১১. সুখসামণেৰৱত্থু
উদকঞ্হি নযন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সুখসামণেৰং আৰব্ভ কথেসি.
অতীতস্মিঞ্হি বাৰাণসিসেট্ঠিনো গন্ধকুমাৰো নাম পুত্তো অহোসি. ৰাজা তস্স পিতৰি কালকতে তং পক্কোসাপেত্ৱা সমস্সাসেত্ৱা মহন্তেন সক্কাৰেন তস্সেৱ সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. সো ততো পট্ঠায গন্ধসেট্ঠীতি পঞ্ঞাযি. অথস্স ভণ্ডাগাৰিকো ধনগব্ভদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা, ‘‘সামি, ইদং তে এত্তকং পিতু ধনং, এত্তকং পিতামহাদীন’’ন্তি নীহৰিত্ৱা দস্সেসি. সো তং ধনৰাসিং ওলোকেত্ৱা আহ – ‘‘কিং পন তে ইমং ধনং গহেত্ৱা ন গমিংসূ’’তি. ‘‘সামি, ধনং গহেত্ৱা গতা নাম নত্থি. অত্তনা কতং কুসলাকুসলমেৱ হি আদায সত্তা গচ্ছন্তী’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘তে বালতায ধনং সণ্ঠাপেত্ৱা পহায গতা, অহং পনেতং গহেত্ৱাৱ গমিস্সামী’’তি. এৱং পন চিন্তেন্তো ‘‘দানং ৱা দস্সামি, পূজং ৱা কৰিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা ‘‘ইদং সব্বং খাদিত্ৱাৱ গমিস্সামী’’তি চিন্তেসি. সো সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ফলিকমযং ন্হানকোট্ঠকং কাৰেসি, সতসহস্সং দত্ৱা ফলিকমযমেৱ ন্হানফলকং, সতসহস্সং দত্ৱা নিসীদনপল্লঙ্কং, সতসহস্সং দত্ৱা ভোজনপাতিং, সতসহস্সমেৱ দত্ৱা ভোজনট্ঠানে মণ্ডপং কাৰাপেসি, সতসহস্সং দত্ৱা ভোজনপাতিযা আসিত্তকূপধানং কাৰেসি, সতসহস্সেনেৱ গেহে সীহপঞ্জৰং সণ্ঠাপেসি, অত্তনো পাতৰাসত্থায সহস্সং অদাসি, সাযমাসত্থাযপি সহস্সমেৱ. পুণ্ণমদিৱসে পন ভোজনত্থায সতসহস্সং দাপেসি, তং ভত্তং ভুঞ্জনদিৱসে সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা নগৰং অলঙ্কৰিত্ৱা ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘গন্ধসেট্ঠিস্স কিৰ ভত্তভুঞ্জনাকাৰং ওলোকেন্তূ’’তি.
মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চে বন্ধিত্ৱা সন্নিপতি. সোপি সতসহস্সগ্ঘনকে ন্হানকোট্ঠকে সতসহস্সগ্ঘনকে ফলকে নিসীদিত্ৱা সোড়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হত্ৱা তং সীহপঞ্জৰং ৱিৱৰিত্ৱা তস্মিং পল্লঙ্কে নিসীদি. অথস্স তস্মিং আসিত্তকূপধানে তং পাতিং ঠপেত্ৱা সতসহস্সগ্ঘনকং ভোজনং ৱড্ঢেসুং. সো নাটকপৰিৱুতো এৱৰূপায সম্পত্তিযা তং ভোজনং ভুঞ্জতি. অপৰেন সমযেন একো গামিকমনুস্সো অত্তনো পৰিব্বযাহৰণত্থং দাৰুআদীনি যানকে পক্খিপিত্ৱা নগৰং গন্ত্ৱা সহাযকস্স গেহে নিৱাসং গণ্হি. তদা পন পুণ্ণমদিৱসো হোতি. ‘‘গন্ধসেট্ঠিনো ভুঞ্জনলীড়ং ওলোকেন্তূ’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি. অথ নং সহাযকো আহ – ‘‘সম্ম, গন্ধসেট্ঠিনো তে ভুঞ্জনলীড়ং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি. ‘‘ন দিট্ঠপুব্বং, সম্মা’’তি. ‘‘তেন হি এহি, গচ্ছাম, অযং নগৰে ভেৰী চৰতি, এতস্স মহাসম্পত্তিং পস্সামা’’তি নগৰৱাসী জনপদৱাসিং গহেত্ৱা অগমাসি. মহাজনোপি মঞ্চাতিমঞ্চে অভিৰুহিত্ৱা পস্সতি. গামৱাসী ভত্তগন্ধং ঘাযিত্ৱাৱ নগৰৱাসিং আহ – ‘‘ময্হং এতায পাতিযা ভত্তপিণ্ডে পিপাসা জাতা’’তি. সম্ম, মা এতং পত্থযি, ন সক্কা লদ্ধুন্তি. সম্ম, অলভন্তো ন জীৱিস্সামীতি. সো তং পটিবাহিতুং অসক্কোন্তো পৰিসপৰিযন্তে ঠত্ৱা ‘‘পণমামি তে, সামী’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দং নিচ্ছাৰেত্ৱা ‘‘কো এসো’’তি ৱুত্তে অহং, সামীতি. ‘‘কিমেত’’ন্তি. ‘‘অযং একো গামৱাসী তুম্হাকং পাতিযং ভত্তপিণ্ডে পিপাসং উপাদেসি, একং ভত্তপিণ্ডং দাপেথা’’তি. ‘‘ন সক্কা লদ্ধু’’ন্তি. ‘‘কিং, সম্ম, সুতং তে’’তি? ‘‘সুতং মে, অপিচ লভন্তো জীৱিস্সামি, অলভন্তস্স মে মৰণং ভৱিস্সতী’’তি. সো পুনপি ৱিৰৱি – ‘‘অযং কিৰ, সামি, অলভন্তো মৰিস্সতি, জীৱিতমস্স দেথা’’তি. অম্ভো ভত্তপিণ্ডো নাম সতম্পি অগ্ঘতি, সতদ্ৱযম্পি অগ্ঘতি. যো যো যাচতি, তস্স তস্স দদমানো অহং কিং ভুঞ্জিস্সামীতি? সামি, অযং অলভন্তো মৰিস্সতি, জীৱিতমস্স দেথাতি. ন সক্কাৱ মুধা লদ্ধুং, যদি পন অলভন্তো ন জীৱতি, তীণি সংৱচ্ছৰানি মম গেহে ভতিং কৰোতু, এৱমস্স ভত্তপাতিং দাপেস্সামীতি. গামৱাসী তং সুত্ৱা ‘‘এৱং হোতু, সম্মা’’তি সহাযকং ৱত্ৱা পুত্তদাৰং পহায ‘‘ভত্তপাতিঅত্থায তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কৰিস্সামী’’তি সেট্ঠিস্স গেহং পাৱিসি. সো ভতিং কৰোন্তো সব্বকিচ্চানি সক্কচ্চং অকাসি. গেহে ৱা অৰঞ্ঞে ৱা ৰত্তিং ৱা দিৱা ৱা সব্বানি কত্তব্বকম্মানি কতানেৱ পঞ্ঞাযিংসু. ‘‘ভত্তভতিকো’’তি চ ৱুত্তে সকলনগৰেপি পঞ্ঞাযি. অথস্স দিৱসে পৰিপুণ্ণে ভত্তৱেয্যাৱটিকো ‘‘ভত্তভতিকস্স, সামি, দিৱসো পুণ্ণো, দুক্কৰং তেন কতং তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কৰোন্তেন, একম্পি কম্মং ন কোপিতপুব্ব’’ন্তি আহ.
অথস্স সেট্ঠি অত্তনো সাযপাতৰাসত্থায দ্ৱে সহস্সানি, তস্স পাতৰাসত্থায সহস্সন্তি তীণি সহস্সানি দাপেত্ৱা আহ – ‘‘অজ্জ ময্হং কত্তব্বং পৰিহাৰং তস্সেৱ কৰোথা’’তি. ৱত্ৱা চ পন ঠপেত্ৱা একং চিন্তামণিং নাম পিযভৰিযং অৱসেসজনম্পি ‘‘অজ্জ তমেৱ পৰিৱাৰেথা’’তি ৱত্ৱা সব্বসম্পত্তিং তস্স নিয্যাদেসি. সো সেট্ঠিনো ন্হানোদকেন তস্সেৱ কোট্ঠকে তস্মিং ফলকে নিসিন্নো ন্হত্ৱা তস্সেৱ নিৱাসনসাটকে নিৱাসেত্ৱা তস্সেৱ পল্লঙ্কে নিসীদি. সেট্ঠিপি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘ভত্তভতিকো গন্ধসেট্ঠিস্স গেহে তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কত্ৱা পাতিং লভি, তস্স ভুঞ্জনসম্পত্তিং ওলোকেন্তূ’’তি. মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চে অভিৰুহিত্ৱা পস্সতি, গামৱাসিস্স ওলোকিতোলোকিতট্ঠানং কম্পনাকাৰপ্পত্তং অহোসি. নাটকা পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠসুং, তস্স পুৰতো ভত্তপাতিং ৱড্ঢেত্ৱা ঠপযিংসু. অথস্স হত্থধোৱনৱেলায গন্ধমাদনে একো পচ্চেকবুদ্ধো সত্তমে দিৱসে সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘কত্থ নু খো অজ্জ ভিক্খাচাৰত্থায গচ্ছামী’’তি উপধাৰেন্তো ভত্তভতিকং অদ্দস. অথ সো ‘‘অযং তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কত্ৱা ভত্তপাতিং লভি, অত্থি নু খো এতস্স সদ্ধা, নত্থী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘অত্থী’’তি ঞত্ৱা ‘‘সদ্ধাপি একচ্চে সঙ্গহং কাতুং ন সক্কোন্তি, সক্খিস্সতি নু খো মে সঙ্গহং কাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘সক্খিস্সতি চেৱ মম চ সঙ্গহকৰণং নিস্সায মহাসম্পত্তিং লভিস্সতী’’তি ঞত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তমাদায ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৰিসন্তৰেন গন্ত্ৱা তস্স পুৰতো ঠিতমেৱ অত্তানং দস্সেসি.
সো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং পুব্বে অদিন্নভাৱেন একিস্সা ভত্তপাতিযা অত্থায তীণি সংৱচ্ছৰানি পৰগেহে ভতিং অকাসিং, ইদানি মে ইদং ভত্তং একং ৰত্তিন্দিৱং ৰক্খেয্য, সচে পন নং অয্যস্স দস্সামি, অনেকানিপি কপ্পকোটিসহস্সানি ৰক্খিস্সতি, অয্যস্সেৱ নং দস্সামী’’তি. সো তীণি সংৱচ্ছৰানি ভতিং কত্ৱা লদ্ধভত্তপাতিতো একপিণ্ডম্পি মুখে অট্ঠপেত্ৱা তণ্হং ৱিনোদেত্ৱা সযমেৱ পাতিং উক্খিপিত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পাতিং অঞ্ঞস্স হত্থে দত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা পাতিং ৱামহত্থেন গহেত্ৱা দক্খিণহত্থেন তস্স পত্তে ভত্তং আকিৰি. পচ্চেকবুদ্ধো ভত্তস্স উপড্ঢসেসকালে পত্তং হত্থেন পিদহি. অথ নং সো আহ – ‘‘ভন্তে, একোৱ পটিৱিসো ন সক্কা দ্ৱিধা কাতুং, মা মং ইধলোকেন সঙ্গণ্হথ, পৰলোকেন সঙ্গহমেৱ কৰোথ, সাৱসেসং অকত্ৱা নিৰৱসেসমেৱ দস্সামী’’তি. অত্তনো হি থোকম্পি অনৱসেসেত্ৱা দিন্নং নিৰৱসেসদানং নাম, তং মহপ্ফলং হোতি. সো তথা কৰোন্তো সব্বং দত্ৱা পুন ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, একং ভত্তপাতিং নিস্সায তীণি সংৱচ্ছৰানি মে পৰগেহে ভতিং কৰোন্তেন দুক্খং অনুভূতং, ইদানি মে নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুখমেৱ হোতু, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্সেৱ ভাগী অস্স’’ন্তি. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘এৱং হোতু, চিন্তামণি ৱিয তে সব্বকামদদো মনোসঙ্কপ্পা পুণ্ণচন্দো ৱিয পূৰেন্তূ’’তি অনুমোদনং কৰোন্তো –
‘‘ইচ্ছিতং পত্থিতং তুয্হং, সব্বমেৱ সমিজ্ঝতু;
সব্বে পূৰেন্তু সঙ্কপ্পা, চন্দো পন্নৰসো যথা.
‘‘ইচ্ছিতং পত্থিকং তুয্হং, খিপ্পমেৱ সমিজ্ঝতু;
সব্বে পূৰেন্তু সঙ্কপ্পা, মণি জোতিৰসো যথা’’তি. –
ৱত্ৱা ‘‘অযং মহাজনো যাৱ গন্ধমাদনপব্বতগমনা মং পস্সন্তো তিট্ঠতূ’’তি অধিট্ঠায আকাসেন গন্ধমাদনং অগমাসি.
মহাজনোপি নং পস্সন্তোৱ অট্ঠাসি. সো তত্থ গন্ত্ৱা তং পিণ্ডপাতং পঞ্চসতানং পচ্চেকবুদ্ধানং ৱিভজিত্ৱা অদাসি. সব্বে অত্তনো পহোনকং গণ্হিংসু. ‘‘অপ্পো পিণ্ডপাতো কথং পহোসী’’তি ন চিন্তেতব্বং. চত্তাৰি হি অচিন্তেয্যানি (অ. নি. ৪.৭৭) ৱুত্তানি, তত্ৰাযং পচ্চেকবুদ্ধৱিসযোতি. মহাজনো পচ্চেকবুদ্ধানং পিণ্ডপাতং ৱিভজিত্ৱা দিয্যমানং দিস্ৱা সাধুকাৰসহস্সানি পৱত্তেসি, অসনিসতনিপাকসদ্দো ৱিয অহোসি. তং সুত্ৱা গন্ধসেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘ভত্তভতিকো মযা দিন্নসম্পত্তিং ধাৰেতুং নাসক্খি মঞ্ঞে, তেনাযং মহাজনো পৰিহাসং কৰোন্তো সন্নিপতিতো নদতী’’তি. সো তপ্পৱত্তিজাননত্থং মনুস্সে পেসেসি. তে আগন্ত্ৱা ‘‘সম্পত্তিধাৰকা নাম, সামি, এৱং হোন্তূ’’তি ৱত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. সেট্ঠি তং সুত্ৱাৱ পঞ্চৱণ্ণায পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰো হুত্ৱা ‘‘অহো দুক্কৰং তেন কতং, অহং এত্তকং কালং এৱৰূপায সম্পত্তিযা ঠিতো কিঞ্চি দাতুং নাসক্খি’’ন্তি তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ তযা ইদং নাম কত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, সামী’’তি ৱুত্তে, ‘‘হন্দ, সহস্সং গহেত্ৱা তৱ দানে ময্হম্পি পত্তিং দেহী’’তি আহ. সো তথা অকাসি. সেট্ঠিপিস্স সব্বং অত্তনো সন্তকং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা অদাসি.
চতস্সো হি সম্পদা নাম – ৱত্থুসম্পদা, পচ্চযসম্পদা, চেতনাসম্পদা, গুণাতিৰেকসম্পদাতি. তত্থ নিৰোধসমাপত্তিৰহো অৰহা ৱা অনাগামী ৱা দক্খিণেয্যো ৱত্থুসম্পদা নাম. পচ্চযানং ধম্মেন সমেন উপ্পত্তি পচ্চযসম্পদা নাম. দানতো পুব্বে দানকালে পচ্ছা ভাগেতি তীসু কালেসু চেতনায সোমনস্সসহগতঞাণসম্পযুত্তভাৱো চেতনাসম্পদা নাম. দক্খিণেয্যস্স সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতভাৱো গুণাতিৰেকসম্পদা নামাতি. ইমস্স চ খীণাসৱো পচ্চেকবুদ্ধো দক্খিণেয্যা, ভতিং কত্ৱা লদ্ধভাৱেন পচ্চযো ধম্মতো উপ্পন্নো, তীসু কালেসু পৰিসুদ্ধা চেতনা, সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতমত্তো পচ্চেকবুদ্ধো গুণাতিৰেকোতি চতস্সোপি সম্পদা নিপ্ফন্না. এতাসং আনুভাৱেন দিট্ঠেৱ ধম্মে মহাসম্পত্তিং পাপুণন্তি. তস্মা সো সেট্ঠিনো সন্তিকা সম্পত্তিং লভি. অপৰভাগে চ ৰাজাপি ইমিনা কতকম্মং সুত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা সহস্সং দত্ৱা পত্তিং গহেত্ৱা তুট্ঠমানসো মহন্তং ভোগক্খন্ধং দত্ৱা সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. ভত্তভতিকসেট্ঠীতিস্স নামং অকাসি. সো গন্ধসেট্ঠিনা সদ্ধিং সহাযো হুত্ৱা একতো খাদন্তো পিৱন্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সাৰিপুত্তত্থেৰস্সূপট্ঠাককুলে পটিসন্ধিং গণ্হি. অথস্স মাতা লদ্ধগব্ভপৰিহাৰা কতিপাহচ্চযেন ‘‘অহো ৱতাহং পঞ্চসতেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সতৰসভোজনং দত্ৱা কাসাযৱত্থনিৱত্থা সুৱণ্ণসৰকং আদায আসনপৰিযন্তে নিসিন্না তেসং ভিক্খূনং উচ্ছিট্ঠাৱসেসকং পৰিভুঞ্জেয্য’’ন্তি দোহড়িনী হুত্ৱা তথেৱ কত্ৱা দোহড়ং পটিৱিনোদেসি. সা সেসমঙ্গলেসুপি তথাৰূপমেৱ দানং দত্ৱা পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা নামগ্গহণদিৱসে ‘‘পুত্তস্স মে, ভন্তে, সিক্খাপদানি দেথা’’তি থেৰং আহ. থেৰো ‘‘কিমস্স নাম’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, পুত্তস্স মে পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায ইমস্মিং গেহে কস্সচি দুক্খং নাম ন ভূতপুব্বং, তেনেৱস্স সুখকুমাৰোতি নামং ভৱিস্সতী’’তি ৱুত্তে তদেৱস্স নামং গহেত্ৱা সিক্খাপদানি অদাসি.
তদা এৱঞ্চস্স মাতু ‘‘নাহং মম পুত্তস্স অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. সা তস্স কণ্ণৱিজ্ঝনমঙ্গলাদীসুপি তথেৱ দানং অদাসি. কুমাৰোপি সত্তৱস্সিককালে ‘‘ইচ্ছামহং, অম্ম, থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিতু’’ন্তি আহ. সা ‘‘সাধু, তাত, নাহং তৱ অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি থেৰং নিমন্তেত্ৱা ভোজেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, পুত্তো মে পব্বজিতুং ইচ্ছতি, ইমাহং সাযন্হসমযে ৱিহাৰং আনেস্সামী’’তি থেৰং উয্যোজেত্ৱা ঞাতকে সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘পুত্তস্স মে গিহিকালে কত্তব্বং কিচ্চং অজ্জেৱ কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পুত্তং অলঙ্কৰিত্ৱা মহন্তেন সিৰিসোভগ্গেন ৱিহাৰং নেত্ৱা থেৰস্স নিয্যাদেসি. থেৰোপি তং, ‘‘তাত, পব্বজ্জা নাম দুক্কৰা, সক্খিস্সসি অভিৰমিতু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কৰিস্সামি ৱো, ভন্তে, ওৱাদ’’ন্তি ৱুত্তে কম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেসি. মাতাপিতৰোপিস্স পব্বজ্জায সক্কাৰং কৰোন্তা অন্তোৱিহাৰেযেৱ সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সতৰসভোজনং দত্ৱা সাযং অত্তনো গেহং অগমংসু. অট্ঠমে দিৱসে সাৰিপুত্তত্থেৰো ভিক্খুসঙ্ঘে গামং পৱিট্ঠে ৱিহাৰে কত্তব্বকিচ্চং কত্ৱা সামণেৰং পত্তচীৱৰং গাহাপেত্ৱা গামং পিণ্ডায পাৱিসি. সামণেৰো অন্তৰামগ্গে মাতিকাদীনি দিস্ৱা পণ্ডিতসামণেৰো ৱিয পুচ্ছি. থেৰোপি তস্স তথেৱ ব্যাকাসি. সামণেৰো তানি কাৰণানি সুত্ৱা ‘‘সচে তুম্হে অত্তনো পত্তচীৱৰং গণ্হেয্যাথ, অহং নিৱত্তেয্য’’ন্তি ৱত্ৱা থেৰেন তস্স অজ্ঝাসযং অভিন্দিত্ৱা, ‘‘সামণেৰ, দেহি মম পত্তচীৱৰ’’ন্তি পত্তচীৱৰে গহিতে থেৰং ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তমানো, ‘‘ভন্তে, ময্হং আহাৰং আহৰমানো সতৰসভোজনং আহৰেয্যাথা’’তি আহ. কুতো তং লভিস্সামীতি? অত্তনো পুঞ্ঞেন অলভন্তো মম পুঞ্ঞেন লভিস্সথ, ভন্তেতি. অথস্স থেৰো কুঞ্চিকং দত্ৱা গামং পিণ্ডায পাৱিসি. সোপি ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা থেৰস্স গব্ভং ৱিৱৰিত্ৱা পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায অত্তনো কাযে ঞাণং ওতাৰেত্ৱা নিসীদি.
তস্স গুণতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সক্কো ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি ওলোকেন্তো সামণেৰং দিস্ৱা ‘‘সুখসামণেৰো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, মযা তত্থ গন্তুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা চত্তাৰো মহাৰাজে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, ৱিহাৰস্সূপৱনে দুস্সদ্দকে সকুণে পলাপেথা’’তি উয্যোজেসি. তে তথা কত্ৱা সামন্তা আৰক্খং গণ্হিংসু. চন্দিমসূৰিযে ‘‘অত্তনো ৱিমানানি গহেত্ৱা তিট্ঠথা’’তি আণাপেসি. তেপি তথা কৰিংসু. সযম্পি আৱিঞ্ছনট্ঠানে আৰক্খং গণ্হি. ৱিহাৰো সন্নিসিন্নো নিৰৱো অহোসি. সামণেৰো একগ্গচিত্তেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তীণি মগ্গফলানি পাপুণি. থেৰো ‘‘সামণেৰেন ‘সতৰসভোজনং আহৰেয্যাথা’তি ৱুত্তং, কস্স নু খো ঘৰে সক্কা লদ্ধু’’ন্তি ওলোকেন্তো একং অজ্ঝাসযসম্পন্নং উপট্ঠাকতুলং দিস্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে, সাধু ৱো কতং অজ্জ ইধাগচ্ছন্তেহী’’তি তেহি তুট্ঠমানসেহি পত্তং গহেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং দত্ৱা যাৱ ভত্তকালং ধম্মকথং যাচিতো তেসং সাৰণীযধম্মকথং কথেত্ৱা কালং সল্লক্খেত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি. অথস্স সতৰসভোজনং দত্ৱা তং আদায গন্তুকামং থেৰং দিস্ৱা ‘‘ভুঞ্জথ, ভন্তে, অপৰম্পি তে দস্সামা’’তি থেৰং ভোজেত্ৱা পুন পত্তপূৰং অদংসু. থেৰো তং আদায ‘‘সামণেৰো মে ছাতো’’তি তুৰিততুৰিতো ৱিহাৰং পাযাসি. তং দিৱসং সত্থা পাতোৱ নিক্খমিত্ৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ আৱজ্জেসি – ‘‘অজ্জ সুখসামণেৰো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, নিপ্ফন্নং নু খো তস্স কিচ্চ’’ন্তি. সো তিণ্ণংযেৱ মগ্গফলানং পত্তভাৱং দিস্ৱা উত্তৰিপি উপধাৰেন্তো ‘‘সক্খিস্সতাযং অজ্জ অৰহত্তং পাপুণিতুং, সাৰিপুত্তো পন ‘সামণেৰো মে ছাতো’তি ৱেগেন ভত্তং আদায নিক্খমতি, সচে ইমস্মিং অৰহত্তং অপ্পত্তে ভত্তং আহৰিস্সতি, ইমস্স অন্তৰাযো ভৱিস্সতি, মযা গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে আৰক্খং গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা আৰক্খং গণ্হি.
থেৰোপি ভত্তং আহৰি. অথ নং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ চত্তাৰো পঞ্হে পুচ্ছি. পঞ্হৱিস্সজ্জনাৱসানে সামণেৰো অৰহত্তং পাপুণি. সত্থা থেৰং আমন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, সাৰিপুত্ত, সামণেৰস্স তে ভত্তং দেহী’’তি আহ. থেৰো গন্ত্ৱা দ্ৱাৰং আকোটেসি. সামণেৰোপি নিক্খমিত্ৱা উপজ্ঝাযস্স ৱত্তং কত্ৱা ‘‘ভত্তকিচ্চং কৰোহী’’তি ৱুত্তে থেৰস্স ভত্তেন অনত্থিকভাৱং ঞত্ৱা সত্তৱস্সিককুমাৰো তঙ্খণঞ্ঞেৱ অৰহত্তং পত্তো নীচাসনট্ঠানং পচ্চৱেক্খন্তো ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পত্তং ধোৱি. তস্মিং কালে চত্তাৰো মহাৰাজানো আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসুং. চন্দিমসূৰিযাপি ৱিমানানি মুঞ্চিংসু. সক্কোপি আৱিঞ্ছনট্ঠানে আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসি. সূৰিযো নভমজ্ঝং অতিক্কন্তোযেৱ পঞ্ঞাযি. ভিক্খূ ‘‘সাযন্হো পঞ্ঞাযতি, সামণেৰেন চ ইদানেৱ ভত্তকিচ্চং কতং, কিং নু খো অজ্জ পুব্বণ্হো বলৱা জাতো, সাযন্হো মন্দো’’তি ৱদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অজ্জ পুব্বণ্হো বলৱা জাতো, সাযন্হো মন্দো, সামণেৰেন চ ইদানেৱ ভত্তকিচ্চং কতং, অথ চ পন সূৰিযো নভমজ্ঝং অতিক্কন্তোযেৱ পঞ্ঞাযতী’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, এৱমেৱং হোতি পুঞ্ঞৱন্তানং সমণধম্মকৰণকালে. অজ্জ হি চত্তাৰো মহাৰাজানো সামন্তা আৰক্খং গণ্হিংসু, চন্দিমসূৰিযা ৱিমানানি গহেত্ৱা অট্ঠংসু, সক্কো আৱিঞ্ছনকে আৰক্খং গণ্হি, অহম্পি দ্ৱাৰকোট্ঠকে আৰক্খং গণ্হিং, অজ্জ সুখসামণেৰো মাতিকায উদকং হৰন্তে, উসুকাৰে উসুং উজুং কৰোন্তে, তচ্ছকে চক্কাদীনি কৰোন্তে দিস্ৱা অত্তানং দমেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৪৫. ‘‘উদকঞ্হি নযন্তি নেত্তিকা, উসুকাৰা নমযন্তি তেজনং;
দাৰুং নমযন্তি তচ্ছকা, অত্তানং দমযন্তি সুব্বতা’’তি.
তত্থ সুব্বতাতি সুৱদা, সুখেন ওৱদিতব্বা অনুসাসিতব্বাতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সুখসামণেৰৱত্থু একাদসমং.
দণ্ডৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দসমো ৱগ্গো.