাতোৱ অসুকদ্ৱাৰেন নাম নিক্খমিত্ৱা গমিস্সামী’’তি আহ. সা তেন কথিতকথং সুত্ৱা আগন্ত্ৱা তস্সা আৰোচেসি. সেট্ঠিধীতা অত্তনা গহেতব্বযুত্তকং ৱত্থাভৰণজাতং সংৱিদহিত্ৱা পাতোৱ মলিনৱত্থং নিৱাসেত্ৱা কুটং আদায দাসীহি সদ্ধিং উদকতিত্থং গচ্ছন্তী ৱিয নিক্খমিত্ৱা তং ঠানং গন্ত্ৱা তস্সাগমনং ওলোকেন্তী অট্ঠাসি. সোপি পাতোৱ সকটং পাজেন্তো নিক্খমি. সা তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো পাযাসি. সো তং দিস্ৱা ‘‘অহং তং ‘অসুকস্স নাম ধীতা’তি ন জানামি, মা মং অনুবন্ধি, অম্মা’’তি আহ. ন মং ত্ৱং পক্কোসসি, অহং অত্তনো ধম্মতায আগচ্ছামি, ত্ৱং তুণ্হী হুত্ৱা অত্তনো সকটং পাজেহীতি. সো পুনপ্পুনং তং নিৱাৰেতিযেৱ. অথ নং সা আহ – ‘‘সামি, সিৰী নাম অত্তনো সন্তিকং আগচ্ছন্তী নিৱাৰেতুং ন ৱট্টতী’’তি. সো তস্সা নিস্সংসযেন আগমনকাৰণং ঞত্ৱা তং সকটং আৰোপেত্ৱা অগমাসি. তস্সা মাতাপিতৰো ইতো চিতো চ পৰিযেসাপেত্ৱা অপস্সন্তা ‘‘মতা ভৱিস্সতী’’তি মতকভত্তং কৰিংসু. সাপি তেন সদ্ধিং সংৱাসমন্ৱায পটিপাটিযা সত্ত পুত্তে ৱিজাযিত্ৱা তে ৱযপ্পত্তে ঘৰবন্ধনেন বন্ধি.

অথেকদিৱসং সত্থা পচ্চূসসমযে লোকং ৱোলোকেন্তো কুক্কুটমিত্তং সপুত্তং সসুণিসং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা, ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি উপধাৰেন্তো তেসং পন্নৰসন্নম্পি সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা পাতোৱ পত্তচীৱৰং আদায তস্স পাসট্ঠানং অগমাসি. তং দিৱসং পাসে বদ্ধো একমিগোপি নাহোসি. সত্থা তস্স পাসমূলে পদৱলঞ্জং দস্সেত্ৱা পুৰতো একস্স গুম্বস্স হেট্ঠা ছাযাযং নিসীদি. কুক্কুটমিত্তো পাতোৱ ধনুং আদায পাসট্ঠানং গন্ত্ৱা আদিতো পট্ঠায পাসে ওলোকযমানো পাসে বদ্ধং একম্পি মিগং অদিস্ৱা সত্থু পদৱলঞ্জং অদ্দস. অথস্স এতদহোসি – ‘‘কো ময্হং বদ্ধমিগে মোচেন্তো ৱিচৰতী’’তি. সো সত্থৰি আঘাতং বন্ধিত্ৱা গচ্ছন্তো গুম্বমূলে নিসিন্নং সত্থাৰং দিস্ৱা, ‘‘ইমিনা মম মিগা মোচিতা ভৱিস্সন্তি, মাৰেস্সামি ন’’ন্তি ধনুং আকড্ঢি. সত্থা ধনুং আকড্ঢিতুং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেতুং নাদাসি. সো সৰং ৱিস্সজ্জেতুম্পি ওৰোপেতুম্পি অসক্কোন্তো ফাসুকাহি ভিজ্জন্তীহি ৱিয মুখতো খেড়েন পগ্ঘৰন্তেন কিলন্তৰূপো অট্ঠাসি. অথস্স পুত্তা গেহং গন্ত্ৱা ‘‘পিতা নো চিৰাযতি, কিং নু খো এত’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, পিতু সন্তিক’’ন্তি মাতৰা পেসিতা ধনূনি আদায গন্ত্ৱা পিতৰং তথাঠিতং দিস্ৱা ‘‘অযং নো পিতু পচ্চামিত্তো ভৱিস্সতী’’তি সত্তপি জনা ধনূনি আকড্ঢিত্ৱা বুদ্ধানুভাৱেন যথা নেসং পিতা ঠিতো, তথেৱ অট্ঠংসু. অথ নেসং মাতা ‘‘কিং নু খো মে পুত্তাপি চিৰাযন্তী’’তি ৱত্ৱা সত্তহি সুণিসাহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা তে তথাঠিতে দিস্ৱা ‘‘কস্স নু খো ইমে ধনূনি আকড্ঢিত্ৱা ঠিতা’’তি ওলোকেন্তী সত্থাৰং দিস্ৱা বাহা পগ্গয্হ – ‘‘মা মে পিতৰং নাসেথ, মা মে পিতৰং নাসেথা’’তি মহাসদ্দমকাসি. কুক্কুটমিত্তো তং সদ্দং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘নট্ঠো ৱতম্হি, সসুৰো কিৰ মে এস, অহো মযা ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি. পুত্তাৱিস্স ‘‘অয্যকো কিৰ নো এস, অহো ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি চিন্তযিংসু. কুক্কুটমিত্তো ‘‘অযং সসুৰো মে’’তি মেত্তচিত্তং উপট্ঠপেসি, পুত্তাপিস্স ‘‘অয্যকো নো’’তি মেত্তচিত্তং উপট্ঠপেসুং. অথ তে নেসং মাতা সেট্ঠিধীতা ‘‘খিপ্পং ধনূনি ছড্ডেত্ৱা পিতৰং মে খমাপেথা’’তি আহ.

সত্থা তেসং মুদুচিত্ততং ঞত্ৱা ধনুং ওতাৰেতুং অদাসি. তে সব্বে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘খমথ নো, ভন্তে’’তি খমাপেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ নেসং সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. দেসনাৱসানে কুক্কুটমিত্তো সদ্ধিং পুত্তেহি চেৱ সুণিসাহি চ অত্তপঞ্চদসমো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সত্থা পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং ৱিহাৰং অগমাসি. অথ নং আনন্দত্থেৰো পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, কহং গমিত্থা’’তি. কুক্কুটমিত্তস্স সন্তিকং, আনন্দাতি. পাণাতিপাতকম্মস্স ৱো, ভন্তে, অকাৰকো কতোতি. আমানন্দ, সো অত্তপঞ্চদসমো অচলসদ্ধায পতিট্ঠায তীসু ৰতনেসু নিক্কঙ্খো হুত্ৱা পাণাতিপাতকম্মস্স অকাৰকো জাতোতি. ভিক্খূ আহংসু – ‘‘ননু, ভন্তে, ভৰিযাপিস্স অত্থী’’তি. আম, ভিক্খৱে, সা কুলগেহে কুমাৰিকা হুত্ৱা সোতাপত্তিফলং পত্তাতি. ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘কুক্কুটমিত্তস্স কিৰ ভৰিযা কুমাৰিককালে এৱ সোতাপত্তিফলং পত্ৱা তস্স গেহং গন্ত্ৱা সত্ত পুত্তে লভি, সা এত্তকং কালং সামিকেন ‘ধনুং আহৰ, সৰে আহৰ, সত্তিং আহৰ, সূলং আহৰ, জালং আহৰা’তি ৱুচ্চমানা তানি অদাসি. সোপি তায দিন্নানি আদায গন্ত্ৱা পাণাতিপাতং কৰোতি, কিং নু খো সোতাপন্নাপি পাণাতিপাতং কৰোন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ন, ভিক্খৱে, সোতাপন্না পাণাতিপাতং কৰোন্তি, সা পন ‘সামিকস্স ৱচনং কৰোমী’তি তথা অকাসি. ‘ইদং গহেত্ৱা এস গন্ত্ৱা পাণাতিপাতং কৰোতূ’তি তস্সা চিত্তং নত্থি. পাণিতলস্মিঞ্হি ৱণে অসতি ৱিসং গণ্হন্তস্স তং ৱিসং অনুডহিতুং ন সক্কোতি, এৱমেৱং অকুসলচেতনায অভাৱেন পাপং অকৰোন্তস্স ধনুআদীনি নীহৰিত্ৱা দদতোপি পাপং নাম ন হোতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৪. ‘‘পাণিম্হি চে ৱণো নাস্স, হৰেয্য পাণিনা ৱিসং;

নাব্বণং ৱিসমন্ৱেতি, নত্থি পাপং অকুব্বতো’’তি.

তত্থ নাস্সাতি ন ভৱেয্য. হৰেয্যাতি হৰিতুং সক্কুণেয্য. কিং কাৰণা? যস্মা নাব্বণং ৱিসমন্ৱেতি অৱণঞ্হি পাণিং ৱিসং অন্ৱেতুং ন সক্কোতি, এৱমেৱ ধনুআদীনি নীহৰিত্ৱা দেন্তস্সাপি অকুসলচেতনায অভাৱেন পাপং অকুব্বতো পাপং নাম নত্থি, অৱণং পাণিং ৱিসং ৱিয নাস্স চিত্তং পাপং অনুগচ্ছতীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

অপৰেন সমযেন ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘কো নু খো কুক্কুটমিত্তস্স সপুত্তস্স সসুণিসস্স সোতাপত্তিমগ্গস্সূপনিস্সযো, কেন কাৰণেন নেসাদকুলে নিব্বত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ভিক্খৱে, অতীতে কস্সপদসবলস্স ধাতুচেতিযং সংৱিদহন্তা এৱমাহংসু – ‘‘কিং নু খো ইমস্স চেতিযস্স মত্তিকা ভৱিস্সতি, কিং উদক’’ন্তি. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘হৰিতালমনোসিলা মত্তিকা ভৱিস্সতি, তিলতেলং উদক’’ন্তি. তে হৰিতালমনোসিলা কোট্টেত্ৱা তিলতেলেন সংসন্দিত্ৱা ইট্ঠকায ঘটেত্ৱা সুৱণ্ণেন খচিত্ৱা অন্তো চিনিংসু, বহিমুখে পন একগ্ঘনসুৱণ্ণইট্ঠকাৱ অহেসুং. একেকা সতসহস্সগ্ঘনিকা অহোসি. তে যাৱ ধাতুনিধানা চেতিযে নিট্ঠিতে চিন্তযিংসু – ‘‘ধাতুনিধানকালে বহুনা ধনেন অত্থো, কং নু খো জেট্ঠকং কৰোমা’’তি.

অথেকো গামৱাসিকো সেট্ঠি ‘‘অহং জেট্ঠকো ভৱিস্সামী’’তি ধাতুনিধানে একং হিৰঞ্ঞকোটিং পক্খিপি. তং দিস্ৱা ৰট্ঠৱাসিনো ‘‘অযং নগৰসেট্ঠি ধনমেৱ সংহৰতি, এৱৰূপে চেতিযে জেট্ঠকো ভৱিতুং ন সক্কোতি, গামৱাসী পন কোটিধনং পক্খিপিত্ৱা জেট্ঠকো জাতো’’তি উজ্ঝাযিংসু. সো তেসং কথং সুত্ৱা ‘‘অহং দ্ৱে কোটিযো দত্ৱা জেট্ঠকো ভৱিস্সামী’’তি দ্ৱে কোটিযো অদাসি. ইতৰো ‘‘অহমেৱ জেট্ঠকো ভৱিস্সামী’’তি তিস্সো কোটিযো অদাসি. এৱং ৱড্ঢেত্ৱা ৱড্ঢেত্ৱা নগৰৱাসী অট্ঠ কোটিযো অদাসি. গামৱাসিনো পন গেহে নৱকোটিধনমেৱ অত্থি, নগৰৱাসিনো চত্তালীসকোটিধনং. তস্মা গামৱাসী চিন্তেসি – ‘‘সচাহং নৱ কোটিযো দস্সামি, অযং ‘দস কোটিযো দস্সামী’তি ৱক্খতি, অথ মে নিদ্ধনভাৱো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি. সো এৱমাহ – ‘‘অহং এত্তকঞ্চ ধনং দস্সামি, সপুত্তদাৰো চ চেতিযস্স দাসো ভৱিস্সামী’’তি সত্ত পুত্তে সত্ত সুণিসাযো ভৰিযঞ্চ গহেত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং চেতিযস্স নিয্যাদেসি. ৰট্ঠৱাসিনো ‘‘ধনং নাম সক্কা উপ্পাদেতুং, অযং পন সপুত্তদাৰো অত্তানং নিয্যাদেসি, অযমেৱ জেট্ঠকো হোতূ’’তি তং জেট্ঠকং কৰিংসু. ইতি তে সোড়সপি জনা চেতিযস্স দাসা অহেসুং. ৰট্ঠৱাসিনো পন তে ভুজিস্সে অকংসু. এৱং সন্তেপি চেতিযমেৱ পটিজগ্গিত্ৱা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তেসু একং বুদ্ধন্তৰং দেৱলোকে ৱসন্তেসু ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ভৰিযা ততো চৱিত্ৱা ৰাজগহে সেট্ঠিনো ধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. সা কুমাৰিকাৱ হুত্ৱা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অদিট্ঠসচ্চস্স পন পটিসন্ধি নাম ভাৰিযাতি তস্সা সামিকো সম্পৰিৱত্তমানো গন্ত্ৱা নেসাদকুলে নিব্বত্তি. তস্স সহ দস্সনেনেৱ সেট্ঠিধীতৰং পুব্বসিনেহো অজ্ঝোত্থৰি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘পুব্বেৱ সন্নিৱাসেন, পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৱা;

এৱং তং জাযতে পেমং, উপ্পলংৱ যথোদকে’’তি. (জা. ১.২.১৭৪);

সা পুব্বসিনেহেনেৱ নেসাদকুলং অগমাসি. পুত্তাপিস্সা দেৱলোকা চৱিত্ৱা তস্সা এৱ কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হিংসু, সুণিসাযোপিস্সা তত্থ তত্থ নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা তেসংযেৱ গেহং অগমংসু. এৱং তে সব্বেপি তদা চেতিযং পটিজগ্গিত্ৱা তস্স কম্মস্সানুভাৱেন সোতাপত্তিফলং পত্তাতি.

কুক্কুটমিত্তনেসাদৱত্থু অট্ঠমং.

৯. কোকসুনখলুদ্দকৱত্থু

যো অপ্পদুট্ঠস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকং নাম সুনখলুদ্দকং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ একদিৱসং পুব্বণ্হসমযে ধনুং আদায সুনখপৰিৱুতো অৰঞ্ঞং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে একং পিণ্ডায পৱিসন্তং ভিক্খুং দিস্ৱা কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘কাড়কণ্ণি মে দিট্ঠো, অজ্জ কিঞ্চি ন লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা পক্কামি. থেৰোপি গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো পুন ৱিহাৰং পাযাসি. ইতৰোপি অৰঞ্ঞে ৱিচৰিত্ৱা কিঞ্চি অলভিত্ৱা পচ্চাগচ্ছন্তো পুন থেৰং দিস্ৱা ‘‘অজ্জাহং ইমং কাড়কণ্ণিং দিস্ৱা অৰঞ্ঞং গতো কিঞ্চি ন লভিং, ইদানি মে পুনপি অভিমুখো জাতো, সুনখেহি নং খাদাপেস্সামী’’তি সঞ্ঞং দত্ৱা সুনখে ৱিস্সজ্জেসি. থেৰোপি ‘‘মা এৱং কৰি উপাসকা’’তি যাচি. সো ‘‘অজ্জাহং তৱ সম্মুখীভূতত্তা কিঞ্চি নালত্থং, পুনপি মে সম্মুখীভাৱমাগতোসি, খাদাপেস্সামেৱ ত’’ন্তি ৱত্ৱা সুনখে উয্যোজেসি. থেৰো ৱেগেন একং ৰুক্খং অভিৰুহিত্ৱা পুৰিসপ্পমাণে ঠানে নিসীদি. সুনখা ৰুক্খং পৰিৱাৰেসুং. লুদ্দকো গন্ত্ৱা ‘‘ৰুক্খং অভিৰুহতোপি তে মোক্খো নত্থী’’তি তং সৰতুণ্ডেন পাদতলে ৱিজ্ঝি. থেৰো ‘‘মা এৱং কৰোহী’’তি তং যাচিযেৱ. ইতৰো তস্স যাচনং অনাদিযিত্ৱা পুনপ্পুনং ৱিজ্ঝিযেৱ. থেৰো একস্মিং পাদতলে ৱিজ্ঝিযমানে তং উক্খিপিত্ৱা দুতিযং পাদং ওলম্বিত্ৱা তস্মিং ৱিজ্ঝিযমানে তম্পি উক্খিপতি, এৱমস্স সো যাচনং অনাদিযিত্ৱাৱ দ্ৱেপি পাদতলানি ৱিজ্ঝিযেৱ. থেৰস্স সৰীৰং উক্কাহি আদিত্তং ৱিয অহোসি. সো ৱেদনানুৱত্তিকো হুত্ৱা সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং নাসক্খি, পাৰুতচীৱৰং ভস্সন্তম্পি ন সল্লক্খেসি. তং পতমানং কোকং সীসতো পট্ঠায পৰিক্খিপন্তমেৱ পতি. সুনখা ‘‘থেৰো পতিতো’’তি সঞ্ঞায চীৱৰন্তৰং পৱিসিত্ৱা অত্তনো সামিকং লুঞ্জিত্ৱা খাদন্তা অট্ঠিমত্তাৱসেসং কৰিংসু. সুনখা চীৱৰন্তৰতো নিক্খমিত্ৱা বহি অট্ঠংসু.

অথ নেসং থেৰো একং সুক্খদণ্ডকং ভঞ্জিত্ৱা খিপি. সুনখা থেৰং দিস্ৱা ‘‘সামিকোৱ অম্হেহি খাদিতো’’তি ঞত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিংসু. থেৰো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেসি ‘‘মম চীৱৰন্তৰং পৱিসিত্ৱা এস নট্ঠো, অৰোগং নু খো মে সীল’’ন্তি. সো ৰুক্খা ওতৰিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা আদিতো পট্ঠায সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা – ‘‘ভন্তে, মম চীৱৰং নিস্সায সো উপাসকো নট্ঠো, কচ্চি মে অৰোগং সীলং, অত্থি মে সমণভাৱো’’তি পুচ্ছি. সত্থা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ভিক্খু অৰোগং তে সীলং, অত্থি তে সমণভাৱো, সো অপ্পদুট্ঠস্স পদুস্সিত্ৱা ৱিনাসং পত্তো, ন কেৱলঞ্চ ইদানেৱ, অতীতেপি অপ্পদুট্ঠানং পদুস্সিত্ৱা ৱিনাসং পত্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তমত্থং পকাসেন্তো অতীতং আহৰি –

অতীতে কিৰেকো ৱেজ্জো ৱেজ্জকম্মত্থায গামং ৱিচৰিত্ৱা কিঞ্চি কম্মং অলভিত্ৱা ছাতজ্ঝত্তো নিক্খমিত্ৱা গামদ্ৱাৰে সম্বহুলে কুমাৰকে কীড়ন্তে দিস্ৱা ‘‘ইমে সপ্পেন ডংসাপেত্ৱা তিকিচ্ছিত্ৱা আহাৰং লভিস্সামী’’তি একস্মিং ৰুক্খবিলে সীসং নিহৰিত্ৱা নিপন্নং সপ্পং দস্সেত্ৱা, ‘‘অম্ভো, কুমাৰকা এসো সাড়িকপোতকো, গণ্হথ ন’’ন্তি আহ. অথেকো কুমাৰকো সপ্পং গীৱাযং দড়্হং গহেত্ৱা নীহৰিত্ৱা তস্স সপ্পভাৱং ঞত্ৱা ৱিৰৱন্তো অৱিদূৰে ঠিতস্স ৱেজ্জস্স মত্থকে খিপি. সপ্পো ৱেজ্জস্স খন্ধট্ঠিকং পৰিক্খিপিত্ৱা দড়্হং ডংসিত্ৱা তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপেসি, এৱমেস কোকো সুনখলুদ্দকো পুব্বেপি অপ্পদুট্ঠস্স পদুস্সিত্ৱা ৱিনাসং পত্তোযেৱাতি.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৫. ‘‘যো অপ্পদুট্ঠস্স নৰস্স দুস্সতি, সুদ্ধস্স পোসস্স অনঙ্গণস্স;

তমেৱ বালং পচ্চেতি পাপং, সুখুমো ৰজো পটিৱাতংৱ খিত্তো’’তি.

তত্থ অপ্পদুট্ঠস্সাতি অত্তনো ৱা সব্বসত্তানং ৱা অদুট্ঠস্স. নৰস্সাতি সত্তস্স. দুস্সতীতি অপৰজ্ঝতি. সুদ্ধস্সাতি নিৰপৰাধস্সেৱ. পোসস্সাতি ইদম্পি অপৰেনাকাৰেন সত্তাধিৱচনমেৱ. অনঙ্গণস্সাতি নিক্কিলেসস্স. পচ্চেতীতি পতিএতি. পটিৱাতন্তি যথা একেন পুৰিসেন পটিৱাতে ঠিতং পহৰিতুকামতায খিত্তো সুখুমো ৰজোতি তমেৱ পুৰিসং পচ্চেতি, তস্সেৱ উপৰি পততি, এৱমেৱ যো পুগ্গলো অপদুট্ঠস্স পুৰিসস্স পাণিপ্পহৰাদীনি দদন্তো পদুস্সতি, তমেৱ বালং দিট্ঠেৱ ধম্মে, সম্পৰাযে ৱা নিৰযাদীসু ৱিপচ্চমানং তং পাপং ৱিপাকদুক্খৱসেন পচ্চেতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে সো ভিক্খু অৰহত্তে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপৰিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

কোকসুনখলুদ্দকৱত্থু নৱমং.

১০. মণিকাৰকুলূপকতিস্সত্থেৰৱত্থু

গব্ভমেকেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মণিকাৰকুলূপকং তিস্সত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ থেৰো একস্স মণিকাৰস্স কুলে দ্ৱাদস ৱস্সানি ভুঞ্জি. তস্মিং কুলে জযম্পতিকা মাতাপিতুট্ঠানে ঠত্ৱা থেৰং পটিজগ্গিংসু. অথেকদিৱসং সো মণিকাৰো থেৰস্স পুৰতো মংসং ছিন্দন্তো নিসিন্নো হোতি. তস্মিং খণে ৰাজা পসেনদি কোসলো একং মণিৰতনং ‘‘ইমং ধোৱিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা পহিণতূ’’তি পেসেসি. মণিকাৰো সলোহিতেনেৱ হত্থেন তং পটিগ্গহেত্ৱা পেড়ায উপৰি ঠপেত্ৱা হত্থধোৱনত্থং অন্তো পাৱিসি. তস্মিং পন গেহে পোসাৱনিযকোঞ্চসকুণো অত্থি. সো লোহিতগন্ধেন মংসসঞ্ঞায তং মণিং থেৰস্স পস্সন্তস্সেৱ গিলি. মণিকাৰো আগন্ত্ৱা মণিং অপস্সন্তো ‘‘মণি কেন গহিতো’’তি ভৰিযঞ্চ পুত্তকে চ পটিপাটিযা পুচ্ছিত্ৱা তেহি ‘‘ন গণ্হামা’’তি ৱুত্তে ‘‘থেৰেন গহিতো ভৱিস্সতী’’তি. চিন্তেত্ৱা ভৰিযায সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘থেৰেন মণি গহিতো ভৱিস্সতী’’তি. সা, সামি, মা এৱং অৱচ, এত্তকং কালং মযা থেৰস্স ন কিঞ্চি ৱজ্জং দিট্ঠপুব্বং, ন সো মণিং গণ্হাতীতি. মণিকাৰো থেৰং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে মণিৰতনং তুম্হেহি গহিত’’ন্তি. ন গণ্হামি, উপাসকাতি. ভন্তে, ন ইধ অঞ্ঞো অত্থি, তুম্হেহিযেৱ গহিতো ভৱিস্সতি, দেথ মে মণিৰতনন্তি. সো তস্মিং অসম্পটিচ্ছন্তে পুন ভৰিযং আহ – ‘‘থেৰেনেৱ মণি গহিতো, পীড়েত্ৱা নং পুচ্ছিস্সামী’’তি. সা, সামি, মা নো নাসযি, ৱৰং অম্হেহি দাসব্যং উপগন্তুং, ন চ থেৰং এৱৰূপং ৱত্তুন্তি. সো ‘‘সব্বেৱ মযং দাসত্তং উপগচ্ছন্তা মণিমূলং ন অগ্ঘামা’’তি ৰজ্জুং গহেত্ৱা থেৰস্স সীসং ৱেঠেত্ৱা দণ্ডেন ঘট্টেসি. থেৰস্স সীসতো চ কণ্ণনাসাহি চ লোহিতং পগ্ঘৰি, অক্খীনি নিক্খমনাকাৰপ্পত্তানি অহেসুং, সো ৱেদনাপমত্তো ভূমিযং পতি. কোঞ্চো লোহিতগন্ধেনা গন্ত্ৱা লোহিতং পিৱি. অথ নং মণিকাৰো থেৰে উপ্পন্নকোধৱেগেন ‘‘ত্ৱং কিং কৰোসী’’তি পাদেন পহৰিত্ৱা খিপি. সো একপ্পহাৰেনেৱ মৰিত্ৱা উত্তানো অহোসি.

থেৰো তং দিস্ৱা, উপাসক, সীসে ৱেঠনং তাৱ মে সিথিলং কত্ৱা ইমং কোঞ্চং ওলোকেহি ‘‘মতো ৱা, নো ৱা’’তি. অথ নং সো আহ – ‘‘এসো ৱিয ত্ৱম্পি মৰিস্সসী’’তি. উপাসক, ইমিনা সো মণি গিলিতো, সচে অযং ন অমৰিস্সা, ন তে অহং মৰন্তোপি মণিং আচিক্খিস্সন্তি. সো তস্স উদৰং ফালেত্ৱা মণিং দিস্ৱা পৱেধেন্তো সংৱিগ্গমানসো থেৰস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘খমথ, মে, ভন্তে, অজানন্তেন মযা কত’’ন্তি আহ. উপাসক, নেৱ তুয্হং দোসো অত্থি, ন ময্হং, ৱট্টস্সেৱেস দোসো, খমামি তেতি. ভন্তে, সচে মে খমথ, পকতিনিযামেনেৱ মে গেহে নিসীদিত্ৱা ভিক্খং গণ্হথাতি. ‘‘উপাসক, ন দানাহং ইতো পট্ঠায পৰেসং গেহস্স অন্তোছদনং পৱিসিস্সামি, অন্তোগেহপৱেসনস্সেৱ হি অযং দোসো, ইতো পট্ঠায পাদেসু আৱহন্তেসু গেহদ্ৱাৰে ঠিতোৱ ভিক্খং গণ্হিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ধুতঙ্গং সমাদায ইমং গাথমাহ –

‘‘পচ্চতি মুনিনো ভত্তং, থোকং থোকং কুলে কুলে;

পিণ্ডিকায চৰিস্সামি, অত্থি জঙ্ঘবলং মমা’’তি. (থেৰগা. ২৪৮) –

ইদঞ্চ পন ৱত্ৱা থেৰো তেনেৱ ব্যাধিনা ন চিৰস্সেৱ পৰিনিব্বাযি. কোঞ্চো মণিকাৰস্স ভৰিযায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. মণিকাৰো কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তি. মণিকাৰস্স ভৰিযা থেৰে মুদুচিত্ততায কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তি. ভিক্খূ সত্থাৰং তেসং অভিসম্পৰাযং পুচ্ছিংসু. সত্থা, ‘‘ভিক্খৱে, ইধেকচ্চে গব্ভে নিব্বত্তন্তি, একচ্চে পাপকাৰিনো নিৰযে নিব্বত্তন্তি, একচ্চে কতকল্যাণা দেৱলোকে নিব্বত্তন্তি, অনাসৱা পন পৰিনিব্বাযন্তী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৬. ‘‘গব্ভমেকে উপ্পজ্জন্তি, নিৰযং পাপকম্মিনো;

সগ্গং সুগতিনো যন্তি, পৰিনিব্বন্তি অনাসৱা’’তি.

তত্থ গব্ভন্তি ইধ মনুস্সগব্ভোৱ অধিপ্পেতো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

মণিকাৰকুলূপকতিস্সত্থেৰৱত্থু দসমং.

১১. তযোজনৱত্থু

ন অন্তলিক্খেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো তযো জনে আৰব্ভ কথেসি.

সত্থৰি কিৰ জেতৱনে ৱিহৰন্তে সম্বহুলা ভিক্খূ সত্থু দস্সনত্থায আগচ্ছন্তা একং গামং পিণ্ডায পৱিসিংসু. গামৱাসিনো তে সম্পত্তে আদায আসনসালায নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং দত্ৱা পিণ্ডপাতৱেলং আগমযমানা ধম্মং সুণন্তা নিসীদিংসু. তস্মিং খণে ভত্তং পচিত্ৱা সূপব্যঞ্জনং ধূপযমানায একিস্সা ইত্থিযা ভাজনতো অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৱা ছদনং গণ্হি. ততো একং তিণকৰড়ং উট্ঠহিত্ৱা জলমানং আকাসং পক্খন্দি. তস্মিং খণে একো কাকো আকাসেন গচ্ছন্তো তত্থ গীৱং পৱেসেত্ৱা তিণৱল্লিৱেঠিতো ঝাযিত্ৱা গামমজ্ঝে পতি. ভিক্খূ তং দিস্ৱা ‘‘অহো ভাৰিযং কম্মং, পস্সথাৱুসো, কাকেন পত্তং ৱিপ্পকাৰং, ইমিনা কতকম্মং অঞ্ঞত্ৰ সত্থাৰা কো জানিস্সতি, সত্থাৰমস্স কম্মং পুচ্ছিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা পক্কমিংসু.

অপৰেসম্পি ভিক্খূনং সত্থু দস্সনত্থায নাৱং অভিৰুয্হ গচ্ছন্তানং নাৱা সমুদ্দে নিচ্চলা অট্ঠাসি. মনুস্সা ‘‘কাড়কণ্ণিনা এত্থ ভৱিতব্ব’’ন্তি সলাকং ৱিচাৰেসুং. নাৱিকস্স চ ভৰিযা পঠমৱযে ঠিতা দস্সনীযা পাসাদিকা, সলাকা তস্সা পাপুণি. ‘‘সলাকং পুন ৱিচাৰেথা’’তি ৱত্ৱা যাৱততিযং ৱিচাৰেসুং, তিক্খত্তুম্পি তস্সা এৱ পাপুণি. মনুস্সা ‘‘কিং, সামী’’তি নাৱিকস্স মুখং ওলোকেসুং. নাৱিকো ‘‘ন সক্কা একিস্সা অত্থায মহাজনং নাসেতুং, উদকে নং খিপথা’’তি আহ. সা গহেত্ৱা উদকে খিপিযমানা মৰণভযতজ্জিতা ৱিৰৱং অকাসি. তং সুত্ৱা নাৱিকো কো অত্থো ইমিস্সা আভৰণেহি নট্ঠেহি, সব্বাভৰণানি ওমুঞ্চিত্ৱা একং পিলোতিকং নিৱাসাপেত্ৱা ছড্ডেথ নং, অহং পনেতং উদকপিট্ঠে প্লৱমানং দট্ঠুং ন সক্খিস্সামী তস্মা যথা নং অহং ন পস্সামি, তথা একং ৱালুককুটং গীৱায বন্ধিত্ৱা সমুদ্দে খিপথাতি. তে তথা কৰিংসু. তম্পি পতিতট্ঠানেযেৱ মচ্ছকচ্ছপা ৱিলুম্পিংসু. ভিক্খূ তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ‘‘ঠপেত্ৱা সত্থাৰং কো অঞ্ঞো এতিস্সা ইত্থিযা কতকম্মং জানিস্সতি, সত্থাৰং তস্সা কম্মং পুচ্ছিস্সামা’’তি ইচ্ছিতট্ঠানং পত্ৱা নাৱাতো ওৰুয্হ পক্কমিংসু.

অপৰেপি সত্ত ভিক্খূ সত্থু দস্সনত্থায গচ্ছন্তা সাযং একং ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ৱসনট্ঠানং পুচ্ছিংসু. একস্মিঞ্চ লেণে সত্ত মঞ্চা হোন্তি. তেসং তদেৱ লভিত্ৱা তত্থ নিপন্নানং ৰত্তিভাগে কূটাগাৰমত্তো পাসাণো পৱট্টমানো আগন্ত্ৱা লেণদ্ৱাৰং পিদহি. নেৱাসিকা ভিক্খূ ‘‘মযং ইমং লেণং আগন্তুকভিক্খূনং পাপযিম্হা, অযঞ্চ মহাপাসাণো লেণদ্ৱাৰং পিদহন্তো অট্ঠাসি, অপনেস্সাম ন’’ন্তি সমন্তা সত্তহি গামেহি মনুস্সে সন্নিপাতেত্ৱা ৱাযমন্তাপি ঠানা চালেতুং নাসক্খিংসু. অন্তো পৱিট্ঠভিক্খূপি ৱাযমিংসুযেৱ. এৱং সন্তেপি সত্তাহং পাসাণং চালেতুং নাসক্খিংসু. আগন্তুকা সত্তাহং ছাতজ্ঝত্তা মহাদুক্খং অনুভৱিংসু. সত্তমে দিৱসে পাসাণো সযমেৱ পৱট্টিত্ৱা অপগতো. ভিক্খূ নিক্খমিত্ৱা ‘‘অম্হাকং ইমং পাপং অঞ্ঞত্ৰ সত্থাৰা কো জানিস্সতি, সত্থাৰং পুচ্ছিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা পক্কমিংসু. তে পুৰিমেহি সদ্ধিং অন্তৰামগ্গে সমাগন্ত্ৱা সব্বে একতোৱ সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না সত্থাৰা কতপটিসন্থাৰা অত্তনা অত্তনা দিট্ঠানুভূতানি কাৰণানি পটিপাটিযা পুচ্ছিংসু.

সত্থাপি তেসং পটিপাটিযা এৱং ব্যাকাসি – ‘‘ভিক্খৱে, সো তাৱ কাকো অত্তনা কতকম্মমেৱ অনুভোসি. অতীতকালে হি বাৰাণসিযং একো কস্সকো অত্তনো গোণং দমেন্তো দমেতুং নাসক্খি. সো হিস্স গোণো থোকং গন্ত্ৱা নিপজ্জি, পোথেত্ৱা উট্ঠাপিতোপি থোকং গন্ত্ৱা পুনপি তথেৱ নিপজ্জি. সো ৱাযমিত্ৱা তং দমেতুং অসক্কোন্তো কোধাভিভূতো হুত্ৱা ‘ইতো দানি পট্ঠায সুখং নিপজ্জিস্সসী’তি পলালপিণ্ডং ৱিয কৰোন্তো পলালেন তস্স গীৱং পলিৱেঠেত্ৱা অগ্গিমদাসি, গোণো তত্থেৱ ঝাযিত্ৱা মতো. তদা, ভিক্খৱে, তেন কাকেন তং পাপকম্মং কতং. সো তস্স ৱিপাকেন দীঘৰত্তং নিৰযে পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন সত্তক্খত্তুং কাকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা এৱমেৱ আকাসে ঝাযিত্ৱাৱ মতো’’তি.

সাপি, ভিক্খৱে, ইত্থী অত্তনা কতকম্মমেৱ অনুভোসি. সা হি অতীতে বাৰাণসিযং একস্স গহপতিকস্স ভৰিযা উদকহৰণকোট্টনপচনাদীনি সব্বকিচ্চানি সহত্থেনেৱ অকাসি. তস্সা একো সুনখো তং গেহে সব্বকিচ্চানি কুৰুমানং ওলোকেন্তোৱ নিসীদতি. খেত্তে ভত্তং হৰন্তিযা দাৰুপণ্ণাদীনং ৱা অত্থায অৰঞ্ঞং গচ্ছন্তিযা তায সদ্ধিংযেৱ গচ্ছতি. তং দিস্ৱা দহৰমনুস্সা ‘‘অম্ভো নিক্খন্তো সুনখলুদ্দকো, অজ্জ মযং মংসেন ভুঞ্জিস্সামা’’তি উপ্পণ্ডেন্তি. সা তেসং কথায মঙ্কু হুত্ৱা সুনখং লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহৰিত্ৱা পলাপেতি, সুনখো নিৱত্তিত্ৱা পুন অনুবন্ধতি. সো কিৰস্সা ততিযে অত্তভাৱে ভত্তা অহোসি, তস্মা সিনেহং ছিন্দিতুং ন সক্কোতি. কিঞ্চাপি হি অনমতগ্গে সংসাৰে জাযা ৱা পতি ৱা অভূতপুব্বা নাম নত্থি, অৱিদূৰে পন অত্তভাৱে ঞাতকেসু অধিমত্তো সিনেহো হোতি, তস্মা সো সুনখো তং ৱিজহিতুং ন সক্কোতি. সা তস্স কুজ্ঝিত্ৱা খেত্তং সামিকস্স যাগুং হৰমানা ৰজ্জুং উচ্ছঙ্গে ঠপেত্ৱা অগমাসি, সুনখো তাযেৱ সদ্ধিং গতো. সা সামিকস্স যাগুং দত্ৱা তুচ্ছকুটং আদায একং উদকট্ঠানং গন্ত্ৱা কুটং ৱালুকায পূৰেত্ৱা সমীপে ওলোকেত্ৱা ঠিতস্স সুনখস্স সদ্দমকাসি. সুনখো ‘‘চিৰস্সং ৱত মে অজ্জ মধুৰকথা লদ্ধা’’তি নঙ্গুট্ঠং চালেন্তো তং উপসঙ্কমি. সা তং গীৱাযং দড়্হং গহেত্ৱা একায ৰজ্জুকোটিযা কুটং বন্ধিত্ৱা একং ৰজ্জুকোটিং সুনখস্স গীৱাযং বন্ধিত্ৱা কুটং উদকাভিমুখং পৱট্টেসি. সুনখো কুটং অনুবন্ধন্তো উদকে পতিত্ৱা তত্থেৱ কালমকাসি. সা তস্স কম্মস্স ৱিপাকেন দীঘৰত্তং নিৰযে পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন অত্তভাৱসতে ৱালুককুটং গীৱাযং বন্ধিত্ৱা উদকে পক্খিত্তা কালমকাসীতি.

তুম্হেহিপি, ভিক্খৱে, অত্তনা কতকম্মমেৱ অনুভূতং. অতীতস্মিঞ্হি বাৰাণসিৱাসিনো সত্ত গোপালকদাৰকা একস্মিং অটৱিপদেসে সত্তাহৱাৰেন গাৱিযো ৱিচৰন্তা একদিৱসং গাৱিযো ৱিচাৰেত্ৱা আগচ্ছন্তা একং মহাগোধং দিস্ৱা অনুবন্ধিংসু. গোধা পলাযিত্ৱা একং ৱম্মিকং পাৱিসি. তস্স পন ৱম্মিকস্স সত্ত ছিদ্দানি, দাৰকা ‘‘মযং দানি গহেতুং ন সক্খিস্সাম, স্ৱে আগন্ত্ৱা গণ্হিস্সামা’’তি একেকো একেকং সাখভঙ্গমুট্ঠিং আদায সত্তপি জনা সত্ত ছিদ্দানি পিদহিত্ৱা পক্কমিংসু. তে পুনদিৱসে তং গোধং অমনসিকত্ৱা অঞ্ঞস্মিং পদেসে গাৱিযো ৱিচাৰেত্ৱা সত্তমে দিৱসে গাৱিযো আদায গচ্ছন্তা তং ৱম্মিকং দিস্ৱা সতিং পটিলভিত্ৱা ‘‘কা নু খো তস্সা গোধায পৱত্তী’’তি অত্তনা অত্তনা পিদহিতানি ছিদ্দানি ৱিৱৰিংসু. গোধা জীৱিতে নিৰালযা হুত্ৱা অট্ঠিচম্মাৱসেসা পৱেধমানা নিক্খমি. তে তং দিস্ৱা অনুকম্পং কত্ৱা ‘‘মা নং মাৰেথ, সত্তাহং ছিন্নভত্তা জাতা’’তি তস্সা পিট্ঠিং পৰিমজ্জিত্ৱা ‘‘সুখেন গচ্ছাহী’’তি ৱিস্সজ্জেসুং. তে গোধায অমাৰিতত্তা নিৰযে তাৱ ন পচ্চিংসু. তে পন সত্ত জনা একতো হুত্ৱা চুদ্দসসু অত্তভাৱেসু সত্ত সত্ত দিৱসানি ছিন্নভত্তা অহেসুং. তদা, ভিক্খৱে, তুম্হেহি সত্তহি গোপালকেহি হুত্ৱা তং কম্মং কতন্তি. এৱং সত্থা তেহি পুট্ঠপুট্ঠং পঞ্হং ব্যাকাসি.

অথেকো ভিক্খু সত্থাৰং আহ – ‘‘কিং পন, ভন্তে, পাপকম্মং কত্ৱা আকাসে উপ্পতিতস্সপি সমুদ্দং পক্খন্দস্সাপি পব্বতন্তৰং পৱিট্ঠস্সাপি মোক্খো নত্থী’’তি. সত্থা ‘‘এৱমেতং, ভিক্খৱে, আকাসাদীসুপি একপদেসোপি নত্থি, যত্থ ঠিতো পাপকম্মতো মুচ্চেয্যা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৭. ‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে, ন পব্বতানং ৱিৱৰং পৱিস্স;

ন ৱিজ্জতী সো জগতিপ্পদেসো, যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য পাপকম্মা’’তি.

তস্সত্থো – সচে হি কোচি ‘‘ইমিনা উপাযেন পাপকম্মতো মুচ্চিস্সামী’’তি অন্তলিক্খে ৱা নিসীদেয্য, চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰং মহাসমুদ্দং ৱা পৱিসেয্য, পব্বতন্তৰে ৱা নিসীদেয্য, নেৱ পাপকম্মতো মুচ্চেয্য. পুৰত্থিমাদীসু জগতিপদেসেসু পথৱীভাগেসু ন সো ৱালগ্গমত্তোপি ওকাসো অত্থি, যত্থ ঠিতো পাপকম্মতো মুচ্চিতুং সক্কুণেয্যাতি.

দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু, সম্পত্তমহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

তযোজনৱত্থু একাদসমং.

১২. সুপ্পবুদ্ধসক্যৱত্থু

ন অন্তলিক্খেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা নিগ্ৰোধাৰামে ৱিহৰন্তো সুপ্পবুদ্ধং সক্কং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ ‘‘অযং মম ধীতৰং ছড্ডেত্ৱা নিক্খন্তো চ, মম পুত্তং পব্বাজেত্ৱা তস্স ৱেৰিট্ঠানে ঠিতো চা’’তি ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি সত্থৰি আঘাতং বন্ধিত্ৱা একদিৱসং ‘‘ন দানিস্স নিমন্তনট্ঠানং গন্ত্ৱা ভুঞ্জিতুং দস্সামী’’তি গমনমগ্গং পিদহিত্ৱা অন্তৰৱীথিযং সুৰং পিৱন্তো নিসীদি. অথস্স সত্থৰি ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতে তং ঠানং আগতে ‘‘সত্থা আগতো’’তি আৰোচেসুং. সো আহ – ‘‘পুৰতো গচ্ছাতি তস্স ৱদেথ, নাযং মযা মহল্লকতৰো, নাস্স মগ্গং দস্সামী’’তি পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানোপি তথেৱ ৱত্ৱা নিসীদি. সত্থা মাতুলস্স সন্তিকা মগ্গং অলভিত্ৱা ততো নিৱত্তি. সোপি একং চৰপুৰিসং পেসেসি ‘‘গচ্ছ, তস্স কথং সুত্ৱা এহী’’তি. সত্থাপি নিৱত্তন্তো সিতং কত্ৱা আনন্দত্থেৰেন ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতস্স পাতুকম্মস্স পচ্চযো’’তি পুট্ঠো আহ – ‘‘পস্সসি, আনন্দ, সুপ্পবুদ্ধ’’ন্তি. পস্সামি, ভন্তেতি. ভাৰিযং তেন কম্মং কতং মাদিসস্স বুদ্ধস্স মগ্গং অদেন্তেন, ইতো সত্তমে দিৱসে হেট্ঠাপাসাদে সোপানপাদমূলে পথৱিং পৱিসিস্সতীতি. চৰপুৰিসো তং কথং সুত্ৱা সুপ্পবুদ্ধস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং মম ভাগিনেয্যেন নিৱত্তন্তেন ৱুত্ত’’ন্তি পুট্ঠো যথাসুতং আৰোচেসি. সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ন দানি মম ভাগিনেয্যস্স কথায দোসো অত্থি, অদ্ধা যং সো ৱদতি, তং তথেৱ হোতি. এৱং সন্তেপি নং ইদানি মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হিস্সামি. সো হি মং ‘সত্তমে দিৱসে পথৱিং পৱিসিস্সতী’তি অনিযমেন অৱত্ৱা ‘হেট্ঠাপাসাদে সোপানপাদমূলে পথৱিং পৱিসিস্সতী’’’তি আহ. ‘‘ইতো দানি পট্ঠাযাহং তং ঠানং ন গমিস্সামি, অথ নং তস্মিং ঠানে পথৱিং অপৱিসিত্ৱা মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অত্তনো উপভোগজাতং সব্বং সত্তভূমিকপাসাদস্স উপৰি আৰোপেত্ৱা সোপানং হৰাপেত্ৱা দ্ৱাৰং পিদহাপেত্ৱা একেকস্মিং দ্ৱাৰে দ্ৱে দ্ৱে মল্লে ঠপেত্ৱা ‘‘সচাহং পমাদেন হেট্ঠা ওৰোহিতুকামো হোমি, নিৱাৰেয্যাথ ম’’ন্তি ৱত্ৱা সত্তমে পাসাদতলে সিৰিগব্ভে নিসীদি. সত্থা তং পৱত্তিং সুত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, সুপ্পবুদ্ধো ন কেৱলং পাসাদতলে ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা আকাসে ৱা নিসীদতু, নাৱায ৱা সমুদ্দং পক্খন্দতু, পব্বতন্তৰং ৱা পৱিসতু, বুদ্ধানং কথায দ্ৱিধাভাৱো নাম নত্থি, মযা ৱুত্তট্ঠানেযেৱ সো পথৱিং পৱিসিস্সতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৮. ‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে, ন পব্বতানং ৱিৱৰং পৱিস্স;

ন ৱিজ্জতী সো জগতিপ্পদেসো, যত্থট্ঠিতং নপ্পসহেয্য মচ্চূ’’তি.

তত্থ যত্থ ঠিতং নপ্পসহেয্য, মচ্চূতি যস্মিং পদেসে ঠিতং মৰণং নপ্পসহেয্য নাভিভৱেয্য, কেসগ্গমত্তোপি পথৱিপ্পদেসো নত্থি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সত্তমে দিৱসে সত্থু ভিক্খাচাৰমগ্গস্স নিৰুদ্ধৱেলায হেট্ঠাপাসাদে সুপ্পবুদ্ধস্স মঙ্গলস্সো উদ্দামো হুত্ৱা তং তং ভিত্তিং পহৰি. সো উপৰি নিসিন্নোৱস্স সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিমেত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মঙ্গলস্সো উদ্দামো’’তি. সো পনস্সো সুপ্পবুদ্ধং দিস্ৱাৱ সন্নিসীদতি. অথ নং সো গণ্হিতুকামো হুত্ৱা নিসিন্নট্ঠানা উট্ঠায দ্ৱাৰাভিমুখো অহোসি, দ্ৱাৰানি সযমেৱ ৱিৱটানি, সোপানং সকট্ঠানেযেৱ ঠিতং. দ্ৱাৰে ঠিতা মল্লা তং গীৱাযং গহেত্ৱা হেট্ঠাভিমুখং খিপিংসু. এতেনুপাযেন সত্তসুপি তলেসু দ্ৱাৰানি সযমেৱ ৱিৱটানি, সোপানানি যথাঠানে ঠিতানি. তত্থ তত্থ মল্লা তং গীৱাযমেৱ গহেত্ৱা হেট্ঠাভিমুখং খিপিংসু. অথ নং হেট্ঠাপাসাদে সোপানপাদমূলং সম্পত্তমেৱ মহাপথৱী ৱিৱৰমানা ভিজ্জিত্ৱা সম্পটিচ্ছি, সো গন্ত্ৱা অৱীচিম্হি নিব্বত্তীতি.

সুপ্পবুদ্ধসক্যৱত্থু দ্ৱাদসমং.

পাপৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নৱমো ৱগ্গো.

১০. দণ্ডৱগ্গো

১. ছব্বগ্গিযভিক্খুৱত্থু

সব্বে তসন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে সত্তৰসৱগ্গিযেহি সেনাসনে পটিজগ্গিতে ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘‘নিক্খমথ, মযং মহল্লকতৰা, অম্হাকং এতং পাপুণাতী’’তি ৱত্ৱা তেহি ‘‘ন মযং দস্সাম, অম্হেহি পঠমং পটিজগ্গিত’’ন্তি ৱুত্তে তে ভিক্খূ পহৰিংসু. সত্তৰসৱগ্গিযা মৰণভযতজ্জিতা মহাৱিৰৱং ৱিৰৱিংসু. সত্থা তেসং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইদং নামা’’তি আৰোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইতো পট্ঠায ভিক্খুনা নাম এৱং কত্তব্বং, যো কৰোতি, সো ইমং নাম আপত্তিং আপজ্জতী’’তি পহাৰদানসিক্খাপদং (পাচি. ৪৪৯ আদযো) পঞ্ঞাপেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম ‘যথা অহং, তথেৱ অঞ্ঞেপি দণ্ডস্স তসন্তি, মচ্চুনো ভাযন্তী’তি ঞত্ৱা পৰো ন পহৰিতব্বো, ন ঘাতেতব্বো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৯. ‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো;

অত্তানং উপমং কত্ৱা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি.

তত্থ সব্বে তসন্তীতি সব্বেপি সত্তা অত্তনি দণ্ডে পতন্তে তস্স দণ্ডস্স তসন্তি. মচ্চুনোতি মৰণস্সাপি ভাযন্তিযেৱ. ইমিস্সা চ দেসনায ব্যঞ্জনং নিৰৱসেসং, অত্থো পন সাৱসেসো. যথা হি ৰঞ্ঞা ‘‘সব্বে সন্নিপতন্তূ’’তি ভেৰিযা চৰাপিতাযপি ৰাজমহামত্তে ঠপেত্ৱা সেসা সন্নিপতন্তি, এৱমিধ ‘‘সব্বে তসন্তী’’তি ৱুত্তেপি হত্থাজানেয্যো অস্সাজানেয্যো উসভাজানেয্যো খীণাসৱোতি ইমে চত্তাৰো ঠপেত্ৱা অৱসেসাৱ তসন্তীতি ৱেদিতব্বা. ইমেসু হি খীণাসৱো সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা মৰণকসত্তং অপস্সন্তো ন ভাযতি, ইতৰে তযো সক্কাযদিট্ঠিযা বলৱত্তা অত্তনো পটিপক্খভূতং সত্তং অপস্সন্তা ন ভাযন্তীতি. ন হনেয্য ন ঘাতযেতি যথা অহং, এৱং অঞ্ঞেপি সত্তাতি নেৱ পৰং পহৰেয্য ন পহৰাপেয্যাতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ছব্বগ্গিযভিক্খুৱত্থু পঠমং.

২. ছব্বগ্গিযভিক্খুৱত্থু

সব্বে তসন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.

তেযেৱ একস্মিঞ্হি সমযে তেনেৱ কাৰণেন পুৰিমসিক্খাপদে সত্তৰসৱগ্গিযে পহৰিংসু. তেনেৱ কাৰণেন তেসং তলসত্তিকং উগ্গিৰিংসু. ইধাপি সত্থা তেসং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইদং নামা’’তি আৰোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইতো পট্ঠায ভিক্খুনা নাম এৱং কত্তব্বং, যো কৰোতি, সো ইমং নাম আপত্তিং আপজ্জতী’’তি তলসত্তিকসিক্খাপদং (পাচি. ৪৫৪ আদযো) পঞ্ঞাপেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম ‘যথা অহং, তথেৱ অঞ্ঞেপি দণ্ডস্স তসন্তি, যথা চ ময্হং, তথেৱ নেসং জীৱিতং পিয’ন্তি ঞত্ৱা পৰো ন পহৰিতব্বো ন ঘাটেতব্বো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১৩০. ‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বেসং জীৱিতং পিযং;

অত্তানং উপমং কত্ৱা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি.

তত্থ সব্বেসং জীৱিতং পিযন্তি খীণাসৱং ঠপেত্ৱা সেসসত্তানং জীৱিতং পিযং মধুৰং, খীণাসৱো পন জীৱিতে ৱা মৰণে ৱা উপেক্খকোৱ হোতি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.