৪. লালুদাযিত্থেৰৱত্থু
অসজ্ঝাযমলাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লালুদাযিত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
সাৱত্থিযং কিৰ পঞ্চকোটিমত্তা অৰিযসাৱকা ৱসন্তি, দ্ৱে কোটিমত্তা পুথুজ্জনা ৱসন্তি. তেসু অৰিযসাৱকা পুৰেভত্তং দানং দত্ৱা পচ্ছাভত্তং সপ্পিতেলমধুফাণিতৱত্থাদীনি গহেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মকথং সুণন্তি. ধম্মং সুত্ৱা গমনকালে চ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানানং গুণকথং কথেন্তি. উদাযিত্থেৰো তেসং কথং সুত্ৱা ‘‘এতেসং তাৱ ধম্মং সুত্ৱা তুম্হে এৱং কথেথ, মম ধম্মকথং সুত্ৱা কিং নু খো ন কথেস্সথা’’তি ৱদতি. মনুস্সা তস্স কথং সুত্ৱা ‘‘অযং একো ধম্মকথিকো ভৱিস্সতি, ইমস্সপি অম্হেহি ধম্মকথং সোতুং ৱট্টতী’’তি তে একদিৱসং থেৰং যাচিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অজ্জ অম্হাকং ধম্মস্সৱনদিৱসো’’তি সঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হে অম্হাকং দিৱা ধম্মকথং কথেয্যাথা’’তি আহংসু. সোপি তেসং অধিৱাসেসি.
তেহি ধম্মস্সৱনৱেলায আগন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে, নো ধম্মং কথেথা’’তি ৱুত্তে লালুদাযিত্থেৰো আসনে নিসীদিত্ৱা চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা চালেন্তো একম্পি ধম্মপদং অদিস্ৱা ‘‘অহং সৰভঞ্ঞং ভণিস্সামি, অঞ্ঞো ধম্মকথং কথেতূ’’তি ৱত্ৱা ওতৰি. তে অঞ্ঞেন ধম্মকথং কথাপেত্ৱা সৰভাণত্থায পুন তং আসনং আৰোপযিংসু. সো পুনপি কিঞ্চি অদিস্ৱা ‘‘অহং ৰত্তিং কথেস্সামি, অঞ্ঞো সৰভঞ্ঞং ভণতূ’’তি ৱত্ৱা আসনা ওতৰি. তে অঞ্ঞেন সৰভঞ্ঞং ভণাপেত্ৱা পুন ৰত্তিং থেৰং আনযিংসু. সো ৰত্তিম্পি কিঞ্চি অদিস্ৱা ‘‘অহং পচ্চূসকালে কথেস্সামি, ৰত্তিং অঞ্ঞো কথেতূ’’তি ৱত্ৱা ওতৰি. তে অঞ্ঞেন ৰত্তিং কথাপেত্ৱা পুন পচ্চূসে তং আনযিংসু. সো পুনপি কিঞ্চি নাদ্দস. মহাজনো লেড্ডুদণ্ডাদীনি গহেত্ৱা, ‘‘অন্ধবাল, ত্ৱং সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানানং ৱণ্ণে কথিযমানে এৱঞ্চেৱঞ্চ ৱদেসি, ইদানি কস্মা ন কথেসী’’তি সন্তজ্জেত্ৱা পলাযন্তং অনুবন্ধি. সো পলাযন্তো একিস্সা ৱচ্চকুটিযা পতি.
মহাজনো কথং সমুট্ঠাপেসি – ‘‘অজ্জ লালুদাযী সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানানং গুণকথায পৱত্তমানায উস্সূযন্তো অত্তনো ধম্মকথিকভাৱং পকাসেত্ৱা মনুস্সেহি সক্কাৰং কত্ৱা ‘ধম্মং সুণোমা’তি ৱুত্তে চতুক্খত্তুং আসনে নিসীদিত্ৱা কথেতব্বযুত্তকং কিঞ্চি অপস্সন্তো ‘ত্ৱং অম্হাকং অয্যেহি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানত্থেৰেহি সদ্ধিং যুগগ্গাহং গণ্হাসী’তি লেড্ডুদণ্ডাদীনি গহেত্ৱা সন্তজ্জেত্ৱা পলাপিযমানো ৱচ্চকুটিযা পতিতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি এসো গূথকূপে নিমুগ্গোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰিত্ৱা –
‘‘চতুপ্পদো অহং সম্ম, ত্ৱম্পি সম্ম চতুপ্পদো;
এহি সম্ম নিৱত্তস্সু, কিং নু ভীতো পলাযসি.
‘‘অসুচিপূতিলোমোসি, দুগ্গন্ধো ৱাসি সূকৰ;
সচে যুজ্ঝিতুকামোসি, জযং সম্ম দদামি তে’’তি. (জা. ১.২.৫-৬) –
ইমং জাতকং ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেসি. তদা সীহো সাৰিপুত্তো অহোসি, সূকৰো লালুদাযীতি. সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, লালুদাযিনা অপ্পমত্তকোৱ ধম্মো উগ্গহিতো, সজ্ঝাযং পন নেৱ অকাসি, কিঞ্চি পৰিযত্তিং উগ্গহেত্ৱা তস্সা অসজ্ঝাযকৰণং মলমেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
২৪১. ‘‘অসজ্ঝাযমলা মন্তা, অনুট্ঠানমলা ঘৰা;
মলং ৱণ্ণস্স কোসজ্জং, পমাদো ৰক্খতো মল’’ন্তি.
তত্থ অসজ্ঝাযমলাতি যাকাচি পৰিযত্তি ৱা সিপ্পং ৱা যস্মা অসজ্ঝাযন্তস্স অননুযুঞ্জন্তস্স ৱিনস্সতি ৱা নিৰন্তৰং ৱা ন উপট্ঠাতি, তস্মা ‘‘অসজ্ঝাযমলা মন্তা’’তি ৱুত্তং. যস্মা পন ঘৰাৱাসং ৱসন্তস্স উট্ঠাযুট্ঠায জিণ্ণপটিসঙ্খৰণাদীনি অকৰোন্তস্স ঘৰং নাম ৱিনস্সতি, তস্মা ‘‘অনুট্ঠানমলা ঘৰা’’তি ৱুত্তং. যস্মা গিহিস্স ৱা পব্বজিতস্স ৱা কোসজ্জৱসেন সৰীৰপটিজগ্গনং ৱা পৰিক্খাৰপটিজগ্গনং ৱা অকৰোন্তস্স কাযো দুব্বণ্ণো হোতি, তস্মা ‘‘মলং ৱণ্ণস্স কোসজ্জ’’ন্তি ৱুত্তং. যস্মা গাৱো ৰক্খন্তস্স পমাদৱসেন নিদ্দাযন্তস্স ৱা কীড়ন্তস্স ৱা তা গাৱো অতিত্থপক্খন্দনাদিনা ৱা ৱাড়মিগচোৰাদিউপদ্দৱেন ৱা পৰেসং সালিখেত্তাদীনি ওতৰিত্ৱা খাদনৱসেন ৱিনাসং আপজ্জন্তি, সযম্পি দণ্ডং ৱা পৰিভাসং ৱা পাপুণাতি, পব্বজিতং ৱা পন ছ দ্ৱাৰানি অৰক্খন্তং পমাদৱসেন কিলেসা ওতৰিত্ৱা সাসনা চাৱেন্তি, তস্মা ‘‘পমাদো ৰক্খতো মল’’ন্তি ৱুত্তং. সো হিস্স ৱিনাসাৱহনেন মলট্ঠানিযত্তা মলন্তি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
লালুদাযিত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.