১১. জৰাৱগ্গো
১. ৱিসাখায সহাযিকানং ৱত্থু
কো নু হাসো কিমানন্দোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱিসাখায সহাযিকাযো আৰব্ভ কথেসি.
সাৱত্থিযং কিৰ পঞ্চসতা কুলপুত্তা ‘‘এৱং ইমা অপ্পমাদৱিহাৰিনিযো ভৱিস্সন্তী’’তি অত্তনো অত্তনো ভৰিযাযো ৱিসাখং মহাউপাসিকং সম্পটিচ্ছাপেসুং. তা উয্যানং ৱা ৱিহাৰং ৱা গচ্ছন্তিযো তায সদ্ধিংযেৱ গচ্ছন্তি. তা একস্মিং কালে ‘‘সত্তাহং সুৰাছণো ভৱিস্সতী’’তি ছণে সঙ্ঘুট্ঠে অত্তনো অত্তনো সামিকানং সুৰং পটিযাদেসুং. তে সত্তাহং সুৰাছণং কীড়িত্ৱা অট্ঠমে দিৱসে কম্মন্তভেৰিযা নিক্খন্তায কম্মন্তে অগমংসু. তাপি ইত্থিযো ‘‘মযং সামিকানং সম্মুখা সুৰং পাতুং ন লভিম্হা, অৱসেসা সুৰা চ অত্থি, ইদং যথা তে ন জানন্তি, তথা পিৱিস্সামা’’তি ৱিসাখায সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ইচ্ছাম, অয্যে, উয্যানং দট্ঠু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘সাধু, অম্মা, তেন হি কত্তব্বকিচ্চানি কত্ৱা নিক্খমথা’’তি ৱুত্তে তায সদ্ধিং গন্ত্ৱা পটিচ্ছন্নাকাৰেন সুৰং নীহৰাপেত্ৱা উয্যানে পিৱিত্ৱা মত্তা ৱিচৰিংসু. ৱিসাখাপি ‘‘অযুত্তং ইমাহি কতং, ইদানি মং ‘সমণস্স গোতমস্স সাৱিকা ৱিসাখা সুৰং পিৱিত্ৱা ৱিচৰতী’তি তিত্থিযাপি গৰহিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৱা তা ইত্থিযো আহ – ‘‘অম্মা অযুত্তং ৱো কতং, মমপি অযসো উপ্পাদিতো, সামিকাপি ৱো কুজ্ঝিস্সন্তি, ইদানি কিং কৰিস্সথা’’তি. গিলানালযং দস্সযিস্সাম, অয্যেতি. তেন হি পঞ্ঞাযিস্সথ সকেন কম্মেনাতি. তা গেহং গন্ত্ৱা গিলানালযং কৰিংসু. অথ তাসং সামিকা ‘‘ইত্থন্নামা চ ইত্থন্নামা চ কহ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘গিলানা’’তি সুত্ৱা ‘‘অদ্ধা এতাহি অৱসেসসুৰা পীতা ভৱিস্সন্তী’’তি সল্লক্খেত্ৱা তা পোথেত্ৱা অনযব্যসনং পাপেসুং. তা অপৰস্মিম্পি ছণৱাৰে তথেৱ সুৰং পিৱিতুকামা ৱিসাখং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘অয্যে, উয্যানং নো নেহী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পুব্বেপি মে তুম্হেহি অযসো উপ্পাদিতো, গচ্ছথ, ন ৱো অহং নেস্সামী’’তি তায পটিক্খিত্তা ‘‘ইদানি এৱং ন কৰিস্সামা’’তি সম্মন্তযিত্ৱা পুন তং উপসঙ্কমিত্ৱা আহংসু, ‘‘অয্যে, বুদ্ধপূজং কাতুকামাম্হা, ৱিহাৰং নো নেহী’’তি. ইদানি অম্মা যুজ্জতি, গচ্ছথ, পৰিৱচ্ছং কৰোথাতি. তা চঙ্কোটকেহি গন্ধমালাদীনি গাহাপেত্ৱা সুৰাপুণ্ণে মুট্ঠিৱাৰকে হত্থেহি ওলম্বেত্ৱা মহাপটে পাৰুপিত্ৱা ৱিসাখং উপসঙ্কমিত্ৱা তায সদ্ধিং ৱিহাৰং পৱিসমানা একমন্তং গন্ত্ৱা মুট্ঠিৱাৰকেহেৱ সুৰং পিৱিত্ৱা ৱাৰকে ছড্ডেত্ৱা ধম্মসভাযং সত্থু পুৰতো নিসীদিংসু.
ৱিসাখা ‘‘ইমাসং, ভন্তে, ধম্মং কথেথা’’তি আহ. তাপি মদৱেগেন কম্পমানসৰীৰা ‘‘ইচ্চাম, গাযামা’’তি চিত্তং উপ্পাদেসুং. অথেকা মাৰকাযিকা দেৱতা ‘‘ইমাসং সৰীৰে অধিমুচ্চিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স পুৰতো ৱিপ্পকাৰং দস্সেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তাসং সৰীৰে অধিমুচ্চি. তাসু একচ্চা সত্থু পুৰতো পাণিং পহৰিত্ৱা হসিতুং, একচ্চা নচ্চিতুং আৰভিংসু. সত্থা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘ন ইদানি মাৰকাযিকানং ওতাৰং লভিতুং দস্সামি. ন হি মযা এত্তকং কালং পাৰমিযো পূৰেন্তেন মাৰকাযিকানং ওতাৰলাভত্থায পূৰিতা’’তি তা সংৱেজেতুং ভমুকলোমতো ৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেসি, তাৱদেৱ অন্ধকাৰতিমিসা অহোসি. তা ভীতা অহেসুং মৰণভযতজ্জিতা. তেন তাসং কুচ্ছিযং সুৰা জীৰি. সত্থা নিসিন্নপল্লঙ্কে অন্তৰহিতো সিনেৰুমুদ্ধনি ঠত্ৱা উণ্ণালোমতো ৰস্মিং ৱিস্সজ্জেসি, তঙ্খণংযেৱ চন্দসহস্সুগ্গমনং ৱিয অহোসি. অথ সত্থা তা ইত্থিযো আমন্তেত্ৱা ‘‘তুম্হেহি মম সন্তিকং আগচ্ছমানাহি পমত্তাহি আগন্তুং ন ৱট্টতি. তুম্হাকঞ্হি পমাদেনেৱ মাৰকাযিকা দেৱতা ওতাৰং লভিত্ৱা তুম্হে হসাদীনং অকৰণট্ঠানে হসাদীনি কাৰাপেসি, ইদানি তুম্হেহি ৰাগাদীনং অগ্গীনং নিব্বাপনত্থায উস্সাহং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৪৬. ‘‘কো নু হাসো কিমানন্দো, নিচ্চং পজ্জলিতে সতি;
অন্ধকাৰেন ওনদ্ধা, পদীপং ন গৱেসথা’’তি.
তত্থ আনন্দোতি তুট্ঠি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইমস্মিং লোকসন্নিৱাসে ৰাগাদীহি একাদসহি অগ্গীহি নিচ্চং পজ্জলিতে সতি কো নু তুম্হাকং হাসো ৱা তুট্ঠি ৱা? ননু এস অকত্তব্বৰূপোযেৱ. অট্ঠৱত্থুকেন হি অৱিজ্জান্ধকাৰেন ওনদ্ধা তুম্হে তস্সেৱ অন্ধকাৰস্স ৱিধমনত্থায কিং কাৰণা ঞাণপ্পদীপং ন গৱেসথ ন কৰোথাতি.
দেসনাৱসানে পঞ্চসতাপি তা ইত্থিযো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু.
সত্থা তাসং অচলসদ্ধায পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা সিনেৰুমত্থকা ওতৰিত্ৱা বুদ্ধাসনে নিসীদি. অথ নং ৱিসাখা আহ – ‘‘ভন্তে, সুৰা নামেসা পাপিকা. এৱৰূপা হি নাম ইমা ইত্থিযো তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স পুৰতো নিসীদিত্ৱা ইৰিযাপথমত্তম্পি সণ্ঠাপেতুং অসক্কোন্তিযো উট্ঠায পাণিং পহৰিত্ৱা হসনগীতনচ্চাদীনি আৰভিংসূ’’তি. সত্থা ‘‘আম, ৱিসাখে, পাপিকা এৱ এসা সুৰা নাম. এতঞ্হি নিস্সায অনেকে সত্তা অনযব্যসনং পত্তা’’তি ৱত্ৱা ‘‘কদা পনেসা, ভন্তে, উপ্পন্না’’তি ৱুত্তে তস্সা উপ্পত্তিং ৱিত্থাৰেন কথেতুং অতীতং আহৰিত্ৱা কুম্ভজাতকং (জা. ১.১৬.৩৩ আদযো) কথেসীতি.
ৱিসাখায সহাযিকানং ৱত্থু পঠমং.
২. সিৰিমাৱত্থু
পস্স চিত্তকতন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো সিৰিমং আৰব্ভ কথেসি.
সা কিৰ ৰাজগহে অভিৰূপা গণিকা. একস্মিং পন অন্তোৱস্সে সুমনসেট্ঠিপুত্তস্স ভৰিযায পুণ্ণকসেট্ঠিস্স ধীতায উত্তৰায নাম উপাসিকায অপৰজ্ঝিত্ৱা তং পসাদেতুকামা তস্সা গেহে ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং কতভত্তকিচ্চং সত্থাৰং খমাপেত্ৱা তং দিৱসং দসবলস্স ভত্তানুমোদনং সুত্ৱা –
‘‘অক্কোধেন জিনে কোধং, অসাধুং সাধুনা জিনে;
জিনে কদৰিযং দানেন, সচ্চেনালিকৱাদিন’’ন্তি. (জা. ১.২.২; ধ. প. ২২৩) –
গাথাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰকথা পন কোধৱগ্গে অনুমোদনগাথাৱণ্ণনাযমেৱ আৱিভৱিস্সতি. এৱং সোতাপত্তিফলং পত্তা পন সিৰিমা দসবলং নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে মহাদানং দত্ৱা সঙ্ঘস্স অট্ঠকভত্তং নিবদ্ধং দাপেসি. আদিতো পট্ঠায নিবদ্ধং অট্ঠ ভিক্খূ গেহং গচ্ছন্তি. ‘‘সপ্পিং গণ্হথ, খীৰং গণ্হথা’’তিআদীনি ৱত্ৱা তেসং পত্তে পূৰেতি. একেন লদ্ধং তিণ্ণম্পি চতুন্নম্পি পহোতি. দেৱসিকং সোড়সকহাপণপৰিব্বযেন পিণ্ডপাতো দীযতি. অথেকদিৱসং একো ভিক্খু তস্সা গেহে অট্ঠকভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা তিযোজনমত্থকে একং ৱিহাৰং অগমাসি. অথ নং সাযং থেৰুপট্ঠানে নিসিন্নং পুচ্ছিংসু – ‘‘আৱুসো, কহং ভিক্খং গহেত্ৱা আগতোসী’’তি. সিৰিমায অট্ঠকভত্তং মে ভুত্তন্তি. মনাপং কত্ৱা দেতি, আৱুসোতি. ‘‘ন সক্কা তস্সা ভত্তং ৱণ্ণেতুং, অতিৱিয পণীতং কত্ৱা দেতি, একেন লদ্ধং তিণ্ণম্পি চতুন্নম্পি পহোতি, তস্সা পন দেয্যধম্মতোপি দস্সনমেৱ উত্তৰিতৰং. সা হি ইত্থী এৱৰূপা চ এৱৰূপা চা’’তি তস্সা গুণে ৱণ্ণেসি.
অথেকো ভিক্খু তস্সা গুণকথং সুত্ৱা অদস্সনেনেৱ সিনেহং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘মযা গন্ত্ৱা তং দট্ঠুং ৱট্টতী’’তি অত্তনো ৱস্সগ্গং কথেত্ৱা তং ভিক্খুং ঠিতিকং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘স্ৱে, আৱুসো, তস্মিং গেহে ত্ৱং সঙ্ঘত্থেৰো হুত্ৱা অট্ঠকভত্তং লভিস্সসী’’তি সুত্ৱা তঙ্খণঞ্ঞেৱ পত্তচীৱৰং আদায পক্কন্তোপি পাতোৱ অৰুণে উগ্গতে সলাকগ্গং পৱিসিত্ৱা ঠিতো সঙ্ঘত্থেৰো হুত্ৱা তস্সা গেহে অট্ঠকভত্তং লভি. যো পন ভিক্খু হিয্যো ভুঞ্জিত্ৱা পক্কামি, তস্স গতৱেলাযমেৱ অস্সা সৰীৰে ৰোগো উপ্পজ্জি. তস্মা সা আভৰণানি ওমুঞ্চিত্ৱা নিপজ্জি. অথস্সা দাসিযো অট্ঠকভত্তং লভিত্ৱা আগতে ভিক্খূ দিস্ৱা আৰোচেসুং. সা সহত্থা পত্তে গহেত্ৱা নিসীদাপেতুং ৱা পৰিৱিসিতুং ৱা অসক্কোন্তী দাসিযো আণাপেসি – ‘‘অম্মা পত্তে গহেত্ৱা, অয্যে, নিসীদাপেত্ৱা যাগুং পাযেত্ৱা খজ্জকং দত্ৱা ভত্তৱেলায পত্তে পূৰেত্ৱা দেথা’’তি. তা ‘‘সাধু, অয্যে’’তি ভিক্খূ পৱেসেত্ৱা যাগুং পাযেত্ৱা খজ্জকং দত্ৱা ভত্তৱেলায ভত্তস্স পত্তে পূৰেত্ৱা তস্সা আৰোচযিংসু. সা ‘‘মং পৰিগ্গহেত্ৱা নেথ, অয্যে, ৱন্দিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তাহি পৰিগ্গহেত্ৱা ভিক্খূনং সন্তিকং নীতা ৱেধমানেন সৰীৰেন ভিক্খূ ৱন্দি. সো ভিক্খু তং ওলোকেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘গিলানায তাৱ এৱৰূপা অযং এতিস্সা ৰূপসোভা, অৰোগকালে পন সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতায ইমিস্সা কীদিসী ৰূপসম্পত্তী’’তি. অথস্স অনেকৱস্সকোটিসন্নিচিতো কিলেসো সমুদাচৰি, সো অঞ্ঞাণী হুত্ৱা ভত্তং ভুঞ্জিতুং অসক্কোন্তো পত্তমাদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পত্তং পিধায একমন্তে ঠপেত্ৱা চীৱৰং পত্থৰিত্ৱা নিপজ্জি.
অথ নং একো সহাযকো ভিক্খু যাচন্তোপি ভোজেতুং নাসক্খি. সো ছিন্নভত্তো অহোসি. তং দিৱসমেৱ সাযন্হসমযে সিৰিমা কালমকাসি. ৰাজা সত্থু সাসনং পেসেসি – ‘‘ভন্তে, জীৱকস্স কনিট্ঠভগিনী, সিৰিমা, কালমকাসী’’তি. সত্থা তং সুত্ৱা ৰঞ্ঞো সাসনং পহিণি ‘‘সিৰিমায ঝাপনকিচ্চং নত্থি, আমকসুসানে তং যথা কাকসুনখাদযো ন খাদন্তি, তথা নিপজ্জাপেত্ৱা ৰক্খাপেথা’’তি. ৰাজাপি তথা অকাসি. পটিপাটিযা তযো দিৱসা অতিক্কন্তা, চতুত্থে দিৱসে সৰীৰং উদ্ধুমাযি, নৱহি ৱণমুখেহি পুড়ৱা পগ্ঘৰিংসু, সকলসৰীৰং ভিন্নং সালিভত্তচাটি ৱিয অহোসি. ৰাজা নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘ঠপেত্ৱা গেহৰক্খকে দাৰকে সিৰিমায দস্সনত্থং অনাগচ্ছন্তানং অট্ঠ কহাপণানি দণ্ডো’’তি. সত্থু সন্তি কঞ্চ পেসেসি – ‘‘বুদ্ধপ্পমুখো কিৰ ভিক্খুসঙ্ঘো সিৰিমায দস্সনত্থং আগচ্ছতূ’’তি. সত্থা ভিক্খূনং আৰোচেসি – ‘‘সিৰিমায দস্সনত্থং গমিস্সামা’’তি. সোপি দহৰভিক্খু চত্তাৰো দিৱসে কস্সচি ৱচনং অগ্গহেত্ৱা ছিন্নভত্তোৱ নিপজ্জি. পত্তে ভত্তং পূতিকং জাতং, পত্তে মলং উট্ঠহি. অথ নং সো সহাযকো ভিক্খু উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘আৱুসো, সত্থা সিৰিমায দস্সনত্থং গচ্ছতী’’তি আহ. সো তথা ছাতজ্ঝত্তোপি ‘‘সিৰিমা’’তি ৱুত্তপদেযেৱ সহসা উট্ঠহিত্ৱা ‘‘কিং ভণসী’’তি আহ. ‘‘সত্থা সিৰিমং দট্ঠুং গচ্ছতি, ত্ৱম্পি গমিস্সসী’’তি ৱুত্তে, ‘‘আম, গমিস্সামী’’তি ভত্তং ছড্ডেত্ৱা পত্তং ধোৱিত্ৱা থৱিকায পক্খিপিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অগমাসি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো একপস্সে অট্ঠাসি, ভিক্খুনিসঙ্ঘোপি ৰাজপৰিসাপি উপাসকপৰিসাপি উপাসিকাপৰিসাপি একেকপস্সে অট্ঠংসু.
সত্থা ৰাজানং পুচ্ছি – ‘‘কা এসা, মহাৰাজো’’তি. ভন্তে, জীৱকস্স ভগিনী, সিৰিমা, নামাতি. সিৰিমা, এসাতি. আম, ভন্তেতি. তেন হি নগৰে ভেৰিং চৰাপেহি ‘‘সহস্সং দত্ৱা সিৰিমং গণ্হন্তূ’’তি. ৰাজা তথা কাৰেসি. একোপি ‘হ’ন্তি ৱা ‘হু’ন্তি ৱা ৱদন্তো নাম নাহোসি. ৰাজা সত্থু আৰোচেসি – ‘‘ন গণ্হন্তি, ভন্তে’’তি. তেন হি, মহাৰাজ, অগ্ঘং ওহাৰেহীতি. ৰাজা ‘‘পঞ্চসতানি দত্ৱা গণ্হন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা কঞ্চি গণ্হনকং অদিস্ৱা ‘‘অড্ঢতেয্যানি সতানি, দ্ৱে সতানি, সতং, পণ্ণাসং, পঞ্চৱীসতি কহাপণে, দস কহাপণে, পঞ্চ কহাপণে, একং কহাপণং অড্ঢং, পাদং, মাসকং, কাকণিকং দত্ৱা সিৰিমং গণ্হন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেসি. কোচি তং ন ইচ্ছি. ‘‘মুধাপি গণ্হন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেসি. ‘হ’ন্তি ৱা ‘হু’ন্তি ৱা ৱদন্তো নাম নাহোসি. ৰাজা ‘‘মুধাপি, ভন্তে, গণ্হন্তো নাম নত্থী’’তি আহ. সত্থা ‘‘পস্সথ, ভিক্খৱে, মহাজনস্স পিযং মাতুগামং, ইমস্মিংযেৱ নগৰে সহস্সং দত্ৱা পুব্বে একদিৱসং লভিংসু, ইদানি মুধা গণ্হন্তোপি নত্থি, এৱৰূপং নাম ৰূপং খযৱযপ্পত্তং, পস্সথ, ভিক্খৱে, আতুৰং অত্তভাৱ’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৪৭. ‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অৰুকাযং সমুস্সিতং;
আতুৰং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতী’’তি.
তত্থ চিত্তকতন্তি কতচিত্তং, ৱত্থাভৰণমালালত্তকাদীহি ৱিচিত্তন্তি অত্থো. বিম্বন্তি দীঘাদিযুত্তট্ঠানেসু দীঘাদীহি অঙ্গপচ্চঙ্গেহি সণ্ঠিতং অত্তভাৱং. অৰুকাযন্তি নৱন্নং ৱণমুখানং ৱসেন অৰুভূতং কাযং. সমুস্সিতন্তি তীহি অট্ঠিসতেহি সমুস্সিতং. আতুৰন্তি সব্বকালং ইৰিযাপথাদীহি পৰিহৰিতব্বতায নিচ্চগিলানং. বহুসঙ্কপ্পন্তি মহাজনেন বহুধা সঙ্কপ্পিতং. যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতীতি যস্স ধুৱভাৱো ৱা ঠিতিভাৱো ৱা নত্থি, একন্তেন ভেদনৱিকিৰণৱিদ্ধংসনধম্মমেৱেতং, ইমং পস্সথাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, সোপি ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি.
সিৰিমাৱত্থু দুতিযং.
৩. উত্তৰাথেৰীৱত্থু
পৰিজিণ্ণমিদন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উত্তৰাথেৰিং নাম ভিক্খুনিং আৰব্ভ কথেসি.
থেৰী কিৰ ৱীসৱস্সসতিকা জাতিযা পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধপিণ্ডপাতা অন্তৰৱীথিযং একং ভিক্খুং দিস্ৱা পিণ্ডপাতেন আপুচ্ছিত্ৱা তস্স অপটিক্খিপিত্ৱা গণ্হন্তস্স সব্বং দত্ৱা নিৰাহাৰা অহোসি. এৱং দুতিযেপি ততিযেপি দিৱসে তস্সেৱ ভিক্খুনো তস্মিংযেৱ ঠানে ভত্তং দত্ৱা নিৰাহাৰা অহোসি, চতুত্থে দিৱসে পন পিণ্ডায চৰন্তী একস্মিং সম্বাধট্ঠানে সত্থাৰং দিস্ৱা পটিক্কমন্তী ওলম্বন্তং অত্তনো চীৱৰকণ্ণং অক্কমিত্ৱা সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী পৰিৱত্তিত্ৱা পতি. সত্থা তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘ভগিনি, পৰিজিণ্ণো তে অত্তভাৱো ন চিৰস্সেৱ ভিজ্জিস্সতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৪৮. ‘‘পৰিজিণ্ণমিদং ৰূপং, ৰোগনীড়ং পভঙ্গুৰং;
ভিজ্জতি পূতিসন্দেহো, মৰণন্তঞ্হি জীৱিত’’ন্তি.
তস্সত্থো – ভগিনি ইদং তৱ সৰীৰসঙ্খাতং ৰূপং মহল্লকভাৱেন পৰিজিণ্ণং, তঞ্চ খো সব্বৰোগানং নিৱাসট্ঠানট্ঠেন ৰোগনীড়ং, যথা খো পন তৰুণোপি সিঙ্গালো ‘‘জৰসিঙ্গালো’’তি ৱুচ্চতি, তৰুণাপি গড়োচীলতা ‘‘পূতিলতা’’তি ৱুচ্চতি, এৱং তদহুজাতং সুৱণ্ণৱণ্ণম্পি সমানং নিচ্চং পগ্ঘৰণট্ঠেন পূতিতায পভঙ্গুৰং, সো এস পূতিকো সমানো তৱ দেহো ভিজ্জতি, ন চিৰস্সেৱ ভিজ্জিস্সতীতি ৱেদিতব্বো. কিং কাৰণা? মৰণন্তঞ্হি জীৱিতং যস্মা সব্বসত্তানং জীৱিতং মৰণপৰিযোসানমেৱাতি ৱুত্তং হোতি.
দেসনাৱসানে সা থেৰী সোতাপত্তিফলং পত্তা, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
উত্তৰাথেৰীৱত্থু ততিযং.
৪. সম্বহুলঅধিমানিকভিক্খুৱত্থু
যানিমানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সম্বহুলে অধিমানিকে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.
পঞ্চসতা কিৰ ভিক্খূ সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ঘটেন্তা ৱাযমন্তা ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ‘‘কিলেসানং অসমুদাচাৰেন পব্বজিতকিচ্চং নো নিপ্ফন্নং, অত্তনা পটিলদ্ধগুণং সত্থু আৰোচেস্সামা’’তি আগমিংসু. সত্থা তেসং বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকং পত্তকালেযেৱ আনন্দত্থেৰং আহ – ‘‘আনন্দ, এতেসং ভিক্খূনং পৱিসিত্ৱা মযা দিট্ঠেন কম্মং নত্থি, আমকসুসানং গন্ত্ৱা ততো আগন্ত্ৱা মং পস্সন্তূ’’তি. থেৰো গন্ত্ৱা তেসং তমত্থং আৰোচেসি. তে ‘‘কিং অম্হাকং আমকসুসানেনা’’তি অৱত্ৱাৱ ‘‘দীঘদস্সিনা বুদ্ধেন কাৰণং দিট্ঠং ভৱিস্সতী’’তি আমকসুসানং গন্ত্ৱা তত্থ কুণপানি পস্সন্তা একাহদ্ৱীহপতিতেসু কুণপেসু আঘাতং পটিলভিত্ৱা তং খণং পতিতেসু অল্লসৰীৰেসু ৰাগং উপ্পাদযিংসু, তস্মিং খণে অত্তনো সকিলেসভাৱং জানিংসু. সত্থা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ ওভাসং ফৰিত্ৱা তেসং ভিক্খূনং সম্মুখে কথেন্তো ৱিয ‘‘নপ্পতিৰূপং নু খো, ভিক্খৱে, তুম্হাকং এৱৰূপং অট্ঠিসঙ্ঘাতং দিস্ৱা ৰাগৰতিং উপ্পাদেতু’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৪৯. ‘‘যানিমানি অপত্থানি, অলাবূনেৱ সাৰদে;
কাপোতকানি অট্ঠীনি, তানি দিস্ৱান কা ৰতী’’তি.
তত্থ অপত্থানীতি ছড্ডিতানি. সাৰদেতি সৰদকালে ৱাতাতপপহতানি তত্থ তত্থ ৱিপ্পকিণ্ণঅলাবূনি ৱিয. কাপোতকানীতি কপোতকৱণ্ণানি. তানি দিস্ৱানাতি তানি এৱৰূপানি অট্ঠীনি দিস্ৱা তুম্হাকং কা ৰতি, ননু অপ্পমত্তকম্পি কামৰতিং কাতুং ন ৱট্টতিযেৱাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ যথাঠিতাৱ অৰহত্তং পত্ৱা ভগৱন্তং অভিত্থৱমানা আগন্ত্ৱা ৱন্দিংসূতি.
সম্বহুলঅধিমানিকভিক্খুৱত্থু চতুত্থং.
৫. জনপদকল্যাণী ৰূপনন্দাথেৰীৱত্থু
অট্ঠীনং নগৰং কতন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো জনপদকল্যাণিং ৰূপনন্দাথেৰিং আৰব্ভ কথেসি.
সা কিৰ একদিৱসং চিন্তেসি – ‘‘ময্হং জেট্ঠভাতিকো ৰজ্জসিৰিং পহায পব্বজিত্ৱা লোকে অগ্গপুগ্গলো বুদ্ধো জাতো, পুত্তোপিস্স ৰাহুলকুমাৰো পব্বজিতো, ভত্তাপি মে পব্বজিতো, মাতাপি মে পব্বজিতা, অহম্পি এত্তকে ঞাতিজনে পব্বজিতে গেহে কিং কৰিস্সামি, পব্বজিস্সামা’’তি. সা ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৱা পব্বজি ঞাতিসিনেহেনেৱ, নো সদ্ধায, অভিৰূপতায পন ৰূপনন্দাতি পঞ্ঞাযি. ‘‘সত্থা কিৰ ‘ৰূপং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা, ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’তি ৱদেতী’’তি সুত্ৱা সা এৱং দস্সনীযে পাসাদিকে মমপি ৰূপে দোসং কথেয্যাতি সত্থু সম্মুখীভাৱং ন গচ্ছতি. সাৱত্থিৱাসিনো পাতোৱ দানং দত্ৱা সমাদিন্নুপোসথা সুদ্ধুত্তৰাসঙ্গা গন্ধমালাদিহত্থা সাযন্হসমযে জেতৱনে সন্নিপতিত্ৱা ধম্মং সুণন্তি. ভিক্খুনিসঙ্ঘোপি সত্থু ধম্মদেসনায উপ্পন্নচ্ছন্দো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণাতি. ধম্মং সুত্ৱা নগৰং পৱিসন্তো সত্থু গুণকথং কথেন্তোৱ পৱিসতি.
চতুপ্পমাণিকে হি লোকসন্নিৱাসে অপ্পকাৱ তে সত্তা, যেসং তথাগতং পস্সন্তানং পসাদো ন উপ্পজ্জতি. ৰূপপ্পমাণিকাপি হি তথাগতস্স লক্খণানুব্যঞ্জনপটিমণ্ডিতং সুৱণ্ণৱণ্ণং সৰীৰং দিস্ৱা পসীদন্তি, ঘোসপ্পমাণিকাপি অনেকানি জাতিসতানি নিস্সায পৱত্তং সত্থু গুণঘোসঞ্চেৱ অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং ধম্মদেসনাঘোসঞ্চ সুত্ৱা পসীদন্তি, লূখপ্পমাণিকাপিস্স চীৱৰাদিলূখতং পটিচ্চ পসীদন্তি, ধম্মপ্পমাণিকাপি ‘‘এৱৰূপং দসবলস্স সীলং, এৱৰূপো সমাধি, এৱৰূপা পঞ্ঞা, ভগৱা সীলাদীহি গুণেহি অসমো অপ্পটিপুগ্গলো’’তি পসীদন্তি. তেসং তথাগতস্স গুণং কথেন্তানং মুখং নপ্পহোতি. ৰূপনন্দা ভিক্খুনীনঞ্চেৱ উপাসিকানঞ্চ সন্তিকা তথাগতস্স গুণকথং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অতিৱিয মে ভাতিকস্স ৱণ্ণং কথেন্তিযেৱ. একদিৱসম্পি মে ৰূপে দোসং কথেন্তো কিত্তকং কথেস্সতি. যংনূনাহং ভিক্খুনীহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা অত্তানং অদস্সেত্ৱাৱ তথাগতং পস্সিত্ৱা ধম্মমস্স সুণিত্ৱা আগচ্ছেয্য’’ন্তি. সা ‘‘অহম্পি অজ্জ ধম্মস্সৱনং গমিস্সামী’’তি ভিক্খুনীনং আৰোচেসি.
ভিক্খুনিযো ‘‘চিৰস্সং ৱত ৰূপনন্দায সত্থু উপট্ঠানং গন্তুকামতা উপ্পন্না, অজ্জ সত্থা ইমং নিস্সায ৱিচিত্ৰধম্মদেসনং নানানযং দেসেস্সতী’’তি তুট্ঠমানসা তং আদায নিক্খমিংসু. সা নিক্খন্তকালতো পট্ঠায ‘‘অহং অত্তানং নেৱ দস্সেস্সামী’’তি চিন্তেসি. সত্থা ‘‘অজ্জ ৰূপনন্দা ময্হং উপট্ঠানং আগমিস্সতি, কীদিসী নু খো তস্সা ধম্মদেসনা সপ্পাযা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ৰূপগৰুকা এসা অত্তভাৱে বলৱসিনেহা, কণ্টকেন কণ্টকুদ্ধৰণং ৱিয ৰূপেনেৱস্সা ৰূপমদনিম্মদনং সপ্পায’’ন্তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা তস্সা ৱিহাৰং পৱিসনসমযে একং পন অভিৰূপং ইত্থিং সোড়সৱস্সুদ্দেসিকং ৰত্তৱত্থনিৱত্থং সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতং বীজনিং গহেত্ৱা অত্তনো সন্তিকে ঠত্ৱা বীজযমানং ইদ্ধিবলেন অভিনিম্মিনি. তং খো পন ইত্থিং সত্থা চেৱ পস্সতি ৰূপনন্দা চ. সা ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ভিক্খুনীনং পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ভিক্খুনীনং অন্তৰে নিসিন্না পাদন্ততো পট্ঠায সত্থাৰং ওলোকেন্তী লক্খণৱিচিত্তং অনুব্যঞ্জনসমুজ্জলং ব্যামপ্পভাপৰিক্খিত্তং সত্থু সৰীৰং দিস্ৱা পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকং মুখং ওলোকেন্তী সমীপে ঠিতং ইত্থিৰূপং অদ্দস. সা তং ওলোকেত্ৱা অত্তভাৱং ওলোকেন্তী সুৱণ্ণৰাজহংসিযা পুৰতো কাকীসদিসং অত্তানং অৱমঞ্ঞি. ইদ্ধিমযৰূপং দিট্ঠকালতো পট্ঠাযেৱ হি তস্সা অক্খীনি ভমিংসু. সা ‘‘অহো ইমিস্সা কেসা সোভনা, অহো নলাটং সোভন’’ন্তি সব্বেসং সাৰীৰপ্পদেসানং ৰূপসিৰিযা সমাকড্ঢিতচিত্তা তস্মিং ৰূপে বলৱসিনেহা অহোসি.
সত্থা তস্সা তত্থ অভিৰতিং ঞত্ৱা ধম্মং দেসেন্তোৱ তং ৰূপং সোড়সৱস্সুদ্দেসিকভাৱং অতিক্কমিত্ৱা ৱীসতিৱস্সুদ্দেসিকং কত্ৱা দস্সেসি. ৰূপনন্দা ওলোকেত্ৱা ‘‘ন ৱতিদং ৰূপং পুৰিমসদিস’’ন্তি থোকং ৱিৰত্তচিত্তা অহোসি. সত্থা অনুক্কমেনেৱ তস্সা ইত্থিযা সকিং ৱিজাতৱণ্ণং মজ্ঝিমিত্থিৱণ্ণং জৰাজিণ্ণমহল্লিকিত্থিৱণ্ণঞ্চ দস্সেসি. সাপি অনুপুব্বেনেৱ ‘‘ইদম্পি অন্তৰহিতং, ইদম্পি অন্তৰহিত’’ন্তি জৰাজিণ্ণকালে তং ৱিৰজ্জমানা খণ্ডদন্তিং পলিতসিৰং ওভগ্গং গোপানসিৱঙ্কং দণ্ডপৰাযণং পৱেধমানং দিস্ৱা অতিৱিয ৱিৰজ্জি. অথ সত্থা তং ব্যাধিনা অভিভূতং কত্ৱা দস্সেসি. সা তঙ্খণঞ্ঞেৱ দণ্ডঞ্চ তালৱণ্টঞ্চ ছড্ডেত্ৱা মহাৱিৰৱং ৱিৰৱমানা ভূমিযং পতিত্ৱা সকে মুত্তকৰীসে নিমুগ্গা অপৰাপৰং পৰিৱত্তি. ৰূপনন্দা তম্পি দিস্ৱা অতিৱিয ৱিৰজ্জি. সত্থাপি তস্সা ইত্থিযা মৰণং দস্সেসি. সা তঙ্খণংযেৱ উদ্ধুমাতকভাৱং আপজ্জি, নৱহি ৱণমুখেহি পুব্বৱট্টিযো চেৱ পুড়ৱা চ পগ্ঘৰিংসু, কাকাদযো সন্নিপতিত্ৱা ৱিলুম্পিংসু. ৰূপনন্দাপি তং ওলোকেত্ৱা ‘‘অযং ইত্থী ইমস্মিংযেৱ ঠানে জৰং পত্তা, ব্যাধিং পত্তা, মৰণং পত্তা, ইমস্সাপি মে অত্তভাৱস্স এৱমেৱ জৰাব্যাধিমৰণানি আগমিস্সন্তী’’তি অত্তভাৱং অনিচ্চতো পস্সি. অনিচ্চতো দিট্ঠত্তা এৱ পন দুক্খতো অনত্ততো দিট্ঠোযেৱ হোতি. অথস্সা তযো ভৱা আদিত্তা গেহা ৱিয গীৱায বদ্ধকুণপং ৱিয চ উপট্ঠহিংসু, কম্মট্ঠানাভিমুখং চিত্তং পক্খন্দি. সত্থা তায অনিচ্চতো দিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা ‘‘সক্খিস্সতি নু খো সযমেৱ অত্তনো পতিট্ঠং কাতু’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘ন সক্খিস্সতি, বহিদ্ধা পচ্চযং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা তস্সা সপ্পাযৱসেন ধম্মং দেসেন্তো আহ –
‘‘আতুৰং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং, বালানং অভিপত্থিতং.
‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;
ধাতুতো সুঞ্ঞতো পস্স, মা লোকং পুনৰাগমি;
ভৱে ছন্দং ৱিৰাজেত্ৱা, উপসন্তো চৰিস্সতী’’তি. –
ইত্থং সুদং ভগৱা নন্দং ভিক্খুনিং আৰব্ভ ইমা গাথাযো অভাসিত্থাতি. নন্দা দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অথস্সা উপৰি তিণ্ণং মগ্গফলানং ৱিপস্সনাপৰিৱাসত্থায সুঞ্ঞতাকম্মট্ঠানং কথেতুং, ‘‘নন্দে, মা ‘ইমস্মিং সৰীৰে সাৰো অত্থী’তি সঞ্ঞং কৰি. অপ্পমত্তকোপি হি এত্থ সাৰো নত্থি, তীণি অট্ঠিসতানি উস্সাপেত্ৱা কতং অট্ঠিনগৰমেত’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৫০. ‘‘অট্ঠীনং নগৰং কতং, মংসলোহিতলেপনং;
যত্থ জৰা চ মচ্চু চ, মানো মক্খো চ ওহিতো’’তি.
তস্সত্থো – যথেৱ হি পুব্বণ্ণাপৰণ্ণাদীনং ওদহনত্থায কট্ঠানি উস্সাপেত্ৱা ৱল্লীহি বন্ধিত্ৱা মত্তিকায ৱিলিম্পেত্ৱা নগৰসঙ্খাতং বহিদ্ধা গেহং কৰোন্তি, এৱমিদং অজ্ঝত্তিকম্পি তীণি অট্ঠিসতানি উস্সাপেত্ৱা ন্হাৰুৱিনদ্ধং মংসলোহিতলেপনং তচপটিচ্ছন্নং জীৰণলক্খণায জৰায মৰণলক্খণস্স মচ্চুনো আৰোহসম্পদাদীনি পটিচ্চ মঞ্ঞনলক্খণস্স মানস্স সুকতকাৰণৱিনাসনলক্খণস্স মক্খস্স চ ওদহনত্থায নগৰং কতং. এৱৰূপো এৱ হি এত্থ কাযিকচেতসিকো আবাধো ওহিতো, ইতো উদ্ধং কিঞ্চি গয্হূপগং নত্থীতি.
দেসনাৱসানে সা থেৰী অৰহত্তং পাপুণি, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
জনপদকল্যাণী ৰূপনন্দাথেৰীৱত্থু পঞ্চমং.
৬. মল্লিকাদেৱীৱত্থু
জীৰন্তি ৱেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মল্লিকং দেৱিং আৰব্ভ কথেসি.
সা কিৰ একদিৱসং ন্হানকোট্ঠকং পৱিট্ঠা মুখং ধোৱিত্ৱা ওনতসৰীৰা জঙ্ঘং ধোৱিতুং আৰভি. তায চ সদ্ধিংযেৱ পৱিট্ঠো একো ৱল্লভসুনখো অত্থি. সো তং তথা ওনতং দিস্ৱা অসদ্ধম্মসন্থৱং কাতুং আৰভি. সা ফস্সং সাদিযন্তী অট্ঠাসি. ৰাজাপি উপৰিপাসাদে ৱাতপানেন ওলোকেন্তো তং দিস্ৱা ততো আগতকালে ‘‘নস্স, ৱসলি, কস্মা এৱৰূপমকাসী’’তি আহ. কিং মযা কতং, দেৱাতি. সুনখেন সদ্ধিং সন্থৱোতি. নত্থেতং, দেৱাতি. মযা সামং দিট্ঠং, নাহং তৱ সদ্দহিস্সামি, নস্স, ৱসলীতি. ‘‘মহাৰাজ, যো কোচি ইমং কোট্ঠকং পৱিট্ঠো ইমিনা ৱাতপানেন ওলোকেন্তস্স একোৱ দ্ৱিধা পঞ্ঞাযতী’’তি অভূতং কথেসি. দেৱ, সচে মে সদ্দহসি, এতং কোট্ঠকং পৱিস, অহং তং ইমিনা ৱাতপানেন ওলোকেস্সামীতি. ৰাজা মূড়্হধাতুকো তস্সা ৱচনং সদ্দহিত্ৱা কোট্ঠকং পাৱিসি. সাপি খো দেৱী ৱাতপানে ঠত্ৱা ওলোকেন্তী ‘‘অন্ধবাল, মহাৰাজ, কিং নামেতং, অজিকায সদ্ধিং সন্থৱং কৰোসী’’তি আহ. ‘‘নাহং, ভদ্দে, এৱৰূপং কৰোমী’’তি চ ৱুত্তেপি ‘‘মযা সামং দিট্ঠং, নাহং তৱ সদ্দহিস্সামী’’তি আহ.
তং সুত্ৱা ৰাজা ‘‘অদ্ধা ইমং কোট্ঠকং পৱিট্ঠো একোৱ দ্ৱিধা পঞ্ঞাযতী’’তি সদ্দহি. মল্লিকা চিন্তেসি – ‘‘অযং ৰাজা অন্ধবালতায মযা ৱঞ্চিতো, পাপং মে কতং, অযঞ্চ মে অভূতেন অব্ভাচিক্খিতো, ইদং মে কম্মং সত্থাপি জানিস্সতি, দ্ৱে অগ্গসাৱকাপি অসীতি মহাসাৱকাপি জানিস্সন্তি, অহো ৱত মে ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি. অযং কিৰ ৰঞ্ঞো অসদিসদানে সহাযিকা অহোসি. তত্থ চ একদিৱসং কতপৰিচ্চাগো ধনস্স চুদ্দসকোটিঅগ্ঘনকো অহোসি. তথাগতস্স সেতচ্ছত্তং নিসীদনপল্লঙ্কো আধাৰকো পাদপীঠন্তি ইমানি পন চত্তাৰি অনগ্ঘানেৱ অহেসুং. সা মৰণকালে এৱৰূপং মহাপৰিচ্চাগং নানুস্সৰিত্ৱা তদেৱ পাপকম্মং অনুস্সৰন্তী কালং কত্ৱা অৱীচিম্হি নিব্বত্তি. ৰঞ্ঞো পন সা অতিৱিয পিযা অহোসি. সো বলৱসোকাভিভূতো তস্সা সৰীৰকিচ্চং কাৰেত্ৱা ‘‘নিব্বত্তট্ঠানমস্সা পুচ্ছিস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা যথা সো আগতকাৰণং ন সৰতি, তথা অকাসি. সো সত্থু সন্তিকে সাৰণীযধম্মকথং সুত্ৱা গেহং পৱিট্ঠকালে সৰিত্ৱা ‘‘অহং ভণে মল্লিকায নিব্বত্তট্ঠানং পুচ্ছিস্সামীতি সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পমুট্ঠো, স্ৱে পুন পুচ্ছিস্সামী’’তি পুনদিৱসেপি অগমাসি. সত্থাপি পটিপাটিযা সত্ত দিৱসানি যথা সো ন সৰতি, তথা অকাসি. সাপি সত্তাহমেৱ নিৰযে পচ্চিত্ৱা অট্ঠমে দিৱসে ততো চুতা তুসিতভৱনে নিব্বত্তি. কস্মা পনস্স সত্থা অসৰণভাৱং অকাসীতি? সা কিৰ তস্স অতিৱিয পিযা অহোসি মনাপা, তস্মা তস্সা নিৰযে নিব্বত্তভাৱং সুত্ৱা ‘‘সচে এৱৰূপা সদ্ধাসম্পন্না নিৰযে নিব্বত্তা, দানং দত্ৱা কিং কৰিস্সামী’’তি মিচ্ছাদিট্ঠিং গহেত্ৱা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং গেহে পৱত্তং নিচ্চভত্তং হৰাপেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তেয্য, তেনস্স সত্থা সত্তাহং অসৰণভাৱং কত্ৱা অট্ঠমে দিৱসে পিণ্ডায চৰন্তো সযমেৱ ৰাজকুলদ্ৱাৰং অগমাসি.
ৰাজা ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৱা নিক্খমিত্ৱা পত্তং আদায পাসাদং অভিৰুহিতুং আৰভি. সত্থা পন ৰথসালায নিসীদিতুং আকাৰং দস্সেসি. ৰাজা সত্থাৰং তত্থেৱ নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকেন পটিমানেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নোৱ অহং, ভন্তে, মল্লিকায দেৱিযা নিব্বত্তট্ঠানং পুচ্ছিস্সামীতি গন্ত্ৱা পমুট্ঠো, কত্থ নু খো সা, ভন্তে, নিব্বত্তাতি. তুসিতভৱনে, মহাৰাজাতি, ভন্তে, তায তুসিতভৱনে অনিব্বত্তন্তিযা কো অঞ্ঞো নিব্বত্তিস্সতি, ভন্তে, নত্থি তায সদিসা ইত্থী. তস্সা হি নিসিন্নট্ঠানাদীসু ‘‘স্ৱে তথাগতস্স ইদং দস্সামি, ইদং কৰিস্সামী’’তি দানসংৱিধানং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং কিচ্চমেৱ নত্থি, ভন্তে, তস্সা পৰলোকং গতকালতো পট্ঠায সৰীৰং মে ন ৱহতীতি. অথ নং সত্থা ‘‘মা চিন্তযি, মহাৰাজ, সব্বেসং ধুৱধম্মো অয’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘অযং, মহাৰাজ, ৰথো কস্সা’’তি পুচ্ছি. তং সুত্ৱা ৰাজা সিৰস্মিং অঞ্জলিং পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘পিতামহস্স মে, ভন্তে’’তি আহ. ‘‘অযং কস্সা’’তি? ‘‘পিতু মে, ভন্তে’’তি. ‘‘অযং পন ৰথো কস্সা’’তি? ‘‘মম, ভন্তে’’তি. এৱং ৱুত্তে সত্থা, ‘‘মহাৰাজ, তৱ পিতামহস্স ৰথো তেনেৱাকাৰেন তৱ পিতু ৰথং ন পাপুণি, তৱ পিতু ৰথো তৱ ৰথং ন পাপুণি, এৱৰূপস্স নাম কট্ঠকলিঙ্গৰস্সাপি জৰা আগচ্ছতি, কিমঙ্গং পন অত্তভাৱস্স. মহাৰাজ, সপ্পুৰিসধম্মস্সেৱ হি জৰা নত্থি, সত্তা পন অজীৰকা নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৫১. ‘‘জীৰন্তি ৱে ৰাজৰথা সুচিত্তা,
অথো সৰীৰম্পি জৰং উপেতি;
সতঞ্চ ধম্মো ন জৰং উপেতি,
সন্তো হৱে সব্ভি পৱেদযন্তী’’তি.
তত্থ ৱেতি নিপাতো. সুচিত্তাতি সত্তহি ৰতনেহি অপৰেহি চ ৰথালঙ্কাৰেহি সুট্ঠু চিত্তিতা ৰাজূনং ৰথাপি জীৰন্তি. সৰীৰম্পীতি ন কেৱলং ৰথা এৱ, ইদং সুপ্পটিজগ্গিতং সৰীৰম্পি খণ্ডিচ্চাদীনি পাপুণন্তং জৰং উপেতি. সতঞ্চাতি বুদ্ধাদীনং পন সন্তানং নৱৱিধো লোকুত্তৰধম্মো চ কিঞ্চি উপঘাতং ন উপেতীতি ন জৰং উপেতি নাম. পৱেদযন্তীতি এৱং সন্তো বুদ্ধাদযো সব্ভি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং কথেন্তীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মল্লিকাদেৱীৱত্থু ছট্ঠং.
৭. লাড়ুদাযিত্থেৰৱত্থু
অপ্পস্সুতাযন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লাড়ুদাযিত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ মঙ্গলং কৰোন্তানং গেহং গন্ত্ৱা ‘‘তিৰোকুট্টেসু তিট্ঠন্তী’’তিআদিনা (খু. পা. ৭.১; পে. ৱ. ১৪) নযেন অৱমঙ্গলং কথেতি, অৱমঙ্গলং কৰোন্তানং গেহং গন্ত্ৱা তিৰোকুট্টাদীসু কথেতব্বেসু ‘‘দানঞ্চ ধম্মচৰিযা চা’’তিআদিনা (খু. পা. ৫.৭; সু. নি. ২৬৬) নযেন মঙ্গলগাথা ৱা ‘‘যং কিঞ্চি ৱিত্তং ইধ ৱা হুৰং ৱা’’তি ৰতনসুত্তং (খু. পা. ৬.৩; সু. নি. ২২৬) ৱা কথেতি. এৱং তেসু তেসু ঠানেসু ‘‘অঞ্ঞং কথেস্সামী’’তি অঞ্ঞং কথেন্তোপি ‘‘অঞ্ঞং কথেমী’’তি ন জানাতি. ভিক্খূ তস্স কথং সুত্ৱা সত্থু আৰোচেসুং – ‘‘কিং, ভন্তে, লাড়ুদাযিস্স মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু গমনেন, অঞ্ঞস্মিং কথেতব্বে অঞ্ঞমেৱ কথেতী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস এৱং কথেতি, পুব্বেপি অঞ্ঞস্মিং কথেতব্বে অঞ্ঞমেৱ কথেসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি –
অতীতে কিৰ বাৰাণসিযং অগ্গিদত্তস্স নাম ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো সোমদত্তকুমাৰো নাম ৰাজানং উপট্ঠহি. সো ৰঞ্ঞা পিযো অহোসি মনাপো. ব্ৰাহ্মণো পন কসিকম্মং নিস্সায জীৱতি. তস্স দ্ৱেযেৱ গোণা অহেসুং. তেসু একো মতো. ব্ৰাহ্মণো পুত্তং আহ – ‘‘তাত, সোমদত্ত, ৰাজানং মে যাচিত্ৱা একং গোণং আহৰা’’তি. সোমদত্তো ‘‘সচাহং ৰাজানং যাচিস্সামি, লহুভাৱো মে পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘তুম্হেযেৱ, তাত, ৰাজানং যাচথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘তেন হি, তাত, মং গহেত্ৱা যাহী’’তি ৱুত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো দন্ধপঞ্ঞো অভিক্কমাদিৱচনমত্তম্পি ন জানাতি, অঞ্ঞস্মিং ৱত্তব্বে অঞ্ঞমেৱ ৱদতি, সিক্খাপেত্ৱা পন নং নেস্সামী’’তি. সো তং আদায বীৰণত্থম্ভকং নাম সুসানং গন্ত্ৱা তিণকলাপে বন্ধিত্ৱা ‘‘অযং ৰাজা, অযং উপৰাজা, অযং সেনাপতী’’তি নামানি কত্ৱা পটিপাটিযা পিতু দস্সেত্ৱা ‘‘তুম্হেহি ৰাজকুলং গন্ত্ৱা এৱং অভিক্কমিতব্বং, এৱং পটিক্কমিতব্বং, এৱং নাম ৰাজা ৱত্তব্বো, এৱং নাম উপৰাজা, ৰাজানং পন উপসঙ্কমিত্ৱা ‘জযতু ভৱং, মহাৰাজা’তি ৱত্ৱা এৱং ঠত্ৱা ইমং গাথং ৱত্ৱা গোণং যাচেয্যাথা’’তি গাথং উগ্গণ্হাপেসি –
‘‘দ্ৱে মে গোণা মহাৰাজ, যেহি খেত্তং কসামসে;
তেসু একো মতো দেৱ, দুতিযং দেহি খত্তিযা’’তি.
সো হি সংৱচ্ছৰমত্তেন তং গাথং পগুণং কত্ৱা পগুণভাৱং পুত্তস্স আৰোচেত্ৱা ‘‘তেন হি, তাত, কঞ্চিদেৱ পণ্ণাকাৰং আদায আগচ্ছথ, অহং পুৰিমতৰং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকে ঠস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, তাতা’’তি পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা সোমদত্তস্স ৰঞ্ঞো সন্তিকে ঠিতকালে উস্সাহপ্পত্তো ৰাজকুলং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞা তুট্ঠচিত্তেন কতপটিসম্মোদনো, ‘‘তাত, চিৰস্সং ৱত আগতত্থ, ইদমাসনং নিসীদিত্ৱা ৱদথ, যেনত্থো’’তি ৱুত্তে ইমং গাথমাহ –
‘‘দ্ৱে মে গোণা মহাৰাজ, যেহি খেত্তং কসামসে;
তেসু একো মতো দেৱ, দুতিযং গণ্হ খত্তিযা’’তি.
ৰঞ্ঞা ‘‘কিং ৱদেসি, তাত, পুন ৱদেহী’’তি ৱুত্তেপি তমেৱ গাথং আহ. ৰাজা তেন ৱিৰজ্ঝিত্ৱা কথিতভাৱং ঞত্ৱা সিতং কত্ৱা, ‘‘সোমদত্ত, তুম্হাকং গেহে বহূ মঞ্ঞে গোণা’’তি ৱত্ৱা ‘‘তুম্হেহি দিন্না বহূ ভৱিস্সন্তি, দেৱা’’তি ৱুত্তে বোধিসত্তস্স তুস্সিত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স সোড়স গোণে অলঙ্কাৰভণ্ডকং নিৱাসগামঞ্চস্স ব্ৰহ্মদেয্যং দত্ৱা মহন্তেন যসেন ব্ৰাহ্মণং উয্যোজেসীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, ব্ৰাহ্মণো লাড়ুদাযী, সোমদত্তো পন অহমেৱা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস অত্তনো অপ্পস্সুততায অঞ্ঞস্মিং ৱত্তব্বে অঞ্ঞমেৱ ৱদতি. অপ্পস্সুতপুৰিসো হি বলিবদ্দসদিসো নাম হোতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৫২. ‘‘অপ্পস্সুতাযং পুৰিসো, বলিবদ্দোৱ জীৰতি;
মংসানি তস্স ৱড্ঢন্তি, পঞ্ঞা তস্স ন ৱড্ঢতী’’তি.
তত্থ অপ্পস্সুতাযন্তি একস্স ৱা দ্ৱিন্নং ৱা পণ্ণাসকানং. অথ ৱা পন ৱগ্গানং সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন একস্স ৱা দ্ৱিন্নং ৱা সুত্তন্তানং ৱাপি অভাৱেন অপ্পস্সুতো অযং. কম্মট্ঠানং পন উগ্গহেত্ৱা অনুযুঞ্জন্তো বহুস্সুতোৱ. বলিবদ্দোৱ জীৰতীতি যথা হি বলিবদ্দো জীৰমানো ৱড্ঢমানো নেৱ মাতু, ন পিতু, ন সেসঞাতকানং অত্থায ৱড্ঢতি, অথ খো নিৰত্থকমেৱ জীৰতি, এৱমেৱং অযম্পি ন উপজ্ঝাযৱত্তং কৰোতি, ন আচৰিযৱত্তং, ন আগন্তুকৱত্তাদীনি, ন ভাৱনাৰামতং অনুযুঞ্জতি, নিৰত্থকমেৱ জীৰতি, মংসানি তস্স ৱড্ঢন্তীতি যথা বলিবদ্দস্স ‘‘যুগনঙ্গলাদীনি ৱহিতুং অসমত্থো এসো’’তি অৰঞ্ঞে ৱিস্সট্ঠস্স তত্থেৱ ৱিচৰন্তস্স খাদন্তস্স পিৱন্তস্স মংসানি ৱড্ঢন্তি, এৱমেৱ ইমস্সাপি উপজ্ঝাযাদীহি ৱিস্সট্ঠস্স সঙ্ঘং নিস্সায চত্তাৰো পচ্চযে লভিত্ৱা উদ্ধৱিৰেচনাদীনি কত্ৱা কাযং পোসেন্তস্স মংসানি ৱড্ঢন্তি, থূলসৰীৰো হুত্ৱা ৱিচৰতি. পঞ্ঞা তস্সাতি লোকিযলোকুত্তৰা পনস্স পঞ্ঞা একঙ্গুলমত্তাপি ন ৱড্ঢতি, অৰঞ্ঞে পন গচ্ছলতাদীনি ৱিয ছ দ্ৱাৰানি নিস্সায তণ্হা চেৱ নৱৱিধমানো চ ৱড্ঢতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে মহাজনো সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণীতি.
লাড়ুদাযিত্থেৰৱত্থু সত্তমং.
৮. উদানৱত্থু
অনেকজাতিসংসাৰন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা বোধিৰুক্খমূলে নিসিন্নো উদানৱসেন উদানেত্ৱা অপৰভাগে আনন্দত্থেৰেন পুট্ঠো কথেসি.
সো হি বোধিৰুক্খমূলে নিসিন্নো সূৰিযে অনত্থঙ্গতেযেৱ মাৰবলং ৱিদ্ধংসেত্ৱা পঠমযামে পুব্বেনিৱাসপটিচ্ছাদকং তমং পদালেত্ৱা মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৱিসোধেত্ৱা পচ্ছিমযামে সত্তেসু কাৰুঞ্ঞতং পটিচ্চ পচ্চযাকাৰে ঞাণং ওতাৰেত্ৱা তং অনুলোমপটিলোমৱসেন সম্মসন্তো অৰুণুগ্গমনৱেলায সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা অনেকেহি বুদ্ধসতসহস্সেহি অৱিজহিতং উদানং উদানেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৫৩. ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং, সন্ধাৱিস্সং অনিব্বিসং;
গহকাৰং গৱেসন্তো, দুক্খা জাতি পুনপ্পুনং.
১৫৪. ‘‘গহকাৰক দিট্ঠোসি, পুন গেহং ন কাহসি;
সব্বা তে ফাসুকা ভগ্গা, গহকূটং ৱিসঙ্খতং;
ৱিসঙ্খাৰগতং চিত্তং, তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি.
তত্থ গহকাৰং গৱেসন্তোতি অহং ইমস্স অত্তভাৱসঙ্খাতস্স গেহস্স কাৰকং তণ্হাৱড্ঢকিং গৱেসন্তো যেন ঞাণেন সক্কা তং দট্ঠুং, তস্স বোধিঞাণস্সত্থায দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰো এত্তকং কালং অনেকজাতিসংসাৰং অনেকজাতিসতসহস্সসঙ্খাতং ইমং সংসাৰৱট্টং অনিব্বিসং তং ঞাণং অৱিন্দন্তো অলভন্তোযেৱ সন্ধাৱিস্সং সংসৰিং, অপৰাপৰং অনুৱিচৰিন্তি অত্থো. দুক্খা জাতি পুনপ্পুনন্তি ইদং গহকাৰকগৱেসনস্স কাৰণৱচনং. যস্মা জৰাব্যাধিমৰণমিস্সিতায জাতি নামেসা পুনপ্পুনং উপগন্তুং দুক্খা, ন চ সা তস্মিং অদিট্ঠে নিৱত্ততি. তস্মা তং গৱেসন্তো সন্ধাৱিস্সন্তি অত্থো. দিট্ঠোসীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝন্তেন মযা ইদানি দিট্ঠোসি. পুন গেহন্তি পুন ইমস্মিং সংসাৰৱট্টে অত্তভাৱসঙ্খাতং মম গেহং ন কাহসি. সব্বা তে ফাসুকা ভগ্গাতি তৱ সব্বা অৱসেসা কিলেসফাসুকা মযা ভগ্গা. গহকূটং ৱিসঙ্খতন্তি ইমস্স তযা কতস্স অত্তভাৱগেহস্স অৱিজ্জাসঙ্খাতং কণ্ণিকমণ্ডলম্পি মযা ৱিদ্ধংসিতং. ৱিসঙ্খাৰগতং চিত্তন্তি ইদানি মম চিত্তং ৱিসঙ্খাৰং নিব্বানং আৰম্মণকৰণৱসেন গতং অনুপৱিট্ঠং. তণ্হানং খযমজ্ঝগাতি তণ্হানং খযসঙ্খাতং অৰহত্তং অধিগতোস্মীতি.
উদানৱত্থু অট্ঠমং.
৯. মহাধনসেট্ঠিপুত্তৱত্থু
অচৰিত্ৱাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ইসিপতনে মিগদাযে ৱিহৰন্তো মহাধনসেট্ঠিপুত্তং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ বাৰাণসিযং অসীতিকোটিৱিভৱে কুলে নিব্বত্তি. অথস্স মাতাপিতৰো চিন্তেসুং – ‘‘অম্হাকং কুলে মহাভোগক্খন্ধো, পুত্তস্স নো হত্থে ঠপেত্ৱা যথাসুখং পৰিভোগং কৰিস্সাম, অঞ্ঞেন কম্মেন কিচ্চং নত্থী’’তি. তং নচ্চগীতৱাদিতমত্তমেৱ সিক্খাপেসুং. তস্মিংযেৱ নগৰে অঞ্ঞস্মিং অসীতিকোটিৱিভৱে কুলে একা ধীতাপি নিব্বত্তি. তস্সাপি মাতাপিতৰো তথেৱ চিন্তেত্ৱা তং নচ্চগীতৱাদিতমত্তমেৱ সিক্খাপেসুং. তেসং ৱযপ্পত্তানং আৱাহৱিৱাহো অহোসি. অথ নেসং অপৰভাগে মাতাপিতৰো কালমকংসু. দ্ৱেঅসীতিকোটিধনং একস্মিংযেৱ গেহে অহোসি. সেট্ঠিপুত্তো দিৱসস্স তিক্খত্তুং ৰঞ্ঞো উপট্ঠানং গচ্ছতি. অথ তস্মিং নগৰে ধুত্তা চিন্তেসুং – ‘‘সচাযং সেট্ঠিপুত্তো সুৰাসোণ্ডো ভৱিস্সতি, অম্হাকং ফাসুকং ভৱিস্সতি, উগ্গণ্হাপেম নং সুৰাসোণ্ডভাৱ’’ন্তি. তে সুৰং আদায খজ্জকমংসে চেৱ লোণসক্খৰা চ দুস্সন্তে বন্ধিত্ৱা মূলকন্দে গহেত্ৱা তস্স ৰাজকুলতো আগচ্ছন্তস্স মগ্গং ওলোকযমানা নিসীদিত্ৱা তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা সুৰং পিৱিত্ৱা লোণসক্খৰং মুখে খিপিত্ৱা মূলকন্দং ডংসিত্ৱা ‘‘ৱস্সসতং জীৱ সামি, সেট্ঠিপুত্ত, তং নিস্সায মযং খাদনপিৱনসমত্থা ভৱেয্যামা’’তি আহংসু. সো তেসং ৱচনং সুত্ৱা পচ্ছতো আগচ্ছন্তং চূড়ূপট্ঠাকং পুচ্ছি – ‘‘কিং এতে পিৱন্তী’’তি. একং পানকং, সামীতি. মনাপজাতিকং এতন্তি. সামি, ইমস্মিং জীৱলোকে ইমিনা সদিসং পাতব্বযুত্তকং নাম নত্থীতি. সো ‘‘এৱং সন্তে মযাপি পাতুং ৱট্টতী’’তি থোকং থোকং আহৰাপেত্ৱা পিৱতি. অথস্স নচিৰস্সেৱ তে ধুত্তা পিৱনভাৱং ঞত্ৱা তং পৰিৱাৰযিংসু. গচ্ছন্তে কালে পৰিৱাৰো মহা অহোসি. সো সতেনপি সতদ্ৱযেনপি সুৰং আহৰাপেত্ৱা পিৱন্তো ইমিনা অনুক্কমেনেৱ নিসিন্নট্ঠানাদীসু কহাপণৰাসিং ঠপেত্ৱা সুৰং পিৱন্তো ‘‘ইমিনা মালা আহৰথ, ইমিনা গন্ধে, অযং জনো জুতে ছেকো, অযং নচ্চে, অযং গীতে, অযং ৱাদিতে. ইমস্স সহস্সং দেথ, ইমস্স দ্ৱে সহস্সানী’’তি এৱং ৱিকিৰন্তো নচিৰস্সেৱ অত্তনো সন্তকং অসীতিকোটিধনং খেপেত্ৱা ‘‘খীণং তে, সামি, ধন’’ন্তি ৱুত্তে কিং ভৰিযায মে সন্তকং নত্থীতি. অত্থি, সামীতি. তেন হি তং আহৰথাতি. তম্পি তথেৱ খেপেত্ৱা অনুপুব্বেন খেত্তআৰামুয্যানযোগ্গাদিকম্পি অন্তমসো ভাজনভণ্ডকম্পি অত্থৰণপাৱুৰণনিসীদনম্পি সব্বং অত্তনো সন্তকং ৱিক্কিণিত্ৱা খাদি. অথ নং মহল্লককালে যেহিস্স কুলসন্তকং গেহং ৱিক্কিণিত্ৱা গহিতং, তে তং গেহা নীহৰিংসু. সো ভৰিযং আদায পৰজনস্স গেহভিত্তিং নিস্সায ৱসন্তো কপালখণ্ডং আদায ভিক্খায চৰিত্ৱা জনস্স উচ্ছিট্ঠকং ভুঞ্জিতুং আৰভি.
অথ নং একদিৱসং আসনসালায দ্ৱাৰে ঠত্ৱা দহৰসামণেৰেহি দিয্যমানং উচ্ছিট্ঠকভোজনং পটিগ্গণ্হন্তং দিস্ৱা সত্থা সিতং পাত্ৱাকাসি. অথ নং আনন্দত্থেৰো সিতকাৰণং পুচ্ছি. সত্থা সিতকাৰণং কথেন্তো ‘‘পস্সানন্দ, ইমং মহাধনসেট্ঠিপুত্তং ইমস্মিং নগৰে দ্ৱেঅসীতিকোটিধনং খেপেত্ৱা ভৰিযং আদায ভিক্খায চৰন্তং. সচে হি অযং পঠমৱযে ভোগে অখেপেত্ৱা কম্মন্তে পযোজযিস্স, ইমস্মিংযেৱ নগৰে অগ্গসেট্ঠি অভৱিস্স. সচে পন নিক্খমিত্ৱা পব্বজিস্স, অৰহত্তং পাপুণিস্স, ভৰিযাপিস্স অনাগামিফলে পতিট্ঠহিস্স. সচে মজ্ঝিমৱযে ভোগে অখেপেত্ৱা কম্মন্তে পযোজযিস্স, দুতিযসেট্ঠি অভৱিস্স, নিক্খমিত্ৱা পব্বজন্তো অনাগামী অভৱিস্স. ভৰিযাপিস্স সকদাগামিফলে পতিট্ঠহিস্স. সচে পচ্ছিমৱযে ভোগে অখেপেত্ৱা কম্মন্তে পযোজযিস্স, ততিযসেট্ঠি অভৱিস্স, নিক্খমিত্ৱা পব্বজন্তোপি সকদাগামী অভৱিস্স, ভৰিযাপিস্স সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিস্স. ইদানি পনেস গিহিভোগতোপি পৰিহীনো সামঞ্ঞতোপি. পৰিহাযিত্ৱা চ পন সুক্খপল্ললে কোঞ্চসকুণো ৱিয জাতো’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
১৫৫. ‘‘অচৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং, অলদ্ধা যোব্বনে ধনং;
জিণ্ণকোঞ্চাৱ ঝাযন্তি, খীণমচ্ছেৱ পল্ললে.
১৫৬. ‘‘অচৰিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং, অলদ্ধা যোব্বনে ধনং;
সেন্তি চাপাতিখীণাৱ, পুৰাণানি অনুত্থুন’’ন্তি.
তত্থ অচৰিত্ৱাতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং অৱসিত্ৱা. যোব্বনেতি অনুপ্পন্নে ৱা ভোগে উপ্পাদেতুং উপ্পন্নে ৱা ভোগে ৰক্খিতুং সমত্থকালে ধনম্পি অলভিত্ৱা. খীণমচ্ছেতি তে এৱৰূপা বালা উদকস্স অভাৱা খীণমচ্ছে পল্ললে পৰিক্খীণপত্তা জিণ্ণকোঞ্চা ৱিয অৱঝাযন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – পল্ললে উদকস্স অভাৱো ৱিয হি ইমেসং ৱসনট্ঠানস্স অভাৱো, মচ্ছানং খীণভাৱো ৱিয ইমেসং ভোগানং অভাৱো, খীণপত্তানং কোঞ্চানং উপ্পতিত্ৱা গমনাভাৱো ৱিয ইমেসং ইদানি জলথলপথাদীহি ভোগে সণ্ঠাপেতুং অসমত্থভাৱো. তস্মা তে খীণপত্তা কোঞ্চা ৱিয এত্থেৱ বজ্ঝিত্ৱা অৱঝাযন্তীতি. চাপাতিখীণাৱাতি চাপতো অতিখীণা, চাপা ৱিনিমুত্তাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা চাপা ৱিনিমুত্তা সৰা যথাৱেগং গন্ত্ৱা পতিতা, তং গহেত্ৱা উক্খিপন্তে অসতি তত্থেৱ উপচিকানং ভত্তং হোন্তি, এৱং ইমেপি তযো ৱযে অতিক্কন্তা ইদানি অত্তানং উদ্ধৰিতুং অসমত্থতায মৰণং উপগমিস্সন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সেন্তি চাপাতিখীণাৱা’’তি. পুৰাণানি অনুত্থুনন্তি ‘‘ইতি অম্হেহি খাদিতং ইতি পীত’’ন্তি পুব্বে কতানি খাদিতপিৱিতনচ্চগীতৱাদিতাদীনি অনুত্থুনন্তা সোচন্তা অনুসোচন্তা সেন্তীতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহাধনসেট্ঠিপুত্তৱত্থু নৱমং.
জৰাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
একাদসমো ৱগ্গো.