১০. দণ্ডৱগ্গো
১. ছব্বগ্গিযভিক্খুৱত্থু
সব্বে তসন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে সত্তৰসৱগ্গিযেহি সেনাসনে পটিজগ্গিতে ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘‘নিক্খমথ, মযং মহল্লকতৰা, অম্হাকং এতং পাপুণাতী’’তি ৱত্ৱা তেহি ‘‘ন মযং দস্সাম, অম্হেহি পঠমং পটিজগ্গিত’’ন্তি ৱুত্তে তে ভিক্খূ পহৰিংসু. সত্তৰসৱগ্গিযা মৰণভযতজ্জিতা মহাৱিৰৱং ৱিৰৱিংসু. সত্থা তেসং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইদং নামা’’তি আৰোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইতো পট্ঠায ভিক্খুনা নাম এৱং কত্তব্বং, যো কৰোতি, সো ইমং নাম আপত্তিং আপজ্জতী’’তি পহাৰদানসিক্খাপদং (পাচি. ৪৪৯ আদযো) পঞ্ঞাপেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম ‘যথা অহং, তথেৱ অঞ্ঞেপি দণ্ডস্স তসন্তি, মচ্চুনো ভাযন্তী’তি ঞত্ৱা পৰো ন পহৰিতব্বো, ন ঘাতেতব্বো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১২৯. ‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো;
অত্তানং উপমং কত্ৱা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি.
তত্থ সব্বে তসন্তীতি সব্বেপি সত্তা অত্তনি দণ্ডে পতন্তে তস্স দণ্ডস্স তসন্তি. মচ্চুনোতি মৰণস্সাপি ভাযন্তিযেৱ. ইমিস্সা চ দেসনায ব্যঞ্জনং নিৰৱসেসং, অত্থো পন সাৱসেসো. যথা হি ৰঞ্ঞা ‘‘সব্বে সন্নিপতন্তূ’’তি ভেৰিযা চৰাপিতাযপি ৰাজমহামত্তে ঠপেত্ৱা সেসা সন্নিপতন্তি, এৱমিধ ‘‘সব্বে তসন্তী’’তি ৱুত্তেপি হত্থাজানেয্যো অস্সাজানেয্যো উসভাজানেয্যো খীণাসৱোতি ইমে চত্তাৰো ঠপেত্ৱা অৱসেসাৱ তসন্তীতি ৱেদিতব্বা. ইমেসু হি খীণাসৱো সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা মৰণকসত্তং অপস্সন্তো ন ভাযতি, ইতৰে তযো সক্কাযদিট্ঠিযা বলৱত্তা অত্তনো পটিপক্খভূতং সত্তং অপস্সন্তা ন ভাযন্তীতি. ন হনেয্য ন ঘাতযেতি যথা অহং, এৱং অঞ্ঞেপি সত্তাতি নেৱ পৰং পহৰেয্য ন পহৰাপেয্যাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ছব্বগ্গিযভিক্খুৱত্থু পঠমং.
২. ছব্বগ্গিযভিক্খুৱত্থু
সব্বে তসন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.
তেযেৱ একস্মিঞ্হি সমযে তেনেৱ কাৰণেন পুৰিমসিক্খাপদে সত্তৰসৱগ্গিযে পহৰিংসু. তেনেৱ কাৰণেন তেসং তলসত্তিকং উগ্গিৰিংসু. ইধাপি সত্থা তেসং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইদং নামা’’তি আৰোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইতো পট্ঠায ভিক্খুনা নাম এৱং কত্তব্বং, যো কৰোতি, সো ইমং নাম আপত্তিং আপজ্জতী’’তি তলসত্তিকসিক্খাপদং (পাচি. ৪৫৪ আদযো) পঞ্ঞাপেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম ‘যথা অহং, তথেৱ অঞ্ঞেপি দণ্ডস্স তসন্তি, যথা চ ময্হং, তথেৱ নেসং জীৱিতং পিয’ন্তি ঞত্ৱা পৰো ন পহৰিতব্বো ন ঘাটেতব্বো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৩০. ‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বেসং জীৱিতং পিযং;
অত্তানং উপমং কত্ৱা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি.
তত্থ সব্বেসং জীৱিতং পিযন্তি খীণাসৱং ঠপেত্ৱা সেসসত্তানং জীৱিতং পিযং মধুৰং, খীণাসৱো পন জীৱিতে ৱা মৰণে ৱা উপেক্খকোৱ হোতি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ছব্বগ্গিযভিক্খুৱত্থু দুতিযং.
৩. সব্বহুলকুমাৰকৱত্থু
সুখকামানি ভূতানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সম্বহুলে কুমাৰকে আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে সত্থা সাৱত্থিযং পিণ্ডায পৱিসন্তো অন্তৰামগ্গে সম্বহুলে কুমাৰকে একং ঘৰসপ্পজাতিকং অহিং দণ্ডকেন পহৰন্তে দিস্ৱা ‘‘কুমাৰকা কিং কৰোথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অহিং, ভন্তে, দণ্ডকেন পহৰামা’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং কাৰণা’’তি পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ডংসনভযেন, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘তুম্হে ‘অত্তনো সুখং কৰিস্সামা’তি ইমং পহৰন্তা নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুখলাভিনো ন ভৱিস্সথ. অত্তনো সুখং পত্থেন্তেন হি পৰং পহৰিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৩১. ‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ৱিহিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো ন লভতে সুখং.
১৩২. ‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ন হিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো লভতে সুখ’’ন্তি.
তত্থ যো দণ্ডেনাতি যো পুগ্গলো দণ্ডেন ৱা লেড্ডুআদীহি ৱা ৱিহেঠেতি. পেচ্চ সো ন লভতে সুখন্তি সো পুগ্গলো পৰলোকে মনুস্সসুখং ৱা দিব্বসুখং ৱা পৰমত্থভূতং ৱা নিব্বানসুখং ন লভতি. দুতিযগাথায পেচ্চ সো লভতেতি সো পুগ্গলো পৰলোকে ৱুত্তপ্পকাৰং তিৱিধম্পি সুখং লভতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে পঞ্চসতাপি তে কুমাৰকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসূতি.
সম্বহুলকুমাৰকৱত্থু ততিযং.
৪. কোণ্ডধানত্থেৰৱত্থু
মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোণ্ডধানত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
তস্স কিৰ পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায একং ইত্থিৰূপং থেৰেন সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতি. তং থেৰো ন পস্সতি, মহাজনো পন পস্সতি. অন্তোগামং পিণ্ডায চৰতোপিস্স মনুস্সা একং ভিক্খং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অযং তুম্হাকং হোতু, অযং পন তুম্হাকং সহাযিকাযা’’তি ৱত্ৱা দুতিযম্পি দদন্তি.
কিং তস্স পুব্বকম্মন্তি? কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কিৰ দ্ৱে সহাযকা ভিক্খূ একমাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তসদিসা অতিৱিয সমগ্গা অহেসুং. দীঘাযুকবুদ্ধকালে চ অনুসংৱচ্ছৰং ৱা অনুছমাসং ৱা ভিক্খূ উপোসথত্থায সন্নিপতন্তি. তস্মা তেপি ‘‘উপোসথগ্গং গমিস্সামা’’তি ৱসনট্ঠানা নিক্খমিংসু. তে একা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তদেৱতা দিস্ৱা ‘‘ইমে ভিক্খূ অতিৱিয সমগ্গা, সক্কা নু খো ইমে ভিন্দিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা অত্তনো বালতায চিন্তিতসমনন্তৰমেৱ আগন্ত্ৱা তেসু একেন, ‘‘আৱুসো, মুহুত্তং আগমেহি, সৰীৰকিচ্চেনম্হি অত্থিকো’’তি ৱুত্তে সা দেৱতা একং মনুস্সিত্থিৱণ্ণং মাপেত্ৱা থেৰস্স গচ্ছন্তৰং পৱিসিত্ৱা নিক্খমনকালে একেন হত্থেন কেসকলাপং, একেন নিৱাসনং সণ্ঠাপযমানা তস্স পিট্ঠিতো নিক্খমি. সো তং ন পস্সতি, তমাগমযমানো পন পুৰতো ঠিতভিক্খু নিৱত্তিত্ৱা ওলোকযমানো তং তথা কত্ৱা নিক্খমন্তং পস্সি. সা তেন দিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা অন্তৰধাযি. ইতৰো তং ভিক্খুং অত্তনো সন্তিকং আগতকালে আহ – ‘‘আৱুসো, সীলং তে ভিন্ন’’ন্তি. ‘‘নত্থাৱুসো, ময্হং এৱৰূপ’’ন্তি. ইদানেৱ তে মযা পচ্ছতো নিক্খমমানা তৰুণইত্থী ইদং নাম কৰোন্তী দিট্ঠা, ত্ৱং ‘‘নত্থি ময্হং এৱৰূপ’’ন্তি কিং ৱদেসীতি. সো অসনিযা মত্থকে অৱত্থটো ৱিয মা মং, আৱুসো, নাসেহি, নত্থি ময্হং এৱৰূপন্তি. ইতৰো ‘‘মযা সামং অক্খীহি দিট্ঠং, কিং তৱ সদ্দহিস্সামী’’তি দণ্ডকো ৱিয ভিজ্জিত্ৱা পক্কামি, উপোসথগ্গেপি ‘‘নাহং ইমিনা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সামী’’তি নিসীদি. ইতৰো ‘‘ময্হং, ভন্তে, সীলে অণুমত্তম্পি কাড়ং নত্থী’’তি ভিক্খূনং কথেসি. সোপি ‘‘মযা সামং দিট্ঠ’’ন্তি আহ. দেৱতা তং তেন সদ্ধিং উপোসথং কাতুং অনিচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘ভাৰিযং মযা কম্মং কত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘ভন্তে, ময্হং অয্যস্স সীলভেদো নত্থি, মযা পন ৱীমংসনৱসেনেতং কতং, কৰোথ তেন সদ্ধিং উপোসথ’’ন্তি আহ. সো তস্সা আকাসে ঠত্ৱা কথেন্তিযা সদ্দহিত্ৱা উপোসথং অকাসি, ন পন থেৰে পুব্বে ৱিয মুদুচিত্তো অহোসি. এত্তকং দেৱতায পুব্বকম্মং.
আযুপৰিযোসানে পন তে থেৰা যথাসুখং দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. দেৱতা অপীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং তত্থ পচ্চিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱুদ্ধিমন্ৱায সাসনে পব্বজিত্ৱা উপসম্পদং লভি. তস্স পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায তং ইত্থিৰূপং তথেৱ পঞ্ঞাযি. তেনেৱস্স কোণ্ডধানত্থেৰোতি নামং কৰিংসু. তং তথাৱিচৰন্তং দিস্ৱা ভিক্খূ অনাথপিণ্ডিকং আহংসু – ‘‘মহাসেট্ঠি, ইমং দুস্সীলং তৱ ৱিহাৰা নীহৰ. ইমঞ্হি নিস্সায সেসভিক্খূনং অযসো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি. কিং পন, ভন্তে, সত্থা ৱিহাৰে নত্থীতি? অত্থি উপাসকাতি. তেন হি, ভন্তে, সত্থাৱ জানিস্সতীতি. ভিক্খূ গন্ত্ৱা ৱিসাখাযপি তথেৱ কথেসুং. সাপি নেসং তথেৱ পটিৱচনং অদাসি.
ভিক্খূপি তেহি অসম্পটিচ্ছিতৱচনা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং – ‘‘মহাৰাজ, কোণ্ডধানত্থেৰো একং ইত্থিং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তো সব্বেসং অযসং উপ্পাদেসি, তং তুম্হাকং ৱিজিতা নীহৰথা’’তি. ‘‘কহং পন সো, ভন্তে’’তি? ‘‘ৱিহাৰে, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কতৰস্মিং সেনাসনে ৱিহৰতী’’তি? ‘‘অসুকস্মিং নামা’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছথ, অহং তং গণ্হিস্সামী’’তি সো সাযন্হসমযে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তং সেনাসনং পুৰিসেহি পৰিক্খিপাপেত্ৱা থেৰস্স ৱসনট্ঠানাভিমুখো অগমাসি. থেৰো মহাসদ্দং সুত্ৱা ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা পমুখে অট্ঠাসি. তম্পিস্স ইত্থিৰূপং পিট্ঠিপস্সে ঠিতং ৰাজা অদ্দস. থেৰো ৰঞ্ঞো আগমনং ঞত্ৱা ৱিহাৰং অভিৰুহিত্ৱা নিসীদি. ৰাজা থেৰং ন ৱন্দি, তম্পি ইত্থিং নাদ্দস. সো দ্ৱাৰন্তৰেপি হেট্ঠামঞ্চেপি ওলোকেন্তো অদিস্ৱাৱ থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে একং ইত্থিং অদ্দসং, কহং সা’’তি? ‘‘ন পস্সামি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘ইদানি মযা তুম্হাকং পিট্ঠিপস্সে ঠিতা দিট্ঠা’’তি ৱুত্তেপি ‘‘অহং ন পস্সামি’’চ্চেৱাহ. ৰাজা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইতো তাৱ নিক্খমথা’’তি আহ. থেৰে নিক্খমিত্ৱা পমুখে ঠিতে পুন সা থেৰস্স পিট্ঠিপস্সে অট্ঠাসি. ৰাজা তং দিস্ৱা পুন উপৰিতলং অভিৰুহি, তস্স আগতভাৱং ঞত্ৱা থেৰো নিসীদি. পুন ৰাজা তং সব্বট্ঠানেসু ওলোকেন্তোপি অদিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, কহং সা ইত্থী’’তি পুন থেৰং পুচ্ছি. নাহং পস্সামি মহাৰাজাতি. ‘‘কিং কথেথ, ভন্তে, মযা ইদানেৱ তুম্হাকং পিট্ঠিপস্সে ঠিতা দিট্ঠা’’তি আহ. আম, মহাৰাজ, মহাজনোপি ‘‘মে পচ্ছতো পচ্ছতো ইত্থী ৱিচৰতী’’তি ৱদতি, অহং পন ন পস্সামীতি. ৰাজা ‘‘পটিৰূপকেন ভৱিতব্ব’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা পুন থেৰং, ‘‘ভন্তে, ইতো তাৱ ওতৰথা’’তি ৱত্ৱা থেৰে ওতৰিত্ৱা পমুখে ঠিতে পুন তং তস্স পিট্ঠিপস্সে ঠিতং দিস্ৱা উপৰিতলং অভিৰুহি. পুন নাদ্দস. সো পুন থেৰং পুচ্ছিত্ৱা তেন ‘‘ন পস্সামি’’চ্চেৱ ৱুত্তে ‘‘পটিৰূপকমেৱেত’’ন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, এৱৰূপে সংকিলেসে তুম্হাকং পিট্ঠিতো ৱিচৰন্তে অঞ্ঞো কোচি তুম্হাকং ভিক্খং ন দস্সতি, নিবদ্ধং মম গেহং পৱিসথ, অহমেৱ চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামী’’তি থেৰং নিমন্তেত্ৱা পক্কামি.
ভিক্খূ ‘‘পস্সথাৱুসো, ৰঞ্ঞো পাপকিৰিযং, ‘এতং ৱিহাৰতো নীহৰা’তি ৱুত্তে আগন্ত্ৱা চতূহি পচ্চযেহি নিমন্তেত্ৱা গতো’’তি উজ্ঝাযিংসু. তম্পি থেৰং আহংসু – ‘‘অম্ভো, দুস্সীল, ইদানিসি ৰাজকোণ্ডো জাতো’’তি. সোপি পুব্বে ভিক্খূ কিঞ্চি ৱত্তুং অসক্কোন্তো ‘‘তুম্হে দুস্সীলা, তুম্হে কোণ্ডা, তুম্হে ইত্থিং গহেত্ৱা ৱিচৰথা’’তি আহ. তে গন্ত্ৱা সত্থু আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, কোণ্ডধানত্থেৰো অম্হেহি ৱুত্তো অম্হে ‘দুস্সীলা’তিআদীনি ৱত্ৱা অক্কোসতী’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, এৱং ৱদেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? ‘‘মযা সদ্ধিং কথিতকাৰণা’’তি. ‘‘তুম্হে, ভিক্খৱে, ইমিনা সদ্ধিং কস্মা কথেথা’’তি. ‘‘ইমস্স পচ্ছতো ইত্থিং ৱিচৰন্তিং দিস্ৱা, ভন্তে’’তি. ‘‘ইমে কিৰ তযা সদ্ধিং ইত্থিং ৱিচৰন্তিং দিস্ৱা ৱদন্তি, ত্ৱং কস্মা কথেসি, এতে তাৱ দিস্ৱা কথেন্তি. ত্ৱং অদিস্ৱাৱ ইমেহি সদ্ধিং কস্মা কথেসি, ননু পুব্বে তৱেৱ পাপিকং দিট্ঠিং নিস্সায ইদং জাতং, ইদানি কস্মা পুন পাপিকং দিট্ঠিং গণ্হাসী’’তি. ভিক্খূ ‘‘কিং পন, ভন্তে, ইমিনা পুব্বে কত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. অথ নেসং সত্থা তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৱা ‘‘ভিক্খু ইদং পাপকম্মং নিস্সায ত্ৱং ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তো, ইদানি তে পুন তথাৰূপং পাপিকং দিট্ঠিং গহেতুং ন যুত্তং, মা পুন ভিক্খূহি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেহি, নিস্সদ্দো মুখৱট্টিযং ছিন্নকংসথালসদিসো হোহি, এৱং কৰোন্তো নিব্বানপ্পত্তো নাম ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৩৩. ‘‘মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চি, ৱুত্তা পটিৱদেয্যু তং;
দুক্খা হি সাৰম্ভকথা, পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তং.
১৩৪. ‘‘সচে নেৰেসি অত্তানং, কংসো উপহতো যথা;
এস পত্তোসি নিব্বানং, সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতী’’তি.
তত্থ মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চীতি কঞ্চি একপুগ্গলম্পি ফৰুসং মা অৱচ. ৱুত্তাতি তযা পৰে ‘‘দুস্সীলা’’তি ৱুত্তা, তম্পি তথেৱ পটিৱদেয্যুং. সাৰম্ভকথাতি এসা কৰণুত্তৰা যুগগ্গাহকথা নাম দুক্খা. পটিদণ্ডাতি কাযদণ্ডাদীহি পৰং পহৰন্তস্স তাদিসা পটিদণ্ডা চ তৱ মত্থকে পতেয্যুং. সচে নেৰেসীতি সচে অত্তানং নিচ্চলং কাতুং সক্খিস্সসি. কংসো উপহতো যথাতি মুখৱট্টিযং ছিন্দিত্ৱা তলমত্তং কত্ৱা ঠপিতকংসথালং ৱিয. তঞ্হি হত্থপাদেহি ৱা দণ্ডকেন ৱা পহটম্পি সদ্দং ন কৰোতি, এস পত্তোসীতি সচে এৱৰূপো ভৱিতুং সক্খিস্সসি, ইমং পটিপদং পূৰযমানো ইদানি অপ্পত্তোপি এসো নিব্বানপ্পত্তো নাম. সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতীতি এৱং সন্তে চ পন ‘‘ত্ৱং দুস্সীলো, তুম্হে দুস্সীলা’’তিএৱমাদিকো উত্তৰকৰণৱাচালক্খণো সাৰম্ভোপি তে ন ৱিজ্জতি, ন ভৱিস্সতিযেৱাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু, কোণ্ডধানত্থেৰোপি সত্থাৰা দিন্নওৱাদে ঠত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি, ন চিৰস্সেৱ আকাসে উপ্পতিত্ৱা পঠমং সলাকং গণ্হীতি.
কোণ্ডধানত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.
৫. উপোসথিকইত্থীনং ৱত্থু
যথা দণ্ডেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা পুব্বাৰামে ৱিহৰন্তো ৱিসাখাদীনং উপাসিকানং উপোসথকম্মং আৰব্ভ কথেসি.
সাৱত্থিযং কিৰ একস্মিং মহাউপোসথদিৱসে পঞ্চসতমত্তা ইত্থিযো উপোসথিকা হুত্ৱা ৱিহাৰং অগমিংসু. ৱিসাখা তাসু মহল্লকিত্থিযো উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি, ‘‘অম্মা, কিমত্থং উপোসথিকা জাতত্থা’’তি. তাহি ‘‘দিব্বসম্পত্তিং পত্থেত্ৱা’’তি ৱুত্তে মজ্ঝিমিত্থিযো পুচ্ছি, তাহি ‘‘সপত্তিৱাসা মুচ্চনত্থাযা’’তি ৱুত্তে তৰুণিত্থিযো পুচ্ছি, তাহি ‘‘পঠমগব্ভে পুত্তপটিলাভত্থাযা’’তি ৱুত্তে কুমাৰিকাযো পুচ্ছি, তাহি ‘‘তৰুণভাৱেযেৱ পতিকুলগমনত্থাযা’’তি ৱুত্তে তং সব্বম্পি তাসং কথং সুত্ৱা তা আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পটিপাটিযা আৰোচেসি. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ৱিসাখে ইমেসং সত্তানং জাতিআদযো নাম দণ্ডহত্থকগোপালকসদিসা, জাতি জৰায সন্তিকং, জৰা ব্যাধিনো সন্তিকং, ব্যাধি মৰণস্স সন্তিকং পেসেত্ৱা মৰণং কুঠাৰিযা ছিন্দন্তা ৱিয জীৱিতং ছিন্দতি, এৱং সন্তেপি ৱিৱট্টং পত্থেন্তা নাম নত্থি, ৱট্টমেৱ পন পত্থেন্তী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৩৫. ‘‘যথা দণ্ডেন গোপালো, গাৱো পাজেতি গোচৰং;
এৱং জৰা চ মচ্চু চ, আযুং পাজেন্তি পাণিন’’ন্তি.
তত্থ পাজেতীতি ছেকো গোপালো কেদাৰন্তৰং পৱিসন্তিযো গাৱো দণ্ডেন নিৱাৰেত্ৱা তেনেৱ পোথেন্তো সুলভতিণোদকং গোচৰং নেতি. আযুং পাজেন্তীতি জীৱিতিন্দ্ৰিযং ছিন্দন্তি খেপেন্তি. গোপালকো ৱিয হি জৰা চ মচ্চু চ, গোগণো ৱিয জীৱিতিন্দ্ৰিযং, গোচৰভূমি ৱিয মৰণং. তত্থ জাতি তাৱ সত্তানং জীৱিতিন্দ্ৰিযং জৰায সন্তিকং পেসেসি, জৰা ব্যাধিনো সন্তিকং, ব্যাধি মৰণস্স সন্তিকং. তমেৱ মৰণং কুঠাৰিযা ছেদং ৱিয ছিন্দিত্ৱা গচ্ছতীতি ইদমেত্থ ওপম্মসম্পটিপাদনং.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
উপোসথিকইত্থীনং ৱত্থু পঞ্চমং.
৬. অজগৰপেতৱত্থু
অথ পাপানি কম্মানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অজগৰপেতং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে মহামোগ্গল্লানত্থেৰো লক্খণত্থেৰেন সদ্ধিং গিজ্ঝকূটতো ওতৰন্তো দিব্বেন চক্খুনা পঞ্চৱীসতিযোজনিকং অজগৰপেতং নাম অদ্দস. তস্স সীসতো অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৱা পৰিযন্তং গচ্ছন্তি, পৰিযন্ততো উট্ঠহিত্ৱা সীসং গচ্ছন্তি, উভযতো উট্ঠহিত্ৱা মজ্ঝে ওতৰন্তি. থেৰো তং দিস্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. লক্খণত্থেৰেন সিতকাৰণং পুট্ঠো ‘‘অকালো, আৱুসো, ইমস্স পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণায, সত্থু সন্তিকে মং পুচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গতকালে লক্খণত্থেৰেন পুট্ঠো আহ – ‘‘তত্ৰাহং, আৱুসো, একং পেতং অদ্দসং, তস্স এৱৰূপো নাম অত্তভাৱো, অহং তং দিস্ৱা ‘ন ৱত মে এৱৰূপো অত্তভাৱো দিট্ঠপুব্বো’তি সিতং পাত্ৱাকাসি’’ন্তি. সত্থা ‘‘চক্খুভূতা ৱত, ভিক্খৱে, সাৱকা ৱিহৰন্তী’’তিআদীনি (পাৰা. ২২৮; সং. নি. ২.২০২) ৱদন্তো থেৰস্স কথং পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘মযাপি এসো, ভিক্খৱে, পেতো বোধিমণ্ডেযেৱ দিট্ঠো, ‘যে চ পন মে ৱচনং ন সদ্দহেয্যুং, তেসং তং অহিতায অস্সা’তি ন কথেসিং, ইদানি মোগ্গল্লানং সক্খিং লভিত্ৱা কথেমী’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূহি তস্স পুব্বকম্মং পুট্ঠো ব্যাকাসি –
কস্সপবুদ্ধকালে কিৰ সুমঙ্গলসেট্ঠি নাম সুৱণ্ণিট্ঠকাহি ভূমিং সন্থৰিত্ৱা ৱীসতিউসভট্ঠানে তত্তকেনেৱ ধনেন ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা তাৱত্তকেনেৱ ৱিহাৰমহং কাৰেসি. সো একদিৱসং পাতোৱ সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তো নগৰদ্ৱাৰে একিস্সা সালায কাসাৱং সসীসং পাৰুপিত্ৱা কললমক্খিতেহি পাদেহি নিপন্নং একং চোৰং দিস্ৱা ‘‘অযং কললমক্খিতপাদো ৰত্তিং ৱিচৰিত্ৱা দিৱা নিপন্নমনুস্সো ভৱিস্সতী’’তি আহ. চোৰো মুখং ৱিৱৰিত্ৱা সেট্ঠিং দিস্ৱা ‘‘হোতু, জানিস্সামি তে কত্তব্ব’’ন্তি আঘাতং বন্ধিত্ৱা সত্তক্খত্তুং খেত্তং ঝাপেসি, সত্তক্খত্তুং ৱজে গুন্নং পাদে ছিন্দি, সত্তক্খত্তুং গেহং ঝাপেসি, সো এত্তকেনাপি কোপং নিব্বাপেতুং অসক্কোন্তো তস্স চূড়ূপট্ঠাকেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৱং কত্ৱা ‘‘কিং তে সেট্ঠিনো পিয’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘গন্ধকুটিতো অঞ্ঞং তস্স পিযতৰং নত্থী’’তি সুত্ৱা ‘‘হোতু, গন্ধকুটিং ঝাপেত্ৱা কোপং নিব্বাপেস্সামী’’তি সত্থৰি পিণ্ডায পৱিট্ঠে পানীযপৰিভোজনীযঘটে ভিন্দিত্ৱা গন্ধকুটিযং অগ্গিং অদাসি. সেট্ঠি ‘‘গন্ধকুটি কিৰ ঝাযতী’’তি সুত্ৱা আগচ্ছন্তো ঝামকালে আগন্ত্ৱা গন্ধকুটিং ঝামং ওলোকেন্তো ৱালগ্গমত্তম্পি দোমনস্সং অকত্ৱা ৱামবাহুং সমঞ্জিত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন মহাঅপ্ফোটনং অপ্ফোটেসি. অথ নং সমীপে ঠিতা পুচ্ছিংসু – ‘‘কস্মা, সামি, এত্তকং ধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা কতগন্ধকুটিযা ঝামকালে অপ্ফোটেসী’’তি? সো আহ – ‘‘এত্তকং মে, তাতা, অগ্গিআদীহি অসাধাৰণে বুদ্ধস্স সাসনে ধনং নিদহিতুং লদ্ধং, ‘পুনপি এত্তকং ধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সত্থু গন্ধকুটিং কাতুং লভিস্সামী’তি তুট্ঠমানসো অপ্ফোটেসি’’ন্তি. সো পুন তত্তকং ধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা গন্ধকুটিং কাৰেত্ৱা ৱীসতিসহস্সভিক্খুপৰিৱাৰস্স সত্থুনো দানং অদাসি. তং দিস্ৱা চোৰো চিন্তেসি – ‘‘অহং ইমং অমাৰেত্ৱা মঙ্কুকাতুং ন সক্খিস্সামি, হোতু, মাৰেস্সামি ন’’ন্তি নিৱাসনন্তৰে ছুৰিকং বন্ধিত্ৱা সত্তাহং ৱিহাৰে ৱিচৰন্তোপি ওকাসং ন লভি. মহাসেট্ঠিপি সত্ত দিৱসানি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, মম একেন পুৰিসেন সত্তক্খত্তুং খেত্তং ঝাপিতং, সত্তক্খত্তুং ৱজে গুন্নং পাদা ছিন্না, সত্তক্খত্তুং গেহং ঝাপিতং, ইদানি গন্ধকুটিপি তেনেৱ ঝাপিতা ভৱিস্সতি, অহং ইমস্মিং দানে পঠমং পত্তিং তস্স দম্মী’’তি.
তং সুত্ৱা চোৰো ‘‘ভাৰিযং ৱত মে কম্মং কতং, এৱং অপৰাধকাৰকে মযি ইমস্স কোপমত্তম্পি নত্থি, ইমস্মিম্পি দানে ময্হমেৱ পঠমং পত্তিং দেতি, অহং ইমস্মিং দুব্ভামি, এৱৰূপং মে পুৰিসং অখমাপেন্তস্স দেৱদণ্ডোপি মে মত্থকে পতেয্যা’’তি গন্ত্ৱা সেট্ঠিস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘খমাহি মে, সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘সামি, এৱং অযুত্তকং কম্মং মযা কতং, তস্স মে খমাহী’’তি আহ. অথ নং সেট্ঠি ‘‘তযা মে ইদঞ্চিদঞ্চ কত’’ন্তি সব্বং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, মযা কত’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘ত্ৱং মযা ন দিট্ঠপুব্বো, কস্মা মে কুজ্ঝিত্ৱা এৱমকাসী’’তি পুচ্ছি. সো একদিৱসং নগৰা নিক্খন্তেন তেন ৱুত্তৱচনং সাৰেত্ৱা ‘‘ইমিনা মে কাৰণেন কোপো উপ্পাদিতো’’তি আহ. সেট্ঠি অত্তনা ৱুত্তং সৰিত্ৱা ‘‘আম, তাত, ৱুত্তং মযা, তং মে খমাহী’’তি চোৰং খমাপেত্ৱা ‘‘উট্ঠেহি, তাত, খমামি তে, গচ্ছ, তাতা’’তি আহ. সচে মে, সামি, খমসি, সপুত্তদাৰং মং গেহে দাসং কৰোহীতি. তাত, ত্ৱং মযা এত্তকে কথিতে এৱৰূপং ছেদনং অকাসি, গেহে ৱসন্তেন পন সদ্ধিং ন সক্কা কিঞ্চি কথেতুং, ন মে তযা গেহে ৱসন্তেন কিচ্চং অত্থি, খমামি তে, গচ্ছ, তাতাতি. চোৰো তং কম্মং কত্ৱা আযুপৰিযোসানে অৱীচিম্হি নিব্বত্তো দীঘৰত্তং তত্থ পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন ইদানি গিজ্ঝকূটে পব্বতে পচ্চতীতি.
এৱং সত্থা তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, বালা নাম পাপানি কম্মানি কৰোন্তা ন বুজ্ঝন্তি, পচ্ছা পন অত্তনা কতকম্মেহি ডয্হমানা অত্তনাৱ অত্তনো দাৱগ্গিসদিসাৱ হোন্তী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৩৬. ‘‘অথ পাপানি কম্মানি, কৰং বালো ন বুজ্ঝতি;
সেহি কম্মেহি দুম্মেধো, অগ্গিডড্ঢোৱ তপ্পতী’’তি.
তত্থ অথ পাপানীতি ন কেৱলং বালো কোধৱসেন পাপানি কৰোতি, কৰোন্তোপি পন ন বুজ্ঝতীতি অত্থো. পাপং কৰোন্তো চ ‘‘পাপং কৰোমী’’তি অবুজ্ঝনকো নাম নত্থি. ‘‘ইমস্স কম্মস্স এৱৰূপো নাম ৱিপাকো’’তি অজাননতায ‘‘ন বুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং. সেহীতি সো তেহি অত্তনো সন্তকেহি কম্মেহি দুম্মেধো নিপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো নিৰযে নিব্বত্তিত্ৱা অগ্গিডড্ঢোৱ তপ্পতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অজগৰপেতৱত্থু ছট্ঠং.
৭. মহামোগ্গল্লানত্থেৰৱত্থু
যো দণ্ডেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো মহামোগ্গল্লানত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে তিত্থিযা সন্নিপতিত্ৱা মন্তেসুং – ‘‘জানাথাৱুসো, ‘কেন কাৰণেন সমণস্স গোতমস্স লাভসক্কাৰো মহা হুত্ৱা নিব্বত্তো’তি. মযং ন জানাম, তুম্হে পন জানাথাতি. আম, জানাম, মহামোগ্গল্লানং নাম একং নিস্সায উপ্পন্নো. সো হি দেৱলোকং গন্ত্ৱা দেৱতাহি কতকম্মং পুচ্ছিত্ৱা আগন্ত্ৱা মনুস্সানং কথেতি ‘ইদং নাম কত্ৱা এৱৰূপং সম্পত্তিং লভন্তী’তি. নিৰযে নিব্বত্তানম্পি কম্মং পুচ্ছিত্ৱা আগন্ত্ৱা মনুস্সানং কথেতি ‘ইদং নাম কত্ৱা এৱৰূপং দুক্খং অনুভৱন্তী’তি. মনুস্সা তস্স কথং সুত্ৱা মহন্তং লাভসক্কাৰং অভিহৰন্তি, সচে তং মাৰেতুং সক্খিস্সাম, সো লাভসক্কাৰো অম্হাকং নিব্বত্তিস্সতী’’তি. তে ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি সব্বে একচ্ছন্দা হুত্ৱা ‘‘যংকিঞ্চি কত্ৱা তং মাৰাপেস্সামা’’তি অত্তনো উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৱা কহাপণসহস্সং লভিত্ৱা পুৰিসঘাতকম্মং কত্ৱা চৰন্তে চোৰে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেৰো নাম কাড়সিলাযং ৱসতি, তত্থ গন্ত্ৱা তং মাৰেথা’’তি তেসং কহাপণে অদংসু. চোৰা ধনলোভেন সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘থেৰং মাৰেস্সামা’’তি গন্ত্ৱা তস্স ৱসনট্ঠানং পৰিৱাৰেসুং. থেৰো তেহি পৰিক্খিত্তভাৱং ঞত্ৱা কুঞ্চিকচ্ছিদ্দেন নিক্খমিত্ৱা পক্কামি. তে চোৰা তং দিৱসং থেৰং অদিস্ৱা পুনেকদিৱসং গন্ত্ৱা পৰিক্খিপিংসু. থেৰো ঞত্ৱা কণ্ণিকামণ্ডলং ভিন্দিত্ৱা আকাসং পক্খন্দি. এৱং তে পঠমমাসেপি মজ্ঝিমমাসেপি থেৰং গহেতুং নাসক্খিংসু. পচ্ছিমমাসে পন সম্পত্তে থেৰো অত্তনা কতকম্মস্স আকড্ঢনভাৱং ঞত্ৱা ন অপগচ্ছি. চোৰা গন্ত্ৱা থেৰং গহেত্ৱা তণ্ডুলকণমত্তানিস্স অট্ঠীনি কৰোন্তা ভিন্দিংসু. অথ নং ‘‘মতো’’তি সঞ্ঞায একস্মিং গুম্বপিট্ঠে খিপিত্ৱা পক্কমিংসু.
থেৰো ‘‘সত্থাৰং পস্সিত্ৱাৱ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি অত্তভাৱং ঝানৱেঠনেন ৱেঠেত্ৱা থিৰং কত্ৱা আকাসেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি আহ. ‘‘পৰিনিব্বাযিস্সসি, মোগ্গল্লানা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কত্থ গন্ত্ৱা’’তি? ‘‘কাড়সিলাপদেসং, ভন্তে’’তি. তেন হি, মোগ্গল্লান, ময্হং ধম্মং কথেত্ৱা যাহি. তাদিসস্স হি মে সাৱকস্স ইদানি দস্সনং নত্থীতি. সো ‘‘এৱং কৰিস্সামি, ভন্তে’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আকাসং উপ্পতিত্ৱা পৰিনিব্বানদিৱসে সাৰিপুত্তত্থেৰো ৱিয নানপ্পকাৰা ইদ্ধিযো কত্ৱা ধম্মং কথেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা কাড়সিলাটৱিং গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযি. ‘‘থেৰং কিৰ চোৰা মাৰেসু’’ন্তি অযম্পি কথা সকলজম্বুদীপে পত্থৰি. ৰাজা অজাতসত্তু চোৰে পৰিযেসনত্থায চৰপুৰিসে পযোজেসি. তেসুপি চোৰেসু সুৰাপানে সুৰং পিৱন্তেসু একো একস্স পিট্ঠিং পহৰিত্ৱা পাতেসি. সো তং সন্তেজ্জেত্ৱা ‘‘অম্ভো দুব্বিনীত, ত্ৱং কস্মা মে পিট্ঠিং পাতেসী’’তি আহ. কিং পন হৰে দুট্ঠচোৰ, তযা মহামোগ্গল্লানত্থেৰো পঠমং পহটোতি? কিং পন মযা পহটভাৱং ত্ৱং ন জানাসীতি? ইতি নেসং ‘‘মযা পহটো, মযা পহটো’’তি ৱদন্তানং ৱচনং সুত্ৱা তে চৰপুৰিসা তে সব্বে চোৰে গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা চোৰে পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হেহি থেৰো মাৰিতো’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘কেন তুম্হে উয্যোজিতা’’তি? ‘‘নগ্গসমণকেহি, দেৱা’’তি. ৰাজা পঞ্চসতে নগ্গসমণকে গাহাপেত্ৱা পঞ্চসতেহি চোৰেহি সদ্ধিং ৰাজঙ্গণে নাভিপ্পমাণেসু আৱাটেসু নিখণাপেত্ৱা পলালেহি পটিচ্ছাদাপেত্ৱা অগ্গিং দাপেসি. অথ নেসং ঝামভাৱং ঞত্ৱা অযনঙ্গলেহি কসাপেত্ৱা সব্বে খণ্ডাখণ্ডিকং কাৰাপেসি.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেৰো অত্তনো অননুৰূপমেৱ মৰণং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানো ইমস্সেৱ অত্তভাৱস্স অননুৰূপং মৰণং পত্তো, পুব্বে পন তেন কতস্স কম্মস্স অনুৰূপমেৱ মৰণং পত্তো’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিং পনস্স, ভন্তে, পুব্বকম্ম’’ন্তি পুট্ঠো ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেসি –
অতীতে কিৰ বাৰাণসিৱাসী একো কুলপুত্তো সযমেৱ কোট্টনপচনাদীনি কম্মানি কৰোন্তো মাতাপিতৰো পটিজগ্গি. অথস্স মাতাপিতৰো নং, ‘‘তাত, ত্ৱং এককোৱ গেহে চ অৰঞ্ঞে চ কম্মং কৰোন্তো কিলমসি, একং তে কুমাৰিকং আনেস্সামা’’তি ৱত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, ন ময্হং এৱৰূপাযত্থো, অহং যাৱ তুম্হে জীৱথ, তাৱ ৱো সহত্থা উপট্ঠহিস্সামী’’তি তেন পটিক্খিত্তা পুনপ্পুনং তং যাচিত্ৱা কুমাৰিকং আনযিংসু. সা কতিপাহমেৱ তে উপট্ঠহিত্ৱা পচ্ছা তেসং দস্সনম্পি অনিচ্ছন্তী ‘‘ন সক্কা তৱ মাতাপিতূহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৱসিতু’’ন্তি উজ্ঝাযিত্ৱা তস্মিং অত্তনো কথং অগ্গণ্হন্তে তস্স বহিগতকালে মকচিৱাকখণ্ডানি চ যাগুফেণঞ্চ গহেত্ৱা তত্থ তত্থ আকিৰিত্ৱা তেনাগন্ত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুট্ঠা আহ – ‘‘ইমেসং অন্ধমহল্লকানং এতং কম্মং, সব্বং গেহং কিলিট্ঠং কৰোন্তা ৱিচৰন্তি, ন সক্কা এতেহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৱসিতু’’ন্তি. এৱং তায নং পুনপ্পুনং কথযমানায এৱৰূপোপি পূৰিতপাৰমী সত্তো মাতাপিতূহি সদ্ধিং ভিজ্জি. সো ‘‘হোতু, জানিস্সামি নেসং কত্তব্ব’’ন্তি তে ভোজেত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, অসুকট্ঠানে নাম তুম্হাকং ঞাতকা আগমনং পচ্চাসীসন্তি, তত্থ গমিস্সামা’’তি তে যানকং আৰোপেত্ৱা আদায গচ্ছন্তো অটৱিমজ্ঝং পত্তকালে, ‘‘তাত, ৰস্মিযো গণ্হাথ, গাৱো পতোদসঞ্ঞায গমিস্সন্তি, ইমস্মিং ঠানে চোৰা ৱসন্তি, অহং ওতৰামী’’তি পিতু হত্থে ৰস্মিযো দত্ৱা ওতৰিত্ৱা গচ্ছন্তো সদ্দং পৰিৱত্তেত্ৱা চোৰানং উট্ঠিতসদ্দমকাসি. মাতাপিতৰো সদ্দং সুত্ৱা ‘‘চোৰা উট্ঠিতা’’তি সঞ্ঞায, ‘‘তাত, মযং মহল্লকা, ত্ৱং অত্তানমেৱ ৰক্খাহী’’তি আহংসু. সো মাতাপিতৰো তথাৱিৰৱন্তেপি চোৰসদ্দং কৰোন্তো কোট্টেত্ৱা মাৰেত্ৱা অটৱিযং খিপিত্ৱা পচ্চাগমি.
সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানো এত্তকং কম্মং কত্ৱা অনেকৱস্সসতসহস্সানি নিৰযে পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন অত্তভাৱসতে এৱমেৱ কোট্টেত্ৱা সংচুণ্ণিতো মৰণং পত্তো. এৱং মোগ্গল্লানেন অত্তনো কম্মানুৰূপমেৱ মৰণং লদ্ধং, পঞ্চহি চোৰসতেহি সদ্ধিং লভিংসু. অপ্পদুট্ঠেসু হি পদুস্সন্তো দসহি কাৰণেহি অনযব্যসনং পাপুণাতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৩৭. ‘‘যো দণ্ডেন অদণ্ডেসু, অপ্পদুট্ঠেসু দুস্সতি;
দসন্নমঞ্ঞতৰং ঠানং, খিপ্পমেৱ নিগচ্ছতি.
১৩৮. ‘‘ৱেদনং ফৰুসং জানিং, সৰীৰস্স ৱ ভেদনং;
গৰুকং ৱাপি আবাধং, চিত্তক্খেপং ৱ পাপুণে.
১৩৯. ‘‘ৰাজতো ৱা উপসগ্গং, অব্ভক্খানং ৱ দাৰুণং;
পৰিক্খযং ৱ ঞাতীনং, ভোগানং ৱ পভঙ্গুৰং.
১৪০. ‘‘অথ ৱাস্স অগাৰানি, অগ্গি ডহতি পাৱকো;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি.
তত্থ অদণ্ডেসূতি কাযদণ্ডাদিৰহিতেসু খীণাসৱেসু. অপ্পদুট্ঠেসূতি পৰেসু ৱা অত্তনি ৱা নিৰপৰাধেসু. দসন্নমঞ্ঞতৰং ঠানন্তি দসসু দুক্খকাৰণেসু অঞ্ঞতৰং কাৰণং. ৱেদনন্তি সীসৰোগাদিভেদং ফৰুসং ৱেদনং. জানিন্তি কিচ্ছাধিগতস্স ধনস্স জানিং. ভেদনন্তি হত্থচ্ছেদাদিকং সৰীৰভেদনং. গৰুকন্তি পক্খহতএকচক্খুকপীঠসপ্পিকুণীভাৱকুট্ঠৰোগাদিভেদং গৰুকাবাধং ৱা. চিত্তক্খেপন্তি উম্মাদং. উপসগ্গন্তি যসৱিলোপসেনাপতিট্ঠানাদিঅচ্ছিন্দনাদিকং ৰাজতো উপসগ্গং ৱা. অব্ভক্খানন্তি অদিট্ঠঅসুতঅচিন্তিতপুব্বং ‘‘ইদং সন্ধিচ্ছেদাদিকম্মং, ইদং ৱা ৰাজাপৰাধিতকম্মং তযা কত’’ন্তি এৱৰূপং দাৰুণং অব্ভক্খানং ৱা. পৰিক্খযং ৱ ঞাতীনন্তি অত্তনো অৱস্সযো ভৱিতুং সমত্থানং ঞাতীনং পৰিক্খযং ৱা. পভঙ্গুৰন্তি পভঙ্গুভাৱং পূতিভাৱং. যং হিস্স গেহে ধঞ্ঞং, তং পূতিভাৱং আপজ্জতি, সুৱণ্ণং অঙ্গাৰভাৱং, মুত্তা কপ্পাসট্ঠিভাৱং, কহাপণং কপালখণ্ডাদিভাৱং, দ্ৱিপদচতুপ্পদা কাণকুণাদিভাৱন্তি অত্থো. অগ্গি ডহতীতি একসংৱচ্ছৰে দ্ৱত্তিক্খত্তুং অঞ্ঞস্মিং ডাহকে অৱিজ্জমানেপি অসনিঅগ্গি ৱা পতিত্ৱা ডহতি, অত্তনোৱ ধম্মতায উট্ঠিতো পাৱকো ৱা ডহতিযেৱ. নিৰযন্তি দিট্ঠেৱ ধম্মে ইমেসং দসন্নং ঠানানং অঞ্ঞতৰং পত্ৱাপি একংসেন সম্পৰাযে পত্তব্বং দস্সেতুং ‘‘নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি ৱুত্তং.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহামোগ্গল্লানত্থেৰৱত্থু সত্তমং.
৮. বহুভণ্ডিকভিক্খুৱত্থু
ন নগ্গচৰিযাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো বহুভণ্ডিকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.
সাৱত্থিৱাসী কিৰেকো কুটুম্বিকো ভৰিযায কালকতায পব্বজি. সো পব্বজন্তো অত্তনো পৰিৱেণঞ্চ অগ্গিসালঞ্চ ভণ্ডগব্ভঞ্চ কাৰেত্ৱা সব্বম্পি ভণ্ডগব্ভং সপ্পিমধুতেলাদীহি পূৰেত্ৱা পব্বজি, পব্বজিত্ৱা চ পন অত্তনো দাসে পক্কোসাপেত্ৱা যথাৰুচিকং আহাৰং পচাপেত্ৱা ভুঞ্জতি. বহুভণ্ডো চ বহুপৰিক্খাৰো চ অহোসি. ৰত্তিং অঞ্ঞং নিৱাসনপাৰুপনং হোতি, দিৱা অঞ্ঞং নিৱাসনপাৰুপনং হোতি, দিৱা অঞ্ঞং ৱিহাৰপচ্চন্তে ৱসতি. তস্সেকদিৱসং চীৱৰপচ্চত্থৰণানি সুক্খাপেন্তস্স সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তা ভিক্খূ পস্সিত্ৱা ‘‘কস্সিমানি, আৱুসো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ময্হ’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘আৱুসো, ভগৱতা তিচীৱৰানি অনুঞ্ঞাতানি, ত্ৱঞ্চ পন এৱং অপ্পিচ্ছস্স বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা এৱং বহুপৰিক্খাৰো জাতো’’তি তং সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অযং ভিক্খু অতিবহুভণ্ডো’’তি আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ তং ভিক্খূ’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে আহ – ‘‘কস্মা পন ত্ৱং, ভিক্খু, মযা অপ্পিচ্ছতায ধম্মে দেসিতে এৱং বহুভণ্ডো জাতো’’তি. সো তাৱত্তকেনেৱ কুপিতো ‘‘ইমিনা দানি নীহাৰেন চৰিস্সামী’’তি পাৰুপনং ছড্ডেত্ৱা পৰিসমজ্ঝে একচীৱৰো অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা উপত্থম্ভযমানো ননু ত্ৱং ভিক্খু পুব্বে হিৰোত্তপ্পগৱেসকো দকৰক্খসকালেপি হিৰোত্তপ্পং গৱেসমানো দ্ৱাদস ৱস্সানি ৱিহাসি, কস্মা ইদানি এৱং গৰুকে বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৱা চতুপৰিসমজ্ঝে পাৰুপনং ছড্ডেত্ৱা হিৰোত্তপ্পং পহায ঠিতোসীতি. সো সত্থু ৱচনং সুত্ৱা হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা তং চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. ভিক্খূ তস্স অত্থস্স আৱিভাৱত্থং ভগৱন্তং যাচিংসু. ভগৱা অতীতং আহৰিত্ৱা কথেসি –
অতীতে কিৰ বাৰাণসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং বোধিসত্তো পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স নামগ্গহণদিৱসে মহিংসকুমাৰোতি নামং কৰিংসু. তস্স কনিট্ঠভাতা চন্দকুমাৰো নাম অহোসি. তেসং মাতৰি কালকতায ৰাজা অঞ্ঞং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. সাপি পুত্তং ৱিজাযি, সূৰিযকুমাৰোতিস্স নামং কৰিংসু. তং দিস্ৱা ৰাজা তুট্ঠো ‘‘পুত্তস্স তে ৱৰং দম্মী’’তি আহ. সাপি খো, ‘‘দেৱ, ইচ্ছিতকালে গণ্হিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পুত্তস্স ৱযপ্পত্তকালে ৰাজানং আহ – ‘‘দেৱেন ময্হং পুত্তস্স জাতকালে ৱৰো দিন্নো, ইদানি মে পুত্তস্স ৰজ্জং দেহী’’তি. ৰাজা ‘‘মম দ্ৱে পুত্তা অগ্গিক্খন্ধা ৱিয জলন্তা ৱিচৰন্তি, ন সক্কা তস্স ৰজ্জং দাতু’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱাপি তং পুনপ্পুনং যাচমানমেৱ দিস্ৱা ‘‘অযং মে পুত্তানং অনত্থম্পি কৰেয্যা’’তি পুত্তে পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাতা, অহং সূৰিযকুমাৰস্স জাতকালে ৱৰং অদাসিং, ইদানিস্স মাতা ৰজ্জং যাচতি, অহং তস্স ন দাতুকামো, তস্স মাতা তুম্হাকং অনত্থম্পি কৰেয্য, গচ্ছথ তুম্হে, অৰঞ্ঞে ৱসিত্ৱা মমচ্চযেনাগন্ত্ৱা ৰজ্জং গণ্হথা’’তি উয্যোজেসি. তে পিতৰং ৱন্দিত্ৱা পাসাদা ওতৰন্তে ৰাজঙ্গণে কীড়মানো সূৰিযকুমাৰো দিস্ৱা তং কাৰণং ঞত্ৱা তেহি সদ্ধিং নিক্খমি. তেসং হিমৱন্তং পৱিট্ঠকালে বোধিসত্তো মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদিত্ৱা সূৰিযকুমাৰং আহ – ‘‘তাত, এতং সৰং গন্ত্ৱা ন্হত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ অম্হাকম্পি পদুমিনিপণ্ণেহি উদকং আহৰা’’তি. সো পন সৰো ৱেস্সৱণ্ণস্স সন্তিকা একেন দকৰক্খসেন লদ্ধো হোতি. ৱেস্সৱণ্ণো চ তং আহ – ‘‘ঠপেত্ৱা দেৱধম্মজাননকে যে চ অঞ্ঞে ইমং সৰং ওতৰন্তি, তে খাদিতুং লভসী’’তি. ততো পট্ঠায সো তং সৰং ওতিণ্ণোতিণ্ণে দেৱধম্মে পুচ্ছিত্ৱা অজানন্তে খাদতি, সূৰিযকুমাৰোপি তং সৰং অৱীমংসিত্ৱাৱ ওতৰি, তেন চ ‘‘দেৱধম্মে জানাসী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘দেৱধম্মা নাম চন্দিমসূৰিযা’’তি আহ. অথ নং ‘‘ত্ৱং দেৱধম্মে ন জানাসী’’তি উদকং পৱেসেত্ৱা অত্তনো ভৱনে ঠপেসি. বোধিসত্তোপি তং চিৰাযন্তং দিস্ৱা চন্দকুমাৰং পেসেসি. সোপি তেন ‘‘দেৱধম্মে জানাসী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘দেৱধম্মা নাম চতস্সো দিসা’’তি আহ. দকৰক্খসো তম্পি উদকং পৱেসেত্ৱা তত্থেৱ ঠপেসি.
বোধিসত্তো তস্মিম্পি চিৰাযন্তে ‘‘অন্তৰাযেন ভৱিতব্ব’’ন্তি সযং গন্ত্ৱা দ্ৱিন্নম্পি ওতৰণপদংযেৱ দিস্ৱা ‘‘অযং সৰো ৰক্খসপৰিগ্গহিতো’’তি ঞত্ৱা খগ্গং সন্নয্হিত্ৱা ধনুং গহেত্ৱা অট্ঠাসি. ৰক্খসো তং অনোতৰন্তং দিস্ৱা ৱনকম্মিকপুৰিসৱেসেনাগন্ত্ৱা আহ – ‘‘ভো পুৰিস, ত্ৱং মগ্গকিলন্তো, কস্মা ইমং সৰং ওতৰিত্ৱা ন্হত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ ভিসমুলালং খাদিত্ৱা পুপ্ফানি পিলন্ধিত্ৱা ন গচ্ছসী’’তি. বোধিসত্তো তং দিস্ৱাৱ ‘‘এস সো যক্খো’’তি ঞত্ৱা ‘‘তযা মে ভাতৰো গহিতা’’তি আহ. আম, মযা গহিতাতি. কিং কাৰণাতি? অহং ইমং সৰং ওতিণ্ণোতিণ্ণে লভামীতি. কিং পন সব্বেৱ লভসীতি? দেৱধম্মজাননকে ঠপেত্ৱা অৱসেসে লভামীতি. অত্থি পন তে দেৱধম্মেহি অত্থোতি? আম, অত্থীতি. অহং কথেস্সামীতি. তেন হি কথেহীতি. ন সক্কা কিলিট্ঠেন গত্তেন কথেতুন্তি. যক্খো বোধিসত্তং ন্হাপেত্ৱা পানীযং পাযেত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা অলঙ্কতমণ্ডপমজ্ঝে পল্লঙ্কং আৰোপেত্ৱা সযমস্স পাদমূলে নিসীদি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘সক্কচ্চং সুণাহী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘হিৰিওত্তপ্পসম্পন্না, সুক্কধম্মসমাহিতা;
সন্তো সপ্পুৰিসা লোকে, দেৱধম্মাতি ৱুচ্চৰে’’তি. (জা. ১.১.৬);
যক্খো ইমং ধম্মদেসনং সুত্ৱা পসন্নো বোধিসত্তং আহ – ‘‘পণ্ডিত, অহং তে পসন্নো, একং ভাতৰং দম্মি, কতৰং আনেমী’’তি? ‘‘কনিট্ঠং আনেহী’’তি. পণ্ডিত, ত্ৱং কেৱলং দেৱধম্মে জানাসিযেৱ, ন পন তেসু ৱত্তসীতি. কিং কাৰণাতি? যস্মা জেট্ঠং ঠপেত্ৱা কনিট্ঠং আহৰাপেন্তো জেট্ঠাপচাযিককম্মং ন কৰোসীতি, দেৱধম্মে চাহং যক্খ জানামি, তেসু চ ৱত্তামি. মযঞ্হি এতং নিস্সায ইমং অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠা. এতস্স হি অত্থায অম্হাকং পিতৰং এতস্স মাতা ৰজ্জং যাচি, অম্হাকং পন পিতা তং ৱৰং অদত্ৱা অম্হাকং অনুৰক্খণত্থায অৰঞ্ঞে ৱাসং অনুজানি, সো কুমাৰো অনিৱত্তিত্ৱা অম্হেহি সদ্ধিং আগতো. ‘‘তং অৰঞ্ঞে একো যক্খো খাদী’’তি ৱুত্তেপি ন কোচি সদ্দহিস্সতি. তেনাহং গৰহভযভীতো তমেৱাহৰাপেমীতি. যক্খো বোধিসত্তস্স পসীদিত্ৱা ‘‘সাধু পণ্ডিত, ত্ৱমেৱ দেৱধম্মে জানাসি, দেৱধম্মেসু চ ৱত্তসী’’তি দ্ৱে ভাতৰো আনেত্ৱা অদাসি. অথ নং বোধিসত্তো যক্খভাৱে আদীনৱং কথেত্ৱা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. সো তেন সুসংৱিহিতাৰক্খো তস্মিং অৰঞ্ঞে ৱসিত্ৱা পিতৰি কালকতে যক্খং আদায বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ৰজ্জং গহেত্ৱা চন্দকুমাৰস্স উপৰজ্জং, সূৰিযকুমাৰস্স সেনাপতিট্ঠানং দত্ৱা যক্খস্স ৰমণীযে ঠানে আযতনং কাৰাপেত্ৱা যথা সো লাভগ্গপ্পত্তো হোতি, তথা অকাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা ৰক্খসো বহুভণ্ডিকভিক্খু অহোসি, সূৰিযকুমাৰো আনন্দো, চন্দকুমাৰো সাৰিপুত্তো, মহিংসকুমাৰো পন অহমেৱা’’তি. এৱং সত্থা জাতকং কথেত্ৱা ‘‘এৱং ত্ৱং, ভিক্খু, পুব্বে দেৱধম্মে গৱেসমানো হিৰিওত্তপ্পসম্পন্নো ৱিচৰিত্ৱা ইদানি চতুপৰিসমজ্ঝে ইমিনা নীহাৰেন ঠত্ৱা মম পুৰতো ‘অপ্পিচ্ছোম্হী’তি ৱদন্তো অযুত্তং অকাসি. ন হি সাটকপটিক্খেপাদিমত্তেন সমণো নাম হোতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৪১. ‘‘ন নগ্গচৰিযা ন জটা ন পঙ্কা, নানাসকা থণ্ডিলসাযিকা ৱা;
ৰজোজল্লং উক্কুটিকপ্পধানং, সোধেন্তি মচ্চং অৱিতিণ্ণকঙ্খ’’ন্তি.
তত্থ নানাসকাতি ন অনসকা, ভত্তপটিক্খেপকাতি অত্থো. থণ্ডিলসাযিকাতি ভূমিসযনা. ৰজোজল্লন্তি কদ্দমলেপনাকাৰেন সৰীৰে সন্নিহিতৰজো. উক্কুটিকপ্পধানন্তি উক্কুটিকভাৱেন আৰদ্ধৱীৰিযং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো হি মচ্চো ‘‘এৱং অহং লোকনিস্সৰণসঙ্খাতং সুদ্ধিং পাপুণিস্সামী’’তি ইমেসু নগ্গচৰিযাদীসু যং কিঞ্চি সমাদায ৱত্তেয্য, সো কেৱলং মিচ্ছাদস্সনঞ্চেৱ ৱড্ঢেয্য, কিলমথস্স চ ভাগী অস্স. ন হি এতানি সুসমাদিন্নানিপি অট্ঠৱত্থুকায কঙ্খায অৱিতিণ্ণভাৱেন অৱিতিণ্ণকঙ্খং মচ্চং সোধেন্তীতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
বহুভণ্ডিকভিক্খুৱত্থু অট্ঠমং.
৯. সন্ততিমহামত্তৱত্থু
অলঙ্কতো চেপীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সন্ততিমহামত্তং আৰব্ভ কথেসি.
সো হি একস্মিং কালে ৰঞ্ঞো পসেনদিকোসলস্স পচ্চন্তং কুপিতং ৱূপসমেত্ৱা আগতো. অথস্স ৰাজা তুট্ঠো সত্ত দিৱসানি ৰজ্জং দত্ৱা একং নচ্চগীতকুসলং ইত্থিং অদাসি. সো সত্ত দিৱসানি সুৰামদমত্তো হুত্ৱা সত্তমে দিৱসে সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো ন্হানতিত্থং গচ্ছন্তো সত্থাৰং পিণ্ডায পৱিসন্তং দ্ৱাৰন্তৰে দিস্ৱা হত্থিক্খন্ধৱৰগতোৱ সীসং চালেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. সত্থা সিতং কত্ৱা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতপাতুকৰণে হেতূ’’তি আনন্দত্থেৰেন পুট্ঠো সিতকাৰণং আচিক্খন্তো আহ – ‘‘পস্সানন্দ, সন্ততিমহামত্তং, অজ্জ সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতোৱ মম সন্তিকং আগন্ত্ৱা চতুপ্পদিকগাথাৱসানে অৰহত্তং পত্ৱা সত্ততালমত্তে আকাসে নিসীদিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি. মহাজনো থেৰেন সদ্ধিং কথেন্তস্স সত্থু ৱচনং অস্সোসি. তত্থ মিচ্ছাদিট্ঠিকা চিন্তযিংসু – ‘‘পস্সথ সমণস্স গোতমস্স কিৰিযং, মুখপ্পত্তমেৱ ভাসতি, অজ্জ কিৰ এস এৱং সুৰামদমত্তো যথালঙ্কতোৱ এতস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সতি, অজ্জেৱ তং মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হিস্সামা’’তি. সম্মাদিট্ঠিকা চিন্তেসুং – ‘‘অহো বুদ্ধানং মহানুভাৱতা, অজ্জ বুদ্ধলীড়ঞ্চেৱ সন্ততিমহামত্তলীড়ঞ্চ দট্ঠুং লভিস্সামা’’তি.
সন্ততিমহামত্তোপি ন্হানতিত্থে দিৱসভাগং উদককীড়ং কীড়িত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা আপানভূমিযং নিসীদি. সাপি ইত্থী ৰঙ্গমজ্ঝং ওতৰিত্ৱা নচ্চগীতং দস্সেতুং আৰভি. তস্সা সৰীৰলীড়ায দস্সনত্থং সত্তাহং অপ্পাহাৰতায তং দিৱসং নচ্চগীতং দস্সযমানায অন্তোকুচ্ছিযং সত্থকৱাতা সমুট্ঠায হদযমংসং কন্তিত্ৱা অগমংসু. সা তঙ্খণঞ্ঞেৱ মুখেন চেৱ অক্খীহি চ ৱিৱটেহি কালমকাসি. সন্ততিমহামত্তো ‘‘উপধাৰেথ ন’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘নিৰুদ্ধা, সামী’’তি চ ৱুত্তমত্তেযেৱ বলৱসোকেন অভিভূতো তঙ্খণঞ্ঞেৱস্স সত্তাহং পীতসুৰা তত্তকপালে উদকবিন্দু ৱিয পৰিক্খযং অগমাসি. সো ‘‘ন মে ইমং সোকং অঞ্ঞে নিব্বাপেতুং সক্খিস্সন্তি অঞ্ঞত্ৰ তথাগতেনা’’তি বলকাযপৰিৱুতো সাযন্হসমযে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ভন্তে, ‘এৱৰূপো মে সোকো উপ্পন্নো, তং মে তুম্হে নিব্বাপেতুং সক্খিস্সথা’তি আগতোম্হি, পটিসৰণং মে হোথা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘সোকং নিব্বাপেতুং সমত্থস্সেৱ সন্তিকং আগতোসি. ইমিস্সা হি ইত্থিযা ইমিনাৱ আকাৰেন মতকালে তৱ ৰোদন্তস্স পগ্ঘৰিতঅস্সূনি চতুন্নং মহাসমুদ্দানং উদকতো অতিৰেকতৰানী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘যং পুব্বে তং ৱিসোসেহি, পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনং;
মজ্ঝে চে নো গহেস্সসি, উপসন্তো চৰিস্সসী’’তি. (সু. নি. ৯৫৫, ১১০৫; চূড়নি. জতুকণ্ণিমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৬৮);
গাথাপৰিযোসানে সন্ততিমহামত্তো অৰহত্তং পত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেন্তো তস্স অপ্পৱত্তনভাৱং ঞত্ৱা সত্থাৰং আহ – ‘‘ভন্তে, পৰিনিব্বানং মে অনুজানাথা’’তি. সত্থা তেন কতকম্মং জানন্তোপি ‘‘মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হনত্থং সন্নিপতিতা মিচ্ছাদিট্ঠিকা ওকাসং ন লভিস্সন্তি, ‘বুদ্ধলীড়ঞ্চেৱ সন্ততিমহামত্তলীড়ঞ্চ পস্সিস্সামা’তি সন্নিপতিতা সম্মাদিট্ঠিকা ইমিনা কতকম্মং সুত্ৱা পুঞ্ঞেসু আদৰং কৰিস্সন্তী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ‘‘তেন হি তযা কতকম্মং ময্হং কথেহি, কথেন্তো চ ভূমিযং ঠিতো অকথেত্ৱা সত্ততালমত্তে আকাসে ঠিতো কথেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একতালপ্পমাণং উগ্গম্ম ওৰোহিত্ৱা পুন সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা উগ্গচ্ছন্তো পটিপাটিযা সত্ততালপ্পমাণে আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা ‘‘সুণাথ মে, ভন্তে, পুব্বকম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা আহ –
ইতো একনৱুতিকপ্পে ৱিপস্সীসম্মাসম্বুদ্ধকালে অহং বন্ধুমতিনগৰে একস্মিং কুলে নিব্বত্তিত্ৱা চিন্তেসিং – ‘‘কিং নু খো পৰেসং ছেদং ৱা পীড়ং ৱা অকৰণকম্ম’’ন্তি উপধাৰেন্তো ধম্মঘোসককম্মং দিস্ৱা ততো পট্ঠায তং কম্মং কৰোন্তো মহাজনং সমাদপেত্ৱা ‘‘পুঞ্ঞানি কৰোথ, উপোসথদিৱসেসু উপোসথং সমাদিযথ, দানং দেথ, ধম্মং সুণাথ, বুদ্ধৰতনাদীহি সদিসং অঞ্ঞং নাম নত্থি, তিণ্ণং ৰতনানং সক্কাৰং কৰোথা’’তি উগ্ঘোসেন্তো ৱিচৰামি. তস্স ময্হং সদ্দং সুত্ৱা বুদ্ধপিতা বন্ধুমতিমহাৰাজা মং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘দেৱ, তিণ্ণং ৰতনানং গুণং পকাসেত্ৱা মহাজনং পুঞ্ঞকম্মেসু সমাদপেন্তো ৱিচৰামী’’তি ৱুত্তে, ‘‘কত্থ নিসিন্নো ৱিচৰসী’’তি মং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পদসাৱ, দেৱা’’তি মযা ৱুত্তে, ‘‘তাত, ন ত্ৱং এৱং ৱিচৰিতুং অৰহসি, ইমং পুপ্ফদামং পিলন্ধিত্ৱা অস্সপিট্ঠে নিসিন্নোৱ ৱিচৰা’’তি ময্হং মুত্তাদামসদিসং পুপ্ফদামং দত্ৱা দন্তং অস্সং অদাসি. অথ মং ৰঞ্ঞা দিন্নপৰিহাৰেন তথেৱ উগ্ঘোসেত্ৱা ৱিচৰন্তং পুন ৰাজা পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তদেৱ, দেৱা’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাত, অস্সোপি তে নানুচ্ছৱিকো, ইধ নিসীদিত্ৱা ৱিচৰা’’তি চতুসিন্ধৱযুত্তৰথং অদাসি. ততিযৱাৰেপি মে ৰাজা সদ্দং সুত্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তদেৱ, দেৱা’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাত, ৰথোপি তে নানুচ্ছৱিকো’’তি ময্হং মহন্তং ভোগক্খন্ধং মহাপসাধনঞ্চ দত্ৱা একঞ্চ হত্থিং অদাসি. স্ৱাহং সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধে নিসিন্নো অসীতি ৱস্সসহস্সানি ধম্মঘোসককম্মং অকাসিং, তস্স মে এত্তকং কালং কাযতো চন্দনগন্ধো ৱাযতি, মুখতো উপ্পলগন্ধো ৱাযতি. ইদং মযা কতকম্মন্তি.
এৱং সো অত্তনো পুব্বকম্মং কথেত্ৱা আকাসে নিসিন্নোৱ তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযি. সৰীৰে অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৱা মংসলোহিতং ঝাপেসি, সুমনপুপ্ফানি ৱিয ধাতুযো অৱসিস্সিংসু. সত্থা সুদ্ধৱত্থং পসাৰেসি, ধাতুযো তত্থ পতিংসু. তা পত্তে পক্খিপিত্ৱা চতুমহাপথে থূপং কাৰেসি ‘‘মহাজনো ৱন্দিত্ৱা পুঞ্ঞভাগী ভৱিস্সতী’’তি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘আৱুসো, সন্ততিমহামত্তো গাথাৱসানে অৰহত্তং পত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তোযেৱ আকাসে নিসীদিত্ৱা পৰিনিব্বুতো, কিং নু খো এতং ‘সমণো’তি ৱত্তুং ৱট্টতি উদাহু ব্ৰাহ্মণো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, মম পুত্তং ‘সমণো’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতি, ‘ব্ৰাহ্মণো’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৪২. অলঙ্কতো চেপি সমং চৰেয্য,
সন্তো দন্তো নিযতো ব্ৰহ্মচাৰী;
সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং,
সো ব্ৰাহ্মণো সো সমণো স ভিক্খূ’’তি.
তত্থ অলঙ্কতোতি ৱত্থাভৰণেহি পটিমণ্ডিতো. তস্সত্থো – ৱত্থালঙ্কাৰাদীহি অলঙ্কতো চেপি পুগ্গলো কাযাদীহি সমং চৰেয্য, ৰাগাদিৱূপসমেন সন্তো ইন্দ্ৰিযদমনেন দন্তো চতুমগ্গনিযমেন নিযতো সেট্ঠচৰিযায ব্ৰহ্মচাৰী কাযদণ্ডাদীনং ওৰোপিততায সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং. সো এৱৰূপো বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণোতিপি সমিতপাপত্তা সমণোতিপি ভিন্নকিলেসত্তা ভিক্খূতিপি ৱত্তব্বোযেৱাতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সন্ততিমহামত্তৱত্থু নৱমং.
১০. পিলোতিকতিস্সত্থেৰৱত্থু
হিৰীনিসেধোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পিলোতিকত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে আনন্দত্থেৰো একং পিলোতিকখণ্ডনিৱত্থং কপালং আদায ভিক্খায চৰন্তং দাৰকং দিস্ৱা ‘‘কিং তে এৱং ৱিচৰিত্ৱা জীৱনতো পব্বজ্জা ন উত্তৰিতৰা’’তি ৱত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কো মং পব্বাজেস্সতী’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং পব্বাজেস্সামী’’তি তং আদায গন্ত্ৱা সহত্থা ন্হাপেত্ৱা কম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেসি. তঞ্চ পন নিৱত্থপিলোতিকখণ্ডং পসাৰেত্ৱা ওলোকেন্তো পৰিস্সাৱনকৰণমত্তম্পি গয্হূপগং কঞ্চি পদেসং অদিস্ৱা কপালেন সদ্ধিং একিস্সা ৰুক্খসাখায ঠপেসি. সো পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো বুদ্ধানং উপ্পন্নলাভসক্কাৰং পৰিভুঞ্জমানো মহগ্ঘানি চীৱৰানি অচ্ছাদেত্ৱা ৱিচৰন্তো থূলসৰীৰো হুত্ৱা উক্কণ্ঠিত্ৱা ‘‘কিং মে জনস্স সদ্ধাদেয্যং নিৱাসেত্ৱা ৱিচৰণেন, অত্তনো পিলোতিকমেৱ নিৱাসেস্সামী’’তি তং ঠানং গন্ত্ৱা পিলোতিকং গহেত্ৱা ‘‘অহিৰিক নিল্লজ্জ এৱৰূপানং ৱত্থানং অচ্ছাদনট্ঠানং পহায ইমং পিলোতিকখণ্ডং নিৱাসেত্ৱা কপালহত্থো ভিক্খায চৰিতুং গচ্ছসী’’তি তং আৰম্মণং কত্ৱা অত্তনাৱ অত্তানং ওৱদি, ওৱদন্তস্সেৱ পনস্স চিত্তং সন্নিসীদি. সো তং পিলোতিকং তত্থেৱ পটিসামেত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ৱিহাৰমেৱ গতো. সো কতিপাহচ্চযেন পুনপি উক্কণ্ঠিত্ৱা তথেৱ ৱত্ৱা নিৱত্তি, পুনপি তথেৱাতি. তং এৱং অপৰাপৰং ৱিচৰন্তং দিস্ৱা ভিক্খূ ‘‘কহং, আৱুসো, গচ্ছসী’’তি পুচ্ছন্তি. সো ‘‘আচৰিযস্স সন্তিকং গচ্ছামাৱুসো’’তি ৱত্ৱা এতেনেৱ নীহাৰেন অত্তনো পিলোতিকখণ্ডমেৱ আৰম্মণং কত্ৱা অত্তানং নিসেধেত্ৱা কতিপাহেনেৱ অৰহত্তং পাপুণি. ভিক্খূ আহংসু – ‘‘কিং, আৱুসো, ন দানি আচৰিযস্স সন্তিকং গচ্ছসি, ননু অযং তে ৱিচৰণমগ্গো’’তি. আৱুসো, আচৰিযেন সদ্ধিং সংসগ্গে সতি গতোম্হি, ইদানি পন মে ছিন্নো সংসগ্গো, তেনস্স সন্তিকং ন গচ্ছামীতি. ভিক্খূ তথাগতস্স আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, পিলোতিকত্থেৰো অঞ্ঞং ব্যাকৰোতী’’তি. কিমাহ, ভিক্খৱেতি? ইদং নাম, ভন্তেতি. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘আম, ভিক্খৱে, মম পুত্তো সংসগ্গে সতি আচৰিযস্স সন্তিকং গতো, ইদানি পনস্স সংসগ্গো ছিন্নো, অত্তনাৱ অত্তানং নিসেধেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
১৪৩. ‘‘হিৰীনিসেধো পুৰিসো, কোচি লোকস্মিং ৱিজ্জতি;
যো নিদ্দং অপবোধেতি, অস্সো ভদ্ৰো কসামিৱ.
১৪৪. ‘‘অস্সো যথা ভদ্ৰো কসানিৱিট্ঠো,
আতাপিনো সংৱেগিনো ভৱাথ;
সদ্ধায সীলেন চ ৱীৰিযেন চ,
সমাধিনা ধম্মৱিনিচ্ছযেন চ;
সম্পন্নৱিজ্জাচৰণা পতিস্সতা,
জহিস্সথ দুক্খমিদং অনপ্পক’’ন্তি.
তত্থ অন্তো উপ্পন্নং অকুসলৱিতক্কং হিৰিযা নিসেধেতীতি হিৰীনিসেধো. কোচি লোকস্মিন্তি এৱৰূপো পুগ্গলো দুল্লভো, কোচিদেৱ লোকস্মিং ৱিজ্জতি. যো নিদ্দন্তি অপ্পমত্তো সমণধম্মং কৰোন্তো অত্তনো উপ্পন্নং নিদ্দং অপহৰন্তো বুজ্ঝতীতি অপবোধেতি. কসামিৱাতি যথা ভদ্ৰো অস্সো অত্তনি পতমানং কসং অপহৰতি, অত্তনি পতিতুং ন দেতি. যো এৱং নিদ্দং অপবোধেতি, সো দুল্লভোতি অত্থো.
দুতিযগাথায অযং সঙ্খেপত্থো – ‘‘ভিক্খৱে, যথা ভদ্ৰো অস্সো পমাদমাগম্ম কসায নিৱিট্ঠো, অহম্পি নাম কসায পহটো’’তি অপৰভাগে আতপ্পং কৰোতি, এৱং তুম্হেপি আতাপিনো সংৱেগিনো ভৱথ, এৱংভূতা লোকিযলোকুত্তৰায দুৱিধায সদ্ধায চ চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন চ কাযিকচেতসিকৱীৰিযেন চ অট্ঠসমাপত্তিসমাধিনা চ কাৰণাকাৰণজাননলক্খণেন ধম্মৱিনিচ্ছযেন চ সমন্নাগতা হুত্ৱা তিস্সন্নং ৱা অট্ঠন্নং ৱা ৱিজ্জানং, পঞ্চদসন্নঞ্চ চৰণানং সম্পত্তিযা সম্পন্নৱিজ্জাচৰণা. উপট্ঠিতসতিতায পতিস্সতা হুত্ৱা ইদং অনপ্পকং ৱট্টদুক্খং পজহিস্সথাতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
পিলোতিকতিস্সত্থেৰৱত্থু দসমং.
১১. সুখসামণেৰৱত্থু
উদকঞ্হি নযন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সুখসামণেৰং আৰব্ভ কথেসি.
অতীতস্মিঞ্হি বাৰাণসিসেট্ঠিনো গন্ধকুমাৰো নাম পুত্তো অহোসি. ৰাজা তস্স পিতৰি কালকতে তং পক্কোসাপেত্ৱা সমস্সাসেত্ৱা মহন্তেন সক্কাৰেন তস্সেৱ সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. সো ততো পট্ঠায গন্ধসেট্ঠীতি পঞ্ঞাযি. অথস্স ভণ্ডাগাৰিকো ধনগব্ভদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা, ‘‘সামি, ইদং তে এত্তকং পিতু ধনং, এত্তকং পিতামহাদীন’’ন্তি নীহৰিত্ৱা দস্সেসি. সো তং ধনৰাসিং ওলোকেত্ৱা আহ – ‘‘কিং পন তে ইমং ধনং গহেত্ৱা ন গমিংসূ’’তি. ‘‘সামি, ধনং গহেত্ৱা গতা নাম নত্থি. অত্তনা কতং কুসলাকুসলমেৱ হি আদায সত্তা গচ্ছন্তী’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘তে বালতায ধনং সণ্ঠাপেত্ৱা পহায গতা, অহং পনেতং গহেত্ৱাৱ গমিস্সামী’’তি. এৱং পন চিন্তেন্তো ‘‘দানং ৱা দস্সামি, পূজং ৱা কৰিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা ‘‘ইদং সব্বং খাদিত্ৱাৱ গমিস্সামী’’তি চিন্তেসি. সো সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ফলিকমযং ন্হানকোট্ঠকং কাৰেসি, সতসহস্সং দত্ৱা ফলিকমযমেৱ ন্হানফলকং, সতসহস্সং দত্ৱা নিসীদনপল্লঙ্কং, সতসহস্সং দত্ৱা ভোজনপাতিং, সতসহস্সমেৱ দত্ৱা ভোজনট্ঠানে মণ্ডপং কাৰাপেসি, সতসহস্সং দত্ৱা ভোজনপাতিযা আসিত্তকূপধানং কাৰেসি, সতসহস্সেনেৱ গেহে সীহপঞ্জৰং সণ্ঠাপেসি, অত্তনো পাতৰাসত্থায সহস্সং অদাসি, সাযমাসত্থাযপি সহস্সমেৱ. পুণ্ণমদিৱসে পন ভোজনত্থায সতসহস্সং দাপেসি, তং ভত্তং ভুঞ্জনদিৱসে সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা নগৰং অলঙ্কৰিত্ৱা ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘গন্ধসেট্ঠিস্স কিৰ ভত্তভুঞ্জনাকাৰং ওলোকেন্তূ’’তি.
মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চে বন্ধিত্ৱা সন্নিপতি. সোপি সতসহস্সগ্ঘনকে ন্হানকোট্ঠকে সতসহস্সগ্ঘনকে ফলকে নিসীদিত্ৱা সোড়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হত্ৱা তং সীহপঞ্জৰং ৱিৱৰিত্ৱা তস্মিং পল্লঙ্কে নিসীদি. অথস্স তস্মিং আসিত্তকূপধানে তং পাতিং ঠপেত্ৱা সতসহস্সগ্ঘনকং ভোজনং ৱড্ঢেসুং. সো নাটকপৰিৱুতো এৱৰূপায সম্পত্তিযা তং ভোজনং ভুঞ্জতি. অপৰেন সমযেন একো গামিকমনুস্সো অত্তনো পৰিব্বযাহৰণত্থং দাৰুআদীনি যানকে পক্খিপিত্ৱা নগৰং গন্ত্ৱা সহাযকস্স গেহে নিৱাসং গণ্হি. তদা পন পুণ্ণমদিৱসো হোতি. ‘‘গন্ধসেট্ঠিনো ভুঞ্জনলীড়ং ওলোকেন্তূ’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি. অথ নং সহাযকো আহ – ‘‘সম্ম, গন্ধসেট্ঠিনো তে ভুঞ্জনলীড়ং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি. ‘‘ন দিট্ঠপুব্বং, সম্মা’’তি. ‘‘তেন হি এহি, গচ্ছাম, অযং নগৰে ভেৰী চৰতি, এতস্স মহাসম্পত্তিং পস্সামা’’তি নগৰৱাসী জনপদৱাসিং গহেত্ৱা অগমাসি. মহাজনোপি মঞ্চাতিমঞ্চে অভিৰুহিত্ৱা পস্সতি. গামৱাসী ভত্তগন্ধং ঘাযিত্ৱাৱ নগৰৱাসিং আহ – ‘‘ময্হং এতায পাতিযা ভত্তপিণ্ডে পিপাসা জাতা’’তি. সম্ম, মা এতং পত্থযি, ন সক্কা লদ্ধুন্তি. সম্ম, অলভন্তো ন জীৱিস্সামীতি. সো তং পটিবাহিতুং অসক্কোন্তো পৰিসপৰিযন্তে ঠত্ৱা ‘‘পণমামি তে, সামী’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দং নিচ্ছাৰেত্ৱা ‘‘কো এসো’’তি ৱুত্তে অহং, সামীতি. ‘‘কিমেত’’ন্তি. ‘‘অযং একো গামৱাসী তুম্হাকং পাতিযং ভত্তপিণ্ডে পিপাসং উপাদেসি, একং ভত্তপিণ্ডং দাপেথা’’তি. ‘‘ন সক্কা লদ্ধু’’ন্তি. ‘‘কিং, সম্ম, সুতং তে’’তি? ‘‘সুতং মে, অপিচ লভন্তো জীৱিস্সামি, অলভন্তস্স মে মৰণং ভৱিস্সতী’’তি. সো পুনপি ৱিৰৱি – ‘‘অযং কিৰ, সামি, অলভন্তো মৰিস্সতি, জীৱিতমস্স দেথা’’তি. অম্ভো ভত্তপিণ্ডো নাম সতম্পি অগ্ঘতি, সতদ্ৱযম্পি অগ্ঘতি. যো যো যাচতি, তস্স তস্স দদমানো অহং কিং ভুঞ্জিস্সামীতি? সামি, অযং অলভন্তো মৰিস্সতি, জীৱিতমস্স দেথাতি. ন সক্কাৱ মুধা লদ্ধুং, যদি পন অলভন্তো ন জীৱতি, তীণি সংৱচ্ছৰানি মম গেহে ভতিং কৰোতু, এৱমস্স ভত্তপাতিং দাপেস্সামীতি. গামৱাসী তং সুত্ৱা ‘‘এৱং হোতু, সম্মা’’তি সহাযকং ৱত্ৱা পুত্তদাৰং পহায ‘‘ভত্তপাতিঅত্থায তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কৰিস্সামী’’তি সেট্ঠিস্স গেহং পাৱিসি. সো ভতিং কৰোন্তো সব্বকিচ্চানি সক্কচ্চং অকাসি. গেহে ৱা অৰঞ্ঞে ৱা ৰত্তিং ৱা দিৱা ৱা সব্বানি কত্তব্বকম্মানি কতানেৱ পঞ্ঞাযিংসু. ‘‘ভত্তভতিকো’’তি চ ৱুত্তে সকলনগৰেপি পঞ্ঞাযি. অথস্স দিৱসে পৰিপুণ্ণে ভত্তৱেয্যাৱটিকো ‘‘ভত্তভতিকস্স, সামি, দিৱসো পুণ্ণো, দুক্কৰং তেন কতং তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কৰোন্তেন, একম্পি কম্মং ন কোপিতপুব্ব’’ন্তি আহ.
অথস্স সেট্ঠি অত্তনো সাযপাতৰাসত্থায দ্ৱে সহস্সানি, তস্স পাতৰাসত্থায সহস্সন্তি তীণি সহস্সানি দাপেত্ৱা আহ – ‘‘অজ্জ ময্হং কত্তব্বং পৰিহাৰং তস্সেৱ কৰোথা’’তি. ৱত্ৱা চ পন ঠপেত্ৱা একং চিন্তামণিং নাম পিযভৰিযং অৱসেসজনম্পি ‘‘অজ্জ তমেৱ পৰিৱাৰেথা’’তি ৱত্ৱা সব্বসম্পত্তিং তস্স নিয্যাদেসি. সো সেট্ঠিনো ন্হানোদকেন তস্সেৱ কোট্ঠকে তস্মিং ফলকে নিসিন্নো ন্হত্ৱা তস্সেৱ নিৱাসনসাটকে নিৱাসেত্ৱা তস্সেৱ পল্লঙ্কে নিসীদি. সেট্ঠিপি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘ভত্তভতিকো গন্ধসেট্ঠিস্স গেহে তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কত্ৱা পাতিং লভি, তস্স ভুঞ্জনসম্পত্তিং ওলোকেন্তূ’’তি. মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চে অভিৰুহিত্ৱা পস্সতি, গামৱাসিস্স ওলোকিতোলোকিতট্ঠানং কম্পনাকাৰপ্পত্তং অহোসি. নাটকা পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠসুং, তস্স পুৰতো ভত্তপাতিং ৱড্ঢেত্ৱা ঠপযিংসু. অথস্স হত্থধোৱনৱেলায গন্ধমাদনে একো পচ্চেকবুদ্ধো সত্তমে দিৱসে সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘কত্থ নু খো অজ্জ ভিক্খাচাৰত্থায গচ্ছামী’’তি উপধাৰেন্তো ভত্তভতিকং অদ্দস. অথ সো ‘‘অযং তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কত্ৱা ভত্তপাতিং লভি, অত্থি নু খো এতস্স সদ্ধা, নত্থী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘অত্থী’’তি ঞত্ৱা ‘‘সদ্ধাপি একচ্চে সঙ্গহং কাতুং ন সক্কোন্তি, সক্খিস্সতি নু খো মে সঙ্গহং কাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘সক্খিস্সতি চেৱ মম চ সঙ্গহকৰণং নিস্সায মহাসম্পত্তিং লভিস্সতী’’তি ঞত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তমাদায ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৰিসন্তৰেন গন্ত্ৱা তস্স পুৰতো ঠিতমেৱ অত্তানং দস্সেসি.
সো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং পুব্বে অদিন্নভাৱেন একিস্সা ভত্তপাতিযা অত্থায তীণি সংৱচ্ছৰানি পৰগেহে ভতিং অকাসিং, ইদানি মে ইদং ভত্তং একং ৰত্তিন্দিৱং ৰক্খেয্য, সচে পন নং অয্যস্স দস্সামি, অনেকানিপি কপ্পকোটিসহস্সানি ৰক্খিস্সতি, অয্যস্সেৱ নং দস্সামী’’তি. সো তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কত্ৱা লদ্ধভত্তপাতিতো একপিণ্ডম্পি মুখে অট্ঠপেত্ৱা তণ্হং ৱিনোদেত্ৱা সযমেৱ পাতিং উক্খিপিত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পাতিং অঞ্ঞস্স হত্থে দত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা পাতিং ৱামহত্থেন গহেত্ৱা দক্খিণহত্থেন তস্স পত্তে ভত্তং আকিৰি. পচ্চেকবুদ্ধো ভত্তস্স উপড্ঢসেসকালে পত্তং হত্থেন পিদহি. অথ নং সো আহ – ‘‘ভন্তে, একোৱ পটিৱিসো ন সক্কা দ্ৱিধা কাতুং, মা মং ইধলোকেন সঙ্গণ্হথ, পৰলোকেন সঙ্গহমেৱ কৰোথ, সাৱসেসং অকত্ৱা নিৰৱসেসমেৱ দস্সামী’’তি. অত্তনো হি থোকম্পি অনৱসেসেত্ৱা দিন্নং নিৰৱসেসদানং নাম, তং মহপ্ফলং হোতি. সো তথা কৰোন্তো সব্বং দত্ৱা পুন ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, একং ভত্তপাতিং নিস্সায তীণি সংৱচ্ছৰানি মে পৰগেহে ভতিং কৰোন্তেন দুক্খং অনুভূতং, ইদানি মে নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুখমেৱ হোতু, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্সেৱ ভাগী অস্স’’ন্তি. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘এৱং হোতু, চিন্তামণি ৱিয তে সব্বকামদদো মনোসঙ্কপ্পা পুণ্ণচন্দো ৱিয পূৰেন্তূ’’তি অনুমোদনং কৰোন্তো –
‘‘ইচ্ছিতং পত্থিতং তুয্হং, সব্বমেৱ সমিজ্ঝতু;
সব্বে পূৰেন্তু সঙ্কপ্পা, চন্দো পন্নৰসো যথা.
‘‘ইচ্ছিতং পত্থিকং তুয্হং, খিপ্পমেৱ সমিজ্ঝতু;
সব্বে পূৰেন্তু সঙ্কপ্পা, মণি জোতিৰসো যথা’’তি. –
ৱত্ৱা ‘‘অযং মহাজনো যাৱ গন্ধমাদনপব্বতগমনা মং পস্সন্তো তিট্ঠতূ’’তি অধিট্ঠায আকাসেন গন্ধমাদনং অগমাসি.
মহাজনোপি নং পস্সন্তোৱ অট্ঠাসি. সো তত্থ গন্ত্ৱা তং পিণ্ডপাতং পঞ্চসতানং পচ্চেকবুদ্ধানং ৱিভজিত্ৱা অদাসি. সব্বে অত্তনো পহোনকং গণ্হিংসু. ‘‘অপ্পো পিণ্ডপাতো কথং পহোসী’’তি ন চিন্তেতব্বং. চত্তাৰি হি অচিন্তেয্যানি (অ. নি. ৪.৭৭) ৱুত্তানি, তত্ৰাযং পচ্চেকবুদ্ধৱিসযোতি. মহাজনো পচ্চেকবুদ্ধানং পিণ্ডপাতং ৱিভজিত্ৱা দিয্যমানং দিস্ৱা সাধুকাৰসহস্সানি পৱত্তেসি, অসনিসতনিপাকসদ্দো ৱিয অহোসি. তং সুত্ৱা গন্ধসেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘ভত্তভতিকো মযা দিন্নসম্পত্তিং ধাৰেতুং নাসক্খি মঞ্ঞে, তেনাযং মহাজনো পৰিহাসং কৰোন্তো সন্নিপতিতো নদতী’’তি. সো তপ্পৱত্তিজাননত্থং মনুস্সে পেসেসি. তে আগন্ত্ৱা ‘‘সম্পত্তিধাৰকা নাম, সামি, এৱং হোন্তূ’’তি ৱত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. সেট্ঠি তং সুত্ৱাৱ পঞ্চৱণ্ণায পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰো হুত্ৱা ‘‘অহো দুক্কৰং তেন কতং, অহং এত্তকং কালং এৱৰূপায সম্পত্তিযা ঠিতো কিঞ্চি দাতুং নাসক্খি’’ন্তি তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ তযা ইদং নাম কত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, সামী’’তি ৱুত্তে, ‘‘হন্দ, সহস্সং গহেত্ৱা তৱ দানে ময্হম্পি পত্তিং দেহী’’তি আহ. সো তথা অকাসি. সেট্ঠিপিস্স সব্বং অত্তনো সন্তকং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা অদাসি.
চতস্সো হি সম্পদা নাম – ৱত্থুসম্পদা, পচ্চযসম্পদা, চেতনাসম্পদা, গুণাতিৰেকসম্পদাতি. তত্থ নিৰোধসমাপত্তিৰহো অৰহা ৱা অনাগামী ৱা দক্খিণেয্যো ৱত্থুসম্পদা নাম. পচ্চযানং ধম্মেন সমেন উপ্পত্তি পচ্চযসম্পদা নাম. দানতো পুব্বে দানকালে পচ্ছা ভাগেতি তীসু কালেসু চেতনায সোমনস্সসহগতঞাণসম্পযুত্তভাৱো চেতনাসম্পদা নাম. দক্খিণেয্যস্স সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতভাৱো গুণাতিৰেকসম্পদা নামাতি. ইমস্স চ খীণাসৱো পচ্চেকবুদ্ধো দক্খিণেয্যা, ভতিং কত্ৱা লদ্ধভাৱেন পচ্চযো ধম্মতো উপ্পন্নো, তীসু কালেসু পৰিসুদ্ধা চেতনা, সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতমত্তো পচ্চেকবুদ্ধো গুণাতিৰেকোতি চতস্সোপি সম্পদা নিপ্ফন্না. এতাসং আনুভাৱেন দিট্ঠেৱ ধম্মে মহাসম্পত্তিং পাপুণন্তি. তস্মা সো সেট্ঠিনো সন্তিকা সম্পত্তিং লভি. অপৰভাগে চ ৰাজাপি ইমিনা কতকম্মং সুত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা সহস্সং দত্ৱা পত্তিং গহেত্ৱা তুট্ঠমানসো মহন্তং ভোগক্খন্ধং দত্ৱা সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. ভত্তভতিকসেট্ঠীতিস্স নামং অকাসি. সো গন্ধসেট্ঠিনা সদ্ধিং সহাযো হুত্ৱা একতো খাদন্তো পিৱন্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সাৰিপুত্তত্থেৰস্সূপট্ঠাককুলে পটিসন্ধিং গণ্হি. অথস্স মাতা লদ্ধগব্ভপৰিহাৰা কতিপাহচ্চযেন ‘‘অহো ৱতাহং পঞ্চসতেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সতৰসভোজনং দত্ৱা কাসাযৱত্থনিৱত্থা সুৱণ্ণসৰকং আদায আসনপৰিযন্তে নিসিন্না তেসং ভিক্খূনং উচ্ছিট্ঠাৱসেসকং পৰিভুঞ্জেয্য’’ন্তি দোহড়িনী হুত্ৱা তথেৱ কত্ৱা দোহড়ং পটিৱিনোদেসি. সা সেসমঙ্গলেসুপি তথাৰূপমেৱ দানং দত্ৱা পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা নামগ্গহণদিৱসে ‘‘পুত্তস্স মে, ভন্তে, সিক্খাপদানি দেথা’’তি থেৰং আহ. থেৰো ‘‘কিমস্স নাম’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, পুত্তস্স মে পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায ইমস্মিং গেহে কস্সচি দুক্খং নাম ন ভূতপুব্বং, তেনেৱস্স সুখকুমাৰোতি নামং ভৱিস্সতী’’তি ৱুত্তে তদেৱস্স নামং গহেত্ৱা সিক্খাপদানি অদাসি.
তদা এৱঞ্চস্স মাতু ‘‘নাহং মম পুত্তস্স অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. সা তস্স কণ্ণৱিজ্ঝনমঙ্গলাদীসুপি তথেৱ দানং অদাসি. কুমাৰোপি সত্তৱস্সিককালে ‘‘ইচ্ছামহং, অম্ম, থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিতু’’ন্তি আহ. সা ‘‘সাধু, তাত, নাহং তৱ অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি থেৰং নিমন্তেত্ৱা ভোজেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, পুত্তো মে পব্বজিতুং ইচ্ছতি, ইমাহং সাযন্হসমযে ৱিহাৰং আনেস্সামী’’তি থেৰং উয্যোজেত্ৱা ঞাতকে সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘পুত্তস্স মে গিহিকালে কত্তব্বং কিচ্চং অজ্জেৱ কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পুত্তং অলঙ্কৰিত্ৱা মহন্তেন সিৰিসোভগ্গেন ৱিহাৰং নেত্ৱা থেৰস্স নিয্যাদেসি. থেৰোপি তং, ‘‘তাত, পব্বজ্জা নাম দুক্কৰা, সক্খিস্সসি অভিৰমিতু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কৰিস্সামি ৱো, ভন্তে, ওৱাদ’’ন্তি ৱুত্তে কম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেসি. মাতাপিতৰোপিস্স পব্বজ্জায সক্কাৰং কৰোন্তা অন্তোৱিহাৰেযেৱ সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সতৰসভোজনং দত্ৱা সাযং অত্তনো গেহং অগমংসু. অট্ঠমে দিৱসে সাৰিপুত্তত্থেৰো ভিক্খুসঙ্ঘে গামং পৱিট্ঠে ৱিহাৰে কত্তব্বকিচ্চং কত্ৱা সামণেৰং পত্তচীৱৰং গাহাপেত্ৱা গামং পিণ্ডায পাৱিসি. সামণেৰো অন্তৰামগ্গে মাতিকাদীনি দিস্ৱা পণ্ডিতসামণেৰো ৱিয পুচ্ছি. থেৰোপি তস্স তথেৱ ব্যাকাসি. সামণেৰো তানি কাৰণানি সুত্ৱা ‘‘সচে তুম্হে অত্তনো পত্তচীৱৰং গণ্হেয্যাথ, অহং নিৱত্তেয্য’’ন্তি ৱত্ৱা থেৰেন তস্স অজ্ঝাসযং অভিন্দিত্ৱা, ‘‘সামণেৰ, দেহি মম পত্তচীৱৰ’’ন্তি পত্তচীৱৰে গহিতে থেৰং ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তমানো, ‘‘ভন্তে, ময্হং আহাৰং আহৰমানো সতৰসভোজনং আহৰেয্যাথা’’তি আহ. কুতো তং লভিস্সামীতি? অত্তনো পুঞ্ঞেন অলভন্তো মম পুঞ্ঞেন লভিস্সথ, ভন্তেতি. অথস্স থেৰো কুঞ্চিকং দত্ৱা গামং পিণ্ডায পাৱিসি. সোপি ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা থেৰস্স গব্ভং ৱিৱৰিত্ৱা পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায অত্তনো কাযে ঞাণং ওতাৰেত্ৱা নিসীদি.
তস্স গুণতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সক্কো ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি ওলোকেন্তো সামণেৰং দিস্ৱা ‘‘সুখসামণেৰো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, মযা তত্থ গন্তুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা চত্তাৰো মহাৰাজে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, ৱিহাৰস্সূপৱনে দুস্সদ্দকে সকুণে পলাপেথা’’তি উয্যোজেসি. তে তথা কত্ৱা সামন্তা আৰক্খং গণ্হিংসু. চন্দিমসূৰিযে ‘‘অত্তনো ৱিমানানি গহেত্ৱা তিট্ঠথা’’তি আণাপেসি. তেপি তথা কৰিংসু. সযম্পি আৱিঞ্ছনট্ঠানে আৰক্খং গণ্হি. ৱিহাৰো সন্নিসিন্নো নিৰৱো অহোসি. সামণেৰো একগ্গচিত্তেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তীণি মগ্গফলানি পাপুণি. থেৰো ‘‘সামণেৰেন ‘সতৰসভোজনং আহৰেয্যাথা’তি ৱুত্তং, কস্স নু খো ঘৰে সক্কা লদ্ধু’’ন্তি ওলোকেন্তো একং অজ্ঝাসযসম্পন্নং উপট্ঠাকতুলং দিস্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে, সাধু ৱো কতং অজ্জ ইধাগচ্ছন্তেহী’’তি তেহি তুট্ঠমানসেহি পত্তং গহেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং দত্ৱা যাৱ ভত্তকালং ধম্মকথং যাচিতো তেসং সাৰণীযধম্মকথং কথেত্ৱা কালং সল্লক্খেত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি. অথস্স সতৰসভোজনং দত্ৱা তং আদায গন্তুকামং থেৰং দিস্ৱা ‘‘ভুঞ্জথ, ভন্তে, অপৰম্পি তে দস্সামা’’তি থেৰং ভোজেত্ৱা পুন পত্তপূৰং অদংসু. থেৰো তং আদায ‘‘সামণেৰো মে ছাতো’’তি তুৰিততুৰিতো ৱিহাৰং পাযাসি. তং দিৱসং সত্থা পাতোৱ নিক্খমিত্ৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ আৱজ্জেসি – ‘‘অজ্জ সুখসামণেৰো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, নিপ্ফন্নং নু খো তস্স কিচ্চ’’ন্তি. সো তিণ্ণংযেৱ মগ্গফলানং পত্তভাৱং দিস্ৱা উত্তৰিপি উপধাৰেন্তো ‘‘সক্খিস্সতাযং অজ্জ অৰহত্তং পাপুণিতুং, সাৰিপুত্তো পন ‘সামণেৰো মে ছাতো’তি ৱেগেন ভত্তং আদায নিক্খমতি, সচে ইমস্মিং অৰহত্তং অপ্পত্তে ভত্তং আহৰিস্সতি, ইমস্স অন্তৰাযো ভৱিস্সতি, মযা গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে আৰক্খং গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা আৰক্খং গণ্হি.
থেৰোপি ভত্তং আহৰি. অথ নং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ চত্তাৰো পঞ্হে পুচ্ছি. পঞ্হৱিস্সজ্জনাৱসানে সামণেৰো অৰহত্তং পাপুণি. সত্থা থেৰং আমন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, সাৰিপুত্ত, সামণেৰস্স তে ভত্তং দেহী’’তি আহ. থেৰো গন্ত্ৱা দ্ৱাৰং আকোটেসি. সামণেৰোপি নিক্খমিত্ৱা উপজ্ঝাযস্স ৱত্তং কত্ৱা ‘‘ভত্তকিচ্চং কৰোহী’’তি ৱুত্তে থেৰস্স ভত্তেন অনত্থিকভাৱং ঞত্ৱা সত্তৱস্সিককুমাৰো তঙ্খণঞ্ঞেৱ অৰহত্তং পত্তো নীচাসনট্ঠানং পচ্চৱেক্খন্তো ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পত্তং ধোৱি. তস্মিং কালে চত্তাৰো মহাৰাজানো আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসুং. চন্দিমসূৰিযাপি ৱিমানানি মুঞ্চিংসু. সক্কোপি আৱিঞ্ছনট্ঠানে আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসি. সূৰিযো নভমজ্ঝং অতিক্কন্তোযেৱ পঞ্ঞাযি. ভিক্খূ ‘‘সাযন্হো পঞ্ঞাযতি, সামণেৰেন চ ইদানেৱ ভত্তকিচ্চং কতং, কিং নু খো অজ্জ পুব্বণ্হো বলৱা জাতো, সাযন্হো মন্দো’’তি ৱদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অজ্জ পুব্বণ্হো বলৱা জাতো, সাযন্হো মন্দো, সামণেৰেন চ ইদানেৱ ভত্তকিচ্চং কতং, অথ চ পন সূৰিযো নভমজ্ঝং অতিক্কন্তোযেৱ পঞ্ঞাযতী’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, এৱমেৱং হোতি পুঞ্ঞৱন্তানং সমণধম্মকৰণকালে. অজ্জ হি চত্তাৰো মহাৰাজানো সামন্তা আৰক্খং গণ্হিংসু, চন্দিমসূৰিযা ৱিমানানি গহেত্ৱা অট্ঠংসু, সক্কো আৱিঞ্ছনকে আৰক্খং গণ্হি, অহম্পি দ্ৱাৰকোট্ঠকে আৰক্খং গণ্হিং, অজ্জ সুখসামণেৰো মাতিকায উদকং হৰন্তে, উসুকাৰে উসুং উজুং কৰোন্তে, তচ্ছকে চক্কাদীনি কৰোন্তে দিস্ৱা অত্তানং দমেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৪৫. ‘‘উদকঞ্হি নযন্তি নেত্তিকা, উসুকাৰা নমযন্তি তেজনং;
দাৰুং নমযন্তি তচ্ছকা, অত্তানং দমযন্তি সুব্বতা’’তি.
তত্থ সুব্বতাতি সুৱদা, সুখেন ওৱদিতব্বা অনুসাসিতব্বাতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সুখসামণেৰৱত্থু একাদসমং.
দণ্ডৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দসমো ৱগ্গো.