৭. মহামোগ্গল্লানত্থেৰৱত্থু
যো দণ্ডেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো মহামোগ্গল্লানত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে তিত্থিযা সন্নিপতিত্ৱা মন্তেসুং – ‘‘জানাথাৱুসো, ‘কেন কাৰণেন সমণস্স গোতমস্স লাভসক্কাৰো মহা হুত্ৱা নিব্বত্তো’তি. মযং ন জানাম, তুম্হে পন জানাথাতি. আম, জানাম, মহামোগ্গল্লানং নাম একং নিস্সায উপ্পন্নো. সো হি দেৱলোকং গন্ত্ৱা দেৱতাহি কতকম্মং পুচ্ছিত্ৱা আগন্ত্ৱা মনুস্সানং কথেতি ‘ইদং নাম কত্ৱা এৱৰূপং সম্পত্তিং লভন্তী’তি. নিৰযে নিব্বত্তানম্পি কম্মং পুচ্ছিত্ৱা আগন্ত্ৱা মনুস্সানং কথেতি ‘ইদং নাম কত্ৱা এৱৰূপং দুক্খং অনুভৱন্তী’তি. মনুস্সা তস্স কথং সুত্ৱা মহন্তং লাভসক্কাৰং অভিহৰন্তি, সচে তং মাৰেতুং সক্খিস্সাম, সো লাভসক্কাৰো অম্হাকং নিব্বত্তিস্সতী’’তি. তে ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি সব্বে একচ্ছন্দা হুত্ৱা ‘‘যংকিঞ্চি কত্ৱা তং মাৰাপেস্সামা’’তি অত্তনো উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৱা কহাপণসহস্সং লভিত্ৱা পুৰিসঘাতকম্মং কত্ৱা চৰন্তে চোৰে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেৰো নাম কাড়সিলাযং ৱসতি, তত্থ গন্ত্ৱা তং মাৰেথা’’তি তেসং কহাপণে অদংসু. চোৰা ধনলোভেন সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘থেৰং মাৰেস্সামা’’তি গন্ত্ৱা তস্স ৱসনট্ঠানং পৰিৱাৰেসুং. থেৰো তেহি পৰিক্খিত্তভাৱং ঞত্ৱা কুঞ্চিকচ্ছিদ্দেন নিক্খমিত্ৱা পক্কামি. তে চোৰা তং দিৱসং থেৰং অদিস্ৱা পুনেকদিৱসং গন্ত্ৱা পৰিক্খিপিংসু. থেৰো ঞত্ৱা কণ্ণিকামণ্ডলং ভিন্দিত্ৱা আকাসং পক্খন্দি. এৱং তে পঠমমাসেপি মজ্ঝিমমাসেপি থেৰং গহেতুং নাসক্খিংসু. পচ্ছিমমাসে পন সম্পত্তে থেৰো অত্তনা কতকম্মস্স আকড্ঢনভাৱং ঞত্ৱা ন অপগচ্ছি. চোৰা গন্ত্ৱা থেৰং গহেত্ৱা তণ্ডুলকণমত্তানিস্স অট্ঠীনি কৰোন্তা ভিন্দিংসু. অথ নং ‘‘মতো’’তি সঞ্ঞায একস্মিং গুম্বপিট্ঠে খিপিত্ৱা পক্কমিংসু.
থেৰো ‘‘সত্থাৰং পস্সিত্ৱাৱ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি অত্তভাৱং ঝানৱেঠনেন ৱেঠেত্ৱা থিৰং কত্ৱা আকাসেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি আহ. ‘‘পৰিনিব্বাযিস্সসি, মোগ্গল্লানা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কত্থ গন্ত্ৱা’’তি? ‘‘কাড়সিলাপদেসং, ভন্তে’’তি. তেন হি, মোগ্গল্লান, ময্হং ধম্মং কথেত্ৱা যাহি. তাদিসস্স হি মে সাৱকস্স ইদানি দস্সনং নত্থীতি. সো ‘‘এৱং কৰিস্সামি, ভন্তে’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আকাসং উপ্পতিত্ৱা পৰিনিব্বানদিৱসে সাৰিপুত্তত্থেৰো ৱিয নানপ্পকাৰা ইদ্ধিযো কত্ৱা ধম্মং কথেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা কাড়সিলাটৱিং গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযি. ‘‘থেৰং কিৰ চোৰা মাৰেসু’’ন্তি অযম্পি কথা সকলজম্বুদীপে পত্থৰি. ৰাজা অজাতসত্তু চোৰে পৰিযেসনত্থায চৰপুৰিসে পযোজেসি. তেসুপি চোৰেসু সুৰাপানে সুৰং পিৱন্তেসু একো একস্স পিট্ঠিং পহৰিত্ৱা পাতেসি. সো তং সন্তেজ্জেত্ৱা ‘‘অম্ভো দুব্বিনীত, ত্ৱং কস্মা মে পিট্ঠিং পাতেসী’’তি আহ. কিং পন হৰে দুট্ঠচোৰ, তযা মহামোগ্গল্লানত্থেৰো পঠমং পহটোতি? কিং পন মযা পহটভাৱং ত্ৱং ন জানাসীতি? ইতি নেসং ‘‘মযা পহটো, মযা পহটো’’তি ৱদন্তানং ৱচনং সুত্ৱা তে চৰপুৰিসা তে সব্বে চোৰে গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা চোৰে পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হেহি থেৰো মাৰিতো’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘কেন তুম্হে উয্যোজিতা’’তি? ‘‘নগ্গসমণকেহি, দেৱা’’তি. ৰাজা পঞ্চসতে নগ্গসমণকে গাহাপেত্ৱা পঞ্চসতেহি চোৰেহি সদ্ধিং ৰাজঙ্গণে নাভিপ্পমাণেসু আৱাটেসু নিখণাপেত্ৱা পলালেহি পটিচ্ছাদাপেত্ৱা অগ্গিং দাপেসি. অথ নেসং ঝামভাৱং ঞত্ৱা অযনঙ্গলেহি কসাপেত্ৱা সব্বে খণ্ডাখণ্ডিকং কাৰাপেসি.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেৰো অত্তনো অননুৰূপমেৱ মৰণং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানো ইমস্সেৱ অত্তভাৱস্স অননুৰূপং মৰণং পত্তো, পুব্বে পন তেন কতস্স কম্মস্স অনুৰূপমেৱ মৰণং পত্তো’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিং পনস্স, ভন্তে, পুব্বকম্ম’’ন্তি পুট্ঠো ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেসি –
অতীতে কিৰ বাৰাণসিৱাসী একো কুলপুত্তো সযমেৱ কোট্টনপচনাদীনি কম্মানি কৰোন্তো মাতাপিতৰো পটিজগ্গি. অথস্স মাতাপিতৰো নং, ‘‘তাত, ত্ৱং এককোৱ গেহে চ অৰঞ্ঞে চ কম্মং কৰোন্তো কিলমসি, একং তে কুমাৰিকং আনেস্সামা’’তি ৱত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, ন ময্হং এৱৰূপাযত্থো, অহং যাৱ তুম্হে জীৱথ, তাৱ ৱো সহত্থা উপট্ঠহিস্সামী’’তি তেন পটিক্খিত্তা পুনপ্পুনং তং যাচিত্ৱা কুমাৰিকং আনযিংসু. সা কতিপাহমেৱ তে উপট্ঠহিত্ৱা পচ্ছা তেসং দস্সনম্পি অনিচ্ছন্তী ‘‘ন সক্কা তৱ মাতাপিতূহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৱসিতু’’ন্তি উজ্ঝাযিত্ৱা তস্মিং অত্তনো কথং অগ্গণ্হন্তে তস্স বহিগতকালে মকচিৱাকখণ্ডানি চ যাগুফেণঞ্চ গহেত্ৱা তত্থ তত্থ আকিৰিত্ৱা তেনাগন্ত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুট্ঠা আহ – ‘‘ইমেসং অন্ধমহল্লকানং এতং কম্মং, সব্বং গেহং কিলিট্ঠং কৰোন্তা ৱিচৰন্তি, ন সক্কা এতেহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৱসিতু’’ন্তি. এৱং তায নং পুনপ্পুনং কথযমানায এৱৰূপোপি পূৰিতপাৰমী সত্তো মাতাপিতূহি সদ্ধিং ভিজ্জি. সো ‘‘হোতু, জানিস্সামি নেসং কত্তব্ব’’ন্তি তে ভোজেত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, অসুকট্ঠানে নাম তুম্হাকং ঞাতকা আগমনং পচ্চাসীসন্তি, তত্থ গমিস্সামা’’তি তে যানকং আৰোপেত্ৱা আদায গচ্ছন্তো অটৱিমজ্ঝং পত্তকালে, ‘‘তাত, ৰস্মিযো গণ্হাথ, গাৱো পতোদসঞ্ঞায গমিস্সন্তি, ইমস্মিং ঠানে চোৰা ৱসন্তি, অহং ওতৰামী’’তি পিতু হত্থে ৰস্মিযো দত্ৱা ওতৰিত্ৱা গচ্ছন্তো সদ্দং পৰিৱত্তেত্ৱা চোৰানং উট্ঠিতসদ্দমকাসি. মাতাপিতৰো সদ্দং সুত্ৱা ‘‘চোৰা উট্ঠিতা’’তি সঞ্ঞায, ‘‘তাত, মযং মহল্লকা, ত্ৱং অত্তানমেৱ ৰক্খাহী’’তি আহংসু. সো মাতাপিতৰো তথাৱিৰৱন্তেপি চোৰসদ্দং কৰোন্তো কোট্টেত্ৱা মাৰেত্ৱা অটৱিযং খিপিত্ৱা পচ্চাগমি.
সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানো এত্তকং কম্মং কত্ৱা অনেকৱস্সসতসহস্সানি নিৰযে পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন অত্তভাৱসতে এৱমেৱ কোট্টেত্ৱা সংচুণ্ণিতো মৰণং পত্তো. এৱং মোগ্গল্লানেন অত্তনো কম্মানুৰূপমেৱ মৰণং লদ্ধং, পঞ্চহি চোৰসতেহি সদ্ধিং লভিংসু. অপ্পদুট্ঠেসু হি পদুস্সন্তো দসহি কাৰণেহি অনযব্যসনং পাপুণাতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৩৭. ‘‘যো দণ্ডেন অদণ্ডেসু, অপ্পদুট্ঠেসু দুস্সতি;
দসন্নমঞ্ঞতৰং ঠানং, খিপ্পমেৱ নিগচ্ছতি.
১৩৮. ‘‘ৱেদনং ফৰুসং জানিং, সৰীৰস্স ৱ ভেদনং;
গৰুকং ৱাপি আবাধং, চিত্তক্খেপং ৱ পাপুণে.
১৩৯. ‘‘ৰাজতো ৱা উপসগ্গং, অব্ভক্খানং ৱ দাৰুণং;
পৰিক্খযং ৱ ঞাতীনং, ভোগানং ৱ পভঙ্গুৰং.
১৪০. ‘‘অথ ৱাস্স অগাৰানি, অগ্গি ডহতি পাৱকো;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি.
তত্থ অদণ্ডেসূতি কাযদণ্ডাদিৰহিতেসু খীণাসৱেসু. অপ্পদুট্ঠেসূতি পৰেসু ৱা অত্তনি ৱা নিৰপৰাধেসু. দসন্নমঞ্ঞতৰং ঠানন্তি দসসু দুক্খকাৰণেসু অঞ্ঞতৰং কাৰণং. ৱেদনন্তি সীসৰোগাদিভেদং ফৰুসং ৱেদনং. জানিন্তি কিচ্ছাধিগতস্স ধনস্স জানিং. ভেদনন্তি হত্থচ্ছেদাদিকং সৰীৰভেদনং. গৰুকন্তি পক্খহতএকচক্খুকপীঠসপ্পিকুণীভাৱকুট্ঠৰোগাদিভেদং গৰুকাবাধং ৱা. চিত্তক্খেপন্তি উম্মাদং. উপসগ্গন্তি যসৱিলোপসেনাপতিট্ঠানাদিঅচ্ছিন্দনাদিকং ৰাজতো উপসগ্গং ৱা. অব্ভক্খানন্তি অদিট্ঠঅসুতঅচিন্তিতপুব্বং ‘‘ইদং সন্ধিচ্ছেদাদিকম্মং, ইদং ৱা ৰাজাপৰাধিতকম্মং তযা কত’’ন্তি এৱৰূপং দাৰুণং অব্ভক্খানং ৱা. পৰিক্খযং ৱ ঞাতীনন্তি অত্তনো অৱস্সযো ভৱিতুং সমত্থানং ঞাতীনং পৰিক্খযং ৱা. পভঙ্গুৰন্তি পভঙ্গুভাৱং পূতিভাৱং. যং হিস্স গেহে ধঞ্ঞং, তং পূতিভাৱং আপজ্জতি, সুৱণ্ণং অঙ্গাৰভাৱং, মুত্তা কপ্পাসট্ঠিভাৱং, কহাপণং কপালখণ্ডাদিভাৱং, দ্ৱিপদচতুপ্পদা কাণকুণাদিভাৱন্তি অত্থো. অগ্গি ডহতীতি একসংৱচ্ছৰে দ্ৱত্তিক্খত্তুং অঞ্ঞস্মিং ডাহকে অৱিজ্জমানেপি অসনিঅগ্গি ৱা পতিত্ৱা ডহতি, অত্তনোৱ ধম্মতায উট্ঠিতো পাৱকো ৱা ডহতিযেৱ. নিৰযন্তি দিট্ঠেৱ ধম্মে ইমেসং দসন্নং ঠানানং অঞ্ঞতৰং পত্ৱাপি একংসেন সম্পৰাযে পত্তব্বং দস্সেতুং ‘‘নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি ৱুত্তং.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহামোগ্গল্লানত্থেৰৱত্থু সত্তমং.