২৫. ভিক্খুৱগ্গো

১. পঞ্চভিক্খুৱত্থু

চক্খুনা সংৱৰোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্চ ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.

তেসু কিৰ একেকো চক্খুদ্ৱাৰাদীসু পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু একেকমেৱ ৰক্খি. অথেকদিৱসং সন্নিপতিত্ৱা ‘‘অহং দুৰক্খং ৰক্খামি, অহং দুৰক্খং ৰক্খামী’’তি ৱিৱদিত্ৱা ‘‘সত্থাৰং পুচ্ছিত্ৱা ইমমত্থং জানিস্সামা’’তি সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, মযং চক্খুদ্ৱাৰাদীনি ৰক্খন্তা অত্তনো অত্তনো ৰক্খনদ্ৱাৰমেৱ দুৰক্খন্তি মঞ্ঞাম, কো নু খো অম্হেসু দুৰক্খং ৰক্খতী’’তি পুচ্ছিংসু. সত্থা একং ভিক্খুম্পি অনোসাদেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, সব্বানি পেতানি দুৰক্খানেৱ, অপি চ খো পন তুম্হে ন ইদানেৱ পঞ্চসু ঠানেসু অসংৱুতা, পুব্বেপি অসংৱুতা, অসংৱুতত্তাযেৱ চ পণ্ডিতানং ওৱাদে অৱত্তিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপুণিত্থা’’তি ৱত্ৱা ‘‘কদা, ভন্তে’’তি তেহি যাচিতো অতীতে তক্কসিলজাতকস্স ৱত্থুং ৱিত্থাৰেত্ৱা ৰক্খসীনং ৱসেন ৰাজকুলে জীৱিতক্খযং পত্তে পত্তাভিসেকেন মহাসত্তেন সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা ৰাজাসনে নিসিন্নেন অত্তনো সিৰিসম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা ‘‘ৱীৰিযং নামেতং সত্তেহি কত্তব্বমেৱা’’তি উদানৱসেন উদানিতং –

‘‘কুসলূপদেসে ধিতিযা দড়্হায চ,

অনিৱত্তিতত্তাভযভীৰুতায চ;

ন ৰক্খসীনং ৱসমাগমিম্হসে,

স সোত্থিভাৱো মহতা ভযেন মে’’তি. (জা. ১.১.১৩২) –

ইমং গাথং দস্সেত্ৱা ‘‘তদাপি তুম্হেৱ পঞ্চ জনা তক্কসিলাযং ৰজ্জগহণত্থায নিক্খন্তং মহাসত্তং আৱুধহত্থা পৰিৱাৰেত্ৱা মগ্গং গচ্ছন্তা অন্তৰামগ্গে ৰক্খসীহি চক্খুদ্ৱাৰাদিৱসেন উপনীতেসু ৰূপাৰম্মণাদীসু অসংৱুতা পণ্ডিতস্স ওৱাদে অৱত্তিত্ৱা ওলীযন্তা ৰক্খসীহি খাদিতা জীৱিতক্খযং পাপুণিত্থ. তেসু পন আৰম্মণেসু সুসংৱুতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধন্তিং দেৱৱণ্ণিং যক্খিনিং অনাদিযিত্ৱা সোত্থিনা তক্কসিলং গন্ত্ৱা ৰজ্জং পত্তো ৰাজা অহমেৱা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম সব্বানি দ্ৱাৰানি সংৱৰিতব্বানি. এতানি হি সংৱৰন্তো এৱ সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৩৬০. ‘‘চক্খুনা সংৱৰো সাধু, সাধু সোতেন সংৱৰো;

ঘানেন সংৱৰো সাধু, সাধু জিৱ্হায সংৱৰো.

৩৬১. ‘‘কাযেন সংৱৰো সাধু, সাধু ৱাচায সংৱৰো;

মনসা সংৱৰো সাধু, সাধু সব্বত্থ সংৱৰো;

সব্বত্থ সংৱুতো ভিক্খু, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি.

তত্থ চক্খুনাতি যদা হি ভিক্খুনো চক্খুদ্ৱাৰে ৰূপাৰম্মণং আপাথমাগচ্ছতি, তদা ইট্ঠাৰম্মণে অৰজ্জন্তস্স অনিট্ঠাৰম্মণে অদুস্সন্তস্স অসমপেক্খনেন মোহং অনুপ্পাদেন্তস্স তস্মিং দ্ৱাৰে সংৱৰো থকনং পিদহনং গুত্তি কতা নাম হোতি. তস্স সো এৱৰূপো চক্খুনা সংৱৰো সাধু. এস নযো সোতদ্ৱাৰাদীসুপি. চক্খুদ্ৱাৰাদীসুযেৱ পন সংৱৰো ৱা অসংৱৰো ৱা নুপ্পজ্জতি, পৰতো পন জৱনৱীথিযং এস লব্ভতি. তদা হি অসংৱৰো উপ্পজ্জন্তো অস্সদ্ধা অক্খন্তি কোসজ্জং মুট্ঠসচ্চং অঞ্ঞাণন্তি অকুসলৱীথিযং অযং পঞ্চৱিধো লব্ভতি. সংৱৰো উপ্পজ্জন্তো সদ্ধা খন্তি ৱীৰিযং সতি ঞাণন্তি কুসলৱীথিযং অযং পঞ্চৱিধো লব্ভতি.

কাযেন সংৱৰোতি এত্থ পন পসাদকাযোপি চোপনকাযোপি লব্ভতি. উভযম্পি পনেতং কাযদ্ৱাৰমেৱ. তত্থ পসাদদ্ৱাৰে সংৱৰাসংৱৰো কথিতোৱ. চোপনদ্ৱাৰেপি তংৱত্থুকা পাণাতিপাতঅদিন্নাদানকামেসুমিচ্ছাচাৰা. তেহি পন সদ্ধিং অকুসলৱীথিযং উপ্পজ্জন্তেহি তং দ্ৱাৰং অসংৱুতং হোতি, কুসলৱীথিযং উপ্পজ্জন্তেহি পাণাতিপাতাৱেৰমণিআদীহি সংৱুতং. সাধু ৱাচাযাতি এত্থাপি চোপনৱাচাপি ৱাচা. তায সদ্ধিং উপ্পজ্জন্তেহি মুসাৱাদাদীহি তং দ্ৱাৰং অসংৱুতং হোতি, মুসাৱাদাৱেৰমণিআদীহি সংৱুতং. মনসা সংৱৰোতি এত্থাপি জৱনমনতো অঞ্ঞেন মনেন সদ্ধিং অভিজ্ঝাদযো নত্থি. মনোদ্ৱাৰে পন জৱনক্খণে উপ্পজ্জমানেহি অভিজ্ঝাদীহি তং দ্ৱাৰং অসংৱুতং হোতি, অনভিজ্ঝাদীহি সংৱুতং হোতি. সাধু সব্বত্থাতি তেসু চক্খুদ্ৱাৰাদীসু সব্বেসুপি সংৱৰো সাধু. এত্তাৱতা হি অট্ঠ সংৱৰদ্ৱাৰানি অট্ঠ চ অসংৱৰদ্ৱাৰানি কথিতানি. তেসু অট্ঠসু অসংৱৰদ্ৱাৰেসু ঠিতো ভিক্খু সকলৱট্টমূলকদুক্খতো ন মুচ্চতি, সংৱৰদ্ৱাৰেসু পন ঠিতো সব্বস্মাপি ৱট্টমূলকদুক্খা মুচ্চতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সব্বত্থ সংৱুতো ভিক্খু, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি.

দেসনাৱসানে তে পঞ্চ ভিক্খূ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

পঞ্চভিক্খুৱত্থু পঠমং.

২. হংসঘাতকভিক্খুৱত্থু

হত্থসংযতোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং হংসঘাতকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.

সাৱত্থিৱাসিনো কিৰ দ্ৱে সহাযকা ভিক্খূসু পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদা যেভুয্যেন একতো ৱিচৰন্তি. তে একদিৱসং অচিৰৱতিং গন্ত্ৱা ন্হত্ৱা আতপে তপ্পমানা সাৰণীযকথং কথেন্তা অট্ঠংসু. তস্মিং খণে দ্ৱে হংসা আকাসেন গচ্ছন্তি. অথেকো দহৰভিক্খু সক্খৰং গহেত্ৱা ‘‘একস্স হংসপোতকস্স অক্খিং পহৰিস্সামী’’তি আহ, ইতৰো ‘‘ন সক্খিস্সামী’’তি আহ. তিট্ঠতু ইমস্মিং পস্সে অক্খি, পৰপস্সে অক্খিং পহৰিস্সামীতি. ইদম্পি ন সক্খিস্সসিযেৱাতি. ‘‘তেন হি উপধাৰেহী’’তি দুতিযং সক্খৰং গহেত্ৱা হংসস্স পচ্ছাভাগে খিপি, হংসো সক্খৰসদ্দং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেসি. অথ নং ইতৰং ৱট্টসক্খৰং গহেত্ৱা পৰপস্সে অক্খিম্হি পহৰিত্ৱা ওৰিমক্খিনা নিক্খামেসি. হংসো ৱিৰৱন্তো পৰিৱত্তিত্ৱা তেসং পাদমূলেযেৱ পতি. তত্থ তত্থ ঠিতা ভিক্খূ দিস্ৱা, ‘‘আৱুসো, বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৱা অননুচ্ছৱিকং ৱো কতং পাণাতিপাতং কৰোন্তেহী’’তি ৱত্ৱা তে আদায গন্ত্ৱা তথাগতস্স দস্সেসুং.

সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ তযা ভিক্খু পাণাতিপাতো কতো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু কস্মা এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা এৱমকাসি, পোৰাণকপণ্ডিতা অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অগাৰমজ্ঝে ৱসমানা অপ্পমত্তকেসুপি ঠানেসু কুক্কুচ্চং কৰিংসু, ত্ৱং পন এৱৰূপে বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৱা কুক্কুচ্চমত্তম্পি ন অকাসী’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে কুৰুৰট্ঠে ইন্দপত্তনগৰে ধনঞ্চযে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অনুপুব্বেন ৱিঞ্ঞুতং পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পানি উগ্গহেত্ৱা পিতৰা উপৰজ্জে পতিট্ঠাপিতো অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেন্তো কুৰুধম্মে ৱত্তিত্থ. কুৰুধম্মো নাম পঞ্চসীলানি, তানি বোধিসত্তো পৰিসুদ্ধানি কত্ৱা ৰক্খি. যথা চ বোধিসত্তো, এৱমস্স মাতা অগ্গমহেসী কনিট্ঠভাতা উপৰাজা পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো ৰজ্জুগাহকো অমচ্চো সাৰথি সেট্ঠি দোণমাপকো মহামত্তো দোৱাৰিকো নগৰসোভিনী ৱণ্ণদাসীতি এৱমেতেসু একাদসসু জনেসু কুৰুধম্মং ৰক্খন্তেসু কলিঙ্গৰট্ঠে দন্তপুৰনগৰে কলিঙ্গে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্মিং ৰট্ঠে দেৱো ন ৱস্সি. মহাসত্তস্স পন অঞ্জনসন্নিভো নাম মঙ্গলহত্থী মহাপুঞ্ঞো হোতি. ৰট্ঠৱাসিনো ‘‘তস্মিং আনীতে দেৱো ৱস্সিস্সতী’’তি সঞ্ঞায ৰঞ্ঞো আৰোচযিংসু. ৰাজা তস্স হত্থিস্স আনযনত্থায ব্ৰাহ্মণে পহিণি. তে গন্ত্ৱা মহাসত্তং হত্থিং যাচিংসু. সত্থা তেসং যাচনকাৰণং দস্সেতুং আহ –

‘‘তৱ সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, ৱিদিত্ৱান জনাধিপ;

ৱণ্ণং অঞ্জনৱণ্ণেন, কলিঙ্গস্মিং নিমিম্হসে’’তি. (জা. ১.৩.৭৬) –

ইমং তিকনিপাতে জাতকং কথেসি. হত্থিম্হি পন আনীতেপি দেৱে অৱস্সন্তে ‘‘সো ৰাজা কুৰুধম্মং ৰক্খতি, তেনস্স ৰট্ঠে দেৱো ৱস্সতী’’তি সঞ্ঞায ‘‘যং সো কুৰুধম্মং ৰক্খতি, তং সুৱণ্ণপট্টে লিখিত্ৱা আনেথা’’তি পুন কালিঙ্গো ব্ৰাহ্মণে চ অমচ্চে চ পেসেসি. তেসু গন্ত্ৱা যাচন্তেসু ৰাজানং আদিং কত্ৱা সব্বেপি তে অত্তনো অত্তনো সীলেসু কিঞ্চি কুক্কুচ্চমত্তং কত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধং নো সীল’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱাপি ‘‘ন এত্তাৱতা সীলভেদো হোতী’’তি তেহি পুনপ্পুনং যাচিতা অত্তনো অত্তনো সীলানি কথযিংসু. কালিঙ্গো সুৱণ্ণপট্টে লিখাপেত্ৱা আভতং কুৰুধম্মং দিস্ৱাৱ সমাদায সাধুকং পূৰেসি. তস্স ৰট্ঠে দেৱো পাৱস্সি, ৰট্ঠং খেমং সুভিক্খং অহোসি. সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা –

‘‘গণিকা উপ্পলৱণ্ণা, পুণ্ণো দোৱাৰিকো তদা;

ৰজ্জুগাহো চ কচ্চানো, দোণমাপকো চ কোলিতো.

‘‘সাৰিপুত্তো তদা সেট্ঠী, অনুৰুদ্ধো চ সাৰথী;

ব্ৰাহ্মণো কস্সপো থেৰো, উপৰাজানন্দপণ্ডিতো.

‘‘মহেসী ৰাহুলমাতা, মাযাদেৱী জনেত্তিকা;

কুৰুৰাজা বোধিসত্তো, এৱং ধাৰেথ জাতক’’ন্তি. –

জাতকং সমোধানেত্ৱা ‘‘ভিক্খু এৱং পুব্বেপি পণ্ডিতা অপ্পমত্তকেপি কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে অত্তনো সীলভেদে আসঙ্কং কৰিংসু, ত্ৱং পন মাদিসস্স বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা পাণাতিপাতং কৰোন্তো অতিভাৰিযং কম্মমকাসি, ভিক্খুনা নাম হত্থেহি পাদেহি ৱাচায চ সংযতেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৬২. ‘‘হত্থসংযতো পাদসংযতো,

ৱাচাসংযতো সংযতুত্তমো;

অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো,

একো সন্তুসিতো তমাহু ভিক্খু’’ন্তি.

তত্থ হত্থসংযতোতি হত্থকীড়াপনাদীনং ৱা হত্থেন পৰেসং পহৰণাদীনং ৱা অভাৱেন হত্থসংযতো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. ৱাচায পন মুসাৱাদাদীনং অকৰণতো ৱাচায সংযতো. সংযতুত্তমোতি সংযতত্তভাৱো, কাযচলনসীসুক্খিপনভমুকৱিকাৰাদীনং অকাৰকোতি অত্থো. অজ্ঝত্তৰতোতি গোচৰজ্ঝত্তসঙ্খাতায কম্মট্ঠানভাৱনায ৰতো. সমাহিতোতি সুট্ঠু ঠপিতো. একো সন্তুসিতোতি একৱিহাৰী হুত্ৱা সুট্ঠু তুসিতো ৱিপস্সনাচাৰতো পট্ঠায অত্তনো অধিগমেন তুট্ঠমানসো. পুথুজ্জনকল্যাণকঞ্হি আদিং কত্ৱা সব্বেপি সেখা অত্তনো অধিগমেন সন্তুস্সন্তীতি সন্তুসিতা, অৰহা পন একন্তসন্তুসিতোৱ. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

হংসঘাতকভিক্খুৱত্থু দুতিযং.

৩. কোকালিকৱত্থু

যো মুখসংযতোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমী’’তি সুত্তে (সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত; অ. নি. ১০.৮৯) আগতমেৱ. অত্থোপিস্স অট্ঠকথায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

কোকালিকে পন পদুমনিৰযে উপ্পন্নে ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘অহো কোকালিকো ভিক্খু অত্তনো মুখং নিস্সায ৱিনাসং পত্তো, দ্ৱে অগ্গসাৱকে অক্কোসন্তস্সেৱ হিস্স পথৱী ৱিৱৰং অদাসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি কোকালিকো ভিক্খু অত্তনো মুখমেৱ নিস্সায নট্ঠো’’তি ৱত্ৱা তমত্থং সোতুকামেহি ভিক্খূহি যাচিতো তস্স পকাসনত্থং অতীতং আহৰি.

অতীতে হিমৱন্তপদেসে একস্মিং সৰে কচ্ছপো ৱসতি. দ্ৱে হংসপোতকা গোচৰায চৰন্তা তেন সদ্ধিং ৱিস্সাসং কত্ৱা দড়্হৱিস্সাসিকা হুত্ৱা একদিৱসং কচ্ছপং পুচ্ছিংসু – ‘‘সম্ম, অম্হাকং হিমৱন্তে চিত্তকূটপব্বততলে কঞ্চনগুহায ৱসনট্ঠানং, ৰমণিযো পদেসো, গচ্ছিস্সসি অম্হেহি সদ্ধি’’ন্তি. ‘‘সম্ম, অহং কথং গমিস্সামী’’তি? ‘‘মযং তং নেস্সাম, সচে মুখং ৰক্খিতুং সক্খিস্সসী’’তি. ‘‘ৰক্খিস্সামি, সম্মা গহেত্ৱা মং গচ্ছথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা একং দণ্ডকং কচ্ছপেন ডংসাপেত্ৱা সযং তস্স উভো কোটিযো ডংসিত্ৱা আকাসং পক্খন্দিংসু. তং তথা হংসেহি নীযমানং গামদাৰকা দিস্ৱা ‘‘দ্ৱে হংসা কচ্ছপং দণ্ডেন হৰন্তী’’তি আহংসু. কচ্ছপো ‘‘যদি মং সহাযকা নেন্তি, তুম্হাকং এত্থ কিং হোতি দুট্ঠচেটকা’’তি ৱত্তুকামো হংসানং সীঘৱেগতায বাৰাণসিনগৰে ৰাজনিৱেসনস্স উপৰিভাগং সম্পত্তকালে দট্ঠট্ঠানতো দণ্ডকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা আকাসঙ্গণে পতিত্ৱা দ্ৱেধা ভিজ্জি. সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা –

‘‘অৱধী ৱত অত্তানং, কচ্ছপো ব্যাহৰং গিৰং;

সুগ্গহীতস্মিং কট্ঠস্মিং, ৱাচায সকিযাৱধী.

‘‘এতম্পি দিস্ৱা নৰৱীৰিযসেট্ঠ,

ৱাচং পমুঞ্চে কুসলং নাতিৱেলং;

পস্সসি বহুভাণেন, কচ্ছপং ব্যসনং গত’’ন্তি. (জা. ১.২.১২৯-১৩০);

ইমং দুকনিপাতে বহুভাণিজাতকং ৱিত্থাৰেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম মুখসংযতেন সমচাৰিনা অনুদ্ধতেন নিব্বুতচিত্তেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৬৩. ‘‘যো মুখসংযতো ভিক্খু, মন্তভাণী অনুদ্ধতো;

অত্থং ধম্মঞ্চ দীপেতি, মধুৰং তস্স ভাসিত’’ন্তি.

তত্থ মুখসংযতোতি দাসচণ্ডালাদযোপি ‘‘ত্ৱং দুজ্জাতো, ত্ৱং দুস্সীলো’’তিআদীনং অৱচনতায মুখেন সংযতো. মন্তভাণীতি মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায ভণনসীলো. অনুদ্ধতোতি নিব্বুতচিত্তো. অত্থং ধম্মঞ্চ দীপেতীতি ভাসিতত্থঞ্চেৱ দেসনাধম্মঞ্চ কথেতি. মধুৰন্তি এৱৰূপস্স ভিক্খুনো ভাসিতং মধুৰং নাম. যো পন অত্থমেৱ সম্পাদেতি, ন পাড়িং, পাড়িংযেৱ সম্পাদেতি, ন অত্থং, উভযং ৱা পন ন সম্পাদেতি, তস্স ভাসিতং মধুৰং নাম ন হোতীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কোকালিকৱত্থু ততিযং.

৪. ধম্মাৰামত্থেৰৱত্থু

ধম্মাৰামোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ধম্মাৰামত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

সত্থাৰা কিৰ ‘‘ইতো মে চতুমাসচ্চযেন পৰিনিব্বানং ভৱিস্সতী’’তি আৰোচিতে অনেকসহস্সা ভিক্খূ সত্থাৰং পৰিৱাৰেত্ৱা ৱিচৰিংসু. তত্থ পুথুজ্জনা ভিক্খূ অস্সূনি সন্ধাৰেতুং নাসক্খিংসু, খীণাসৱানং ধম্মসংৱেগো উপ্পজ্জি. সব্বেপি ‘‘কিং নু খো কৰিস্সামা’’তি ৱগ্গবন্ধনেন ৱিচৰন্তি. একো পন ধম্মাৰামো নাম ভিক্খু ভিক্খূনং সন্তিকং ন উপসঙ্কমতি. ভিক্খূহি ‘‘কিং, আৱুসো’’তি ৱুচ্চমানো পটিৱচনম্পি অদত্ৱা ‘‘সত্থা কিৰ চতুমাসচ্চযেন পৰিনিব্বাযিস্সতি, অহঞ্চম্হি অৱীতৰাগো, সত্থৰি ধৰমানেযেৱ ৱাযমিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি এককোৱ ৱিহৰন্তো সত্থাৰা দেসিতং ধম্মং আৱজ্জেতি চিন্তেতি অনুস্সৰতি. ভিক্খূ তথাগতস্স আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, ধম্মাৰামস্স তুম্হেসু সিনেহমত্তম্পি নত্থি, ‘সত্থা কিৰ পৰিনিব্বাযিস্সতি, কিং নু খো কৰিস্সামা’তি অম্হেহি সদ্ধিং সম্মন্তনমত্তম্পি ন কৰোতী’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং এৱং কৰোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? তুম্হে কিৰ চতুমাসচ্চযেন পৰিনিব্বাযিস্সথ, অহঞ্চম্হি অৱীতৰাগো, তুম্হেসু ধৰন্তেসুযেৱ ৱাযমিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সামীতি তুম্হেহি দেসিতং ধম্মং আৱজ্জামি চিন্তেমি অনুস্সৰামীতি.

সত্থা ‘‘সাধু সাধূ’’তি তস্স সাধুকাৰং দত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, অঞ্ঞেনাপি মযি সিনেহৱন্তেন ভিক্খুনা নাম ধম্মাৰামসদিসেনেৱ ভৱিতব্বং. ন হি ময্হং মালাগন্ধাদীহি পূজং কৰোন্তা মম পূজং কৰোন্তি নাম, ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তাযেৱ পন মং পূজেন্তি নামা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৬৪. ‘‘ধম্মাৰামো ধম্মৰতো, ধম্মং অনুৱিচিন্তযং;

ধম্মং অনুস্সৰং ভিক্খু, সদ্ধম্মা ন পৰিহাযতী’’তি.

তত্থ নিৱাসনট্ঠেন সমথৱিপস্সনাধম্মো আৰামো অস্সাতি ধম্মাৰামো. তস্মিংযেৱ ধম্মে ৰতোতি ধম্মৰতো. তস্সেৱ ধম্মস্স পুনপ্পুনং ৱিচিন্তনতায ধম্মং অনুৱিচিন্তযং, তং ধম্মং আৱজ্জেন্তো মনসিকৰোন্তোতি অত্থো. অনুস্সৰন্তি তমেৱ ধম্মং অনুস্সৰন্তো. সদ্ধম্মাতি এৱৰূপো ভিক্খু সত্ততিংসভেদা বোধিপক্খিযধম্মা নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মা চ ন পৰিহাযতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে সো ভিক্খু অৰহত্তে পতিট্ঠহি, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

ধম্মাৰামত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.

৫. ৱিপক্খসেৱকভিক্খুৱত্থু

সলাভন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ৱিপক্খসেৱকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.

তস্স কিৰেকো দেৱদত্তপক্খিকো ভিক্খু সহাযো অহোসি. সো তং ভিক্খূহি সদ্ধিং পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘কুহিং গতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অসুকট্ঠানং নাম পিণ্ডায চৰিতু’’ন্তি. ‘‘লদ্ধো তে পিণ্ডপাতো’’তি? ‘‘আম, লদ্ধো’’তি. ‘‘ইধ অম্হাকং মহালাভসক্কাৰো, কতিপাহং ইধেৱ হোহী’’তি. সো তস্স ৱচনেন কতিপাহং তত্থ ৱসিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ অগমাসি. অথ নং ভিক্খূ ‘‘অযং, ভন্তে, দেৱদত্তস্স উপ্পন্নলাভসক্কাৰং পৰিভুঞ্জতি, দেৱদত্তস্স পক্খিকো এসো’’তি তথাগতস্স আৰোচেসুং. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং এৱমকাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে, অহং তত্থ একং দহৰং নিস্সায কতিপাহং ৱসিং, ন চ পন দেৱদত্তস্স লদ্ধিং ৰোচেমী’’তি. অথ নং ভগৱা ‘‘কিঞ্চাপি ত্ৱং লদ্ধিং ন ৰোচেসি, দিট্ঠদিট্ঠকানংযেৱ পন লদ্ধিং ৰোচেন্তো ৱিয ৱিচৰসি. ন ত্ৱং ইদানেৱ এৱং কৰোসি, পুব্বেপি এৱৰূপোযেৱা’’তি ৱত্ৱা ‘‘ইদানি তাৱ, ভন্তে, অম্হেহি সামং দিট্ঠো, পুব্বে পনেস কেসং লদ্ধিং ৰোচেন্তো ৱিয ৱিচৰি, আচিক্খথ নো’’তি ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহৰিত্ৱা –

‘‘পুৰাণচোৰান ৱচো নিসম্ম,

মহিড়ামুখো পোথযমন্ৱচাৰী;

সুসঞ্ঞতানঞ্হি ৱচো নিসম্ম,

গজুত্তমো সব্বগুণেসু অট্ঠা’’তি. (জা. ১.১.২৬) –

ইমং মহিড়ামুখজাতকং ৱিত্থাৰেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম সকলাভেনেৱ সন্তুট্ঠেন ভৱিতব্বং, পৰলাভং পত্থেতুং ন ৱট্টতি. পৰলাভং পত্থেন্তস্স হি ঝানৱিপস্সনামগ্গফলেসু একধম্মোপি নুপ্পজ্জতি, সকলাভসন্তুট্ঠস্সেৱ পন ঝানাদীনি উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৩৬৫. ‘‘সলাভং নাতিমঞ্ঞেয্য, নাঞ্ঞেসং পিহযং চৰে;

অঞ্ঞেসং পিহযং ভিক্খু, সমাধিং নাধিগচ্ছতি.

৩৬৬. ‘‘অপ্পলাভোপি চে ভিক্খু, সলাভং নাতিমঞ্ঞতি;

তং ৱে দেৱা পসংসন্তি, সুদ্ধাজীৱিং অতন্দিত’’ন্তি.

তত্থ সলাভন্তি অত্তনো উপ্পজ্জনকলাভং. সপদানচাৰঞ্হি পৰিৱজ্জেত্ৱা অনেসনায জীৱিকং কপ্পেন্তো সলাভং অতিমঞ্ঞতি হীড়েতি জিগুচ্ছতি নাম. তস্মা এৱং অকৰণেন সলাভং নাতিমঞ্ঞেয্য. অঞ্ঞেসং পিহযন্তি অঞ্ঞেসং লাভং পত্থেন্তো ন চৰেয্যাতি অত্থো. সমাধিং নাধিগচ্ছতীতি অঞ্ঞেসঞ্হি লাভং পিহযন্তো তেসং চীৱৰাদিকৰণে উস্সুক্কং আপন্নো ভিক্খু অপ্পনাসমাধিং ৱা উপচাৰসমাধিং ৱা নাধিগচ্ছতি. সলাভং নাতিমঞ্ঞতীতি অপ্পলাভোপি সমানো উচ্চনীচকুলে পটিপাটিযা সপদানং চৰন্তো ভিক্খু সলাভং নাতিমঞ্ঞতি নাম. তং ৱেতি তং এৱৰূপং ভিক্খুং সাৰজীৱিততায সুদ্ধাজীৱিং জঙ্ঘবলং নিস্সায জীৱিতকপ্পনেন অকুসীততায অতন্দিতং দেৱা পসংসন্তি থোমেন্তীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ৱিপক্খসেৱকভিক্খুৱত্থু পঞ্চমং.

৬. পঞ্চগ্গদাযকব্ৰাহ্মণৱত্থু

সব্বসোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্চগ্গদাযকং নাম ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ সস্সে খেত্তে ঠিতকালেযেৱ খেত্তগ্গং নাম দেতি, খলকালে খলগ্গং নাম দেতি, খলভণ্ডকালে খলভণ্ডগ্গং নাম দেতি, উক্খলিককালে কুম্ভগ্গং নাম দেতি, পাতিযং ৱড্ঢিতকালে পাতগ্গং নাম দেতীতি ইমানি পঞ্চ অগ্গদানানি দেতি, সম্পত্তস্স অদত্ৱা নাম ন ভুঞ্জতি. তেনস্স পঞ্চগ্গদাযকোত্ৱেৱ নামং অহোসি. সত্থা তস্স চ ব্ৰাহ্মণিযা চস্স তিণ্ণং ফলানং উপনিস্সযং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ভোজনৱেলাযং গন্ত্ৱা দ্ৱাৰে অট্ঠাসি. সোপি দ্ৱাৰপমুখে অন্তোগেহাভিমুখো নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জতি, সত্থাৰং দ্ৱাৰে ঠিতং ন পস্সতি. ব্ৰাহ্মণী পন তং পৰিৱিসমানা সত্থাৰং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো পঞ্চসু ঠানেসু অগ্গং দত্ৱা ভুঞ্জতি, ইদানি চ সমণো গোতমো আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠিতো. সচে ব্ৰাহ্মণো এতং দিস্ৱা অত্তনো ভত্তং হৰিত্ৱা দস্সতি, পুনপাহং পচিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি. সা ‘‘এৱং অযং সমণং গোতমং ন পস্সিস্সতী’’তি সত্থু পিট্ঠিং দত্ৱা তস্স পচ্ছতো তং পটিচ্ছাদেন্তী ওনমিত্ৱা পুণ্ণচন্দং পাণিনা পটিচ্ছাদেন্তী ৱিয অট্ঠাসি. তথা ঠিতা এৱ চ পন ‘‘গতো নু খো নো’’তি সত্থাৰং অড্ঢক্খিকেন ওলোকেসি. সত্থা তত্থেৱ অট্ঠাসি. ব্ৰাহ্মণস্স পন সৱনভযেন ‘‘অতিচ্ছথা’’তি ন ৱদেতি, ওসক্কিত্ৱা পন সণিকমেৱ ‘‘অতিচ্ছথা’’তি আহ. সত্থা ‘‘ন গমিস্সামী’’তি সীসং চালেসি. লোকগৰুনা বুদ্ধেন ‘‘ন গমিস্সামী’’তি সীসে চালিতে সা সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তী মহাহসিতং হসি. তস্মিং খণে সত্থা গেহাভিমুখং ওভাসং মুঞ্চি. ব্ৰাহ্মণোপি পিট্ঠিং দত্ৱা নিসিন্নোযেৱ ব্ৰাহ্মণিযা হসিতসদ্দং সুত্ৱা ছব্বণ্ণানঞ্চ ৰস্মীনং ওভাসং ওলোকেত্ৱা সত্থাৰং অদ্দস. বুদ্ধা হি নাম গামে ৱা অৰঞ্ঞে ৱা হেতুসম্পন্নানং অত্তানং অদস্সেত্ৱা ন পক্কমন্তি. ব্ৰাহ্মণোপি সত্থাৰং দিস্ৱা, ‘‘ভোতি নাসিতোম্হি তযা, ৰাজপুত্তং আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠিতং ময্হং অনাচিক্খন্তিযা ভাৰিযং তে কম্মং কত’’ন্তি ৱত্ৱা অড্ঢভুত্তং ভোজনপাতিং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘ভো গোতম, অহং পঞ্চসু ঠানেসু অগ্গং দত্ৱাৱ ভুঞ্জামি, ইতো চ মে মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা একোৱ ভত্তকোট্ঠাসো ভুত্তো, একো কোট্ঠাসো অৱসিট্ঠো, পটিগ্গণ্হিস্সসি মে ইদং ভত্ত’’ন্তি. সত্থা ‘‘ন মে তৱ উচ্ছিট্ঠভত্তেন অত্থো’’তি অৱত্ৱা, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, অগ্গম্পি ময্হমেৱ অনুচ্ছৱিকং, মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা অড্ঢভুত্তভত্তম্পি, চৰিমকভত্তপিণ্ডোপি ময্হমেৱ অনুচ্ছৱিকো. মযঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, পৰদত্তূপজীৱিপেতসদিসা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘যদগ্গতো মজ্ঝতো সেসতো ৱা,

পিণ্ডং লভেথ পৰদত্তূপজীৱী;

নালং থুতুং নোপি নিপচ্চৱাদী,

তং ৱাপি ধীৰা মুনি ৱেদযন্তী’’তি. (সু. নি. ২১৯);

ব্ৰাহ্মণো তং সুত্ৱাৱ পসন্নচিত্তো হুত্ৱা ‘‘অহো অচ্ছৰিযং, দীপসামিকো নাম ৰাজপুত্তো ‘ন মে তৱ উচ্ছিট্ঠভত্তেন অত্থো’তি অৱত্ৱা এৱং ৱক্খতী’’তি দ্ৱাৰে ঠিতকোৱ সত্থাৰং পঞ্হং পুচ্ছি – ‘‘ভো গোতম, তুম্হে অত্তনো সাৱকে ভিক্খূতি ৱদথ, কিত্তাৱতা ভিক্খু নাম হোতী’’তি. সত্থা ‘‘কথংৰূপা নু খো ইমস্স ধম্মদেসনা সপ্পাযা’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ইমে দ্ৱেপি জনা কস্সপবুদ্ধকালে ‘নামৰূপ’ন্তি ৱদন্তানং কথং সুণিংসু, নামৰূপং অৱিস্সজ্জিত্ৱাৱ নেসং ধম্মং দেসেতুং ৱট্টতী’’তি, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, নামে চ ৰূপে চ অৰজ্জন্তো অসজ্জন্তো অসোচন্তো ভিক্খু নাম হোতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৬৭. ‘‘সব্বসো নামৰূপস্মিং, যস্স নত্থি মমাযিতং;

অসতা চ ন সোচতি, স ৱে ভিক্খূতি ৱুচ্চতী’’তি.

তত্থ সব্বসোতি সব্বস্মিম্পি ৱেদনাদীনং চতুন্নং, ৰূপক্খন্ধস্স চাতি পঞ্চন্নং খন্ধানং ৱসেন পৱত্তে নামৰূপে. মমাযিতন্তি যস্স অহন্তি ৱা মমন্তি ৱা গাহো নত্থি. অসতা চ ন সোচতীতি তস্মিঞ্চ নামৰূপে খযৱযং পত্তে ‘‘মম ৰূপং খীণং…পে… মম ৱিঞ্ঞাণং খীণ’’ন্তি ন সোচতি ন ৱিহঞ্ঞতি, ‘‘খযৱযধম্মং মে খীণ’’ন্তি পস্সতি. স ৱেতি সো এৱৰূপো ৱিজ্জমানেপি নামৰূপে মমাযিতৰহিতোপি অসতাপি তেন অসোচন্তো ভিক্খূতি ৱুচ্চতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে উভোপি জযম্পতিকা অনাগামিফলে পতিট্ঠহিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

পঞ্চগ্গদাযকব্ৰাহ্মণৱত্থু ছট্ঠং.

৭. সম্বহুলভিক্খুৱত্থু

মেত্তাৱিহাৰীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে আযস্মন্তে মহাকচ্চানে অৱন্তিজনপদে কুৰৰঘৰং নিস্সায পৱত্তপব্বতে ৱিহৰন্তে সোণো নাম কোটিকণ্ণো উপাসকো থেৰস্স ধম্মকথায পসীদিত্ৱা থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিতুকামো থেৰেন ‘‘দুক্কৰং খো, সোণ, যাৱজীৱং একভত্তং একসেয্যং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি ৱত্ৱা দ্ৱে ৱাৰে পটিক্খিত্তোপি পব্বজ্জায অতিৱিয উস্সাহজাতো ততিযৱাৰে থেৰং যাচিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অপ্পভিক্খুকত্তা দক্খিণাপথে তিণ্ণং ৱস্সানং অচ্চযেন লদ্ধূপসম্পদো সত্থাৰং সম্মুখা দট্ঠুকামো হুত্ৱা উপজ্ঝাযং আপুচ্ছিত্ৱা তেন দিন্নং সাসনং গহেত্ৱা অনুপুব্বেন জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো সত্থাৰা একগন্ধকুটিযংযেৱ অনুঞ্ঞাতসেনাসনো বহুদেৱ ৰত্তিং অজ্ঝোকাসে ৱীথিনামেত্ৱা ৰত্তিভাগে গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা অত্তনো পত্তসেনাসনে তং ৰত্তিভাগং ৱীতিনামেত্ৱা পচ্চূসসমযে সত্থাৰা অজ্ঝিট্ঠো সোড়স অট্ঠকৱগ্গিকানি (সু. নি. ৭৭২ আদযো) সব্বানেৱ সৰভঞ্ঞেন অভণি. অথস্স ভগৱা সৰভঞ্ঞপৰিযোসানে অব্ভানুমোদেন্তো – ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খূ’’তি সাধুকাৰং অদাসি. সত্থাৰা দিন্নসাধুকাৰং সুত্ৱা ভূমট্ঠকদেৱা নাগা সুপণ্ণাতি এৱং যাৱ ব্ৰহ্মলোকা একসাধুকাৰমেৱ অহোসি.

তস্মিং খণে জেতৱনতো ৱীসযোজনসতমত্থকে কুৰৰঘৰনগৰে থেৰস্স মাতু মহাউপাসিকায গেহে অধিৱত্থা দেৱতাপি মহন্তেন সদ্দেন সাধুকাৰমদাসি. অথ নং উপাসিকা আহ – ‘‘কো এস সাধুকাৰং দেতী’’তি? অহং, ভগিনীতি. কোসি ত্ৱন্তি? তৱ গেহে অধিৱত্থা, দেৱতাতি. ত্ৱং ইতো পুব্বে ময্হং সাধুকাৰং অদত্ৱা অজ্জ কস্মা দেসীতি? নাহং তুয্হং সাধুকাৰং দম্মীতি. অথ কস্স তে সাধুকাৰো দিন্নোতি? তৱ পুত্তস্স কোটিকণ্ণস্স সোণত্থেৰস্সাতি. কিং মে পুত্তেন কতন্তি? পুত্তো তে অজ্জ সত্থাৰা সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসিত্ৱা ধম্মং দেসেসি, সত্থা তৱ পুত্তস্স ধম্মং সুত্ৱা পসন্নো সাধুকাৰমদাসি. তেনস্স মযাপি সাধুকাৰো দিন্নো. সম্মাসম্বুদ্ধস্স হি সাধুকাৰং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ভূমট্ঠকদেৱে আদিং কত্ৱা যাৱ ব্ৰহ্মলোকা একসাধুকাৰমেৱ জাতন্তি. কিং পন, সামি, মম পুত্তেন সত্থু ধম্মো কথিতো, সত্থাৰা মম পুত্তস্স কথিতোতি? তৱ পুত্তেন সত্থু কথিতোতি. এৱং দেৱতায কথেন্তিযাৱ উপাসিকায পঞ্চৱণ্ণা পীতি উপ্পজ্জিত্ৱা সকলসৰীৰং ফৰি.

অথস্সা এতদহোসি – ‘‘সচে মে পুত্তো সত্থাৰা সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসিত্ৱা সত্থু ধম্মং কথেতুং সক্খি, ময্হম্পি কথেতুং সক্খিস্সতিযেৱ. পুত্তস্স আগতকালে ধম্মস্সৱনং কাৰেত্ৱা ধম্মকথং সুণিস্সামী’’তি. সোণত্থেৰোপি খো সত্থাৰা সাধুকাৰে দিন্নে ‘‘অযং মে উপজ্ঝাযেন দিন্নসাসনং আৰোচেতুং কালো’’তি ভগৱন্তং পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদং আদিং কত্ৱা (মহাৱ. ২৫৯) পঞ্চ ৱৰে যাচিত্ৱা কতিপাহং সত্থু সন্তিকেযেৱ ৱসিত্ৱা ‘‘উপজ্ঝাযং পস্সিস্সামী’’তি সত্থাৰং আপুচ্ছিত্ৱা জেতৱনা নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং অগমাসি.

থেৰো পুনদিৱসে তং আদায পিণ্ডায চৰন্তো মাতু উপাসিকায গেহদ্ৱাৰং অগমাসি. সাপি পুত্তং দিস্ৱা তুট্ঠমানসা ৱন্দিত্ৱা সক্কচ্চং পৰিৱিসিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, তাত, সত্থাৰা সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসিত্ৱা সত্থু ধম্মকথং কথেসী’’তি. ‘‘উপাসিকে, তুয্হং কেন ইদং কথিত’’ন্তি? ‘‘তাত, ইমস্মিং গেহে অধিৱত্থা দেৱতা মহন্তেন সদ্দেন সাধুকাৰং দত্ৱা মযা ‘কো এসো’তি ৱুত্তে ‘অহ’ন্তি ৱত্ৱা এৱঞ্চ এৱঞ্চ কথেসি. তং সুত্ৱা ময্হং এতদহোসি – ‘সচে মে পুত্তো সত্থু ধম্মকথং কথেসি, ময্হম্পি কথেতুং সক্খিস্সতী’তি. অথ নং আহ – ‘তাত, যতো তযা সত্থু সম্মুখা ধম্মো কথিতো, ময্হম্পি কথেতুং সক্খিস্সসি এৱ. অসুকদিৱসে নাম ধম্মস্সৱনং কাৰেত্ৱা তৱ ধম্মং সুণিস্সামি, তাতা’’’তি. সো অধিৱাসেসি. উপাসিকা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা পূজং কত্ৱা ‘‘পুত্তস্স মে ধম্মকথং সুণিস্সামী’’তি একমেৱ দাসিং গেহৰক্খিকং ঠপেত্ৱা সব্বং পৰিজনং আদায অন্তোনগৰে ধম্মস্সৱনত্থায কাৰিতে মণ্ডপে অলঙ্কতধম্মাসনং অভিৰুয্হ ধম্মং দেসেন্তস্স পুত্তস্স ধম্মকথং সোতুং অগমাসি.

তস্মিং পন কালে নৱসতা চোৰা তস্সা উপাসিকায গেহে ওতাৰং ওলোকেন্তা ৱিচৰন্তি. তস্সা পন গেহং সত্তহি পাকাৰেহি পৰিক্খিত্তং সত্তদ্ৱাৰকোট্ঠকযুত্তং, তত্থ তেসু তেসু ঠানেসু চণ্ডসুনখে বন্ধিত্ৱা ঠপযিংসু. অন্তোগেহে ছদনস্স উদকপাতট্ঠানে পন পৰিখং খণিত্ৱা তিপুনা পূৰযিংসু. তং দিৱা আতপেন ৱিলীনং পক্কুথিতং ৱিয তিট্ঠতি, ৰত্তিং কঠিনং কক্খড়ং হুত্ৱা তিট্ঠতি. তস্সানন্তৰা মহন্তানি অযসঙ্ঘাটকানি নিৰন্তৰং ভূমিযং ওদহিংসু. ইতি ইমঞ্চাৰক্খং উপাসিকায চ অন্তোগেহে ঠিতভাৱং পটিচ্চ তে চোৰা ওকাসং অলভন্তা তং দিৱসং তস্সা গতভাৱং ঞত্ৱা উমঙ্গং ভিন্দিত্ৱা তিপুপৰিখায চ অযসঙ্ঘাটকানঞ্চ হেট্ঠাভাগেনেৱ গেহং পৱিসিত্ৱা চোৰজেট্ঠকং তস্সা সন্তিকং পহিণিংসু ‘‘সচে সা অম্হাকং ইধ পৱিট্ঠভাৱং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা গেহাভিমুখী আগচ্ছতি, অসিনা নং পহৰিত্ৱা মাৰেথা’’তি. সো গন্ত্ৱা তস্সা সন্তিকে অট্ঠাসি.

চোৰাপি অন্তোগেহে দীপং জালেত্ৱা কহাপণগব্ভদ্ৱাৰং ৱিৱৰিংসু. সা দাসী চোৰে দিস্ৱা উপাসিকায সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘অয্যে, বহূ চোৰা গেহং পৱিসিত্ৱা কহাপণগব্ভদ্ৱাৰং ৱিৱৰিংসূ’’তি আৰোচেসি. ‘‘চোৰা অত্তনা দিট্ঠকহাপণে হৰন্তু, অহং মম পুত্তস্স ধম্মকথং সুণামি, মা মে ধম্মস্স অন্তৰাযং কৰি, গেহং গচ্ছা’’তি তং পহিণি. চোৰাপি কহাপণগব্ভং তুচ্ছং কত্ৱা ৰজতগব্ভং ৱিৱৰিংসু. সা পুনপি গন্ত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. উপাসিকাপি ‘‘চোৰা অত্তনা ইচ্ছিতং হৰন্তু, মা মে অন্তৰাযং কৰী’’তি পুন তং পহিণি. চোৰা ৰজতগব্ভম্পি তুচ্ছং কত্ৱা সুৱণ্ণগব্ভং ৱিৱৰিংসু. সা পুনপি গন্ত্ৱা উপাসিকায তমত্থং আৰোচেসি. অথ নং উপাসিকা আমন্তেত্ৱা, ‘‘ভোতি জে ত্ৱং অনেকৱাৰং মম সন্তিকং আগতা, ‘চোৰা যথাৰুচিতং হৰন্তু, অহং মম পুত্তস্স ধম্মকথং সুণামি, মা মে অন্তৰাযং কৰী’তি মযা ৱুত্তাপি মম কথং অনাদিযিত্ৱা পুনপ্পুনং আগচ্ছসিযেৱ. সচে ইদানি ত্ৱং আগচ্ছিস্সসি, জানিস্সামি তে কত্তব্বং, গেহমেৱ গচ্ছা’’তি পহিণি.

চোৰজেট্ঠকো তস্সা কথং সুত্ৱা ‘‘এৱৰূপায ইত্থিযা সন্তকং হৰন্তানং অসনি পতিত্ৱা মত্থকং ভিন্দেয্যা’’তি চোৰানং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘সীঘং উপাসিকায সন্তকং পটিপাকতিকং কৰোথা’’তি আহ. তে কহাপণেহি কহাপণগব্ভং, ৰজতসুৱণ্ণেহি ৰজতসুৱণ্ণগব্ভে পুন পূৰযিংসু. ধম্মতা কিৰেসা, যং ধম্মো ধম্মচাৰিনং ৰক্খতি. তেনেৱাহ –

‘‘ধম্মো হৱে ৰক্খতি ধম্মচাৰিং,

ধম্মো সুচিণ্ণো সুখমাৱহাতি;

এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে,

ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচাৰী’’তি. (থেৰগা. ৩০৩; জা. ১.১০.১০২);

চোৰাপি গন্ত্ৱা ধম্মস্সৱনট্ঠানে অট্ঠংসু. থেৰোপি ধম্মং কথেত্ৱা ৱিভাতায ৰত্তিযা আসনা ওতৰি. তস্মিং খণে চোৰজেট্ঠকো উপাসিকায পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘খমাহি মে, অয্যে’’তি আহ. ‘‘কিং ইদং, তাতা’’তি? ‘‘অহঞ্হি তুম্হেসু আঘাতং কত্ৱা তুম্হে মাৰেতুকামো অট্ঠাসি’’ন্তি. ‘‘তেন হি তে, তাত, খমামী’’তি. সেসচোৰাপি তথেৱ ৱত্ৱা, ‘‘তাতা, খমামী’’তি ৱুত্তে আহংসু – ‘‘অয্যে, সচে নো খমথ, পুত্তস্স ৱো সন্তিকে অম্হাকং পব্বজ্জং দাপেথা’’তি. সা পুত্তং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘তাত, ইমে চোৰা মম গুণেসু তুম্হাকঞ্চ ধম্মকথায পসন্না পব্বজ্জং যাচন্তি, পব্বাজেথ নে’’তি. থেৰো ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা তেহি নিৱত্থৱত্থানং দসানি ছিন্দাপেত্ৱা তম্বমত্তিকায ৰজাপেত্ৱা তে পব্বাজেত্ৱা সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. উপসম্পন্নকালে চ নেসং একেকস্স ৱিসুং ৱিসুং কম্মট্ঠানমদাসি. তে নৱসতা ভিক্খূ ৱিসুং ৱিসুং নৱসতকম্মট্ঠানানি গহেত্ৱা একং পব্বতং অভিৰুয্হ তস্স তস্স ৰুক্খস্স ছাযায নিসীদিত্ৱা সমণধম্মং কৰিংসু.

সত্থা ৱীসযোজনসতমত্থকে জেতৱনমহাৱিহাৰে নিসিন্নোৱ তে ভিক্খূ ওলোকেত্ৱা তেসং চৰিযৱসেন ধম্মদেসনং ৱৱত্থাপেত্ৱা ওভাসং ফৰিত্ৱা সম্মুখে নিসীদিত্ৱা কথেন্তো ৱিয ইমা গাথা অভাসি –

৩৬৮. ‘‘মেত্তাৱিহাৰী যো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;

অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খাৰূপসমং সুখং.

৩৬৯. ‘‘সিঞ্চ ভিক্খু ইমং নাৱং, সিত্তা তে লহুমেস্সতি;

ছেত্ৱা ৰাগঞ্চ দোসঞ্চ, ততো নিব্বানমেহিসি.

৩৭০. ‘‘পঞ্চ ছিন্দে পঞ্চ জহে, পঞ্চ চুত্তৰি ভাৱযে;

পঞ্চসঙ্গাতিগো ভিক্খু, ওঘতিণ্ণোতি ৱুচ্চতি.

৩৭১. ‘‘ঝায ভিক্খু মা পমাদো,

মা তে কামগুণে ৰমেস্সু চিত্তং;

মা লোহগুড়ং গিলী পমত্তো,

মা কন্দী দুক্খমিদন্তি দয্হমানো.

৩৭২. ‘‘নত্থি ঝানং অপঞ্ঞস্স, পঞ্ঞা নত্থি অঝাযতো;

যম্হি ঝানঞ্চ পঞ্ঞা চ, স ৱে নিব্বানসন্তিকে.

৩৭৩. ‘‘সুঞ্ঞাগাৰং পৱিট্ঠস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;

অমানুসী ৰতী হোতি, সম্মা ধম্মং ৱিপস্সতো.

৩৭৪. ‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;

লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৱিজানতং.

৩৭৫. ‘‘তত্ৰাযমাদি ভৱতি, ইধ পঞ্ঞস্স ভিক্খুনো;

ইন্দ্ৰিযগুত্তি সন্তুট্ঠি, পাতিমোক্খে চ সংৱৰো.

৩৭৬. ‘‘মিত্তে ভজস্সু কল্যাণে, সুদ্ধাজীৱে অতন্দিতে;

পটিসন্থাৰৱুত্যস্স, আচাৰকুসলো সিযা;

ততো পামোজ্জবহুলো, দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’’তি.

তত্থ মেত্তাৱিহাৰীতি মেত্তাকম্মট্ঠানে কম্মং কৰোন্তোপি মেত্তাৱসেন তিকচতুক্কজ্ঝানে নিব্বত্তেত্ৱা ঠিতোপি মেত্তাৱিহাৰীযেৱ নাম. পসন্নোতি যো পন বুদ্ধসাসনে পসন্নো হোতি, পসাদং ৰোচেতিযেৱাতি অত্থো. পদং সন্তন্তি নিব্বানস্সেতং নামং. এৱৰূপো হি ভিক্খু সন্তং কোট্ঠাসং সব্বসঙ্খাৰানং উপসন্ততায সঙ্খাৰূপসমং, পৰমসুখতায সুখন্তি লদ্ধনামং নিব্বানং অধিগচ্ছতি, ৱিন্দতিযেৱাতি অত্থো.

সিঞ্চ ভিক্খু ইমং নাৱন্তি ভিক্খু ইমং অত্তভাৱসঙ্খাতং নাৱং মিচ্ছাৱিতক্কোদকং ছড্ডেন্তো সিঞ্চ. সিত্তা তে লহুমেস্সতীতি যথা হি মহাসমুদ্দে উদকস্সেৱ ভৰিতা নাৱা ছিদ্দানি পিদহিত্ৱা উদকস্স সিত্ততায সিত্তা সল্লহুকা হুত্ৱা মহাসমুদ্দে অনোসীদিত্ৱা সীঘং সুপট্টনং গচ্ছতি, এৱং তৱাপি অযং মিচ্ছাৱিতক্কোদকভৰিতা অত্তভাৱনাৱা চক্খুদ্ৱাৰাদিছিদ্দানি সংৱৰেন পিদহিত্ৱা উপ্পন্নস্স মিচ্ছাৱিতক্কোদকস্স সিত্ততায সিত্তা সল্লহুকা সংসাৰৱট্টে অনোসীদিত্ৱা সীঘং নিব্বানং গমিস্সতি. ছেত্ৱাতি ৰাগদোসবন্ধনানি ছিন্দ. এতানি হি ছিন্দিত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তো ততো অপৰভাগে অনুপাদিসেসনিব্বানমেৱ এহিসি, গমিস্সসীতি অত্থো.

পঞ্চ ছিন্দেতি হেট্ঠাঅপাযসম্পাপকানি পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনানি পাদে বদ্ধৰজ্জুং পুৰিসো সত্থেন ৱিয হেট্ঠামগ্গত্তযেন ছিন্দেয্য. পঞ্চ জহেতি উপৰিদেৱলোকসম্পাপকানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানি পুৰিসো গীৱায বদ্ধৰজ্জুকং ৱিয অৰহত্তমগ্গেন জহেয্য পজহেয্য, ছিন্দেয্যাতি অত্থো. পঞ্চ চুত্তৰি ভাৱযেতি উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং পহানত্থায সদ্ধাদীনি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি উত্তৰি ভাৱেয্য. পঞ্চসঙ্গাতিগোতি এৱং সন্তে পঞ্চন্নং ৰাগদোসমোহমানদিট্ঠিসঙ্গানং অতিক্কমনেন পঞ্চসঙ্গাতিগো ভিক্খু ওঘতিণ্ণোতি ৱুচ্চতি, চত্তাৰো ওঘে তিণ্ণোযেৱাতি ৱুচ্চতীতি অত্থো.

ঝায ভিক্খূতি ভিক্খু ত্ৱং দ্ৱিন্নং ঝানানং ৱসেন ঝায চেৱ, কাযকম্মাদীসু চ অপ্পমত্তৱিহাৰিতায মা পমজ্জি. ৰমেস্সূতি পঞ্চৱিধে চ কামগুণে তে চিত্তং মা ৰমেস্সু. মা লোহগুড়ন্তি সতিৱোস্সগ্গলক্খণেন হি পমাদেন পমত্তা নিৰযে তত্তং লোহগুড়ং গিলন্তি, তেন তং ৱদামি ‘‘মা পমত্তো হুত্ৱা লোহগুড়ং গিলি, মা নিৰযে ডয্হমানো ‘দুক্খমিদ’ন্তি কন্দী’’তি অত্থো.

নত্থি ঝানন্তি ঝানুপ্পাদিকায ৱাযামপঞ্ঞায অপঞ্ঞস্স ঝানং নাম নত্থি. পঞ্ঞা নত্থীতি অঝাযন্তস্স ‘‘সমাহিতো ভিক্খু যথাভূতং জানাতি পস্সতী’’তি ৱুত্তলক্খণা পঞ্ঞা নত্থি. যম্হি ঝানঞ্চ পঞ্ঞা চাতি যম্হি পুগ্গলে ইদং উভযম্পি অত্থি, সো নিব্বানস্স সন্তিকে ঠিতোযেৱাতি অত্থো.

সুঞ্ঞাগাৰং পৱিট্ঠস্সাতি কিস্মিঞ্চিদেৱ ৱিৱিত্তোকাসে কম্মট্ঠানং অৱিজহিত্ৱা কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন নিসিন্নস্স. সন্তচিত্তস্সাতি নিব্বুতচিত্তস্স. সম্মাতি হেতুনা কাৰণেন ধম্মং ৱিপস্সন্তস্স ৱিপস্সনাসঙ্খাতা অমানুসী ৰতি অট্ঠসমাপত্তিসঙ্খাতা দিব্বাপি ৰতি হোতি উপ্পজ্জতীতি অত্থো.

যতো যতো সম্মসতীতি অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু কম্মং কৰোন্তো যেন যেনাকাৰেন, পুৰেভত্তাদীসু ৱা কালেসু যস্মিং যস্মিং অত্তনা অভিৰুচিতে কালে, অভিৰুচিতে ৱা কম্মট্ঠানে কম্মং কৰোন্তো সম্মসতি. উদযব্বযন্তি পঞ্চন্নং খন্ধানং পঞ্চৱীসতিযা লক্খণেহি উদযং, পঞ্চৱীসতিযা এৱ চ লক্খণেহি ৱযং. পীতিপামোজ্জন্তি এৱং খন্ধানং উদযব্বযং সম্মসন্তো ধম্মপীতিং ধম্মপামোজ্জঞ্চ লভতি. অমতন্তি তং সপ্পচ্চযে নামৰূপে পাকটে হুত্ৱা উপট্ঠহন্তে উপ্পন্নং পীতিপামোজ্জং অমতনিব্বানসম্পাপকত্তা ৱিজানতং পণ্ডিতানং অমতমেৱাতি অত্থো.

তত্ৰাযমাদি ভৱতীতি তত্ৰ অযং আদি, ইদং পুব্বট্ঠানং হোতি. ইধ পঞ্ঞস্সাতি ইমস্মিং সাসনে পণ্ডিতভিক্খুনো. ইদানি ‘‘তং আদী’’তি ৱুত্তং পুব্বট্ঠানং দস্সেন্তো ইন্দ্ৰিযগুত্তীতিআদিমাহ. চতুপাৰিসুদ্ধিসীলঞ্হি পুব্বট্ঠানং নাম. তত্থ ইন্দ্ৰিযগুত্তীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো. সন্তুট্ঠীতি চতুপচ্চযসন্তোসো. তেন আজীৱপাৰিসুদ্ধি চেৱ পচ্চযসন্নিস্সিতঞ্চ সীলং কথিতং. পাতিমোক্খেতি পাতিমোক্খসঙ্খাতে জেট্ঠকসীলে পৰিপূৰকাৰিতা কথিতা.

মিত্তে ভজস্সু কল্যাণেতি ৱিস্সট্ঠকম্মন্তে অপতিৰূপসহাযে ৱজ্জেত্ৱা সাধুজীৱিতায সুদ্ধাজীৱে জঙ্ঘবলং নিস্সায জীৱিককপ্পনায অকুসীতে অতন্দিতে কল্যাণমিত্তে ভজস্সু, সেৱস্সূতি অত্থো. পটিসন্থাৰৱুত্যস্সাতি আমিসপটিসন্থাৰেন চ ধম্মপটিসন্থাৰেন চ সম্পন্নৱুত্তিতায পটিসন্থাৰৱুত্তি অস্স, পটিসন্থাৰস্স কাৰকা ভৱেয্যাতি অত্থো. আচাৰকুসলোতি সীলম্পি আচাৰো, ৱত্তপটিৱত্তম্পি আচাৰো. তত্থ কুসলো সিযা, ছেকো ভৱেয্যাতি অত্থো. ততো পামোজ্জবহুলোতি ততো পটিসন্থাৰৱুত্তিতো চ আচাৰকোসল্লতো চ উপ্পন্নেন ধম্মপামোজ্জেন পামোজ্জবহুলো হুত্ৱা তং সকলস্সাপি ৱট্টদুক্খস্স অন্তং কৰিস্সতীতি অত্থো.

এৱং সত্থাৰা দেসিতাসু ইমাসু গাথাসু একমেকিস্সায গাথায পৰিযোসানে একমেকং ভিক্খুসতং নিসিন্ননিসিন্নট্ঠানেযেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা সব্বেপি তে ভিক্খূ আকাসেনেৱ ৱীসযোজনসতিকং কন্তাৰং অতিক্কমিত্ৱা তথাগতস্স সুৱণ্ণৱণ্ণং সৰীৰং ৱণ্ণেন্তা থোমেন্তা পাদে ৱন্দিংসূতি.

সম্বহুলভিক্খুৱত্থু সত্তমং.

৮. পঞ্চসতভিক্খুৱত্থু

ৱস্সিকা ৱিয পুপ্ফানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্চসতে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.

তে কিৰ সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে সমণধম্মং কৰোন্তা পাতোৱ পুপ্ফিতানি ৱস্সিকপুপ্ফানি সাযং ৱণ্টতো মুচ্চন্তানি দিস্ৱা ‘‘পুপ্ফানং ৱণ্টেহি মুচ্চনতো মযং পঠমতৰং ৰাগাদীহি মুচ্চিস্সামা’’তি ৱাযমিংসু. সত্থা তে ভিক্খূ ওলোকেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম ৱণ্টতো মুচ্চনপুপ্ফেন ৱিয দুক্খতো মুচ্চিতুং ৱাযমিতব্বমেৱা’’তি ৱত্ৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ আলোকং ফৰিত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৭৭. ‘‘ৱস্সিকা ৱিয পুপ্ফানি, মদ্দৱানি পমুঞ্চতি;

এৱং ৰাগঞ্চ দোসঞ্চ, ৱিপ্পমুঞ্চেথ ভিক্খৱো’’তি.

তত্থ ৱস্সিকাতি সুমনা. মদ্দৱানীতি মিলাতানি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা ৱস্সিকা হিয্যো পুপ্ফিতপুপ্ফানি পুনদিৱসে পুৰাণভূতানি মুঞ্চতি, ৱণ্টতো ৱিস্সজ্জেতি, এৱং তুম্হেপি ৰাগাদযো দোসে ৱিপ্পমুঞ্চেথাতি.

দেসনাৱসানে সব্বেপি তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি.

পঞ্চসতভিক্খুৱত্থু অট্ঠমং.

৯. সন্তকাযত্থেৰৱত্থু

সন্তকাযোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সন্তকাযত্থেৰং নাম আৰব্ভ কথেসি.

তস্স কিৰ হত্থপাদকুক্কুচ্চং নাম নাহোসি, কাযৱিজম্ভনৰহিতো সন্তঅত্তভাৱোৱ অহোসি. সো কিৰ সীহযোনিতো আগতো থেৰো. সীহা কিৰ একদিৱসং গোচৰং গহেত্ৱা ৰজতসুৱণ্ণমণিপৱাড়গুহানং অঞ্ঞতৰং পৱিসিত্ৱা মনোসিলাতলে হৰিতালচুণ্ণেসু সত্তাহং নিপজ্জিত্ৱা সত্তমে দিৱসে উট্ঠায নিপন্নট্ঠানং ওলোকেত্ৱা সচে নঙ্গুট্ঠস্স ৱা কণ্ণানং ৱা হত্থপাদানং ৱা চলিতত্তা মনোসিলাহৰিতালচুণ্ণানং ৱিপ্পকিণ্ণতং পস্সন্তি, ‘‘ন তে ইদং জাতিযা ৱা গোত্তস্স ৱা পতিৰূপ’’ন্তি পুন সত্তাহং নিৰাহাৰা নিপজ্জন্তি, চুণ্ণানং পন ৱিপ্পকিণ্ণভাৱে অসতি ‘‘ইদং তে জাতিগোত্তানং অনুচ্ছৱিক’’ন্তি আসযা নিক্খমিত্ৱা ৱিজম্ভিত্ৱা দিসা অনুৱিলোকেত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমন্তি. এৱৰূপায সীহযোনিযা আগতো অযং ভিক্খু. তস্স কাযসমাচাৰং দিস্ৱা ভিক্খূ সত্থু আৰোচেসুং – ‘‘ন নো, ভন্তে, সন্তকাযত্থেৰসদিসো ভিক্খু দিট্ঠপুব্বো. ইমস্স হি নিসিন্নট্ঠানে হত্থচলনং ৱা পাদচলনং ৱা কাযৱিজম্ভিতা ৱা নত্থী’’তি. তং সুত্ৱা সত্থা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম সন্তকাযত্থেৰেন ৱিয কাযাদীহি উপসন্তেনেৱ ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –