৫. সানুসামণেৰৱত্থু
ইদং পুৰেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সানুং নাম সামণেৰং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ একিস্সা উপাসিকায একপুত্তকো অহোসি. অথ নং সা দহৰকালেযেৱ পব্বাজেসি. সো পব্বজিতকালতো পট্ঠায সীলৱা অহোসি ৱত্তসম্পন্নো, আচৰিযুপজ্ঝাযআগন্তুকানং ৱত্তং কতমেৱ হোতি. মাসস্স অট্ঠমে দিৱসে পাতোৱ উট্ঠায উদকমাড়কে উদকং উপট্ঠাপেত্ৱা ধম্মস্সৱনগ্গং সম্মজ্জিত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা দীপং জালেত্ৱা মধুৰস্সৰেন ধম্মস্সৱনং ঘোসেতি. ভিক্খূ তস্স থামং ঞত্ৱা ‘‘সৰভঞ্ঞং ভণ সামণেৰা’’তি অজ্ঝেসন্তি. সো ‘‘ময্হং হদযৱাতো ৰুজতি, কাযো ৱা বাধতী’’তি কিঞ্চি পচ্চাহাৰং অকত্ৱা ধম্মাসনং অভিৰূহিত্ৱা আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয সৰভঞ্ঞং ৱত্ৱা ওতৰন্তো ‘‘ময্হং মাতাপিতূনং ইমস্মিং সৰভঞ্ঞে পত্তিং দম্মী’’তি ৱদতি. তস্স মনুস্সা মাতাপিতৰো পত্তিযা দিন্নভাৱং ন জানন্তি. অনন্তৰত্তভাৱে পনস্স মাতা যক্খিনী হুত্ৱা নিব্বত্তা, সা দেৱতাহি সদ্ধিং আগন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা ‘‘সামণেৰেন দিন্নপত্তিং অনুমোদামি, তাতা’’তি ৱদতি. ‘‘সীলসম্পন্নো চ নাম ভিক্খু সদেৱকস্স লোকস্স পিযো হোতী’’তি তস্মিং সামণেৰে দেৱতা সলজ্জা সগাৰৱা মহাব্ৰহ্মানং ৱিয অগ্গিক্খন্ধং ৱিয চ নং মঞ্ঞন্তি. সামণেৰে গাৰৱেন তঞ্চ যক্খিনিং গৰুকং কত্ৱা পস্সন্তি. তা ধম্মস্সৱনযক্খসমাগমাদীসু ‘‘সানুমাতা সানুমাতা’’তি যক্খিনিযা অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং দেন্তি. মহেসক্খাপি যক্খা তং দিস্ৱা মগ্গা ওক্কমন্তি, আসনা ৱুট্ঠহন্তি.
অথ খো সামণেৰো ৱুড্ঢিমন্ৱায পৰিপক্কিন্দ্ৰিযো অনভিৰতিযা পীড়িতো অনভিৰতিং ৱিনোদেতুং অসক্কোন্তো পৰুড়্হকেসনখো কিলিট্ঠনিৱাসনপাৰুপনো কস্সচি অনাৰোচেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায এককোৱ মাতুঘৰং অগমাসি. উপাসিকা পুত্তং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘কিং, তাত, ত্ৱং পুব্বে আচৰিযুপজ্ঝাযেহি ৱা দহৰসামণেৰেহি ৱা সদ্ধিং ইধাগচ্ছসি, কস্মা এককোৱ অজ্জ আগতোসী’’তি? সো উক্কণ্ঠিতভাৱং আৰোচেসি. সা উপাসিকা নানপ্পকাৰেন ঘৰাৱাসে আদীনৱং দস্সেত্ৱা পুত্তং ওৱদমানাপি সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তী ‘‘অপ্পেৱ নাম অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেয্যা’’তি অনুয্যোজেত্ৱা ‘‘তিট্ঠ, তাত, যাৱ তে যাগুভত্তং সম্পাদেমি, যাগুং পিৱিত্ৱা কতভত্তকিচ্চস্স তে মনাপানি ৱত্থানি নীহৰিত্ৱা দস্সামী’’তি ৱত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসীদি সামণেৰো. উপাসিকা মুহুত্তেনেৱ যাগুখজ্জকং সম্পাদেত্ৱা অদাসি. অথ ‘‘ভত্তং সম্পাদেস্সামী’’তি অৱিদূৰে নিসিন্না তণ্ডুলে ধোৱতি. তস্মিং সমযে সা যক্খিনী ‘‘কহং নু খো সামণেৰো, কচ্চি ভিক্খাহাৰং লভতি, নো’’তি আৱজ্জমানা তস্স ৱিব্ভমিতুকামতায নিসিন্নভাৱং ঞত্ৱা ‘‘সামণেৰো মে মহেসক্খানং দেৱতানং অন্তৰে লজ্জং উপ্পাদেয্য, গচ্ছামিস্স ৱিব্ভমনে অন্তৰাযং কৰিস্সামী’’তি আগন্ত্ৱা তস্স সৰীৰে অধিমুচ্চিত্ৱা গীৱং পৰিৱত্তেত্ৱা খেড়েন পগ্ঘৰন্তেন ভূমিযং নিপতি. উপাসিকা পুত্তস্স তং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা পুত্তং আলিঙ্গেত্ৱা ঊৰূসু নিপজ্জাপেসি. সকলগামৱাসিনো আগন্ত্ৱা বলিকম্মাদীনি কৰিংসু. উপাসিকা পন পৰিদেৱমানা ইমা গাথা অভাসি –
‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
‘‘উপোসথং উপৱসন্তি, ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি যে;
ন তেহি যক্খা কীড়ন্তি, ইতি মে অৰহতং সুতং;
সা দানি অজ্জ পস্সামি, যক্খা কীড়ন্তি সানুনা’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
উপাসিকায ৱচনং সুত্ৱা –
‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
‘‘উপোসথং উপৱসন্তি, ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি যে;
ন তেহি যক্খা কীড়ন্তি, সাহু তে অৰহতং সুত’’ন্তি. (সং. নি. ১.২৩৯) –
ৱত্ৱা আহ –
‘‘সানুং পবুদ্ধং ৱজ্জাসি, যক্খানং ৱচনং ইদং;
মাকাসি পাপকং কম্মং, আৱি ৱা যদি ৱা ৰহো.
‘‘সচে চ পাপকং কম্মং, কৰিস্সসি কৰোসি ৱা;
ন তে দুক্খা পমুত্যত্থি, উপ্পচ্চাপি পলাযতো’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
এৱং পাপকং কম্মং কত্ৱা সকুণস্স ৱিয উপ্পতিত্ৱা পলাযতোপি তে মোক্খো নত্থীতি ৱত্ৱা সা যক্খিনী সামণেৰং মুঞ্চি. সো অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা মাতৰং কেসে ৱিকিৰিয অস্সসন্তিং পস্সসন্তিং ৰোদমানং সকলগামৱাসিনো চ সন্নিপতিতে দিস্ৱা অত্তনো যক্খেন গহিতভাৱং অজানন্তো ‘‘অহং পুব্বে পীঠে নিসিন্নো, মাতা মে অৱিদূৰে নিসীদিত্ৱা তণ্ডুলে ধোৱি, ইদানি পনম্হি ভূমিযং নিপন্নো, কিং নু খো এত’’ন্তি নিপন্নকোৱ মাতৰং আহ –
‘‘মতং ৱা অম্ম ৰোদন্তি, যো ৱা জীৱং ন দিস্সতি;
জীৱন্তং অম্ম পস্সন্তী, কস্মা মং অম্ম ৰোদসী’’তি. (থেৰগা. ৪৪; সং. নি. ১.২৩৯);
অথস্স মাতা ৱত্থুকামকিলেসকামে পহায পব্বজিতস্স পুন ৱিব্ভমনত্থং আগমনে আদীনৱং দস্সেন্তী আহ –
‘‘মতং ৱা পুত্ত ৰোদন্তি, যো ৱা জীৱং ন দিস্সতি;
যো চ কামে চজিত্ৱান, পুনৰাগচ্ছতে ইধ;
তং ৱাপি পুত্ত ৰোদন্তি, পুন জীৱং মতো হি সো’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ঘৰাৱাসং কুক্কুড়সদিসঞ্চেৱ নৰকসদিসঞ্চ কত্ৱা ঘৰাৱাসে আদীনৱং দস্সেন্তী পুন আহ –
‘‘কুক্কুড়া উব্ভতো তাত, কুক্কুড়ং পতিতুমিচ্ছসি;
নৰকা উব্ভতো তাত, নৰকং পতিতুমিচ্ছসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
অথ নং, ‘‘পুত্ত, ভদ্দং তৱ হোতু, মযা পন ‘অযং নো পুত্তকো ডয্হমানো’তি গেহা ভণ্ডং ৱিয নীহৰিত্ৱা বুদ্ধসাসনে পব্বাজিতো, ঘৰাৱাসে পুন ডয্হিতুং ইচ্ছসি. অভিধাৱথ পৰিত্তাযথ নোতি ইমমত্থং কস্স উজ্ঝাপযাম কং নিজ্ঝাপযামা’’তি দীপেতুং ইমং গাথমাহ –
‘‘অভিধাৱথ ভদ্দন্তে, কস্স উজ্ঝাপযামসে;
আদিত্তা নীহতং ভণ্ডং, পুন ডয্হিতুমিচ্ছসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯);
সো মাতৰি কথেন্তিযা কথেন্তিযা সল্লক্খেত্ৱা ‘‘নত্থি ময্হং গিহিভাৱেন অত্থো’’তি আহ. অথস্স মাতা ‘‘সাধু, তাতা’’তি তুট্ঠা পণীতভোজনং ভোজেত্ৱা ‘‘কতিৱস্সোসি, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা পৰিপুণ্ণৱস্সভাৱং ঞত্ৱা তিচীৱৰং পটিযাদেসি. সো পৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰো উপসম্পদং লভি. অথস্স অচিৰূপসম্পন্নস্স সত্থা চিত্তনিগ্গহে উস্সাহং জনেন্তো ‘‘চিত্তং নামেতং নানাৰম্মণেসু দীঘৰত্তং চাৰিকং চৰন্তং অনিগ্গণ্হন্তস্স সোত্থিভাৱো নাম নত্থি, তস্মা অঙ্কুসেন মত্তহত্থিনো ৱিয চিত্তস্স নিগ্গণ্হনে যোগো কৰণীযো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৩২৬. ‘‘ইদং পুৰে চিত্তমচাৰি চাৰিকং,
যেনিচ্ছকং যত্থকামং যথাসুখং;
তদজ্জহং নিগ্গহেস্সামি যোনিসো,
হত্থিপ্পভিন্নং ৱিয অঙ্কুসগ্গহো’’তি.
তস্সত্থো – ইদং চিত্তং নাম ইতো পুব্বে ৰূপাদীসু চ আৰম্মণেসু ৰাগাদীনং যেন কাৰণেন ইচ্ছতি, যত্থেৱস্স কামো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱসেন যত্থ কামং যথাৰুচি চৰন্তস্স সুখং হোতি, তথেৱ ৱিচৰণতো যথাসুখং দীঘৰত্তং চাৰিকং চৰি, তং অজ্জ অহং পভিন্নং মত্তহত্থিং হত্থাচৰিযসঙ্খাতো ছেকো অঙ্কুসগ্গহো অঙ্কুসেন ৱিয যোনিসোমনসিকাৰেন নিগ্গহেস্সামি, নাস্স ৱীতিক্কমিতুং দস্সামীতি.
দেসনাৱসানে সানুনা সদ্ধিং ধম্মস্সৱনায উপসঙ্কমন্তানং বহূনং দেৱতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. সোপাযস্মা তেপিটকং বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা মহাধম্মকথিকো হুত্ৱা ৱীসৱস্সসতং ঠত্ৱা সকলজম্বুদীপং সঙ্খোভেত্ৱা পৰিনিব্বাযীতি.
সানুসামণেৰৱত্থু পঞ্চমং.