৫. খেমাথেৰীৱত্থু
যে ৰাগৰত্তাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো খেমং নাম ৰঞ্ঞো বিম্বিসাৰস্স অগ্গমহেসিং আৰব্ভ কথেসি.
সা কিৰ পদুমুত্তৰপাদমূলে পত্থিতপত্থনা অতিৱিয অভিৰূপা পাসাদিকা অহোসি. ‘‘সত্থা কিৰ ৰূপস্স দোসং কথেতী’’তি সুত্ৱা পন সত্থু সন্তিকং গন্তুং ন ইচ্ছি. ৰাজা তস্সা ৰূপমদমত্তভাৱং ঞত্ৱা ৱেড়ুৱনৱণ্ণনাপটিসংযুত্তানি গীতানি কাৰেত্ৱা নটাদীনং দাপেসি. তেসং তানি গাযন্তানং সদ্দং সুত্ৱা তস্সা ৱেড়ুৱনং অদিট্ঠপুব্বং ৱিয অসুতপুব্বং ৱিয চ অহোসি. সা ‘‘কতৰং উয্যানং সন্ধায গাযথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘দেৱী, তুম্হাকং ৱেড়ুৱনুয্যানমেৱা’’তি ৱুত্তে উয্যানং গন্তুকামা অহোসি. সত্থা তস্সা আগমনং ঞত্ৱা পৰিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ধম্মং দেসেন্তোৱ তালৱণ্টং আদায অত্তনো পস্সে ঠত্ৱা বীজমানং অভিৰূপং ইত্থিং নিম্মিনি. খেমা, দেৱীপি পৱিসমানাৱ তং ইত্থিং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৰূপস্স দোসং কথেতীতি ৱদন্তি, অযঞ্চস্স সন্তিকে ইত্থী বীজযমানা ঠিতা, নাহং ইমিস্সা কলভাগম্পি উপেমি, ন মযা ঈদিসং ইত্থিৰূপং দিট্ঠপুব্বং, সত্থাৰং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি মঞ্ঞে’’তি চিন্তেত্ৱা তথাগতস্স কথাসদ্দম্পি অনিসামেত্ৱা তমেৱ ইত্থিং ওলোকযমানা অট্ঠাসি. সত্থা তস্সা তস্মিং ৰূপে উপ্পন্নবহুমানতং ঞত্ৱা তং ৰূপং পঠমৱযাদিৱসেন দস্সেত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ পৰিযোসানে অট্ঠিমত্তাৱসানং কত্ৱা দস্সেসি. খেমা তং দিস্ৱা ‘‘এৱৰূপম্পি নামেতং ৰূপং মুহুত্তেনেৱ খযৱযং সম্পত্তং, নত্থি ৱত ইমস্মিং ৰূপে সাৰো’’তি চিন্তেসি. সত্থা তস্সা চিত্তাচাৰং ওলোকেত্ৱা, ‘‘খেমে, ত্ৱং ‘ইমস্মিং ৰূপে সাৰো অত্থী’তি চিন্তেসি, পস্স দানিস্স অসাৰভাৱ’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘আতুৰং অসুচিং পূতিং, পস্স খেমে সমুস্সযং;
উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং, বালানং অভিপত্থিত’’ন্তি. (অপ. থেৰী ২.২.৩৫৪);
সা গাথাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অথ নং সত্থা, ‘‘খেমে, ইমে সত্তা ৰাগৰত্তা দোসপদুট্ঠা মোহমূড়্হা অত্তনো তণ্হাসোতং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, তত্থেৱ লগ্গন্তী’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৩৪৭. ‘‘যে ৰাগৰত্তানুপতন্তি সোতং,
সযং কতং মক্কটকোৱ জালং;
এতম্পি ছেত্ৱান ৱজন্তি ধীৰা,
অনপেক্খিনো সব্বদুক্খং পহাযা’’তি.
তত্থ মক্কটকোৱ জালন্তি যথা নাম মক্কটকো সুত্তজালং কত্ৱা মজ্ঝে ঠানে নাভিমণ্ডলে নিপন্নো পৰিযন্তে পতিতং পটঙ্গং ৱা মক্খিকং ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তস্স ৰসং পিৱিত্ৱা পুন গন্ত্ৱা তস্মিংযেৱ ঠানে নিপজ্জতি, এৱমেৱ যে সত্তা ৰাগৰত্তা দোসপদুট্ঠা মোহমূড়্হা সযংকতং তণ্হাসোতং অনুপতন্তি, তে তং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, এৱং দুৰতিক্কমং. এতম্পি ছেত্ৱান ৱজন্তি ধীৰাতি পণ্ডিতা এতং বন্ধনং ছেত্ৱা অনপেক্খিনো নিৰালযা হুত্ৱা অৰহত্তমগ্গেন সব্বদুক্খং পহায ৱজন্তি, গচ্ছন্তীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে খেমা অৰহত্তে পতিট্ঠহি, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসি. সত্থা ৰাজানং আহ – ‘‘মহাৰাজ, খেমায পব্বজিতুং ৱা পৰিনিব্বাযিতুং ৱা ৱট্টতী’’তি. ভন্তে, পব্বাজেথ নং, অলং পৰিনিব্বানেনাতি. সা পব্বজিত্ৱা অগ্গসাৱিকা অহোসীতি.
খেমাথেৰীৱত্থু পঞ্চমং.