৩. কোকালিকৱত্থু

যো মুখসংযতোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমী’’তি সুত্তে (সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত; অ. নি. ১০.৮৯) আগতমেৱ. অত্থোপিস্স অট্ঠকথায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

কোকালিকে পন পদুমনিৰযে উপ্পন্নে ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘অহো কোকালিকো ভিক্খু অত্তনো মুখং নিস্সায ৱিনাসং পত্তো, দ্ৱে অগ্গসাৱকে অক্কোসন্তস্সেৱ হিস্স পথৱী ৱিৱৰং অদাসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি কোকালিকো ভিক্খু অত্তনো মুখমেৱ নিস্সায নট্ঠো’’তি ৱত্ৱা তমত্থং সোতুকামেহি ভিক্খূহি যাচিতো তস্স পকাসনত্থং অতীতং আহৰি.

অতীতে হিমৱন্তপদেসে একস্মিং সৰে কচ্ছপো ৱসতি. দ্ৱে হংসপোতকা গোচৰায চৰন্তা তেন সদ্ধিং ৱিস্সাসং কত্ৱা দড়্হৱিস্সাসিকা হুত্ৱা একদিৱসং কচ্ছপং পুচ্ছিংসু – ‘‘সম্ম, অম্হাকং হিমৱন্তে চিত্তকূটপব্বততলে কঞ্চনগুহায ৱসনট্ঠানং, ৰমণিযো পদেসো, গচ্ছিস্সসি অম্হেহি সদ্ধি’’ন্তি. ‘‘সম্ম, অহং কথং গমিস্সামী’’তি? ‘‘মযং তং নেস্সাম, সচে মুখং ৰক্খিতুং সক্খিস্সসী’’তি. ‘‘ৰক্খিস্সামি, সম্মা গহেত্ৱা মং গচ্ছথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা একং দণ্ডকং কচ্ছপেন ডংসাপেত্ৱা সযং তস্স উভো কোটিযো ডংসিত্ৱা আকাসং পক্খন্দিংসু. তং তথা হংসেহি নীযমানং গামদাৰকা দিস্ৱা ‘‘দ্ৱে হংসা কচ্ছপং দণ্ডেন হৰন্তী’’তি আহংসু. কচ্ছপো ‘‘যদি মং সহাযকা নেন্তি, তুম্হাকং এত্থ কিং হোতি দুট্ঠচেটকা’’তি ৱত্তুকামো হংসানং সীঘৱেগতায বাৰাণসিনগৰে ৰাজনিৱেসনস্স উপৰিভাগং সম্পত্তকালে দট্ঠট্ঠানতো দণ্ডকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা আকাসঙ্গণে পতিত্ৱা দ্ৱেধা ভিজ্জি. সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা –

‘‘অৱধী ৱত অত্তানং, কচ্ছপো ব্যাহৰং গিৰং;

সুগ্গহীতস্মিং কট্ঠস্মিং, ৱাচায সকিযাৱধী.

‘‘এতম্পি দিস্ৱা নৰৱীৰিযসেট্ঠ,

ৱাচং পমুঞ্চে কুসলং নাতিৱেলং;

পস্সসি বহুভাণেন, কচ্ছপং ব্যসনং গত’’ন্তি. (জা. ১.২.১২৯-১৩০);

ইমং দুকনিপাতে বহুভাণিজাতকং ৱিত্থাৰেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম মুখসংযতেন সমচাৰিনা অনুদ্ধতেন নিব্বুতচিত্তেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৬৩. ‘‘যো মুখসংযতো ভিক্খু, মন্তভাণী অনুদ্ধতো;

অত্থং ধম্মঞ্চ দীপেতি, মধুৰং তস্স ভাসিত’’ন্তি.

তত্থ মুখসংযতোতি দাসচণ্ডালাদযোপি ‘‘ত্ৱং দুজ্জাতো, ত্ৱং দুস্সীলো’’তিআদীনং অৱচনতায মুখেন সংযতো. মন্তভাণীতি মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায ভণনসীলো. অনুদ্ধতোতি নিব্বুতচিত্তো. অত্থং ধম্মঞ্চ দীপেতীতি ভাসিতত্থঞ্চেৱ দেসনাধম্মঞ্চ কথেতি. মধুৰন্তি এৱৰূপস্স ভিক্খুনো ভাসিতং মধুৰং নাম. যো পন অত্থমেৱ সম্পাদেতি, ন পাড়িং, পাড়িংযেৱ সম্পাদেতি, ন অত্থং, উভযং ৱা পন ন সম্পাদেতি, তস্স ভাসিতং মধুৰং নাম ন হোতীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কোকালিকৱত্থু ততিযং.