১. বোধিৰাজকুমাৰৱত্থু
অত্তানঞ্চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ভেসকড়াৱনে ৱিহৰন্তো বোধিৰাজকুমাৰং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ পথৱীতলে অঞ্ঞেহি পাসাদেহি অসদিসৰূপং আকাসে উপ্পতমানং ৱিয কোকনুদং নাম পাসাদং কাৰেত্ৱা ৱড্ঢকিং পুচ্ছি – ‘‘কিং তযা অঞ্ঞত্থাপি এৱৰূপো পাসাদো কতপুব্বো, উদাহু পঠমসিপ্পমেৱ তে ইদ’’ন্তি. ‘‘পঠমসিপ্পমেৱ, দেৱা’’তি চ ৱুত্তে চিন্তেসি – ‘‘সচে অযং অঞ্ঞস্সপি এৱৰূপং পাসাদং কৰিস্সতি, অযং পাসাদো অনচ্ছৰিযো ভৱিস্সতি. ইমং মযা মাৰেতুং ৱা হত্থপাদে ৱাস্স ছিন্দিতুং অক্খীনি ৱা উপ্পাটেতুং ৱট্টতি, এৱং অঞ্ঞস্স পাসাদং ন কৰিস্সতী’’তি. সো তমত্থং অত্তনো পিযসহাযকস্স সঞ্জীৱকপুত্তস্স নাম মাণৱকস্স কথেসি. সো চিন্তেসি – ‘‘নিস্সংসযং এস ৱড্ঢকিং নাসেস্সতি, অনগ্ঘো সিপ্পী, সো মযি পস্সন্তে মা নস্সতু, সঞ্ঞমস্স দস্সামী’’তি. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘পাসাদে তে কম্মং নিট্ঠিতং, নো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নিট্ঠিত’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘ৰাজকুমাৰো তং নাসেতুকামো অত্তানং ৰক্খেয্যাসী’’তি আহ. ৱড্ঢকীপি ‘‘ভদ্দকং তে, সামি, কতং মম আৰোচেন্তেন, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিং, সম্ম, অম্হাকং পাসাদে কম্মং নিট্ঠিত’’ন্তি ৰাজকুমাৰেন পুট্ঠো ‘‘ন তাৱ, দেৱ, নিট্ঠিতং, বহু অৱসিট্ঠ’’ন্তি আহ. কিং কম্মং নাম অৱসিট্ঠন্তি? পচ্ছা, দেৱ, আচিক্খিস্সামি, দাৰূনি তাৱ আহৰাপেথাতি. কিং দাৰূনি নামাতি? নিস্সাৰানি সুক্খদাৰূনি, দেৱাতি. সো আহৰাপেত্ৱা অদাসি. অথ নং আহ – ‘‘দেৱ, তে ইতো পট্ঠায মম সন্তিকং নাগন্তব্বং. কিং কাৰণা? সুখুমকম্মং কৰোন্তস্স হি অঞ্ঞেহি সদ্ধিং সল্লপন্তস্স মে কম্মৱিক্খেপো হোতি, আহাৰৱেলাযং পন মে ভৰিযাৱ আহাৰং আহৰিস্সতী’’তি. ৰাজকুমাৰোপি ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণি. সোপি একস্মিং গব্ভে নিসীদিত্ৱা তানি দাৰূনি তচ্ছেত্ৱা অত্তনো পুত্তদাৰস্স অন্তো নিসীদনযোগ্গং গৰুড়সকুণং কত্ৱা আহাৰৱেলায পন ভৰিযং আহ – ‘‘গেহে ৱিজ্জমানকং সব্বং ৱিক্কিণিত্ৱা হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং গণ্হাহী’’তি. ৰাজকুমাৰোপি ৱড্ঢকিস্স অনিক্খমনত্থায গেহং পৰিক্খিপিত্ৱা আৰক্খং ঠপেসি. ৱড্ঢকীপি সকুণস্স নিট্ঠিতকালে ‘‘অজ্জ সব্বেপি দাৰকে গহেত্ৱা আগচ্ছেয্যাসী’’তি ভৰিযং ৱত্ৱা ভুত্তপাতৰাসো পুত্তদাৰং সকুণস্স কুচ্ছিযং নিসীদাপেত্ৱা ৱাতপানেন নিক্খমিত্ৱা পলাযি. সো তেসং, ‘‘দেৱ, ৱড্ঢকী পলাযতী’’তি কন্দন্তানংযেৱ গন্ত্ৱা হিমৱন্তে ওতৰিত্ৱা একং নগৰং মাপেত্ৱা কট্ঠৱাহনৰাজা নাম জাতো.
ৰাজকুমাৰোপি ‘‘পাসাদমহং কৰিস্সামী’’তি সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা পাসাদে চতুজ্জাতিযগন্ধেহি পৰিভণ্ডিকং কত্ৱা পঠমউম্মাৰতো পট্ঠায চেলপটিকং পত্থৰি. সো কিৰ অপুত্তকো, তস্মা ‘‘সচাহং পুত্তং ৱা ধীতৰং ৱা লচ্ছামি, সত্থা ইমং অক্কমিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা পত্থৰি. সো সত্থৰি আগতে সত্থাৰং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা ‘‘পৱিসথ, ভন্তে’’তি আহ. সত্থা ন পাৱিসি, সো দুতিযম্পি ততিযম্পি যাচি. সত্থা অপৱিসিত্ৱাৱ আনন্দত্থেৰং ওলোকেসি. থেৰো ওলোকিতসঞ্ঞাযেৱ ৱত্থানং অনক্কমনভাৱং ঞত্ৱা তং ‘‘সংহৰতু, ৰাজকুমাৰ, দুস্সানি, ন ভগৱা চেলপটিকং অক্কমিস্সতি, পচ্ছিমজনতং তথাগতো ওলোকেতী’’তি দুস্সানি সংহৰাপেসি. সো দুস্সানি সংহৰিত্ৱা সত্থাৰং অন্তোনিৱেসনং পৱেসত্ৱা যাগুখজ্জকেন সম্মানেত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, অহং তুম্হাকং উপকাৰকো তিক্খত্তুং সৰণং গতো, কুচ্ছিগতো চ কিৰম্হি একৱাৰং সৰণং গতো, দুতিযং তৰুণদাৰককালে, ততিযং ৱিঞ্ঞুভাৱং পত্তকালে. তস্স মে কস্মা চেলপটিকং ন অক্কমিত্থা’’তি? ‘‘কিং পন ত্ৱং, কুমাৰ, চিন্তেত্ৱা চেলানি অত্থৰী’’তি? ‘‘সচে পুত্তং ৱা ধীতৰং ৱা লচ্ছামি, সত্থা মে চেলপটিকং অক্কমিস্সতী’’তি ইদং চিন্তেত্ৱা, ভন্তেতি. তেনেৱাহং তং ন অক্কমিন্তি. ‘‘কিং পনাহং, ভন্তে, পুত্তং ৱা ধীতৰং ৱা নেৱ লচ্ছামী’’তি? ‘‘আম, কুমাৰা’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? ‘‘পুৰিমকঅত্তভাৱে জাযায সদ্ধিং পমাদং আপন্নত্তা’’তি. ‘‘কস্মিং কালে, ভন্তে’’তি? অথস্স সত্থা অতীতং আহৰিত্ৱা দস্সেসি –
অতীতে কিৰ অনেকসতা মনুস্সা মহতিযা নাৱায সমুদ্দং পক্খন্দিংসু. নাৱা সমুদ্দমজ্ঝে ভিজ্জি. দ্ৱে জযম্পতিকা একং ফলকং গহেত্ৱা অন্তৰদীপকং পৱিসিংসু, সেসা সব্বে তত্থেৱ মৰিংসু. তস্মিং খো পন দীপকে মহাসকুণসঙ্ঘো ৱসতি. তে অঞ্ঞং খাদিতব্বকং অদিস্ৱা ছাতজ্ঝত্তা সকুণঅণ্ডানি অঙ্গাৰেসু পচিত্ৱা খাদিংসু, তেসু অপ্পহোন্তেসু সকুণচ্ছাপে গহেত্ৱা খাদিংসু. এৱং পঠমৱযেপি মজ্ঝিমৱযেপি পচ্ছিমৱযেপি খাদিংসুযেৱ. একস্মিম্পি ৱযে অপ্পমাদং নাপজ্জিংসু, একোপি চ নেসং অপ্পমাদং নাপজ্জি.
সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং দস্সেত্ৱা ‘‘সচে হি ত্ৱং, কুমাৰ, তদা একস্মিম্পি ৱযে ভৰিযায সদ্ধিং অপ্পমাদং আপজ্জিস্স, একস্মিম্পি ৱযে পুত্তো ৱা ধীতা ৱা উপ্পজ্জেয্য. সচে পন ৱো একোপি অপ্পমত্তো অভৱিস্স, তং পটিচ্চ পুত্তো ৱা ধীতা ৱা উপ্পজ্জিস্স. কুমাৰ, অত্তানঞ্হি পিযং মঞ্ঞমানেন তীসুপি ৱযেসু অপ্পমত্তেন অত্তা ৰক্খিতব্বো, এৱং অসক্কোন্তেন একৱযেপি ৰক্খিতব্বোযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৫৭. ‘‘অত্তানঞ্চে পিযং জঞ্ঞা, ৰক্খেয্য নং সুৰক্খিতং;
তিণ্ণং অঞ্ঞতৰং যামং, পটিজগ্গেয্য পণ্ডিতো’’তি.
তত্থ যামন্তি সত্থা অত্তনো ধম্মিস্সৰতায দেসনাকুসলতায চ ইধ তিণ্ণং ৱযানং অঞ্ঞতৰং ৱযং যামন্তি কত্ৱা দেসেসি, তস্মা এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সচে অত্তানং পিযং জানেয্য, ৰক্খেয্য নং সুৰক্খিতন্তি যথা সো সুৰক্খিতো হোতি, এৱং নং ৰক্খেয্য. তত্থ সচে গীহী সমানো ‘‘অত্তানং ৰক্খিস্সামী’’তি উপৰিপাসাদতলে সুসংৱুতং গব্ভং পৱিসিত্ৱা সম্পন্নাৰক্খো হুত্ৱা ৱসন্তোপি, পব্বজিতো হুত্ৱা সুসংৱুতে পিহিতদ্ৱাৰৱাতপানে লেণে ৱিহৰন্তোপি অত্তানং ন ৰক্খতিযেৱ. গিহী পন সমানো যথাবলং দানসীলাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোন্তো, পব্বজিতো ৱা পন ৱত্তপটিৱত্তপৰিযত্তিমনসিকাৰেসু উস্সুক্কং আপজ্জন্তো অত্তানং ৰক্খতি নাম. এৱং তীসু ৱযেসু অসক্কোন্তো অঞ্ঞতৰস্মিম্পি ৱযে পণ্ডিতপুৰিসো অত্তানং পটিজগ্গতিযেৱ. সচে হি গিহিভূতো পঠমৱযে খিড্ডাপসুততায কুসলং কাতুং ন সক্কোতি, মজ্ঝিমৱযে অপ্পমত্তেন হুত্ৱা কুসলং কাতব্বং. সচে মজ্ঝিমৱযে পুত্তদাৰং পোসেন্তো কুসলং কাতুং ন সক্কোতি, পচ্ছিমৱযে কাতব্বমেৱ. এৱম্পি কৰোন্তেন অত্তা পটিজগ্গিতোৱ হোতি. এৱং অকৰোন্তস্স পন অত্তা পিযো নাম ন হোতি, অপাযপৰাযণমেৱ নং কৰোতি. সচে পন পব্বজিতো পঠমৱযে সজ্ঝাযং কৰোন্তো ধাৰেন্তো ৱাচেন্তো ৱত্তপটিৱত্তং কৰোন্তো পমাদং আপজ্জতি, মজ্ঝিমৱযে অপ্পমত্তেন সমণধম্মো কাতব্বো. সচে পঠমৱযে উগ্গহিতপৰিযত্তিযা অট্ঠকথং ৱিনিচ্ছযং কাৰণাকাৰণঞ্চ পুচ্ছন্তো মজ্ঝিমৱযে পমাদং আপজ্জতি, পচ্ছিমৱযে অপ্পমত্তেন সমণধম্মো কাতব্বোযেৱ. এৱম্পি কৰোন্তেন অত্তা পটিজগ্গিতোৱ হোতি. এৱং অকৰোন্তস্স পন অত্তা পিযো নাম ন হোতি, পচ্ছানুতাপেনেৱ নং তাপেতীতি.
দেসনাৱসানে বোধিৰাজকুমাৰো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপৰিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
বোধিৰাজকুমাৰৱত্থু পঠমং.