৬. অগ্গিদত্তব্ৰাহ্মণৱত্থু
বহুং ৱে সৰণং যন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱালিকৰাসিম্হি নিসিন্নং অগ্গিদত্তং নাম কোসলৰঞ্ঞো পুৰোহিতং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ মহাকোসলস্স পুৰোহিতো অহোসি. অথ নং পিতৰি কালকতে ৰাজা পসেনদি কোসলো ‘‘পিতু মে পুৰোহিতো’’তি গাৰৱেন তস্মিংযেৱ ঠানে ঠপেত্ৱা তস্স অত্তনো উপট্ঠানং আগতকালে পচ্চুগ্গমনং কৰোতি, ‘‘আচৰিয, ইধ নিসীদথা’’তি সমানাসনং দাপেসি. সো চিন্তেসি – ‘‘অযং ৰাজা মযি অতিৱিয গাৰৱং কৰোতি, ন খো পন ৰাজূনং নিচ্চকালমেৱ সক্কা চিত্তং গহেতুং. সমানৱযেনেৱ হি সদ্ধিং ৰজ্জসুখং নাম সুখং হোতি, অহঞ্চম্হি মহল্লকো, পব্বজিতুং মে যুত্ত’’ন্তি. সো ৰাজানং পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা নগৰে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সত্তাহেন সব্বং অত্তনো ধনং দানমুখে ৱিস্সজ্জেত্ৱা বাহিৰকপব্বজ্জং পব্বজি. তং নিস্সায দস পুৰিসসহস্সানি অনুপব্বজিংসু. সো তেহি সদ্ধিং অঙ্গমগধানঞ্চ কুৰুৰট্ঠস্স চ অন্তৰে ৱাসং কপ্পেত্ৱা ইমং ওৱাদং দেতি, ‘‘তাতা, যস্স কামৱিতক্কাদযো উপ্পজ্জন্তি, সো নদিতো একেকং ৱালুকপুটং উদ্ধৰিত্ৱা ইমস্মিং ওকিৰতূ’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা কামৱিতক্কাদীনং উপ্পন্নকালে তথা কৰিংসু. অপৰেন সমযেন মহাৱালুকৰাসি অহোসি, তং অহিছত্তো নাম নাগৰাজা পটিগ্গহেসি. অঙ্গমগধৱাসিনো চেৱ কুৰুৰট্ঠৱাসিনো চ মাসে মাসে তেসং মহন্তং সক্কাৰং অভিহৰিত্ৱা দানং দেন্তি. অথ নেসং অগ্গিদত্তো ইমং ওৱাদং অদাসি – ‘‘পব্বতং সৰণং যাথ, ৱনং সৰণং যাথ, আৰামং সৰণং যাথ, ৰুক্খং সৰণং যাথ, এৱং সব্বদুক্খতো মুচ্চিস্সথা’’তি. অত্তনো অন্তেৱাসিকেপি ইমিনা ওৱাদেন ওৱদি.
বোধিসত্তোপি কতাভিনিক্খমনো সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা তস্মিং সমযে সাৱত্থিং নিস্সায জেতৱনে ৱিহৰন্তো পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো অগ্গিদত্তব্ৰাহ্মণং সদ্ধিং অন্তেৱাসিকেহি অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা ‘‘সব্বেপি ইমে অৰহত্তস্স উপনিস্সযসম্পন্না’’তি ঞত্ৱা সাযন্হসমযে মহামোগ্গল্লানত্থেৰং আহ – ‘‘মোগ্গল্লান, কিং পস্সসি অগ্গিদত্তব্ৰাহ্মণং মহাজনং অতিত্থে পক্খন্দাপেন্তং, গচ্ছ তেসং ওৱাদং দেহী’’তি. ভন্তে, বহূ এতে, এককস্স ময্হং অৱিসয্হা. সচে তুম্হেপি আগমিস্সথ, ৱিসয্হা ভৱিস্সন্তীতি. মোগ্গল্লান, অহম্পি আগমিস্সামি, ত্ৱং পুৰতো যাহীতি. থেৰো পুৰতো গচ্ছন্তোৱ চিন্তেসি – ‘‘এতে বলৱন্তো চেৱ বহূ চ. সচে সব্বেসং সমাগমট্ঠানে কিঞ্চি কথেস্সামি, সব্বেপি ৱগ্গৱগ্গেন উট্ঠহেয্যু’’ন্তি অত্তনো আনুভাৱেন থূলফুসিতকং দেৱং ৱুট্ঠাপেসি. তে থূলফুসিতকেসু পতন্তেসু উট্ঠাযুট্ঠায অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালং পৱিসিংসু. থেৰো অগ্গিদত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স পণ্ণসালদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘অগ্গিদত্তা’’তি আহ. সো থেৰস্স সদ্দং সুত্ৱা ‘‘মং ইমস্মিং লোকে নামেন আলপিতুং সমত্থো নাম নত্থি, কো নু খো মং নামেন আলপতী’’তি মানথদ্ধতায ‘‘কো এসো’’তি আহ. ‘‘অহং, ব্ৰাহ্মণা’’তি. ‘‘কিং ৱদেসী’’তি? ‘‘অজ্জ মে একৰত্তিং ইধ ৱসনট্ঠানং ত্ৱং আচিক্খাহী’’তি. ‘‘ইধ ৱসনট্ঠানং নত্থি, একস্স একাৱ পণ্ণসালা’’তি. ‘‘অগ্গিদত্ত, মনুস্সা নাম মনুস্সানং, গাৱো গুন্নং, পব্বজিতা পব্বজিতানং সন্তিকং গচ্ছন্তি, মা এৱং কৰি, দেহি মে ৱসনট্ঠান’’ন্তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং পব্বজিতো’’তি? ‘‘আম, পব্বজিতোম্হী’’তি. ‘‘সচে পব্বজিতো, কহং তে খাৰিভণ্ডং, কো পব্বজিতপৰিক্খাৰো’’তি. ‘‘অত্থি মে পৰিক্খাৰো, ৱিসুং পন নং গহেত্ৱা ৱিচৰিতুং দুক্খন্তি অব্ভন্তৰেনেৱ নং গহেত্ৱা ৱিচৰামি, ব্ৰাহ্মণা’’তি. সো ‘‘তং গহেত্ৱা ৱিচৰিস্সসী’’তি থেৰস্স কুজ্ঝি. অথ নং সো আহ – ‘‘অম্হে, অগ্গিদত্ত, মা কুজ্ঝি, ৱসনট্ঠানং মে আচিক্খাহী’’তি. নত্থি এত্থ ৱসনট্ঠানন্তি. এতস্মিং পন ৱালুকৰাসিম্হি কো ৱসতীতি. একো, নাগৰাজাতি. এতং মে দেহীতি. ন সক্কা দাতুং, ভাৰিযং এতস্স কম্মন্তি. হোতু, দেহি মেতি. তেন হি ত্ৱং এৱ জানাহীতি.
থেৰো ৱালুকৰাসিঅভিমুখো পাযাসি. নাগৰাজা তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং সমণো ইতো আগচ্ছতি, ন জানাতি মঞ্ঞে মম অত্থিভাৱং, ধূমাযিত্ৱা নং মাৰেস্সামী’’তি ধূমাযি. থেৰো ‘‘অযং নাগৰাজা ‘অহমেৱ ধূমাযিতুং সক্কোমি, অঞ্ঞে ন সক্কোন্তী’তি মঞ্ঞে সল্লক্খেতী’’তি সযম্পি ধূমাযি. দ্ৱিন্নম্পি সৰীৰতো উগ্গতা ধূমা যাৱ ব্ৰহ্মলোকা উট্ঠহিংসু. উভোপি ধূমা থেৰং অবাধেত্ৱা নাগৰাজানমেৱ বাধেন্তি. নাগৰাজা ধূমৱেগং সহিতুং অসক্কোন্তো পজ্জলি. থেৰোপি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা তেন সদ্ধিংযেৱ পজ্জলি. অগ্গিজালা যাৱ ব্ৰহ্মলোকা উট্ঠহিংসু. উভোপি থেৰং অবাধেত্ৱা নাগৰাজানমেৱ বাধযিংসু. অথস্স সকলসৰীৰং উক্কাহি পদিত্তং ৱিয অহোসি. ইসিগণো ওলোকেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘নাগৰাজা, সমণং ঝাপেতি, ভদ্দকো ৱত সমণো অম্হাকং ৱচনং অসুত্ৱা নট্ঠো’’তি. থেৰো নাগৰাজানং দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনং কত্ৱা ৱালুকৰাসিম্হি নিসীদি. নাগৰাজা ৱালুকৰাসিং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱা কূটাগাৰকুচ্ছিপমাণং ফণং মাপেত্ৱা থেৰস্স উপৰি ধাৰেসি.
ইসিগণা পাতোৱ ‘‘সমণস্স মতভাৱং ৱা অমতভাৱং ৱা জানিস্সামা’’তি থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং ৱালুকৰাসিমত্থকে নিসিন্নং দিস্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ অভিত্থৱন্তা আহংসু – ‘‘সমণ, কচ্চি নাগৰাজেন ন বাধিতো’’তি. ‘‘কিং ন পস্সথ মম উপৰিফণং ধাৰেত্ৱা ঠিত’’ন্তি? তে ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, সমণস্স এৱৰূপো নাম নাগৰাজা দমিতো’’তি থেৰং পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু. তস্মিং খণে সত্থা আগতো. থেৰো সত্থাৰং দিস্ৱা উট্ঠায ৱন্দি. অথ নং ইসযো আহংসু – ‘‘অযম্পি তযা মহন্ততৰো’’তি. এসো ভগৱা সত্থা, অহং ইমস্স সাৱকোতি. সত্থা ৱালুকৰাসিমত্থকে নিসীদি, ইসিগণো ‘‘অযং তাৱ সাৱকস্স আনুভাৱো, ইমস্স পন আনুভাৱো কীদিসো ভৱিস্সতী’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ সত্থাৰং অভিত্থৱি. সত্থা অগ্গিদত্তং আমন্তেত্ৱা আহ – ‘‘অগ্গিদত্ত, ত্ৱং তৱ সাৱকানঞ্চ উপট্ঠাকানঞ্চ ওৱাদং দদমানো কিন্তি ৱত্ৱা দেসী’’তি. ‘‘এতং পব্বতং সৰণং গচ্ছথ, ৱনং আৰামং ৰুক্খং সৰণং গচ্ছথ. এতানি হি সৰণং গতো সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি এৱং তেসং ওৱাদং দম্মীতি. সত্থা ‘‘ন খো, অগ্গিদত্ত, এতানি সৰণং গতো সব্বদুক্খা পমুচ্চতি, বুদ্ধং ধম্মং সঙ্ঘং পন সৰণং গন্ত্ৱা সকলৱট্টদুক্খা পমুচ্চতী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
১৮৮. ‘‘বহুং ৱে সৰণং যন্তি, পব্বতানি ৱনানি চ;
আৰামৰুক্খচেত্যানি, মনুস্সা ভযতজ্জিতা.
১৮৯. ‘‘নেতং খো সৰণং খেমং, নেতং সৰণমুত্তমং;
নেতং সৰণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতি.
১৯০. ‘‘যো চ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সৰণং গতো;
চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি.
১৯১. ‘‘দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;
অৰিযং চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং.
১৯২. ‘‘এতং খো সৰণং খেমং, এতং সৰণমুত্তমং;
এতং সৰণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি.
তত্থ বহুন্তি বহু. পব্বতানীতি তত্থ তত্থ ইসিগিলিৱেপুল্লৱেভাৰাদিকে পব্বতে চ মহাৱনগোসিঙ্গসালৱনাদীনি ৱনানি চ ৱেড়ুৱনজীৱকম্বৱনাদযো আৰামে চ উদেনচেতিযগোতমচেতিযাদীনি ৰুক্খচেত্যানি চ তে তে মনুস্সা তেন তেন ভযেন তজ্জিতা ভযতো মুচ্চিতুকামা পুত্তলাভাদীনি ৱা পত্থযমানা সৰণং যন্তীতি অত্থো. নেতং সৰণন্তি এতং সব্বম্পি সৰণং নেৱ খেমং ন উত্তমং, ন চ এতং পটিচ্চ জাতিআদিধম্মেসু সত্তেসু একোপি জাতিআদিতো সব্বদুক্খা পমুচ্চতীতি অত্থো.
যো চাতি ইদং অখেমং অনুত্তমং সৰণং দস্সেত্ৱা খেমং উত্তমং সৰণং দস্সনত্থং আৰদ্ধং. তস্সত্থো – যো চ গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা ‘‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদিকং বুদ্ধধম্মসঙ্ঘানুস্সতিকম্মট্ঠানং নিস্সায সেট্ঠৱসেন বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ সৰণং গতো, তস্সপি তং সৰণগমনং অঞ্ঞতিত্থিযৱন্দনাদীহি কুপ্পতি চলতি. তস্স পন অচলভাৱং দস্সেতুং মগ্গেন আগতসৰণমেৱ পকাসন্তো চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি আহ. যো হি এতেসং সচ্চানং দস্সনৱসেন এতানি সৰণং গতো, এতস্স এতং সৰণং খেমঞ্চ উত্তমঞ্চ, সো চ পুগ্গলো এতং সৰণং পটিচ্চ সকলস্মাপি ৱট্টদুক্খা পমুচ্চতি, তস্মা এতং খো সৰণং খেমন্তিআদি ৱুত্তং.
দেসনাৱসানে সব্বেপি তে ইসযো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থাপি চীৱৰগব্ভতো হত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এথ ভিক্খৱো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি আহ. তে তঙ্খণেযেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকথেৰা ৱিয অহেসুং. সো চ সব্বেসম্পি অঙ্গমগধকুৰুৰট্ঠৱাসীনং সক্কাৰং আদায আগমনদিৱসো অহোসি. তে সক্কাৰং আদায আগতা সব্বেপি তে ইসযো পব্বজিতে দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো অম্হাকং অগ্গিদত্তব্ৰাহ্মণো মহা, উদাহু সমণো গোতমো’’তি চিন্তেত্ৱা সমণস্স গোতমস্স আগতত্তা ‘‘অগ্গিদত্তোৱ মহা’’তি মঞ্ঞিংসু. সত্থা তেসং অজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৱা, ‘‘অগ্গিদত্ত, পৰিসায কঙ্খং ছিন্দা’’তি আহ. সো ‘‘অহম্পি এত্তকমেৱ পচ্চাসীসামী’’তি ইদ্ধিবলেন সত্তক্খত্তুং ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পুনপ্পুনং ওৰুয্হ সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘সত্থা মে, ভন্তে, ভগৱা, সাৱকোহমস্মী’’তি ৱত্ৱা সাৱকত্তং পকাসেসীতি.
অগ্গিদত্তব্ৰাহ্মণৱত্থু ছট্ঠং.