২৪. তণ্হাৱগ্গো

১. কপিলমচ্ছৱত্থু

মনুজস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কপিলমচ্ছং আৰব্ভ কথেসি.

অতীতে কিৰ কস্সপভগৱতো পৰিনিব্বুতকালে দ্ৱে কুলভাতৰো নিক্খমিত্ৱা সাৱকানং সন্তিকে পব্বজিংসু. তেসু জেট্ঠো সাগতো নাম অহোসি, কনিট্ঠো কপিলো নাম. মাতা পন নেসং সাধিনী নাম, কনিট্ঠভগিনী তাপনা নাম. তাপি ভিক্খুনীসু পব্বজিংসু. এৱং তেসু পব্বজিতেসু উভো ভাতৰো আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱত্তপটিৱত্তং কত্ৱা ৱিহৰন্তা একদিৱসং, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং সাসনে কতি ধুৰানী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘গন্থধুৰং ৱিপস্সনাধুৰঞ্চাতি দ্ৱে ধুৰানী’’তি সুত্ৱা জেট্ঠো ‘‘ৱিপস্সনাধুৰং পূৰেস্সামী’’তি পঞ্চ ৱস্সানি আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে ৱসিত্ৱা যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱাযমন্তো অৰহত্তং পাপুণি. কনিট্ঠো ‘‘অহং তাৱ তৰুণো, ৱুড্ঢকালে ৱিপস্সনাধুৰং পূৰেস্সামী’’তি গন্থধুৰং পট্ঠপেত্ৱা তীণি পিটকানি উগ্গণ্হি. তস্স পৰিযত্তিং নিস্সায মহাপৰিৱাৰো, পৰিৱাৰং নিস্সায লাভো উদপাদি. সো বাহুসচ্চমদেন মত্তো লাভতণ্হায অভিভূতো অতিপণ্ডিতমানিতায পৰেহি ৱুত্তং কপ্পিযম্পি ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি ৱদেতি, অকপ্পিযম্পি ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱদেতি, সাৱজ্জম্পি ‘‘অনৱজ্জ’’ন্তি, অনৱজ্জম্পি ‘‘সাৱজ্জ’’ন্তি. সো পেসলেহি ভিক্খূহি ‘‘মা, আৱুসো কপিল, এৱং অৱচা’’তি ৱত্ৱা ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ দস্সেত্ৱা ওৱদিযমানোপি ‘‘তুম্হে কিং জানাথ, ৰিত্তমুট্ঠিসদিসা’’তিআদীনি ৱত্ৱা খুংসেন্তো ৱম্ভেন্তো চৰতি. অথস্স ভাতু সাগতত্থেৰস্সাপি ভিক্খূ তমত্থং আৰোচেসুং. সোপি নং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘আৱুসো কপিল, তুম্হাদিসানঞ্হি সম্মাপটিপত্তি সাসনস্স আযু নাম, তস্মা পটিপত্তিং পহায কপ্পিযাদীনি পটিবাহন্তো মা এৱং অৱচা’’তি ওৱদি. সো তস্সপি ৱচনং নাদিযি. এৱং সন্তেপি থেৰো দ্ৱত্তিক্খত্তুং ওৱদিত্ৱা ওৱাদং অগণ্হন্তং ‘‘নাযং মম ৱচনং কৰোতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘তেন, আৱুসো, পঞ্ঞাযিস্সসি সকেন কম্মেনা’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. ততো পট্ঠায নং অঞ্ঞে পেসলা ভিক্খূ ছড্ডযিংসু.

সো দুৰাচাৰো হুত্ৱা দুৰাচাৰপৰিৱুতো ৱিহৰন্তো একদিৱসং উপোসথগ্গে ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি বীজনিং আদায ধম্মাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘ৱত্ততি, আৱুসো, এত্থ সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘কো অত্থো ইমস্স পটিৱচনেন দিন্নেনা’’তি তুণ্হীভূতে ভিক্খূ দিস্ৱা, ‘‘আৱুসো, ধম্মো ৱা ৱিনযো ৱা নত্থি, পাতিমোক্খেন সুতেন ৱা অসুতেন ৱা কো অত্থো’’তি ৱত্ৱা আসনা ৱুট্ঠহি. এৱং সো কস্সপস্স ভগৱতো পৰিযত্তিসাসনং ওসক্কাপেসি. সাগতত্থেৰোপি তদহেৱ পৰিনিব্বাযি. কপিলো আযুপৰিযোসানে অৱীচিম্হি মহানিৰযে নিব্বত্তি. সাপিস্স মাতা চ ভগিনী চ তস্সেৱ দিট্ঠানুগতিং আপজ্জিত্ৱা পেসলে ভিক্খূ অক্কোসিত্ৱা পৰিভাসিত্ৱা তত্থেৱ নিব্বত্তিংসু.

তস্মিং পন কালে পঞ্চসতা পুৰিসা গামঘাতকাদীনি কত্ৱা চোৰিকায জীৱন্তা জনপদমনুস্সেহি অনুবদ্ধা পলাযমানা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তত্থ কিঞ্চি পটিসৰণং অপস্সন্তা অঞ্ঞতৰং আৰঞ্ঞিকং ভিক্খুং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘পটিসৰণং নো, ভন্তে, হোথা’’তি ৱদিংসু. থেৰো ‘‘তুম্হাকং সীলসদিসং পটিসৰণং নাম নত্থি, সব্বেপি পঞ্চসীলানি সমাদিযথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সীলানি সমাদিযিংসু. অথ নে থেৰো ওৱদি – ‘‘ইদানি তুম্হে সীলৱন্তা, জীৱিতহেতুপি ৱো নেৱ সীলং অতিক্কমিতব্বং, ন মনোপদোসো কাতব্বো’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু. অথ নে জনপদমনুস্সা তং ঠানং পত্ৱা ইতো চিতো চ পৰিযেসমানা তে চোৰে দিস্ৱা সব্বে তে জীৱিতা ৱোৰোপেসুং. তে কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু, চোৰজেট্ঠকো জেট্ঠকদেৱপুত্তো অহোসি.

তে অনুলোমপটিলোমৱসেন একং বুদ্ধন্তৰং দেৱলোকে সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিনগৰদ্ৱাৰে পঞ্চসতকুলিকে কেৱট্টগামে নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠকদেৱপুত্তো কেৱট্টজেট্ঠকস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, ইতৰে ইতৰেসু. এৱং তেসং একদিৱসেযেৱ পটিসন্ধিগহণঞ্চ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনঞ্চ অহোসি. কেৱট্টজেট্ঠকো ‘‘অত্থি নু খো ইমস্মিং গামে অঞ্ঞেপি দাৰকা অজ্জ জাতা’’তি পৰিযেসাপেত্ৱা তেসং জাতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘এতে মম পুত্তস্স সহাযকা ভৱিস্সন্তী’’তি সব্বেসং পোসাৱনিকং দাপেসি. তে সব্বেপি সহপংসুকীড়কা সহাযকা হুত্ৱা অনুপুব্বেন ৱযপ্পত্তা অহেসুং. তেসং কেৱট্টজেট্ঠকপুত্তোৱ যসতো চ তেজতো চ অগ্গপুৰিসো অহোসি.

কপিলোপি একং বুদ্ধন্তৰং নিৰযে পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন তস্মিং কালে অচিৰৱতিযা সুৱণ্ণৱণ্ণো দুগ্গন্ধমুখো মচ্ছো হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথেকদিৱসং তে সহাযকা ‘‘মচ্ছে বন্ধিস্সামা’’তি জালাদীনি গহেত্ৱা নদিযা খিপিংসু. অথ নেসং অন্তোজালং সো মচ্ছো পাৱিসি. তং দিস্ৱা সব্বে কেৱট্টগামৱাসিনো উচ্চাসদ্দমকংসু – ‘‘পুত্তা নো পঠমং মচ্ছে বন্ধন্তা সুৱণ্ণমচ্ছং বন্ধিংসু, ইদানি নো ৰাজা বহুধনং দস্সতী’’তি. তেপি খো সহাযকা মচ্ছং নাৱায পক্খিপিত্ৱা নাৱং উক্খিপিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. ৰঞ্ঞাপি তং দিস্ৱাৱ ‘‘কিং এত’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘মচ্ছো, দেৱা’’তি আহংসু. ৰাজা সুৱণ্ণৱণ্ণং মচ্ছং দিস্ৱা ‘‘সত্থা এতস্স সুৱণ্ণৱণ্ণকাৰণং জানিস্সতী’’তি মচ্ছং গাহাপেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. মচ্ছেন মুখে ৱিৱটমত্তেযেৱ সকলজেতৱনং অতিৱিয দুগ্গন্ধং অহোসি. ৰাজা সত্থাৰং পুচ্ছি – ‘‘কস্মা, ভন্তে, মচ্ছো সুৱণ্ণৱণ্ণো জাতো, কস্মা চস্স মুখতো দুগ্গন্ধো ৱাযতী’’তি?

অযং, মহাৰাজ, কস্সপভগৱতো পাৱচনে কপিলো নাম ভিক্খু অহোসি বহুস্সুতো মহাপৰিৱাৰো লাভতণ্হায অভিভূতো অত্তনো ৱচনং অগণ্হন্তানং অক্কোসকপৰিভাসকো, তস্স চ ভগৱতো সাসনং ওসক্কাপেসি, সো তেন কম্মেন অৱীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন ইদানি মচ্ছো হুত্ৱা জাতো. যং পন সো দীঘৰত্তং বুদ্ধৱচনং ৱাচেসি, বুদ্ধস্স চ গুণং কথেসি, তস্স নিস্সন্দেন ইমং সুৱণ্ণৱণ্ণং পটিলভি. যং ভিক্খূনং অক্কোসকপৰিভাসকো অহোসি, তেনস্স মুখতো দুগ্গন্ধো ৱাযতি. ‘‘কথাপেমি নং, মহাৰাজা’’তি? ‘‘কথাপেথ, ভন্তে’’তি. অথ নং সত্থা পুচ্ছি – ‘‘ত্ৱংসি কপিলো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অহং কপিলো’’তি. ‘‘কুতো আগতোসী’’তি? ‘‘অৱীচিমহানিৰযতো, ভন্তে’’তি. ‘‘জেট্ঠভাতিকো তে সাগতো কুহিং গতো’’তি? ‘‘পৰিনিব্বুতো, ভন্তে’’তি. ‘‘মাতা পন তে সাধিনী কহ’’ন্তি? ‘‘মহানিৰযে নিব্বত্তা, ভন্তে’’তি. ‘‘কনিট্ঠভগিনী চ তে তাপনা কহ’’ন্তি? ‘‘মহানিৰযে নিব্বত্তা, ভন্তে’’তি. ‘‘ইদানি ত্ৱং কহং গমিস্সসী’’তি? ‘‘অৱীচিমহানিৰযমেৱ, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ৱিপ্পটিসাৰাভিভূতো নাৱং সীসেন পহৰিত্ৱা তাৱদেৱ কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তি. মহাজনো সংৱিগ্গো অহোসি লোমহট্ঠজাতো.

অথ ভগৱা তস্মিং খণে সন্নিপতিতায পৰিসায চিত্তাচাৰং ওলোকেত্ৱা তঙ্খণানুৰূপং ধম্মং দেসেতুং ‘‘ধম্মচৰিযং ব্ৰহ্মচৰিযং, এতদাহু ৱসুত্তম’’ন্তি সুত্তনিপাতে (সু. নি. ২৭৬) কপিলসুত্তং কথেত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

৩৩৪. ‘‘মনুজস্স পমত্তচাৰিনো, তণ্হা ৱড্ঢতি মালুৱা ৱিয;

সো প্লৱতী হুৰা হুৰং, ফলমিচ্ছংৱ ৱনস্মি ৱানৰো.

৩৩৫. ‘‘যং এসা সহতে জম্মী, তণ্হা লোকে ৱিসত্তিকা;

সোকা তস্স পৱড্ঢন্তি, অভিৱট্ঠংৱ বীৰণং.

৩৩৬. ‘‘যো চেতং সহতে জম্মিং, তণ্হং লোকে দুৰচ্চযং;

সোকা তম্হা পপতন্তি, উদবিন্দুৱ পোক্খৰা.

৩৩৭. ‘‘তং ৱো ৱদামি ভদ্দং ৱো, যাৱন্তেত্থ সমাগতা;

তণ্হায মূলং খণথ, উসীৰত্থোৱ বীৰণং;

মা ৱো নড়ংৱ সোতোৱ, মাৰো ভঞ্জি পুনপ্পুন’’ন্তি.

তত্থ পমত্তচাৰিনোতি সতিৱোস্সগ্গলক্খণেন পমাদেন পমত্তচাৰিস্স পুগ্গলস্স নেৱ ঝানং ন ৱিপস্সনা ন মগ্গফলানি ৱড্ঢন্তি. যথা পন ৰুক্খং সংসিব্বন্তী পৰিযোনন্ধন্তী তস্স ৱিনাসায মালুৱালতা ৱড্ঢতি, এৱমস্স ছ দ্ৱাৰানি নিস্সায পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো তণ্হা ৱড্ঢতীতি অত্থো. সো প্লৱতী হুৰা হুৰন্তি সো তণ্হাৱসিকো পুগ্গলো ভৱে ভৱে উপ্লৱতি ধাৱতি. যথা কিং ৱিযাতি? ফলমিচ্ছংৱ ৱনস্মি ৱানৰো, যথা ৰুক্খফলং ইচ্ছন্তো ৱানৰো ৱনস্মিং ধাৱতি, তস্স তস্স ৰুক্খস্স সাখং গণ্হাতি, তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং গণ্হাতি, তম্পি মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং গণ্হাতি, ‘‘সাখং অলভিত্ৱা সন্নিসিন্নো’’তি ৱত্তব্বতং নাপজ্জতি, এৱমেৱ তণ্হাৱসিকো পুগ্গলো হুৰা হুৰং ধাৱন্তো ‘‘আৰম্মণং অলভিত্ৱা তণ্হায অপৱত্তং পত্তো’’তি ৱত্তব্বতং নাপজ্জতি.

যন্তি যং পুগ্গলং এসা লামকভাৱেন জম্মী ৱিসাহাৰতায ৱিসপুপ্ফতায ৱিসফলতায ৱিসপৰিভোগতায ৰূপাদীসু ৱিসত্ততায আসত্ততায ৱিসত্তিকাতি সঙ্খ্যং গতা ছদ্ৱাৰিকতণ্হা অভিভৱতি. যথা নাম ৱস্সানে পুনপ্পুনং ৱস্সন্তেন দেৱেন অভিৱট্ঠং বীৰণতিণং ৱড্ঢতি, এৱং তস্স পুগ্গলস্স অন্তো ৱট্টমূলকা সোকা অভিৱড্ঢন্তীতি অত্থো.

দুৰচ্চযন্তি যো পন পুগ্গলো এৱং ৱুত্তপ্পকাৰং অতিক্কমিতুং পজহিতুং দুক্কৰতায দুৰচ্চযং তণ্হং সহতি অভিভৱতি, তম্হা পুগ্গলা ৱট্টমূলকা সোকা পপতন্তি. যথা নাম পোক্খৰে পদুমপত্তে পতিতং উদকবিন্দু ন পতিট্ঠাতি, এৱং ন পতিট্ঠহন্তীতি অত্থো.

তং ৱো ৱদামীতি তেন কাৰণেন অহং তুম্হে ৱদামি. ভদ্দং ৱোতি ভদ্দং তুম্হাকং হোতু, মা অহং কপিলো ৱিয ৱিনাসং পাপুণথাতি অত্থো. মূলন্তি ইমিস্সা ছদ্ৱাৰিকতণ্হায অৰহত্তমগ্গঞাণেন মূলং খণথ. কিং ৱিযাতি? উসীৰত্থোৱ বীৰণং, যথা উসীৰেন অত্থিকো পুৰিসো মহন্তেন কুদালেন বীৰণং খণতি, এৱমস্সা মূলং খণথাতি অত্থো. মা ৱো নড়ংৱ সোতোৱ, মাৰো ভঞ্জি পুনপ্পুনন্তি মা তুম্হে নদীসোতে জাতং নড়ং মহাৱেগেন আগতো নদীসোতো ৱিয কিলেসমাৰো মৰণমাৰো দেৱপুত্তমাৰো চ পুনপ্পুনং ভঞ্জতূতি অত্থো.

দেসনাৱসানে পঞ্চসতাপি কেৱট্টপুত্তা সংৱেগং আপজ্জিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং পত্থযমানা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ দুক্খস্সন্তং কত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিং আনেঞ্জৱিহাৰসমাপত্তিধম্মপৰিভোগেন একপৰিভোগা অহেসুন্তি.

কপিলমচ্ছৱত্থু পঠমং.

২. সূকৰপোতিকাৱত্থু

যথাপি মূলেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো গূথসূকৰপোতিকং আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিং কিৰ সমযে সত্থা ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসন্তো একং সূকৰপোতিকং দিস্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. তস্স সিতং কৰোন্তস্স মুখৱিৱৰনিগ্গতং দন্তোভাসমণ্ডলং দিস্ৱা আনন্দত্থেৰো ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু সিতস্স পাতুকম্মাযা’’তি সিতকাৰণং পুচ্ছি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘পস্সসেতং, আনন্দ, সূকৰপোতিক’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. এসা ককুসন্ধস্স ভগৱতো সাসনে একায আসনসালায সামন্তা কুক্কুটী অহোসি. সা একস্স যোগাৱচৰস্স ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং সজ্ঝাযন্তস্স ধম্মঘোসং সুত্ৱা ততো চুতা ৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা উব্বৰী নাম ৰাজধীতা অহোসি. সা অপৰভাগে সৰীৰৱলঞ্জট্ঠানং পৱিট্ঠা পুড়ৱকৰাসিং দিস্ৱা তত্থ পুড়ৱকসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা পঠমং ঝানং পটিলভি. সা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. ততো চৱিত্ৱা পুন গতিৱসেন আলুলমানা ইদানি সূকৰযোনিযং নিব্বত্তি, ইদং কাৰণং দিস্ৱা মযা সিতং পাতুকতন্তি. তং সুত্ৱা আনন্দত্থেৰপ্পমুখা ভিক্খূ মহন্তং সংৱেগং পটিলভিংসু. সত্থা তেসং সংৱেগং উপ্পাদেত্ৱা ভৱতণ্হায আদীনৱং পকাসেন্তো অন্তৰৱীথিযং ঠিতকোৱ ইমা গাথা অভাসি –

৩৩৮. ‘‘যথাপি মূলে অনুপদ্দৱে দড়্হে,

ছিন্নোপি ৰুক্খো পুনৰেৱ ৰূহতি;

এৱম্পি তণ্হানুসযে অনূহতে,

নিব্বত্ততী দুক্খমিদং পুনপ্পুনং.

৩৩৯. ‘‘যস্স ছত্তিংসতি সোতা, মনাপসৱনা ভুসা;

মহাৱহন্তি দুদ্দিট্ঠিং, সঙ্কপ্পা ৰাগনিস্সিতা.

৩৪০. ‘‘সৱন্তি সব্বধি সোতা, লতা উপ্পজ্জ তিট্ঠতি;

তঞ্চ দিস্ৱা লতং জাতং, মূলং পঞ্ঞায ছিন্দথ.

৩৪১. ‘‘সৰিতানি সিনেহিতানি চ,

সোমনস্সানি হোন্তি জন্তুনো;

তে সাতসিতা সুখেসিনো,

তে ৱে জাতিজৰূপগা নৰা.

৩৪২. ‘‘তসিণায পুৰক্খতা পজা,

পৰিসপ্পন্তি সসোৱ বন্ধিতো;

সংযোজনসঙ্গসত্তকা,

দুক্খমুপেন্তি পুনপ্পুনং চিৰায.

৩৪৩. ‘‘তসিণায পুৰক্খতা পজা,

পৰিসপ্পন্তি সসোৱ বন্ধিতো;

তস্মা তসিণং ৱিনোদযে,

আকঙ্খন্ত ৱিৰাগমত্তনো’’তি.

তত্থ মূলেতি যস্স ৰুক্খস্স চতূসু দিসাসু চতুধা হেট্ঠা চ উজুকমেৱ গতে পঞ্চৱিধমূলে ছেদনফালনপাচনৱিজ্ঝনাদীনং কেনচি উপদ্দৱেন অনুপদ্দৱে থিৰপত্ততায দড়্হে সো ৰুক্খো উপৰিচ্ছিন্নোপি সাখানং ৱসেন পুনদেৱ ৰূহতি, এৱমেৱ ছদ্ৱাৰিকায তণ্হায অনুসযে অৰহত্তমগ্গঞাণেন অনুহতে অসমুচ্ছিন্নে তস্মিং তস্মিং ভৱে জাতিআদিভেদং ইদং দুক্খং পুনপ্পুনং নিব্বত্ততিযেৱাতি অত্থো.

যস্সাতি যস্স পুগ্গলস্স ‘‘ইতি অজ্ঝত্তিকস্সূপাদায অট্ঠাৰস তণ্হাৱিচৰিতানি বাহিৰস্সূপাদায অট্ঠাৰস তণ্হাৱিচৰিতানী’’তি ইমেসং তণ্হাৱিচৰিতানং ৱসেন ছত্তিংসতিযা সোতেহি সমন্নাগতা মনাপেসু ৰূপাদীসু আসৱতি পৱত্ততীতি মনাপসৱনা তণ্হা ভুসা বলৱতী হোতি, তং পুগ্গলং ৱিপন্নঞাণতায দুদ্দিট্ঠিং পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো মহন্তভাৱেন মহা হুত্ৱা ঝানং ৱা ৱিপস্সনং ৱা অনিস্সায ৰাগনিস্সিতা সঙ্কপ্পা ৱহন্তীতি অত্থো.

সৱন্তি সব্বধি সোতাতি ইমে তণ্হাসোতা চক্খুদ্ৱাৰাদীনং ৱসেন সব্বেসু ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু সৱনতো, সব্বাপি ৰূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হাতি সব্বভৱেসু ৱা সৱনতো সব্বধি সৱন্তি নাম. লতাতি পলিৱেঠনট্ঠেন সংসিব্বনট্ঠেন চ লতা ৱিযাতি লতা. উপ্পজ্জ তিট্ঠতীতি ছহি দ্ৱাৰেহি উপ্পজ্জিত্ৱা ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু তিট্ঠতি. তঞ্চ দিস্ৱাতি তং পন তণ্হালতং ‘‘এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতী’’তি জাতট্ঠানৱসেন দিস্ৱা. পঞ্ঞাযাতি সত্থেন ৱনে জাতং লতং ৱিয মগ্গপঞ্ঞায মূলে ছিন্দথাতি অত্থো.

সৰিতানীতি অনুসটানি পযাতানি. সিনেহিতানীতি চীৱৰাদীসু পৱত্তসিনেহৱসেন সিনেহিতানি চ, তণ্হাসিনেহমক্খিতানীতি অত্থো. সোমনস্সানীতি তণ্হাৱসিকস্স জন্তুনো এৱৰূপানি সোমনস্সানি ভৱন্তি. তে সাতসিতাতি তে তণ্হাৱসিকা পুগ্গলা সাতনিস্সিতা সুখনিস্সিতা চ হুত্ৱা সুখেসিনো সুখপৰিযেসিনো ভৱন্তি. তে ৱেতি যে এৱৰূপা নৰা, তে জাতিজৰাব্যাধিমৰণানি উপগচ্ছন্তিযেৱাতি জাতিজৰূপগা নাম হোন্তি. পজাতি ইমে সত্তা তাসকৰণেন তসিণাতি সঙ্খ্যং গতায তণ্হায পুৰক্খতা পৰিৱাৰিতা হুত্ৱা.

বন্ধিতোতি লুদ্দেন অৰঞ্ঞে বদ্ধো সসো ৱিয পৰিসপ্পন্তি ভাযন্তি. সংযোজনসঙ্গসত্তকাতি দসৱিধেন সংযোজনসঙ্গেন চেৱ সত্তৱিধেন ৰাগসঙ্গাদিনা চ সত্তা বদ্ধা তস্মিং ৱা লগ্গা হুত্ৱা. চিৰাযাতি চিৰং দীঘমদ্ধানং পুনপ্পুনং জাতিআদিকং দুক্খং উপগচ্ছন্তীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা তসিণায পুৰক্খতা পলিৱেঠিতা সত্তা, তস্মা অত্তনো ৱিৰাগং ৰাগাদিৱিগমং নিব্বানং পত্থেন্তো আকঙ্কমানো ভিক্খু অৰহত্তমগ্গেনেতং তসিণং ৱিনোদযে পনুদিত্ৱা নীহৰিত্ৱা ছড্ডেয্যাতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু.

সাপি খো সূকৰপোতিকা ততো চৱিত্ৱা সুৱণ্ণভূমিযং ৰাজকুলে নিব্বত্তি, ততো চুতা বাৰাণসিযং, ততো চুতা সুপ্পাৰকপট্টনে অস্সৱাণিজগেহে নিব্বত্তি, ততো চুতা কাৱীৰপট্টনে নাৱিকস্স গেহে নিব্বত্তি, ততো চুতা অনুৰাধপুৰে ইস্সৰকুলগেহে নিব্বত্তি, ততো চুতা তস্সেৱ দক্খিণদিসায ভোক্কন্তগামে সুমনস্স নাম কুটুম্বিকস্স ধীতা নামেন সুমনা এৱ হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথস্সা পিতা তস্মিং গামে ছড্ডিতে দীঘৱাপিৰট্ঠং গন্ত্ৱা মহামুনিগামে নাম ৱসি. তত্থ নং দুট্ঠগামণিৰঞ্ঞো অমচ্চো লকুণ্ডকঅতিম্বৰো নাম কেনচিদেৱ কৰণীযেন গতো দিস্ৱা মহন্তং মঙ্গলং কত্ৱা আদায মহাপুণ্ণগামং গতো. অথ নং কোটিপব্বতমহাৱিহাৰৱাসী মহাঅনুৰুদ্ধত্থেৰো নাম তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা তস্সা গেহদ্ৱাৰে ঠিতো দিস্ৱা ভিক্খূহি সদ্ধিং কথেসি, ‘‘আৱুসো, সূকৰপোতিকা নাম লকুণ্ডকঅতিম্বৰমহামত্তস্স ভৰিযভাৱং পত্তা, অহো অচ্ছৰিয’’ন্তি. সা তং কথং সুত্ৱা অতীতভৱে উগ্ঘাটেত্ৱা জাতিস্সৰঞাণং পটিলভি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ উপ্পন্নসংৱেগা সামিকং যাচিত্ৱা মহন্তেন ইস্সৰিযেন পঞ্চবলকত্থেৰীনং সন্তিকে পব্বজিত্ৱা তিস্সমহাৱিহাৰে মহাসতিপট্ঠানসুত্তকথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. পচ্ছা দমিড়মদ্দনে কতে ঞাতীনং ৱসনট্ঠানং ভোক্কন্তগামমেৱ গন্ত্ৱা তত্থ ৱসন্তী কল্লমহাৱিহাৰে আসীৱিসোপমসুত্তন্তং সুত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.

সা পৰিনিব্বানদিৱসে ভিক্খুভিক্খুনীহি পুচ্ছিতা ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স সব্বং ইমং পৱত্তিং নিৰন্তৰং কথেত্ৱা সন্নিপতিতস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে মণ্ডলাৰামৱাসিনা ধম্মপদভাণকমহাতিস্সত্থেৰেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা ‘‘অহং পুব্বে মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতা কুক্কুটী হুত্ৱা তত্থ সেনস্স সন্তিকা সীসচ্ছেদং পত্ৱা ৰাজগহে নিব্বত্তা, পৰিব্বাজিকাসু পব্বজিত্ৱা পঠমজ্ঝানভূমিযং নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতা সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তা নচিৰস্সেৱ চৱিত্ৱা সূকৰযোনিং গন্ত্ৱা ততো চুতা সুৱণ্ণভূমিং, ততো চুতা বাৰাণসিং, ততো চুতা সুপ্পাৰকপট্টনং, ততো চুতা কাৱীৰপট্টনং, ততো চুতা অনুৰাধপুৰং, ততো চুতা ভোক্কন্তগাম’’ন্তি এৱং সমৱিসমে তেৰস অত্তভাৱে পত্ৱা ‘‘ইদানি উক্কণ্ঠিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পত্তা, সব্বেপি অপ্পমাদেন সম্পাদেথা’’তি ৱত্ৱা চতস্সো পৰিসা সংৱেজেত্ৱা পৰিনিব্বাযীতি.

সূকৰপোতিকাৱত্থু দুতিযং.

৩. ৱিব্ভন্তভিক্খুৱত্থু

যো নিব্বনথোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো একং ৱিব্ভন্তকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.

একো কিৰ মহাকস্সপত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকো হুত্ৱা চত্তাৰি ঝানানি উপ্পাদেত্ৱাপি অত্তনো মাতুলস্স সুৱণ্ণকাৰস্স গেহে ৱিসভাগাৰম্মণং দিস্ৱা তত্থ পটিবদ্ধচিত্তো ৱিব্ভমি. অথ নং মনুস্সা অলসভাৱেন কম্মং কাতুং অনিচ্ছন্তং গেহা নীহৰিংসু. সো পাপমিত্তসংসগ্গেন চোৰকম্মেন জীৱিকং কপ্পেন্তো ৱিচৰি. অথ নং একদিৱসং গহেত্ৱা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা চতুক্কে চতুক্কে কসাহি তাড়েন্তা আঘাতনং নযিংসু. থেৰো পিণ্ডায চৰিতুং পৱিসন্তো তং দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নীহৰিযমানং দিস্ৱা বন্ধনং সিথিলং কাৰেত্ৱা ‘‘পুব্বে তযা পৰিচিতকম্মট্ঠানং পুন আৱজ্জেহী’’তি আহ. সো তেন ওৱাদেন সতুপ্পাদং লভিত্ৱা পুন চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেসি. অথ নং ‘‘আঘাতনং নেত্ৱা ঘাতেস্সামা’’তি সূলে উত্তাসেসুং. সো ন ভাযতি ন সন্তসতি. অথস্স তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে ঠিতা মনুস্সা অসিসত্তিতোমৰাদীনি আৱুধানি উক্খিপিত্ৱাপি তং অসন্তসন্তমেৱ দিস্ৱা ‘‘পস্সথ, ভো, ইমং পুৰিসং, অনেকসতানঞ্হি আৱুধহত্থানং পুৰিসানং মজ্ঝে নেৱ ছম্ভতি ন ৱেধতি, অহো অচ্ছৰিয’’ন্তি অচ্ছৰিযব্ভুতজাতা মহানাদং নদিত্ৱা ৰঞ্ঞো তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. ৰাজা তং কাৰণং সুত্ৱা ‘‘ৱিস্সজ্জেথ ন’’ন্তি আহ. সত্থু সন্তিকম্পি গন্ত্ৱা তমত্থং আৰোচযিংসু. সত্থা ওভাসং ফৰিত্ৱা তস্স ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৩৪৪. ‘‘যো নিব্বনথো ৱনাধিমুত্তো,

ৱনমুত্তো ৱনমেৱ ধাৱতি;

তং পুগ্গলমেথ পস্সথ,

মুত্তো বন্ধনমেৱ ধাৱতী’’তি.

তস্সত্থো – যো পুগ্গলো গিহিভাৱে আলযসঙ্খাতং ৱনথং ছড্ডেত্ৱা পব্বজিততায নিব্বনথো দিব্বৱিহাৰসঙ্খাতে তপোৱনে অধিমুত্তো ঘৰাৱাসবন্ধনসঙ্খাতা তণ্হাৱনা মুত্তো হুত্ৱা পুন ঘৰাৱাসবন্ধনসঙ্খাতং তণ্হাৱনমেৱ ধাৱতি, এথ তং পুগ্গলং পস্সথ, এসো ঘৰাৱাসবন্ধনতো মুত্তো ঘৰাৱাসবন্ধনমেৱ ধাৱতীতি.

ইমং পন দেসনং সুত্ৱা সো ৰাজপুৰিসানং অন্তৰে সূলগ্গে নিসিন্নোৱ উদযব্বযং পট্ঠপেত্ৱা তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো সোতাপত্তিফলং পত্ৱা সমাপত্তিসুখং অনুভৱন্তো ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা আকাসেনেৱ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা সৰাজিকায পৰিসায মজ্ঝেযেৱ অৰহত্তং পাপুণীতি.

ৱিব্ভন্তভিক্খুৱত্থু ততিযং.

৪. বন্ধনাগাৰৱত্থু

ন তং দড়্হন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো বন্ধনাগাৰং আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিং কিৰ কালে বহূ সন্ধিচ্ছেদকপন্থঘাতকমনুস্সঘাতকে চোৰে আনেত্ৱা কোসলৰঞ্ঞো দস্সযিংসু. তে ৰাজা অন্দুবন্ধনৰজ্জুবন্ধনসঙ্খলিকবন্ধনেহি বন্ধাপেসি. তিংসমত্তাপি খো জানপদা ভিক্খূ সত্থাৰং দট্ঠুকামা আগন্ত্ৱা দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা পুনদিৱসে সাৱত্থিং পিণ্ডায চৰন্তা বন্ধনাগাৰং গন্ত্ৱা তে চোৰে দিস্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা সাযন্হসমযে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অজ্জ অম্হেহি পিণ্ডায চৰন্তেহি বন্ধনাগাৰে বহূ চোৰা অন্দুবন্ধনাদীহি বদ্ধা মহাদুক্খং অনুভৱন্তা দিট্ঠা, তে তানি বন্ধনানি ছিন্দিত্ৱা পলাযিতুং ন সক্কোন্তি, অত্থি নু খো, ভন্তে, তেহি বন্ধনেহি থিৰতৰং অঞ্ঞং বন্ধনং নামা’’তি পুচ্ছিংসু. সত্থা, ‘‘ভিক্খৱে, কিং বন্ধনানি নামেতানি, যং পনেতং ধনধঞ্ঞপুত্তদাৰাদীসু তণ্হাসঙ্খাতং কিলেসবন্ধনং, এতং এতেহি সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন থিৰতৰং, এৱং মহন্তম্পি পনেতং দুচ্ছিন্দনিযং বন্ধনং পোৰাণকপণ্ডিতা ছিন্দিত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা পব্বজিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি –

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং দুগ্গতগহপতিকুলে নিব্বত্তি. তস্স ৱযপ্পত্তস্স পিতা কালমকাসি. সো ভতিং কত্ৱা মাতৰং পোসেসি. অথস্স মাতা অনিচ্ছমানস্সেৱ একং কুলধীতৰং গেহে কত্ৱা অপৰভাগে কালমকাসি. ভৰিযাযপিস্স কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠহি. সো গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং অজানন্তোৱ, ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং ভতিং কত্ৱা জীৱ, অহং পব্বজিস্সামী’’তি আহ. ‘‘সামি, ননু গব্ভো মে পতিট্ঠিতো, মযি ৱিজাতায দাৰকং দিস্ৱা পব্বজিস্সসী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্সা ৱিজাতকালে, ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং সোত্থিনা ৱিজাতা, ইদানি অহং পব্বজিস্সামী’’তি আপুচ্ছি. অথ নং সা ‘‘পুত্তস্স তাৱ থনপানতো অপগমনকালং আগমেহী’’তি ৱত্ৱা পুন গব্ভং গণ্হি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমং সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা গন্তুং ন সক্কা, ইমিস্সা অনাচিক্খিত্ৱাৱ পলাযিত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. সো তস্সা অনাচিক্খিত্ৱাৱ ৰত্তিভাগে উট্ঠায পলাযি. অথ নং নগৰগুত্তিকা অগ্গহেসুং. সো ‘‘অহং, সামি, মাতুপোসকো নাম, ৱিস্সজ্জেথ ম’’ন্তি অত্তানং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা একস্মিং ঠানে ৱসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞাসমাপত্তিযো লভিত্ৱা ঝানকীড়ায কীড়ন্তো ৱিহাসি. সো তত্থ ৱসন্তোযেৱ ‘‘এৱৰূপম্পি নাম মে দুচ্ছিন্দনিযং পুত্তদাৰবন্ধনং কিলেসবন্ধনং ছিন্ন’’ন্তি ইমং উদানং উদানেসি.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা তেন উদানিতং উদানং পকাসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৩৪৫. ‘‘ন তং দড়্হং বন্ধনমাহু ধীৰা,

যদাযসং দাৰুজপব্বজঞ্চ;

সাৰত্তৰত্তা মণিকুণ্ডলেসু,

পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা.

৩৪৬. ‘‘এতং দড়্হং বন্ধনমাহু ধীৰা,

ওহাৰিনং সিথিলং দুপ্পমুঞ্চং;

এতম্পি ছেত্ৱান পৰিব্বজন্তি,

অনপেক্খিনো কামসুখং পহাযা’’তি.

তত্থ ধীৰাতি বুদ্ধাদযো পণ্ডিতপুৰিসা যং সঙ্খলিকসঙ্খাতং অযসা নিব্বত্তং আযসং, অন্দুবন্ধনসঙ্খাতং দাৰুজং, যঞ্চ পব্বজতিণেহি ৱা অঞ্ঞেহি ৱা ৱাকাদীহি ৰজ্জুং কত্ৱা কতং ৰজ্জুবন্ধনং, তং অসিআদীহি ছিন্দিতুং সক্কুণেয্যভাৱেন থিৰন্তি ন ৱদন্তীতি অত্থো. সাৰত্তৰত্তাতি সাৰত্তা হুত্ৱা ৰত্তা, বহলতৰৰাগৰত্তাতি অত্থো. মণিকুণ্ডলেসূতি মণীসু চেৱ কুণ্ডলেসু চ, মণিৱিচিত্তেসু ৱা কুণ্ডলেসু. এতং দড়্হন্তি যে মণিকুণ্ডলেসু সাৰত্তৰত্তা, তেসং সো ৰাগো চ যা পুত্তদাৰেসু অপেক্খা তণ্হা, এতং কিলেসমযং বন্ধনঞ্চ পণ্ডিতপুৰিসা দড়্হন্তি ৱদন্তি. ওহাৰিনন্তি আকড্ঢিত্ৱা চতূসু অপাযেসু পাতনতো অৱহৰতি হেট্ঠা হৰতীতি ওহাৰিনং. সিথিলন্তি বন্ধনট্ঠানে ছৱিচম্মমংসানি ন ছিন্দতি, লোহিতং ন নীহৰতি, বন্ধনভাৱম্পি অজানাপেত্ৱা থলপথজলপথাদীসু কম্মানি কাতুং দেতীতি সিথিলং. দুপ্পমুঞ্চন্তি লোভৱসেন হি একৱাৰম্পি উপ্পন্নং কিলেসবন্ধনং দট্ঠট্ঠানতো কচ্ছপো ৱিয দুম্মোচিযং হোতীতি দুপ্পমুঞ্চং. এতম্পি ছেত্ৱানাতি এতং দড়্হম্পি কিলেসবন্ধনং ঞাণখগ্গেন ছিন্দিত্ৱা অনপেক্খিনো হুত্ৱা কামসুখং পহায পৰিব্বজন্তি, পক্কমন্তি পব্বজন্তীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

বন্ধনাগাৰৱত্থু চতুত্থং.

৫. খেমাথেৰীৱত্থু

যে ৰাগৰত্তাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো খেমং নাম ৰঞ্ঞো বিম্বিসাৰস্স অগ্গমহেসিং আৰব্ভ কথেসি.

সা কিৰ পদুমুত্তৰপাদমূলে পত্থিতপত্থনা অতিৱিয অভিৰূপা পাসাদিকা অহোসি. ‘‘সত্থা কিৰ ৰূপস্স দোসং কথেতী’’তি সুত্ৱা পন সত্থু সন্তিকং গন্তুং ন ইচ্ছি. ৰাজা তস্সা ৰূপমদমত্তভাৱং ঞত্ৱা ৱেড়ুৱনৱণ্ণনাপটিসংযুত্তানি গীতানি কাৰেত্ৱা নটাদীনং দাপেসি. তেসং তানি গাযন্তানং সদ্দং সুত্ৱা তস্সা ৱেড়ুৱনং অদিট্ঠপুব্বং ৱিয অসুতপুব্বং ৱিয চ অহোসি. সা ‘‘কতৰং উয্যানং সন্ধায গাযথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘দেৱী, তুম্হাকং ৱেড়ুৱনুয্যানমেৱা’’তি ৱুত্তে উয্যানং গন্তুকামা অহোসি. সত্থা তস্সা আগমনং ঞত্ৱা পৰিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ধম্মং দেসেন্তোৱ তালৱণ্টং আদায অত্তনো পস্সে ঠত্ৱা বীজমানং অভিৰূপং ইত্থিং নিম্মিনি. খেমা, দেৱীপি পৱিসমানাৱ তং ইত্থিং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৰূপস্স দোসং কথেতীতি ৱদন্তি, অযঞ্চস্স সন্তিকে ইত্থী বীজযমানা ঠিতা, নাহং ইমিস্সা কলভাগম্পি উপেমি, ন মযা ঈদিসং ইত্থিৰূপং দিট্ঠপুব্বং, সত্থাৰং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি মঞ্ঞে’’তি চিন্তেত্ৱা তথাগতস্স কথাসদ্দম্পি অনিসামেত্ৱা তমেৱ ইত্থিং ওলোকযমানা অট্ঠাসি. সত্থা তস্সা তস্মিং ৰূপে উপ্পন্নবহুমানতং ঞত্ৱা তং ৰূপং পঠমৱযাদিৱসেন দস্সেত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ পৰিযোসানে অট্ঠিমত্তাৱসানং কত্ৱা দস্সেসি. খেমা তং দিস্ৱা ‘‘এৱৰূপম্পি নামেতং ৰূপং মুহুত্তেনেৱ খযৱযং সম্পত্তং, নত্থি ৱত ইমস্মিং ৰূপে সাৰো’’তি চিন্তেসি. সত্থা তস্সা চিত্তাচাৰং ওলোকেত্ৱা, ‘‘খেমে, ত্ৱং ‘ইমস্মিং ৰূপে সাৰো অত্থী’তি চিন্তেসি, পস্স দানিস্স অসাৰভাৱ’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘আতুৰং অসুচিং পূতিং, পস্স খেমে সমুস্সযং;

উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং, বালানং অভিপত্থিত’’ন্তি. (অপ. থেৰী ২.২.৩৫৪);

সা গাথাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অথ নং সত্থা, ‘‘খেমে, ইমে সত্তা ৰাগৰত্তা দোসপদুট্ঠা মোহমূড়্হা অত্তনো তণ্হাসোতং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, তত্থেৱ লগ্গন্তী’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৩৪৭. ‘‘যে ৰাগৰত্তানুপতন্তি সোতং,

সযং কতং মক্কটকোৱ জালং;

এতম্পি ছেত্ৱান ৱজন্তি ধীৰা,

অনপেক্খিনো সব্বদুক্খং পহাযা’’তি.

তত্থ মক্কটকোৱ জালন্তি যথা নাম মক্কটকো সুত্তজালং কত্ৱা মজ্ঝে ঠানে নাভিমণ্ডলে নিপন্নো পৰিযন্তে পতিতং পটঙ্গং ৱা মক্খিকং ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তস্স ৰসং পিৱিত্ৱা পুন গন্ত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে নিপজ্জতি, এৱমেৱ যে সত্তা ৰাগৰত্তা দোসপদুট্ঠা মোহমূড়্হা সযংকতং তণ্হাসোতং অনুপতন্তি, তে তং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, এৱং দুৰতিক্কমং. এতম্পি ছেত্ৱান ৱজন্তি ধীৰাতি পণ্ডিতা এতং বন্ধনং ছেত্ৱা অনপেক্খিনো নিৰালযা হুত্ৱা অৰহত্তমগ্গেন সব্বদুক্খং পহায ৱজন্তি, গচ্ছন্তীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে খেমা অৰহত্তে পতিট্ঠহি, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসি. সত্থা ৰাজানং আহ – ‘‘মহাৰাজ, খেমায পব্বজিতুং ৱা পৰিনিব্বাযিতুং ৱা ৱট্টতী’’তি. ভন্তে, পব্বাজেথ নং, অলং পৰিনিব্বানেনাতি. সা পব্বজিত্ৱা অগ্গসাৱিকা অহোসীতি.

খেমাথেৰীৱত্থু পঞ্চমং.

৬. উগ্গসেনৱত্থু

মুঞ্চ পুৰেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো উগ্গসেনং আৰব্ভ কথেসি.

পঞ্চসতা কিৰ নটা সংৱচ্ছৰে ৱা ছমাসে ৱা পত্তে ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সত্তাহং সমজ্জং কত্ৱা বহুং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং লভন্তি, অন্তৰন্তৰে উক্খেপদাযানং পৰিযন্তো নত্থি. মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চাদীসু ঠত্ৱা সমজ্জং ওলোকেসি. অথেকা লঙ্ঘিকধীতা ৱংসং অভিৰুয্হ তস্স উপৰি পৰিৱত্তিত্ৱা তস্স পৰিযন্তে আকাসে চঙ্কমমানা নচ্চতি চেৱ গাযতি চ. তস্মিং সমযে উগ্গসেনো নাম সেট্ঠিপুত্তো সহাযকেন সদ্ধিং মঞ্চাতিমঞ্চে ঠিতো তং ওলোকেত্ৱা তস্সা হত্থপাদৱিক্খেপাদীসু উপ্পন্নসিনেহো গেহং গন্ত্ৱা ‘‘তং লভন্তো জীৱিস্সামি, অলভন্তস্স মে ইধেৱ মৰণ’’ন্তি আহাৰূপচ্ছেদং কত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি. মাতাপিতূহি, ‘‘তাত, কিং তে ৰুজ্জতী’’তি পুচ্ছিতোপি ‘‘তং মে নটধীতৰং লভন্তস্স জীৱিতং অত্থি, অলভন্তস্স মে ইধেৱ মৰণ’’ন্তি ৱত্ৱা, ‘‘তাত, মা এৱং কৰি, অঞ্ঞং তে অম্হাকং কুলস্স চ ভোগানঞ্চ অনুৰূপং কুমাৰিকং আনেস্সামা’’তি ৱুত্তেপি তথেৱ ৱত্ৱা নিপজ্জি. অথস্স পিতা বহুং যাচিত্ৱাপি তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তো তস্স সহাযং পক্কোসাপেত্ৱা কহাপণসহস্সং দত্ৱা ‘‘ইমে কহাপণে গহেত্ৱা অত্তনো ধীতৰং ময্হং পুত্তস্স দেতূ’’তি পহিণি. সো ‘‘নাহং কহাপণে গহেত্ৱা দেমি, সচে পন সো ইমং অলভিত্ৱা জীৱিতুং ন সক্কোতি, তেন হি অম্হেহি সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতু, দস্সামিস্স ধীতৰ’’ন্তি আহ. মাতাপিতৰো পুত্তস্স তমত্থং আৰোচেসুং. সো ‘‘অহং তেহি সদ্ধিং ৱিচৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা যাচন্তানম্পি তেসং কথং অনাদিযিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা নাটকস্স সন্তিকং অগমাসি. সো তস্স ধীতৰং দত্ৱা তেন সদ্ধিংযেৱ গামনিগমৰাজধানীসু সিপ্পং দস্সেন্তো ৱিচৰি.

সাপি তেন সদ্ধিং সংৱাসমন্ৱায নচিৰস্সেৱ পুত্তং লভিত্ৱা কীড়াপযমানা ‘‘সকটগোপকস্স পুত্ত, ভণ্ডহাৰকস্স পুত্ত, কিঞ্চি অজানকস্স পুত্তা’’তি ৱদতি. সোপি নেসং সকটপৰিৱত্তকং কত্ৱা ঠিতট্ঠানে গোণানং তিণং আহৰতি, সিপ্পদস্সনট্ঠানে লদ্ধভণ্ডকং উক্খিপিত্ৱা হৰতি. তদেৱ কিৰ সন্ধায সা ইত্থী পুত্তং কীড়াপযমানা তথা ৱদতি. সো অত্তানং আৰব্ভ তস্সা গাযনভাৱং ঞত্ৱা তং পুচ্ছি – ‘‘মং সন্ধায কথেসী’’তি? ‘‘আম, তং সন্ধাযা’’তি. ‘‘এৱং সন্তে অহং পলাযিস্সামী’’তি. সা ‘‘কিং পন ময্হং তযা পলাযিতেন ৱা আগতেন ৱা’’তি পুনপ্পুনং তদেৱ গীতং গাযতি. সা কিৰ অত্তনো ৰূপসম্পত্তিঞ্চেৱ ধনলাভঞ্চ নিস্সায তং কিস্মিঞ্চি ন মঞ্ঞতি. সো ‘‘কিং নু খো নিস্সায ইমিস্সা অযং মানো’’তি চিন্তেন্তো ‘‘সিপ্পং নিস্সাযা’’তি ঞত্ৱা ‘‘হোতু, সিপ্পং উগ্গণ্হিস্সামী’’তি সসুৰং উপসঙ্কমিত্ৱা তস্স জাননকসিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা গামনিগমাদীসু সিপ্পং দস্সেন্তো অনুপুব্বেন ৰাজগহং আগন্ত্ৱা ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে উগ্গসেনো সেট্ঠিপুত্তো নগৰৱাসীনং সিপ্পং দস্সেস্সতী’’তি আৰোচাপেসি.

নগৰৱাসিনো মঞ্চাতিমঞ্চাদযো বন্ধাপেত্ৱা সত্তমে দিৱসে সন্নিপতিংসু. সোপি সট্ঠিহত্থং ৱংসং অভিৰুয্হ তস্স মত্থকে অট্ঠাসি. তং দিৱসং সত্থা পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো তং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘স্ৱে সেট্ঠিপুত্তো সিপ্পং দস্সেস্সামীতি ৱংসমত্থকে ঠস্সতি, তস্স দস্সনত্থং মহাজনো সন্নিপতিস্সতি. তত্ৰ অহং চতুপ্পদিকং গাথং দেসেস্সামি, তং সুত্ৱা চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতি, উগ্গসেনোপি অৰহত্তে পতিট্ঠহিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. সত্থা পুনদিৱসে কালং সল্লক্খেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. উগ্গসেনোপি সত্থৰি অন্তোনগৰং অপৱিট্ঠেযেৱ উন্নাদনত্থায মহাজনস্স অঙ্গুলিসঞ্ঞং দত্ৱা ৱংসমত্থকে পতিট্ঠায আকাসেযেৱ সত্ত ৱাৰে পৰিৱত্তিত্ৱা ওৰুয্হ ৱংসমত্থকে অট্ঠাসি. তস্মিং খণে সত্থা নগৰং পৱিসন্তো যথা তং পৰিসা ন ওলোকেতি, এৱং কত্ৱা অত্তানমেৱ ওলোকাপেসি. উগ্গসেনো পৰিসং ওলোকেত্ৱা ‘‘ন মং পৰিসা ওলোকেতী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো ‘‘ইদং মযা সংৱচ্ছৰে কত্তব্বং সিপ্পং, সত্থৰি নগৰং পৱিসন্তে পৰিসা মং অনোলোকেত্ৱা সত্থাৰমেৱ ওলোকেতি, মোঘং ৱত মে সিপ্পদস্সনং জাত’’ন্তি চিন্তেসি.

সত্থা তস্স চিত্তং ঞত্ৱা মহামোগ্গল্লানং আমন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, মোগ্গল্লান, সেট্ঠিপুত্তং ৱদেহি ‘সিপ্পং কিৰ দস্সেতূ’’’তি আহ. থেৰো গন্ত্ৱা ৱংসস্স হেট্ঠা ঠিতো সেট্ঠিপুত্তং আমন্তেত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘ইঙ্ঘ পস্স নটপুত্ত, উগ্গসেন মহব্বল;

কৰোহি ৰঙ্গং পৰিসায, হাসযস্সু মহাজন’’ন্তি.

সো থেৰস্স কথং সুত্ৱা তুট্ঠমানসো হুত্ৱা ‘‘সত্থা মঞ্ঞে মম সিপ্পং পস্সিতুকামো’’তি ৱংসমত্থকে ঠিতকোৱ ইমং গাথমাহ –

‘‘ইঙ্ঘ পস্স মহাপঞ্ঞ, মোগ্গল্লান মহিদ্ধিক;

কৰোমি ৰঙ্গং পৰিসায, হাসযামি মহাজন’’ন্তি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ৱংসমত্থকতো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা আকাসেৱ চুদ্দসক্খত্তুং পৰিৱত্তিত্ৱা ওৰুয্হ ৱংসমত্থকেৱ অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা, ‘‘উগ্গসেন, পণ্ডিতেন নাম অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু আলযং পহায জাতিআদীহি মুচ্চিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩৪৮. ‘‘মুঞ্চ পুৰে মুঞ্চ পচ্ছতো,

মজ্ঝে মুঞ্চ ভৱস্স পাৰগূ;

সব্বত্থ ৱিমুত্তমানসো,

ন পুনং জাতিজৰং উপেহিসী’’তি.

তত্থ মুঞ্চ পুৰেতি অতীতেসু খন্ধেসু আলযং নিকন্তিং অজ্ঝোসানং পত্থনং পৰিযুট্ঠানং গাহং পৰামাসং তণ্হং মুঞ্চ. পচ্ছতোতি অনাগতেসুপি খন্ধেসু আলযাদীনি মুঞ্চ. মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নেসুপি তানি মুঞ্চ. ভৱস্স পাৰগূতি এৱং সন্তে তিৱিধস্সাপি ভৱস্স অভিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞাপহানভাৱনাসচ্ছিকিৰিযৱসেন পাৰগূ পাৰঙ্গতো হুত্ৱা খন্ধধাতুআযতনাদিভেদে সব্বসঙ্খতে ৱিমুত্তমানসো ৱিহৰন্তো পুন জাতিজৰামৰণানি ন উপগচ্ছতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. সেট্ঠিপুত্তোপি ৱংসমত্থকে ঠিতকোৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা ৱংসতো ওৰুয্হ সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. অথ নং সত্থা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি আহ. সো তাৱদেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰো সট্ঠিৱস্সিকত্থেৰো ৱিয অহোসি. অথ নং ভিক্খূ, ‘‘আৱুসো উগ্গসেন, সট্ঠিহত্থস্স তে ৱংসস্স মত্থকতো ওতৰন্তস্স ভযং নাম নাহোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নত্থি মে, আৱুসো, ভয’’ন্তি ৱুত্তে সত্থু আৰোচেসুং, ‘‘ভন্তে, উগ্গসেনো ‘ন ভাযামী’তি ৱদতি, অভূতং ৱত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, মম পুত্তেন উগ্গসেনেন সদিসা ছিন্নসংযোজনা ভিক্খূ ভাযন্তি, ন তসন্তী’’তি ৱত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱগ্গে ইমং গাথমাহ –

‘‘সব্বসংযোজনং ছেত্ৱা, যো ৱে ন পৰিতস্সতি;

সঙ্গাতিগং ৱিসংযুত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৯৭; সু. নি. ৬২৬);

দেসনাৱসানে বহূনং ধম্মাভিসমযো অহোসি. পুনেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘কিং নু খো, আৱুসো, এৱং অৰহত্তূপনিস্সযসম্পন্নস্স ভিক্খুনো নটধীতৰং নিস্সায নটেহি সদ্ধিং ৱিচৰণকাৰণং, কিং অৰহত্তূপনিস্সযকাৰণ’’ন্তি? সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, উভযম্পেতং ইমিনা এৱ কত’’ন্তি ৱত্ৱা তমত্থং পকাসেতুং অতীতং আহৰি.

অতীতে কিৰ কস্সপদসবলস্স সুৱণ্ণচেতিযে কৰিযমানে বাৰাণসিৱাসিনো কুলপুত্তা বহুং খাদনীযভোজনীযং যানকেসু আৰোপেত্ৱা ‘‘হত্থকম্মং কৰিস্সামা’’তি চেতিযট্ঠানং গচ্ছন্তা অন্তৰামগ্গে একং থেৰং পিণ্ডায পৱিসন্তং পস্সিংসু. অথেকা কুলধীতা থেৰং ওলোকেত্ৱা সামিকং আহ – ‘‘সামি, অয্যো, পিণ্ডায পৱিসতি, যানকে চ নো বহুং খাদনীযং ভোজনীযং, পত্তমস্স আহৰ, ভিক্খং দস্সামা’’তি. সো তং পত্তং আহৰিত্ৱা খাদনীযভোজনীযস্স পূৰেত্ৱা থেৰস্স হত্থে পতিট্ঠপেত্ৱা উভোপি পত্থনং কৰিংসু, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্সেৱ ভাগিনো ভৱেয্যামা’’তি. সোপি থেৰো খীণাসৱোৱ, তস্মা ওলোকেন্তো তেসং পত্থনায সমিজ্ঝনভাৱং ঞত্ৱা সিতং অকাসি. তং দিস্ৱা সা ইত্থী সামিকং আহ – ‘‘অম্হাকং, অয্যো, সিতং কৰোতি, একো নটকাৰকো ভৱিস্সতী’’তি. সামিকোপিস্সা ‘‘এৱং ভৱিস্সতি, ভদ্দে’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. ইদং তেসং পুব্বকম্মং. তে তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা সা ইত্থী নটগেহে নিব্বত্তি, পুৰিসো সেট্ঠিগেহে. সো ‘‘এৱং, ভদ্দে, ভৱিস্সতী’’তি তস্সা পটিৱচনস্স দিন্নত্তা নটেহি সদ্ধিং ৱিচৰি. খীণাসৱত্থেৰস্স দিন্নপিণ্ডপাতং নিস্সায অৰহত্তং পাপুণি. সাপি নটধীতা ‘‘যা মে সামিকস্স গতি, ময্হম্পি সা এৱ গতী’’তি পব্বজিত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠহীতি.

উগ্গসেনৱত্থু ছট্ঠং.

৭. চূড়ধনুগ্গহপণ্ডিতৱত্থু

ৱিতক্কমথিতস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো চূড়ধনুগ্গহপণ্ডিতং আৰব্ভ কথেসি.

একো কিৰ দহৰভিক্খু সলাকগ্গে অত্তনো পত্তসলাকং গহেত্ৱা সলাকযাগুং আদায আসনসালং গন্ত্ৱা পিৱি. তত্থ উদকং অলভিত্ৱা উদকত্থায একং ঘৰং অগমাসি. তত্থ তং একা কুমাৰিকা দিস্ৱাৱ উপ্পন্নসিনেহা, ‘‘ভন্তে, পুন পানীযেন অত্থে সতি ইধেৱ আগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. সো ততো পট্ঠায যদা পানীযং ন লভতি, তদা তত্থেৱ গচ্ছতি. সাপিস্স পত্তং গহেত্ৱা পানীযং দেতি. এৱং গচ্ছন্তে কালে যাগুম্পি দত্ৱা পুনেকদিৱসং তত্থেৱ নিসীদাপেত্ৱা ভত্তং অদাসি. সন্তিকে চস্স নিসীদিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং গেহে ন কিঞ্চি নত্থি নাম, কেৱলং মযং ৱিচৰণকমনুস্সমেৱ ন লভামা’’তি কথং সমুট্ঠাপেসি. সো কথিপাহেনেৱ তস্সা কথং সুত্ৱা উক্কণ্ঠি. অথ নং একদিৱসং আগন্তুকা ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘কস্মা ত্ৱং, আৱুসো, কিসো উপ্পণ্ডুপণ্ডুকজাতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘উক্কণ্ঠিতোম্হি, আৱুসো’’তি ৱুত্তে আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকং নযিংসু. তেপি নং সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা তমত্থং আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘কস্মা ত্ৱং মাদিসস্স আৰদ্ধৱীৰিযস্স বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা ‘সোতাপন্নো’তি ৱা ‘সকদাগামী’তি ৱা অত্তানং অৱদাপেত্ৱা ‘উক্কণ্ঠিতো’তি ৱদাপেসি, ভাৰিযং তে কম্মং কত’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কিং কাৰণা উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, একা মং ইত্থী এৱমাহা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খু, অনচ্ছৰিযং এতং তস্সা কিৰিযং. সা হি পুব্বে সকলজম্বুদীপে অগ্গধনুগ্গহপণ্ডিতং পহায তংমুহুত্তদিট্ঠকে একস্মিং সিনেহং উপ্পাদেত্ৱা তং জীৱিতক্খযং পাপেসী’’তি ৱত্ৱা তস্সত্থস্স পকাসনত্থং ভিক্খূহি যাচিতো –

অতীতে চূড়ধনুগ্গহপণ্ডিতকালে তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গহেত্ৱা তেন তুট্ঠেন দিন্নং ধীতৰং আদায বাৰাণসিং গচ্ছন্তস্স একস্মিং অটৱিমুখে একূনপঞ্ঞাসায কণ্ডেহি একূনপঞ্ঞাসচোৰে মাৰেত্ৱা কণ্ডেসু খীণেসু চোৰজেট্ঠকং গহেত্ৱা ভূমিযং পাতেত্ৱা, ‘‘ভদ্দে, অসিং আহৰা’’তি ৱুত্তে তায তঙ্খণং দিট্ঠচোৰে সিনেহং কত্ৱা চোৰস্স হত্থে অসিথৰুং ঠপেত্ৱা চোৰেন ধনুগ্গহপণ্ডিতস্স মাৰিতভাৱং আৱিকত্ৱা চোৰেন চ তং আদায গচ্ছন্তেন ‘‘মম্পি এসা অঞ্ঞং দিস্ৱা অত্তনো সামিকং ৱিয মাৰাপেস্সতি, কিং মে ইমাযা’’তি একং নদিং দিস্ৱা ওৰিমতীৰে তং ঠপেত্ৱা তস্সা ভণ্ডকং আদায ‘‘ত্ৱং ইধেৱ হোহি, যাৱাহং ভণ্ডিকং উত্তাৰেমী’’তি তত্থেৱ তং পহায গমনভাৱঞ্চ আৱিকত্ৱা –

‘‘সব্বং ভণ্ডং সমাদায, পাৰং তিণ্ণোসি ব্ৰাহ্মণ;

পচ্চাগচ্ছ লহুং খিপ্পং, মম্পি তাৰেহি দানিতো.

‘‘অসন্থুতং মং চিৰসন্থুতেন,

নিমীনি ভোতী অদ্ধুৱং ধুৱেন;

মযাপি ভোতী নিমিনেয্য অঞ্ঞং,

ইতো অহং দূৰতৰং গমিস্সং.

‘‘কাযং এড়গলাগুম্বে, কৰোতি অহুহাসিযং;

নযীধ নচ্চং ৱা গীতং ৱা, তাড়ং ৱা সুসমাহিতং;

অনম্হিকালে সুসোণি, কিং নু জগ্ঘসি সোভনে.

‘‘সিঙ্গাল বাল দুম্মেধ, অপ্পপঞ্ঞোসি জম্বুক;

জীনো মচ্ছঞ্চ পেসিঞ্চ, কপণো ৱিয ঝাযসি.

‘‘সুদস্সং ৱজ্জমঞ্ঞেসং, অত্তনো পন দুদ্দসং;

জীনা পতিঞ্চ জাৰঞ্চ, মঞ্ঞে ত্ৱঞ্ঞেৱ ঝাযসি.

‘‘এৱমেতং মিগৰাজ, যথা ভাসসি জম্বুক;

সা নূনাহং ইতো গন্ত্ৱা, ভত্তু হেস্সং ৱসানুগা.

‘‘যো হৰে মত্তিকং থালং, কংসথালম্পি সো হৰে;

কতঞ্চেৱ তযা পাপং, পুনপেৱং কৰিস্সসী’’তি. (জা. ১.৫.১২৮-১৩৪) –

ইমং পঞ্চকনিপাতে চূড়ধনুগ্গহজাতকং ৱিত্থাৰেত্ৱা ‘‘তদা চূড়ধনুগ্গহপণ্ডিতো ত্ৱং অহোসি, সা ইত্থী এতৰহি অযং কুমাৰিকা, সিঙ্গালৰূপেন আগন্ত্ৱা তস্সা নিগ্গহকাৰকো সক্কো দেৱৰাজা অহমেৱা’’তি ৱত্ৱা ‘‘এৱং সা ইত্থী তংমুহুত্তদিট্ঠকে একস্মিং সিনেহেন সকলজম্বুদীপে অগ্গপণ্ডিতং জীৱিতা ৱোৰোপেসি, তং ইত্থিং আৰব্ভ উপ্পন্নং তৱ তণ্হং ছিন্দিত্ৱা ৱিহৰাহি ভিক্খূ’’তি তং ওৱদিত্ৱা উত্তৰিম্পি ধম্মং দেসেন্তো ইমা দ্ৱে গাথা অভাসি –

৩৪৯. ‘‘ৱিতক্কমথিতস্স জন্তুনো,

তিব্বৰাগস্স সুভানুপস্সিনো;

ভিয্যো তণ্হা পৱড্ঢতি,

এস খো দড়্হং কৰোতি বন্ধনং.

৩৫০. ‘‘ৱিতক্কূপসমে চ যো ৰতো,

অসুভং ভাৱযতে সদা সতো;

এস খো ব্যন্তি কাহিতি,

এস ছেচ্ছতি মাৰবন্ধন’’ন্তি.

তত্থ ৱিতক্কমথিতস্সাতি কামৱিতক্কাদীহি ৱিতক্কেহি নিম্মথিতস্স. তিব্বৰাগস্সাতি বহলৰাগস্স. সুভানুপস্সিনোতি ইট্ঠাৰম্মণে সুভনিমিত্তগাহাদিৱসেন ৱিস্সট্ঠমানসতায সুভন্তি অনুপস্সন্তস্স. তণ্হাতি এৱৰূপস্স ঝানাদীসু একম্পি ন ৱড্ঢতি, অথ খো ছদ্ৱাৰিকা তণ্হাযেৱ ভিয্যো ৱড্ঢতি. এস খোতি এসো পুগ্গলো তণ্হাবন্ধনং দড়্হং সুথিৰং কৰোতি. ৱিতক্কূপসমেতি মিচ্ছাৱিতক্কাদীনং ৱূপসমসঙ্খাতে দসসু অসুভেসু পঠমজ্ঝানে. সদা সতোতি যো এত্থ অভিৰতো হুত্ৱা নিচ্চং উপট্ঠিতসতিতায সতো তং অসুভঝানং ভাৱেতি. ব্যন্তি কাহিতীতি এস ভিক্খু তীসু ভৱেসু উপ্পজ্জনকং তণ্হং ৱিগতন্তং কৰিস্সতি. মাৰবন্ধনন্তি এসো তেভূমকৱট্টসঙ্খাতং মাৰবন্ধনম্পি ছিন্দিস্সতীতি অত্থো.