১. অত্তদন্তৱত্থু
অহং নাগো ৱাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা কোসম্বিযং ৱিহৰন্তো অত্তানং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু অপ্পমাদৱগ্গস্স আদিগাথাৱণ্ণনায ৱিত্থাৰিতমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং তত্থ (ধ. প. অট্ঠ. ১.সামাৱতিৱত্থু) –
মাগণ্ডিযা তাসং কিঞ্চি কাতুং অসক্কুণিত্ৱা ‘‘সমণস্স গোতমস্সেৱ কত্তব্বং কৰিস্সামী’’তি নাগৰানং লঞ্জং দত্ৱা ‘‘সমণং গোতমং অন্তোনগৰং পৱিসিত্ৱা চৰন্তং দাসকম্মকৰপোৰিসেহি সদ্ধিং অক্কোসেত্ৱা পৰিভাসেত্ৱা পলাপেথা’’তি আণাপেসি. মিচ্ছাদিট্ঠিকা তীসু ৰতনেসু অপ্পসন্না অন্তোনগৰং পৱিট্ঠং সত্থাৰং অনুবন্ধিত্ৱা ‘‘চোৰোসি বালোসি মূড়্হোসি থেনোসি ওট্ঠোসি গোণোসি গদ্ৰভোসি নেৰযিকোসি তিৰচ্ছানগতোসি, নত্থি তুয্হং সুগতি, দুগ্গতিযেৱ তুয্হং পাটিকঙ্খা’’তি দসহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি. তং সুত্ৱা আযস্মা আনন্দো সত্থাৰং এতদৱোচ – ‘‘ভন্তে, ইমে নাগৰা অম্হে অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি, ইতো অঞ্ঞত্থ গচ্ছামা’’তি. ‘‘কুহিং, আনন্দা’’তি? ‘‘অঞ্ঞং নগৰং, ভন্তে’’তি. ‘‘তত্থ মনুস্সেসু অক্কোসন্তেসু পৰিভাসন্তেসু পুন কত্থ গমিস্সামানন্দা’’তি. ‘‘ততোপি অঞ্ঞং নগৰং, ভন্তে’’তি. ‘‘তত্থ মনুস্সেসু অক্কোসন্তেসু পৰিভাসন্তেসু কুহিং গমিস্সামানন্দা’’তি. ‘‘ততোপি অঞ্ঞং নগৰং, ভন্তে’’তি. ‘‘আনন্দ, ন এৱং কাতুং ৱট্টতি, যত্থ অধিকৰণং উপ্পন্নং, তত্থেৱ তস্মিং ৱূপসন্তে অঞ্ঞত্থ গন্তুং ৱট্টতি, কে পন তে, আনন্দ, অক্কোসন্তী’’তি. ‘‘ভন্তে, দাসকম্মকৰে উপাদায সব্বে অক্কোসন্তী’’তি. ‘‘অহং, আনন্দ, সঙ্গামং ওতিণ্ণহত্থিসদিসো. সঙ্গামং ওতিণ্ণহত্থিনো হি চতূহি দিসাহি আগতে সৰে সহিতুং ভাৰো, তথেৱ বহূহি দুস্সীলেহি কথিতকথানং সহনং নাম ময্হং ভাৰো’’তি ৱত্ৱা অত্তানং আৰব্ভ ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
৩২০. ‘‘অহং নাগোৱ সঙ্গামে, চাপতো পতিতং সৰং;
অতিৱাক্যং তিতিক্খিস্সং, দুস্সীলো হি বহুজ্জনো.
৩২১. ‘‘দন্তং নযন্তি সমিতিং, দন্তং ৰাজাভিৰূহতি;
দন্তো সেট্ঠো মনুস্সেসু, যোতিৱাক্যং তিতিক্খতি.
৩২২. ‘‘ৱৰমস্সতৰা দন্তা, আজানীযা চ সিন্ধৱা;
কুঞ্জৰা চ মহানাগা, অত্তদন্তো ততো ৱৰ’’ন্তি.
তত্থ নাগোৱাতি হত্থী ৱিয. চাপতো পতিতন্তি ধনুতো মুত্তং. অতিৱাক্যন্তি অট্ঠঅনৰিযৱোহাৰৱসেন পৱত্তং ৱীতিক্কমৱচনং. তিতিক্খিস্সন্তি যথা সঙ্গামাৱচৰো সুদন্তো মহানাগো খমো সত্তিপহাৰাদীনি চাপতো মুচ্চিত্ৱা অত্তনি পতিতে সৰে অৱিহঞ্ঞমানো তিতিক্খতি, এৱমেৱ এৱৰূপং অতিৱাক্যং তিতিক্খিস্সং, সহিস্সামীতি অত্থো. দুস্সীলো হীতি অযঞ্হি লোকিযমহাজনো বহুদুস্সীলো অত্তনো অত্তনো ৰুচিৱসেন ৱাচং নিচ্ছাৰেত্ৱা ঘট্টেন্তো চৰতি, তত্থ অধিৱাসনং অজ্ঝুপেক্খনমেৱ মম ভাৰো. সমিতিন্তি উয্যানকীড়মণ্ডলাদীসু মহাজনমজ্ঝং গচ্ছন্তা দন্তমেৱ গোণজাতিং ৱা অস্সজাতিং ৱা যানে যোজেত্ৱা নযন্তি. ৰাজাতি তথাৰূপেহেৱ ৱাহনেহি গচ্ছন্তো ৰাজাপি দন্তমেৱ অভিৰূহতি. মনুস্সেসূতি মনুস্সেসুপি চতূহি অৰিযমগ্গেহি দন্তো নিব্বিসেৱনোৱ সেট্ঠো. যোতিৱাক্যন্তি যো এৱৰূপং অতিক্কমৱচনং পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানম্পি তিতিক্খতি ন পটিপ্ফৰতি ন ৱিহঞ্ঞতি, এৱৰূপো দন্তো সেট্ঠোতি অত্থো.
অস্সতৰাতি ৱড়ৱায গদ্ৰভেন জাতা. আজানীযাতি যং অস্সদমসাৰথি কাৰণং কাৰেতি, তস্স খিপ্পং জাননসমত্থা. সিন্ধৱাতি সিন্ধৱৰট্ঠে জাতা অস্সা. মহানাগাতি কুঞ্জৰসঙ্খাতা মহাহত্থিনো. অত্তদন্তোতি এতে অস্সতৰা চ সিন্ধৱা চ কুঞ্জৰা চ দন্তাৱ ৱৰং, ন অদন্তা. যো পন চতূহি অৰিযমগ্গেহি অত্তনো দন্ততায অত্তদন্তো নিব্বিসেৱনো, অযং ততোপি ৱৰং, সব্বেহিপি এতেহি উত্তৰিতৰোতি অত্থো.
দেসনাৱসানে লঞ্জং গহেত্ৱা ৱীথিসিঙ্ঘাটকাদীসু ঠত্ৱা অক্কোসন্তো পৰিভাসন্তো সব্বোপি সো মহাজনো সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণীতি.
অত্তদন্তৱত্থু পঠমং.