৬. উগ্গসেনৱত্থু

মুঞ্চ পুৰেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো উগ্গসেনং আৰব্ভ কথেসি.

পঞ্চসতা কিৰ নটা সংৱচ্ছৰে ৱা ছমাসে ৱা পত্তে ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সত্তাহং সমজ্জং কত্ৱা বহুং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং লভন্তি, অন্তৰন্তৰে উক্খেপদাযানং পৰিযন্তো নত্থি. মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চাদীসু ঠত্ৱা সমজ্জং ওলোকেসি. অথেকা লঙ্ঘিকধীতা ৱংসং অভিৰুয্হ তস্স উপৰি পৰিৱত্তিত্ৱা তস্স পৰিযন্তে আকাসে চঙ্কমমানা নচ্চতি চেৱ গাযতি চ. তস্মিং সমযে উগ্গসেনো নাম সেট্ঠিপুত্তো সহাযকেন সদ্ধিং মঞ্চাতিমঞ্চে ঠিতো তং ওলোকেত্ৱা তস্সা হত্থপাদৱিক্খেপাদীসু উপ্পন্নসিনেহো গেহং গন্ত্ৱা ‘‘তং লভন্তো জীৱিস্সামি, অলভন্তস্স মে ইধেৱ মৰণ’’ন্তি আহাৰূপচ্ছেদং কত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি. মাতাপিতূহি, ‘‘তাত, কিং তে ৰুজ্জতী’’তি পুচ্ছিতোপি ‘‘তং মে নটধীতৰং লভন্তস্স জীৱিতং অত্থি, অলভন্তস্স মে ইধেৱ মৰণ’’ন্তি ৱত্ৱা, ‘‘তাত, মা এৱং কৰি, অঞ্ঞং তে অম্হাকং কুলস্স চ ভোগানঞ্চ অনুৰূপং কুমাৰিকং আনেস্সামা’’তি ৱুত্তেপি তথেৱ ৱত্ৱা নিপজ্জি. অথস্স পিতা বহুং যাচিত্ৱাপি তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তো তস্স সহাযং পক্কোসাপেত্ৱা কহাপণসহস্সং দত্ৱা ‘‘ইমে কহাপণে গহেত্ৱা অত্তনো ধীতৰং ময্হং পুত্তস্স দেতূ’’তি পহিণি. সো ‘‘নাহং কহাপণে গহেত্ৱা দেমি, সচে পন সো ইমং অলভিত্ৱা জীৱিতুং ন সক্কোতি, তেন হি অম্হেহি সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতু, দস্সামিস্স ধীতৰ’’ন্তি আহ. মাতাপিতৰো পুত্তস্স তমত্থং আৰোচেসুং. সো ‘‘অহং তেহি সদ্ধিং ৱিচৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা যাচন্তানম্পি তেসং কথং অনাদিযিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা নাটকস্স সন্তিকং অগমাসি. সো তস্স ধীতৰং দত্ৱা তেন সদ্ধিংযেৱ গামনিগমৰাজধানীসু সিপ্পং দস্সেন্তো ৱিচৰি.

সাপি তেন সদ্ধিং সংৱাসমন্ৱায নচিৰস্সেৱ পুত্তং লভিত্ৱা কীড়াপযমানা ‘‘সকটগোপকস্স পুত্ত, ভণ্ডহাৰকস্স পুত্ত, কিঞ্চি অজানকস্স পুত্তা’’তি ৱদতি. সোপি নেসং সকটপৰিৱত্তকং কত্ৱা ঠিতট্ঠানে গোণানং তিণং আহৰতি, সিপ্পদস্সনট্ঠানে লদ্ধভণ্ডকং উক্খিপিত্ৱা হৰতি. তদেৱ কিৰ সন্ধায সা ইত্থী পুত্তং কীড়াপযমানা তথা ৱদতি. সো অত্তানং আৰব্ভ তস্সা গাযনভাৱং ঞত্ৱা তং পুচ্ছি – ‘‘মং সন্ধায কথেসী’’তি? ‘‘আম, তং সন্ধাযা’’তি. ‘‘এৱং সন্তে অহং পলাযিস্সামী’’তি. সা ‘‘কিং পন ময্হং তযা পলাযিতেন ৱা আগতেন ৱা’’তি পুনপ্পুনং তদেৱ গীতং গাযতি. সা কিৰ অত্তনো ৰূপসম্পত্তিঞ্চেৱ ধনলাভঞ্চ নিস্সায তং কিস্মিঞ্চি ন মঞ্ঞতি. সো ‘‘কিং নু খো নিস্সায ইমিস্সা অযং মানো’’তি চিন্তেন্তো ‘‘সিপ্পং নিস্সাযা’’তি ঞত্ৱা ‘‘হোতু, সিপ্পং উগ্গণ্হিস্সামী’’তি সসুৰং উপসঙ্কমিত্ৱা তস্স জাননকসিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা গামনিগমাদীসু সিপ্পং দস্সেন্তো অনুপুব্বেন ৰাজগহং আগন্ত্ৱা ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে উগ্গসেনো সেট্ঠিপুত্তো নগৰৱাসীনং সিপ্পং দস্সেস্সতী’’তি আৰোচাপেসি.

নগৰৱাসিনো মঞ্চাতিমঞ্চাদযো বন্ধাপেত্ৱা সত্তমে দিৱসে সন্নিপতিংসু. সোপি সট্ঠিহত্থং ৱংসং অভিৰুয্হ তস্স মত্থকে অট্ঠাসি. তং দিৱসং সত্থা পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো তং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘স্ৱে সেট্ঠিপুত্তো সিপ্পং দস্সেস্সামীতি ৱংসমত্থকে ঠস্সতি, তস্স দস্সনত্থং মহাজনো সন্নিপতিস্সতি. তত্ৰ অহং চতুপ্পদিকং গাথং দেসেস্সামি, তং সুত্ৱা চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতি, উগ্গসেনোপি অৰহত্তে পতিট্ঠহিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. সত্থা পুনদিৱসে কালং সল্লক্খেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. উগ্গসেনোপি সত্থৰি অন্তোনগৰং অপৱিট্ঠেযেৱ উন্নাদনত্থায মহাজনস্স অঙ্গুলিসঞ্ঞং দত্ৱা ৱংসমত্থকে পতিট্ঠায আকাসেযেৱ সত্ত ৱাৰে পৰিৱত্তিত্ৱা ওৰুয্হ ৱংসমত্থকে অট্ঠাসি. তস্মিং খণে সত্থা নগৰং পৱিসন্তো যথা তং পৰিসা ন ওলোকেতি, এৱং কত্ৱা অত্তানমেৱ ওলোকাপেসি. উগ্গসেনো পৰিসং ওলোকেত্ৱা ‘‘ন মং পৰিসা ওলোকেতী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো ‘‘ইদং মযা সংৱচ্ছৰে কত্তব্বং সিপ্পং, সত্থৰি নগৰং পৱিসন্তে পৰিসা মং অনোলোকেত্ৱা সত্থাৰমেৱ ওলোকেতি, মোঘং ৱত মে সিপ্পদস্সনং জাত’’ন্তি চিন্তেসি.

সত্থা তস্স চিত্তং ঞত্ৱা মহামোগ্গল্লানং আমন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, মোগ্গল্লান, সেট্ঠিপুত্তং ৱদেহি ‘সিপ্পং কিৰ দস্সেতূ’’’তি আহ. থেৰো গন্ত্ৱা ৱংসস্স হেট্ঠা ঠিতো সেট্ঠিপুত্তং আমন্তেত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘ইঙ্ঘ পস্স নটপুত্ত, উগ্গসেন মহব্বল;

কৰোহি ৰঙ্গং পৰিসায, হাসযস্সু মহাজন’’ন্তি.

সো থেৰস্স কথং সুত্ৱা তুট্ঠমানসো হুত্ৱা ‘‘সত্থা মঞ্ঞে মম সিপ্পং পস্সিতুকামো’’তি ৱংসমত্থকে ঠিতকোৱ ইমং গাথমাহ –

‘‘ইঙ্ঘ পস্স মহাপঞ্ঞ, মোগ্গল্লান মহিদ্ধিক;

কৰোমি ৰঙ্গং পৰিসায, হাসযামি মহাজন’’ন্তি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ৱংসমত্থকতো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা আকাসেৱ চুদ্দসক্খত্তুং পৰিৱত্তিত্ৱা ওৰুয্হ ৱংসমত্থকেৱ অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা, ‘‘উগ্গসেন, পণ্ডিতেন নাম অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু আলযং পহায জাতিআদীহি মুচ্চিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৪৮. ‘‘মুঞ্চ পুৰে মুঞ্চ পচ্ছতো,

মজ্ঝে মুঞ্চ ভৱস্স পাৰগূ;

সব্বত্থ ৱিমুত্তমানসো,

ন পুনং জাতিজৰং উপেহিসী’’তি.

তত্থ মুঞ্চ পুৰেতি অতীতেসু খন্ধেসু আলযং নিকন্তিং অজ্ঝোসানং পত্থনং পৰিযুট্ঠানং গাহং পৰামাসং তণ্হং মুঞ্চ. পচ্ছতোতি অনাগতেসুপি খন্ধেসু আলযাদীনি মুঞ্চ. মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নেসুপি তানি মুঞ্চ. ভৱস্স পাৰগূতি এৱং সন্তে তিৱিধস্সাপি ভৱস্স অভিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞাপহানভাৱনাসচ্ছিকিৰিযৱসেন পাৰগূ পাৰঙ্গতো হুত্ৱা খন্ধধাতুআযতনাদিভেদে সব্বসঙ্খতে ৱিমুত্তমানসো ৱিহৰন্তো পুন জাতিজৰামৰণানি ন উপগচ্ছতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. সেট্ঠিপুত্তোপি ৱংসমত্থকে ঠিতকোৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা ৱংসতো ওৰুয্হ সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. অথ নং সত্থা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি আহ. সো তাৱদেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰো সট্ঠিৱস্সিকত্থেৰো ৱিয অহোসি. অথ নং ভিক্খূ, ‘‘আৱুসো উগ্গসেন, সট্ঠিহত্থস্স তে ৱংসস্স মত্থকতো ওতৰন্তস্স ভযং নাম নাহোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নত্থি মে, আৱুসো, ভয’’ন্তি ৱুত্তে সত্থু আৰোচেসুং, ‘‘ভন্তে, উগ্গসেনো ‘ন ভাযামী’তি ৱদতি, অভূতং ৱত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, মম পুত্তেন উগ্গসেনেন সদিসা ছিন্নসংযোজনা ভিক্খূ ভাযন্তি, ন তসন্তী’’তি ৱত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱগ্গে ইমং গাথমাহ –

‘‘সব্বসংযোজনং ছেত্ৱা, যো ৱে ন পৰিতস্সতি;

সঙ্গাতিগং ৱিসংযুত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৯৭; সু. নি. ৬২৬);

দেসনাৱসানে বহূনং ধম্মাভিসমযো অহোসি. পুনেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘কিং নু খো, আৱুসো, এৱং অৰহত্তূপনিস্সযসম্পন্নস্স ভিক্খুনো নটধীতৰং নিস্সায নটেহি সদ্ধিং ৱিচৰণকাৰণং, কিং অৰহত্তূপনিস্সযকাৰণ’’ন্তি? সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, উভযম্পেতং ইমিনা এৱ কত’’ন্তি ৱত্ৱা তমত্থং পকাসেতুং অতীতং আহৰি.

অতীতে কিৰ কস্সপদসবলস্স সুৱণ্ণচেতিযে কৰিযমানে বাৰাণসিৱাসিনো কুলপুত্তা বহুং খাদনীযভোজনীযং যানকেসু আৰোপেত্ৱা ‘‘হত্থকম্মং কৰিস্সামা’’তি চেতিযট্ঠানং গচ্ছন্তা অন্তৰামগ্গে একং থেৰং পিণ্ডায পৱিসন্তং পস্সিংসু. অথেকা কুলধীতা থেৰং ওলোকেত্ৱা সামিকং আহ – ‘‘সামি, অয্যো, পিণ্ডায পৱিসতি, যানকে চ নো বহুং খাদনীযং ভোজনীযং, পত্তমস্স আহৰ, ভিক্খং দস্সামা’’তি. সো তং পত্তং আহৰিত্ৱা খাদনীযভোজনীযস্স পূৰেত্ৱা থেৰস্স হত্থে পতিট্ঠপেত্ৱা উভোপি পত্থনং কৰিংসু, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্সেৱ ভাগিনো ভৱেয্যামা’’তি. সোপি থেৰো খীণাসৱোৱ, তস্মা ওলোকেন্তো তেসং পত্থনায সমিজ্ঝনভাৱং ঞত্ৱা সিতং অকাসি. তং দিস্ৱা সা ইত্থী সামিকং আহ – ‘‘অম্হাকং, অয্যো, সিতং কৰোতি, একো নটকাৰকো ভৱিস্সতী’’তি. সামিকোপিস্সা ‘‘এৱং ভৱিস্সতি, ভদ্দে’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. ইদং তেসং পুব্বকম্মং. তে তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা সা ইত্থী নটগেহে নিব্বত্তি, পুৰিসো সেট্ঠিগেহে. সো ‘‘এৱং, ভদ্দে, ভৱিস্সতী’’তি তস্সা পটিৱচনস্স দিন্নত্তা নটেহি সদ্ধিং ৱিচৰি. খীণাসৱত্থেৰস্স দিন্নপিণ্ডপাতং নিস্সায অৰহত্তং পাপুণি. সাপি নটধীতা ‘‘যা মে সামিকস্স গতি, ময্হম্পি সা এৱ গতী’’তি পব্বজিত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠহীতি.

উগ্গসেনৱত্থু ছট্ঠং.