১২. সুমনসামণেৰৱত্থু
যো হৱেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা পুব্বাৰামে ৱিহৰন্তো সুমনসামণেৰং আৰব্ভ কথেসি. তত্ৰাযং অনুপুব্বী কথা –
পদুমুত্তৰবুদ্ধকালস্মিঞ্হি একো কুলপুত্তো সত্থাৰা চতুপৰিসমজ্ঝে একং ভিক্খুং দিব্বচক্খুকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তং সম্পত্তিং পত্থযমানো সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অহম্পি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে দিব্বচক্খুকানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং ঠপেসি. সত্থা কপ্পসতসহস্সং ওলোকেন্তো তস্স পত্থনায সমিজ্ঝনভাৱং ৱিদিত্ৱা ‘‘ইতো কপ্পসতসহস্সমত্থকে গোতমবুদ্ধসাসনে দিব্বচক্খুকানং অগ্গো অনুৰুদ্ধো নাম ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকাসি. সো তং ব্যাকৰণং সুত্ৱা স্ৱে পত্তব্বং ৱিয তং সম্পত্তিং মঞ্ঞমানো পৰিনিব্বুতে সত্থৰি ভিক্খূ দিব্বচক্খুপৰিকম্মং পুচ্ছিত্ৱা সত্তযোজনিকং কঞ্চনথূপং পৰিক্খিপিত্ৱা অনেকানি দীপৰুক্খসহস্সানি কাৰেত্ৱা দীপপূজং কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু কপ্পসতসহস্সানি সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং কপ্পে বাৰাণসিযং দলিদ্দকুলে নিব্বত্তো সুমনসেট্ঠিং নিস্সায তস্স তিণহাৰকো হুত্ৱা জীৱিকং কপ্পেসি. অন্নভাৰোতিস্স নামং অহোসি. সুমনসেট্ঠীপি তস্মিং নগৰে নিচ্চকালং মহাদানং দেতি.
অথেকদিৱসং উপৰিট্ঠো নাম পচ্চেকবুদ্ধো গন্ধমাদনে নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘কস্স নু খো অজ্জ অনুগ্গহং কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অজ্জ মযা অন্নভাৰস্স অনুগ্গহং কাতুং ৱট্টতি, ইদানি চ সো অটৱিতো তিণং আদায গেহং আগমিস্সতী’’তি ঞত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ইদ্ধিযা গন্ত্ৱা অন্নভাৰস্স সম্মুখে পচ্চুট্ঠাসি. অন্নভাৰো তং তুচ্ছপত্তহত্থং দিস্ৱা ‘‘অপি, ভন্তে, ভিক্খং লভিত্থা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘লভিস্সাম মহাপুঞ্ঞা’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি, ভন্তে, থোকং আগমেথা’’তি তিণকাজং ছড্ডেত্ৱা ৱেগেন গেহং গন্ত্ৱা, ‘‘ভদ্দে, ময্হং ঠপিতভাগভত্তং অত্থি, নত্থী’’তি ভৰিযং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অত্থি, সামী’’তি ৱুত্তে ৱেগেন পচ্চাগন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স পত্তং আদায ‘‘ময্হং দাতুকামতায সতি দেয্যধম্মো ন হোতি, দেয্যধম্মে সতি পটিগ্গাহকং ন লভামি. অজ্জ পন মে পটিগ্গাহকো চ দিট্ঠো, দেয্যধম্মো চ অত্থি, লাভা ৱত মে’’তি গেহং গন্ত্ৱা ভত্তং পত্তে পক্খিপাপেত্ৱা পচ্চাহৰিত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থে পতিট্ঠপেত্ৱা –
‘‘ইমিনা পন দানেন, মা মে দালিদ্দিযং অহু;
নত্থীতি ৱচনং নাম, মা অহোসি ভৱাভৱে. –
ভন্তে এৱৰূপা দুজ্জীৱিতা মুচ্চেয্যং, নত্থীতি পদমেৱ ন সুণেয্য’’ন্তি পত্থনং ঠপেসি. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘এৱং হোতু মহাপুঞ্ঞা’’তি ৱত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি.
সুমনসেট্ঠিনোপি ছত্তে অধিৱত্থা দেৱতা ‘‘অহো দানং পৰমদানং, উপৰিট্ঠে সুপতিট্ঠিত’’ন্তি ৱত্ৱা তিক্খত্তুং সাধুকাৰমদাসি. অথ নং সেট্ঠি ‘‘কিং মং এত্তকং কালং দানং দদমানং ন পস্সসী’’তি আহ. নাহং তৱ দানং আৰব্ভ সাধুকাৰং দেমি, অন্নভাৰেন পন উপৰিট্ঠস্স দিন্নপিণ্ডপাতে পসীদিত্ৱা মযা এস সাধুকাৰো পৱত্তিতোতি. সো ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অহং এত্তকং কালং দানং দদন্তো দেৱতং সাধুকাৰং দাপেতুং নাসক্খিং, অন্নভাৰো মং নিস্সায জীৱন্তো একপিণ্ডপাতেনেৱ সাধুকাৰং দাপেসি, তস্স দানে অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা তং পিণ্ডপাতং মম সন্তকং কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘অজ্জ তযা কস্সচি কিঞ্চি দিন্ন’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘আম, সামি, উপৰিট্ঠপচ্চেকবুদ্ধস্স মে অজ্জ ভাগভত্তং দিন্ন’’ন্তি. ‘‘হন্দ, ভো, কহাপণং গহেত্ৱা এতং ময্হং পিণ্ডপাতং দেহী’’তি? ‘‘ন দেমি, সামী’’তি. সো যাৱ সহস্সং ৱড্ঢেসি, ইতৰো সহস্সেনাপি নাদাসি. অথ নং ‘‘হোতু, ভো, যদি পিণ্ডপাতং ন দেসি, সহস্সং গহেত্ৱা পত্তিং মে দেহী’’তি আহ. সো ‘‘অয্যেন সদ্ধিং মন্তেত্ৱা জানিস্সামী’’তি ৱেগেন পচ্চেকবুদ্ধং সম্পাপুণিত্ৱা, ‘‘ভন্তে সুমনসেট্ঠি, সহস্সং দত্ৱা তুম্হাকং পিণ্ডপাতে পত্তিং যাচতি, কিং কৰোমী’’তি পুচ্ছি.
অথস্স সো উপমং আহৰি ‘‘সেয্যথাপি, পণ্ডিত, কুলসতিকে গামে একস্মিং ঘৰে দীপং জালেয্য, সেসা অত্তনো তেলেন ৱট্টিং তেমেত্ৱা জালাপেত্ৱা গণ্হেয্যুং, পুৰিমপদীপস্স পভা অত্থীতি ৱত্তব্বা নত্থী’’তি. অতিৰেকতৰা, ভন্তে, পভা হোতীতি. এৱমেৱং পণ্ডিত উড়ুঙ্কযাগু ৱা হোতু, কটচ্ছুভিক্খা ৱা, অত্তনো পিণ্ডপাতে পৰেসং পত্তিং দেন্তস্স যত্তকানং দেতি, তত্তকং ৱড্ঢতি. ত্ৱঞ্হি একমেৱ পিণ্ডপাতং অদাসি, সেট্ঠিস্স পন পত্তিযা দিন্নায দ্ৱে পিণ্ডপাতা হোন্তি একো তৱ, একো তস্সাতি.
সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তং অভিৱাদেত্ৱা সেট্ঠিস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘গণ্হ, সামি, পত্তি’’ন্তি আহ. তেন হি ইমে কহাপণে গণ্হাতি. নাহং পিণ্ডপাতং ৱিক্কিণামি, সদ্ধায তে পত্তিং দম্মীতি. ‘‘ত্ৱং সদ্ধায দেসি, অহম্পি তৱ গুণে পূজেমি, গণ্হ, তাত, ইতো পট্ঠায চ পন মা সহত্থা কম্মমকাসি, ৱীথিযং ঘৰং মাপেত্ৱা ৱস. যেন চ তে অত্থো হোতি, সব্বং মম সন্তিকা গণ্হাহী’’তি আহ. নিৰোধা ৱুট্ঠিতস্স পন দিন্নপিণ্ডপাতো তদহেৱ ৱিপাকং দেতি. তস্মা ৰাজাপি তং পৱত্তিং সুত্ৱা অন্নভাৰং পক্কোসাপেত্ৱা পত্তিং গহেত্ৱা মহন্তং ভোগং দত্ৱা তস্স সেট্ঠিট্ঠানং দাপেসি.
সো সুমনসেট্ঠিস্স সহাযকো হুত্ৱা যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুনগৰে অমিতোদনস্স সক্কস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, অনুৰুদ্ধোতিস্স নামং অকংসু. সো মহানামসক্কস্স কনিট্ঠভাতা, সত্থু চূড়পিতু পুত্তো পৰমসুখুমালো মহাপুঞ্ঞো অহোসি. একদিৱসং কিৰ ছসু খত্তিযেসু পূৱে লক্খং কত্ৱা গুড়েহি কীড়ন্তেসু অনুৰুদ্ধো পৰাজিতো পূৱানং অত্থায মাতু সন্তিকং পহিণি. সা মহন্তং সুৱণ্ণথালং পূৰেত্ৱা পূৱে পেসেসি. পূৱে খাদিত্ৱা পুন কীড়ন্তো পৰাজিতো তথেৱ পহিণি. এৱং তিক্খত্তুং পূৱেসু আহটেসু চতুত্থে ৱাৰে মাতা ‘‘ইদানি পূৱা নত্থী’’তি পহিণি. তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘নত্থী’’তি পদস্স অসুতপুব্বতায ‘‘নত্থিপূৱা নাম ইদানি ভৱিস্সন্তী’’তি সঞ্ঞং কত্ৱা ‘‘গচ্ছ নত্থিপূৱে আহৰা’’তি পেসেসি. অথস্স মাতা ‘‘নত্থিপূৱে কিৰ, অয্যে, দেথা’’তি ৱুত্তে ‘‘মম পুত্তেন নত্থীতি পদং ন সুতপুব্বং, কথং নু খো নত্থিভাৱং জানাপেয্য’’ন্তি সুৱণ্ণপাতিং ধোৱিত্ৱা অপৰায সুৱণ্ণপাতিযা পটিকুজ্জিত্ৱা ‘‘হন্দ, তাত, ইমং মম পুত্তস্স দেহী’’তি পহিণি. তস্মিং খণে নগৰপৰিগ্গাহিকা দেৱতা ‘‘অম্হাকং সামিনা অন্নভাৰকালে উপৰিট্ঠস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স ভাগভত্তং দত্ৱা ‘নত্থীতি পদমেৱ ন সুণেয্য’ন্তি পত্থনা নাম ঠপিতা. সচে মযং তমত্থং ঞত্ৱা অজ্ঝুপেক্খেয্যাম, মুদ্ধাপি নো সত্তধা ফলেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা দিব্বপূৱেহি পাতিং পূৰযিংসু. সো পুৰিসো পাতিং আহৰিত্ৱা তস্স সন্তিকে ঠপেত্ৱা ৱিৱৰি. তেসং গন্ধো সকলনগৰং ফৰি. পূৱো পন মুখে ঠপিতমত্তোৱ সত্তৰসহৰণিসহস্সানি ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি.
অনুৰুদ্ধোপি চিন্তেসি – ‘‘ন মং মঞ্ঞে ইতো পুব্বে মাতা পিযাযতি. ন হি মে অঞ্ঞদা তায নত্থিপূৱা নাম পক্কপুব্বা’’তি. সো গন্ত্ৱা মাতৰং এৱমাহ – ‘‘অম্ম, নাহং তৱ পিযো’’তি. তাত, কিং ৱদেসি, মম অক্খীহিপি হদযমংসতোপি ত্ৱং পিযতৰোতি. সচাহং, অম্ম, তৱ পিযো, কস্মা মম পুব্বে এৱৰূপে নত্থিপূৱে নাম ন অদাসীতি. সা তং পুৰিসং পুচ্ছি – ‘‘তাত, কিঞ্চি পাতিযং অহোসী’’তি. আম, অয্যে, পূৱানং পাতি পৰিপুণ্ণা অহোসি, ন মে এৱৰূপা দিট্ঠপুব্বাতি. সা চিন্তেসি – ‘‘পুত্তো মে কতপুঞ্ঞো, দেৱতাহিস্স দিব্বপূৱা পহিতা ভৱিস্সন্তী’’তি. সোপি মাতৰং আহ – ‘‘অম্ম, ন মযা এৱৰূপা পূৱা খাদিতপুব্বা, ইতো পট্ঠায মে নত্থিপূৱমেৱ পচেয্যাসী’’তি. সা ততো পট্ঠায তেন ‘‘পূৱে খাদিতুকামোম্হী’’তি ৱুত্তকালে সুৱণ্ণপাতিং ধোৱিত্ৱা অঞ্ঞায পাতিযা পটিকুজ্জিত্ৱা পহিণতি, দেৱতা পাতিং পূৰেন্তি. এৱং সো অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তো নত্থীতি পদস্স অত্থং অজানিত্ৱা দিব্বপূৱেযেৱ পৰিভুঞ্জি.
সত্থু পন পৰিৱাৰত্থং কুলপটিপাটিযা সাকিযকুমাৰেসু পব্বজন্তেসু মহানামেন সক্কেন, ‘‘তাত, অম্হাকং কুলা কোচি পব্বজিতো নত্থি, তযা ৱা পব্বজিতব্বং, মযা ৱা’’তি ৱুত্তে সো আহ – ‘‘অহং অতিসুখুমালো পব্বজিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি. তেন হি কম্মন্তং উগ্গণ্হ, অহং পব্বজিস্সামীতি. কো এস কম্মন্তো নামাতি? সো হি ভত্তস্স উট্ঠানট্ঠানম্পি ন জানাতি, কম্মন্তং কিমেৱ জানিস্সতি, তস্মা এৱমাহ. একদিৱসঞ্হি অনুৰুদ্ধো ভদ্দিযো কিমিলোতি তযো জনা ‘‘ভত্তং নাম কহং উট্ঠাতী’’তি মন্তযিংসু. তেসু কিমিলো ‘‘কোট্ঠেসু উট্ঠাতী’’তি আহ. সো কিৰেকদিৱসং ৱীহী কোট্ঠম্হি পক্খিপন্তে অদ্দস, তস্মা ‘‘কোট্ঠে ভত্তং উপ্পজ্জতী’’তি সঞ্ঞায এৱমাহ. অথ নং ভদ্দিযো ‘‘ত্ৱং ন জানাসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ভত্তং নাম উক্খলিযং উট্ঠাতী’’তি আহ. সো কিৰেকদিৱসং উক্খলিতো ভত্তং ৱড্ঢেন্তে দিস্ৱা ‘‘এত্থেৱেতং উপ্পজ্জতী’’তি সঞ্ঞমকাসি, তস্মা এৱমাহ. অনুৰুদ্ধো তে উভোপি ‘‘তুম্হে ন জানাথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘ভত্তং নাম ৰতনুব্বেধমকুড়ায মহাসুৱণ্ণপাতিযং উট্ঠাতী’’তি আহ. তেন কিৰ নেৱ ৱীহিং কোট্টেন্তা, ন ভত্তং পচন্তা দিট্ঠপুব্বা, সুৱণ্ণপাতিযং ৱড্ঢেত্ৱা পুৰতো ঠপিতভত্তমেৱ পস্সতি, তস্মা ‘‘পাতিযংযেৱেতং উপ্পজ্জতী’’তি সঞ্ঞমকাসি, তস্মা এৱমাহ. এৱং ভত্তুট্ঠানট্ঠানম্পি অজানন্তো মহাপুঞ্ঞো কুলপুত্তো কম্মন্তে কিং জানিস্সতি.
সো ‘‘এহি খো তে, অনুৰুদ্ধ, ঘৰাৱাসত্থং অনুসাসিস্সামি, পঠমং খেত্তং কসাপেতব্ব’’ন্তিআদিনা নযেন ভাতৰা ৱুত্তানং কম্মন্তানং অপৰিযন্তভাৱং সুত্ৱা ‘‘ন মে ঘৰাৱাসেন অত্থো’’তি মাতৰং আপুচ্ছিত্ৱা ভদ্দিযপমুখেহি পঞ্চহি সাকিযকুমাৰেহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা অনুপিযম্বৱনে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজি. পব্বজিত্ৱা চ পন সম্মাপটিপদং পটিপন্নো অনুপুব্বেন তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছিকত্ৱা দিব্বেন চক্খুনা একাসনে নিসিন্নোৱ হত্থতলে ঠপিতআমলকানি ৱিয সহস্সলোকধাতুযো ওলোকনসমত্থো হুত্ৱা –
‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;
তেৱিজ্জো ইদ্ধিপত্তোম্হি, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. (থেৰগা. ৩৩২, ৫৬২) –
উদানং উদানেত্ৱা ‘‘কিং নু খো মে কত্ৱা অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি ওলোকেন্তো ‘‘পদুমুত্তৰপাদমূলে পত্থনং ঠপেসি’’ন্তি ঞত্ৱা পুন ‘‘সংসাৰে সংসৰন্তো অসুকস্মিং নাম কালে বাৰাণসিযং সুমনসেট্ঠিং নিস্সায জীৱন্তো অন্নভাৰো নাম অহোসি’’ন্তিপি ঞত্ৱা –
‘‘অন্নভাৰো পুৰে আসিং, দলিদ্দো তিণহাৰকো;
পিণ্ডপাতো মযা দিন্নো, উপৰিট্ঠস্স তাদিনো’’তি. –
আহ. অথস্স এতদহোসি – ‘‘যো সো তদা মযা উপৰিট্ঠস্স দিন্নপিণ্ডপাততো কহাপণে দত্ৱা পত্তিং অগ্গহেসি, মম সহাযকো সুমনসেট্ঠি কহং নু খো সো এতৰহি নিব্বত্তো’’তি. অথ নং ‘‘ৱিঞ্ঝাটৱিযং পব্বতপাদে মুণ্ডনিগমো নাম অত্থি, তত্থ মহামুণ্ডস্স নাম উপাসকস্স মহাসুমনো চূড়সুমনোতি দ্ৱে পুত্তা, তেসু সো চূড়সুমনো হুত্ৱা নিব্বত্তো’’তি অদ্দস. দিস্ৱা চ পন চিন্তেসি – ‘‘অত্থি নু খো তত্থ মযি গতে উপকাৰো, নত্থী’’তি. সো উপধাৰেন্তো ইদং অদ্দস ‘‘সো তত্থ মযি গতে সত্তৱস্সিকোৱ নিক্খমিত্ৱা পব্বজিস্সতি, খুৰগ্গেযেৱ চ অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি. দিস্ৱা চ পন উপকট্ঠে অন্তোৱস্সে আকাসেন গন্ত্ৱা গামদ্ৱাৰে ওতৰি. মহামুণ্ডো পন উপাসকো থেৰস্স পুব্বেপি ৱিস্সাসিকো এৱ. সো থেৰং পিণ্ডপাতকালে চীৱৰং পাৰুপন্তং দিস্ৱা পুত্তং মহাসুমনং আহ – ‘‘তাত, অয্যো, মে অনুৰুদ্ধত্থেৰো আগতো, যাৱস্স অঞ্ঞো কোচি পত্তং ন গণ্হাতি, তাৱস্স গন্ত্ৱা পত্তং গণ্হ, অহং আসনং পঞ্ঞাপেস্সামী’’তি. সো তথা অকাসি. উপাসকো থেৰং অন্তোনিৱেসনে সক্কচ্চং পৰিৱিসিত্ৱা তেমাসং ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গণ্হি, থেৰোপি অধিৱাসেসি.
অথ নং একদিৱসং পটিজগ্গন্তো ৱিয তেমাসং পটিজগ্গিত্ৱা মহাপৱাৰণায তিচীৱৰঞ্চেৱ গুড়তেলতণ্ডুলাদীনি চ আহৰিত্ৱা থেৰস্স পাদমূলে ঠপেত্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি আহ. ‘‘অলং, উপাসক, ন মে ইমিনা অত্থো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ৱস্সাৱাসিকলাভো নামেস, গণ্হথ ন’’ন্তি? ‘‘ন গণ্হামি, উপাসকা’’তি. ‘‘কিমত্থং ন গণ্হথ, ভন্তে’’তি? ‘‘ময্হং সন্তিকে কপ্পিযকাৰকো সামণেৰোপি নত্থী’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, মম পুত্তো মহাসুমনো সামণেৰো ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘ন মে, উপাসক, মহাসুমনেনত্থো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, চূড়সুমনং পব্বাজেথা’’তি. থেৰো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা চূড়সুমনং পব্বাজেসি. সো খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পাপুণি. থেৰো তেন সদ্ধিং অড্ঢমাসমত্তং তত্থেৱ ৱসিত্ৱা ‘‘সত্থাৰং পস্সিস্সামী’’তি তস্স ঞাতকে আপুচ্ছিত্ৱা আকাসেনেৱ গন্ত্ৱা হিমৱন্তপদেসে অৰঞ্ঞকুটিকায ওতৰি.
থেৰো পন পকতিযাপি আৰদ্ধৱীৰিযো, তস্স তত্থ পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং চঙ্কমন্তস্স উদৰৱাতো সমুট্ঠহি. অথ নং কিলন্তৰূপং দিস্ৱা সামণেৰো পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, কিং ৱো ৰুজ্জতী’’তি? ‘‘উদৰৱাতো মে সমুট্ঠিতো’’তি. ‘‘অঞ্ঞদাপি সমুট্ঠিতপুব্বো, ভন্তে’’তি? ‘‘আমাৱুসো’’তি. ‘‘কেন ফাসুকং হোতি, ভন্তে’’তি? ‘‘অনোতত্ততো পানীযে লদ্ধে ফাসুকং হোতি, আৱুসো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, আহৰামী’’তি. ‘‘সক্খিস্সসি সামণেৰা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. তেন হি অনোতত্তে পন্নগো নাম নাগৰাজা মং জানাতি, তস্স আচিক্খিত্ৱা ভেসজ্জত্থায একং পানীযৱাৰকং আহৰাতি. সো সাধূতি উপজ্ঝাযং ৱন্দিত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পঞ্চযোজনসতং ঠানং অগমাসি. তং দিৱসং পন নাগৰাজা নাগনাটকপৰিৱুতো উদককীড়ং কীড়িতুকামো হোতি. সো সামণেৰং আগচ্ছন্তং দিস্ৱাৱ কুজ্ঝি, ‘‘অযং মুণ্ডকসমণো অত্তনো পাদপংসুং মম মত্থকে ওকিৰন্তো ৱিচৰতি, অনোতত্তে পানীযত্থায আগতো ভৱিস্সতি, ন দানিস্স পানীযং দস্সামী’’তি পণ্ণাসযোজনিকং অনোতত্তদহং মহাপাতিযা উক্খলিং পিদহন্তো ৱিয ফণেন পিদহিত্ৱা নিপজ্জি. সামণেৰো নাগৰাজস্স আকাৰং ওলোকেত্ৱাৱ ‘‘কুদ্ধো অয’’ন্তি ঞত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘সুণোহি মে নাগৰাজ, উগ্গতেজ মহব্বল;
দেহি মে পানীযঘটং, ভেসজ্জত্থম্হি আগতো’’তি.
তং সুত্ৱা নাগৰাজা ইমং গাথমাহ –
‘‘পুৰত্থিমস্মিং দিসাভাগে, গঙ্গা নাম মহানদী;
মহাসমুদ্দমপ্পেতি, ততো ত্ৱং পানীযং হৰা’’তি.
তং সুত্ৱা সামণেৰো ‘‘অযং নাগৰাজা অত্তনো ইচ্ছায ন দস্সতি, অহং বলক্কাৰং কত্ৱা আনুভাৱং জানাপেত্ৱা ইমং অভিভৱিত্ৱাৱ পানীযং গণ্হিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, উপজ্ঝাযো মং অনোতত্ততোৱ পানীযং আহৰাপেতি, তেনাহং ইদমেৱ হৰিস্সামি, অপেহি, মা মং ৱাৰেহী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘ইতোৱ পানীযং হাস্সং, ইমিনাৱম্হি অত্থিকো;
যদি তে থামবলং অত্থি, নাগৰাজ নিৱাৰযা’’তি.
অথ নং নাগৰাজা আহ –
‘‘সামণেৰ সচে অত্থি, তৱ ৱিক্কম পোৰিসং;
অভিনন্দামি তে ৱাচং, হৰস্সু পানীযং মমা’’তি.
অথ নং সামণেৰো ‘‘এৱং, মহাৰাজ, হৰামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘যদি সক্কোন্তো হৰাহী’’তি ৱুত্তে – ‘‘তেন হি সুট্ঠু জানস্সূ’’তি তিক্খত্তুং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ‘‘বুদ্ধসাসনস্স আনুভাৱং দস্সেত্ৱা মযা পানীযং হৰিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা আকাসট্ঠদেৱতানং তাৱ সন্তিকং অগমাসি. তা আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা অট্ঠংসু. ‘‘এতস্মিং অনোতত্তদহপিট্ঠে পন্নগনাগৰাজেন সদ্ধিং মম সঙ্গামো ভৱিস্সতি, তত্থ গন্ত্ৱা জযপৰাজযং ওলোকেথা’’তি আহ. সো এতেনেৱ নীহাৰেন চত্তাৰো লোকপালে সক্কসুযামসন্তুসিতপৰনিম্মিতৱসৱত্তী চ উপসঙ্কমিত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. ততো পৰং পটিপাটিযা যাৱ ব্ৰহ্মলোকং গন্ত্ৱা তত্থ তত্থ ব্ৰহ্মেহি আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ঠিতেহি ‘‘কিং, ভন্তে’’তি পুট্ঠো তমত্থং আৰোচেসি. এৱং সো অসঞ্ঞে চ অৰূপিব্ৰহ্মানো চ ঠপেত্ৱা সব্বত্থ মুহুত্তেনেৱ আহিণ্ডিত্ৱা আৰোচেসি. তস্স ৱচনং সুত্ৱা সব্বাপি দেৱতা অনোতত্তদহপিট্ঠে নাড়িযং পক্খিত্তানি পিট্ঠচুণ্ণানি ৱিয আকাসং নিৰন্তৰং পূৰেত্ৱা সন্নিপতিংসু. সন্নিপতিতে দেৱসঙ্ঘে সামণেৰো আকাসে ঠত্ৱা নাগৰাজং আহ –
‘‘সুণোহি মে নাগৰাজ, উগ্গতেজ মহব্বল;
দেহি মে পানীযঘটং, ভেসজ্জত্থম্হি আগতো’’তি.
অথ নং নাগো আহ –
‘‘সামণেৰ সচে অত্থি, তৱ ৱিক্কম পোৰিসং;
অভিনন্দামি তে ৱাচং, হৰস্সু পানীযং মমা’’তি.
সো তিক্খত্তুং নাগৰাজস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা আকাসে ঠিতকোৱ দ্ৱাদসযোজনিকং ব্ৰহ্মত্তভাৱং মাপেত্ৱা আকাসতো ওৰুয্হ নাগৰাজস্স ফণে অক্কমিত্ৱা অধোমুখং নিপ্পীড়েসি, তাৱদেৱ বলৱতা পুৰিসেন অক্কন্তঅল্লচম্মং ৱিয নাগৰাজস্স ফণে অক্কন্তমত্তে ওগলিত্ৱা দব্বিমত্তা ফণপুটকা অহেসুং. নাগৰাজস্স ফণেহি মুত্তমুত্তট্ঠানতো তালক্খন্ধপমাণা উদকৱট্টিযো উগ্গঞ্ছিংসু. সামণেৰো আকাসেযেৱ পানীযৱাৰকং পূৰেসি. দেৱসঙ্ঘো সাধুকাৰমদাসি. অথ নাগৰাজা লজ্জিত্ৱা সামণেৰস্স কুজ্ঝি, জযকুসুমৱণ্ণানিস্স অক্খীনি অহেসুং. সো ‘‘অযং মং দেৱসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা পানীযং গহেত্ৱা লজ্জাপেসি, এতং গহেত্ৱা মুখে হত্থং পক্খিপিত্ৱা হদযমংসং ৱাস্স মদ্দামি, পাদে ৱা নং গহেত্ৱা পাৰগঙ্গাযং খিপামী’’তি ৱেগেন অনুবন্ধি. অনুবন্ধন্তোপি নং পাপুণিতুং নাসক্খিযেৱ. সামণেৰো গন্ত্ৱা উপজ্ঝাযস্স হত্থে পানীযং ঠপেত্ৱা ‘‘পিৱথ, ভন্তে’’তি আহ. নাগৰাজাপি পচ্ছতো আগন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে অনুৰুদ্ধ, সামণেৰো মযা অদিন্নমেৱ পানীযং গহেত্ৱা আগতো, মা পিৱিত্থা’’তি আহ. এৱং কিৰ সামণেৰাতি. ‘‘পিৱথ, ভন্তে, ইমিনা মে দিন্নং পানীযং আহট’’ন্তি আহ. থেৰো ‘‘খীণাসৱসামণেৰস্স মুসাকথনং নাম নত্থী’’তি ঞত্ৱা পানীযং পিৱি. তঙ্খণঞ্ঞেৱস্স আবাধো পটিপস্সম্ভি. পুন নাগো থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, সামণেৰেনম্হি সব্বং দেৱগণং সন্নিপাতেত্ৱা লজ্জাপিতো, অহমস্স হদযং ৱা ফালেস্সামি, পাদে ৱা নং গহেত্ৱা পাৰগঙ্গায খিপিস্সামী’’তি. মহাৰাজ, সামণেৰো মহানুভাৱো, তুম্হে সামণেৰেন সদ্ধিং সঙ্গামেতুং ন সক্খিস্সথ, খমাপেত্ৱা নং গচ্ছথাতি. সো সযম্পি সামণেৰস্স আনুভাৱং জানাতিযেৱ, লজ্জায পন অনুবন্ধিত্ৱা আগতো. অথ নং থেৰস্স ৱচনেন খমাপেত্ৱা তেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৱং কত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায অনোতত্তউদকেন অত্থে সতি তুম্হাকং আগমনকিচ্চং নত্থি, ময্হং পহিণেয্যাথ, অহমেৱ আহৰিত্ৱা দস্সামী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.
থেৰোপি সামণেৰং আদায পাযাসি. সত্থা থেৰস্স আগমনভাৱং ঞত্ৱা মিগাৰমাতুপাসাদে থেৰস্স আগমনং ওলোকেন্তো নিসীদি. ভিক্খূপি থেৰং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেসুং. অথেকচ্চে সামণেৰং সীসেপি কণ্ণেসুপি বাহাযম্পি গহেত্ৱা সঞ্চালেত্ৱা ‘‘কিং, সামণেৰ চূড়কনিট্ঠ, ন উক্কণ্ঠিতোসী’’তি আহংসু. সত্থা তেসং কিৰিযং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ভাৰিযং ৱতিমেসং ভিক্খূনং কম্মং আসীৱিসং গীৱায গণ্হন্তা ৱিয সামণেৰং গণ্হন্তি, নাস্স আনুভাৱং জানন্তি, অজ্জ মযা সুমনসামণেৰস্স গুণং পাকটং কাতুং ৱট্টতী’’তি. থেৰোপি আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, অনোতত্তউদকেনম্হি পাদে ধোৱিতুকামো, সামণেৰানং ঘটং দত্ৱা পানীযং আহৰাপেহী’’তি. থেৰো ৱিহাৰে পঞ্চমত্তানি সামণেৰসতানি সন্নিপাতেসি. তেসু সুমনসামণেৰো সব্বনৱকো অহোসি. থেৰো সব্বমহল্লকং সামণেৰং আহ – ‘‘সামণেৰ, সত্থা অনোকত্তদহউদকেন পাদে ধোৱিতুকামো, ঘটং আদায গন্ত্ৱা পানীযং আহৰা’’তি. সো ‘‘ন সক্কোমি, ভন্তে’’তি ন ইচ্ছি. থেৰো সেসেপি পটিপাটিযা পুচ্ছি, তেপি তথেৱ ৱত্ৱা পটিক্খিপিংসু. ‘‘কিং পনেত্থ খীণাসৱসামণেৰা নত্থী’’তি? অত্থি, তে পন ‘‘নাযং অম্হাকং বদ্ধো মালাপুটো, সুমনসামণেৰস্সেৱ বদ্ধো’’তি ন ইচ্ছিংসু, পুথুজ্জনা পন অত্তনো অসমত্থতাযেৱ ন ইচ্ছিংসু. পৰিযোসানে পন সুমনস্স ৱাৰে সম্পত্তে, ‘‘সামণেৰ, সত্থা অনোতত্তদহউদকেন পাদে ধোৱিতুকামো, কুটং আদায কিৰ উদকং আহৰা’’তি আহ. সো ‘‘সত্থৰি আহৰাপেন্তে আহৰিস্সামী’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অনোতত্ততো কিৰ মং উদকং আহাৰাপেথা’’তি আহ. ‘‘আম, সুমনা’’তি. সো ৱিসাখায কাৰিতেসু ঘনসুৱণ্ণকোট্টিমেসু সেনাসনকুটেসু একং সট্ঠিকুটউদকগণ্হনকং মহাঘটং হত্থেন গহেত্ৱা ‘‘ইমিনা মে উক্খিপিত্ৱা অংসকূটে ঠপিতেন অত্থো নত্থী’’তি ওলম্বকং কত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখো পক্খন্দি.
নাগৰাজা সামণেৰং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা কুটং অংসকূটেন আদায, ‘‘ভন্তে, তুম্হে মাদিসে দাসে ৱিজ্জমানে কস্মা সযং আগতা, উদকেনত্থে সতি কস্মা সাসনমত্তম্পি ন পহিণথা’’তি কুটেন উদকং আদায সযং উক্খিপিত্ৱা ‘‘পুৰতো হোথ, ভন্তে, অহমেৱ আহৰিস্সামী’’তি আহ. ‘‘তিট্ঠথ তুম্হে, মহাৰাজ, অহমেৱ সম্মাসম্বুদ্ধেন আণত্তো’’তি নাগৰাজানং নিৱত্তাপেত্ৱা কুটং মুখৱট্টিযং হত্থেন গহেত্ৱা আকাসেনাগঞ্ছি. অথ নং সত্থা আগচ্ছন্তং ওলোকেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ, ভিক্খৱে, সামণেৰস্স লীলং, আকাসে হংসৰাজা ৱিয সোভতী’’তি আহ. সোপি পানীযঘটং ঠপেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘কতিৱস্সোসি ত্ৱং, সুমনা’’তি? ‘‘সত্তৱস্সোম্হি, ভন্তেতি. ‘‘তেন হি, সুমন, অজ্জ পট্ঠায ভিক্খু হোহী’’তি ৱত্ৱা দাযজ্জউপসম্পদং অদাসি. দ্ৱেযেৱ কিৰ সামণেৰা সত্তৱস্সিকা উপসম্পদং লভিংসু – অযঞ্চ সুমনো সোপাকো চাতি.
এৱং তস্মিং উপসম্পন্নে ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘অচ্ছৰিযং আৱুসো, এৱৰূপো হি নাম দহৰসামণেৰস্স আনুভাৱো হোতি, ন নো ইতো পুব্বে এৱৰূপো আনুভাৱো দিট্ঠপুব্বো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, মম সাসনে দহৰোপি সম্মা পটিপন্নো এৱৰূপং সম্পত্তিং লভতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৩৮২. ‘‘যো হৱে দহৰো ভিক্খু, যুঞ্জতি বুদ্ধসাসনে;
সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৱ চন্দিমা’’তি.
তত্থ যুঞ্জতীতি ঘটতি ৱাযমতি. পভাসেতীতি সো ভিক্খু অত্তনো অৰহত্তমগ্গঞাণেন অব্ভাদীহি মুত্তো চন্দিমা ৱিয লোকং খন্ধাদিভেদং লোকং ওভাসেতি, একালোকং কৰোতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সুমনসামণেৰৱত্থু দ্ৱাদসমং.
ভিক্খুৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চৱীসতিমো ৱগ্গো.